વર્ષોને વાપરે છે-તુષાર શુક્લ

કેટલાંક વર્ષોને વાપરે છે
કેટલાંકને વર્ષો વાપરે છે.
કેટલાંક વર્ષોને ધનની પેઠે સાચવી સાચવીને ખરચવા મથે છે.
એક એક પળનો હિસાબ માંડે છે.
કોઈક વળી છૂટે હાથે ઉડાવે છે.
મજા એ છે કે, કોઈને ય ક્યાં ખબર છે કે મૂડી કેટલી છે ?
બેલેન્સમાં શું છે ? સિલક શું વધી છે ?
એકને ઘટી જવાની ચિંતા છે, એકને વધી પડવાની ફિકર છે.
જે સાચવે છે એ ય વધારી નથી શકતા.
જે વેડફે છે એમનુંય ઘટી તો નથી જ જતું!
પણ, બંનેનું સરવૈયું જુદું જુદું બોલે છે!
કેટલું જીવાયું ને કેવું જીવાયું!
મૂંજી થઈને પૂંજી વધારવા મથવાને બદલે રમૂજી થઈને સમજી લેવાની જરૂર છે,
હસતાં આવડશે તો જીવતાં આવડશે.
ઈશ્વર પાસે આંસુ ને સ્મિત બંનેના ખડિયા છે,
એમની કલમ ક્યારેક આંસુ તો ક્યારેક આંસુમાં કલમ ડૂબાડે
ત્યારે હસી પડવું એ જ એક માર્ગ!

( તુષાર શુક્લ )

હવે તો-તુષાર શુક્લ

હવે તો મોટાં થયાં!
હવે શેની ઉજવણી?
ઘરડાં થયાં, હવે તો!
આવા ઉદ્દગાર પાછળ વેડફેલા વર્ષોની વ્યથા જ હોય છે.
આજને કાલ પર છોડનારાને મહાકાલ છોડતો નથી.
પ્રત્યેક વર્ષ
પ્રત્યેક માસ
પ્રત્યેક સપ્તાહ
પ્રત્યેક દિવસ
પ્રત્યેક પળ…
આપણને અવસર આપે છે જીવનને આનંદવાનો.
માત્ર આપણી તૈયારી જોઈએ-જીવવાની.
તત્પરતા જોઈએ-માણવાની.
સજ્જતા જોઈએ-સ્વીકારવાની.
વર્ષગાંઠ એ તો પૂર્ણત્વની પ્રાપ્તિ તરફનું વધુ એક પગલું છે
એનો તો આનંદ જ હોય.
ઉત્સવ જ હોય.
ઉમંગ જ હોય
ઉલ્લાસ જ હોય.

( તુષાર શુક્લ )

એક ચકલીને ધૂળમાં નહાવું છે-કનૈયાલાલ ભટ્ટ

એક ચકલીને ધૂળમાં નહાવું છે.
ચોમાસુંય વાટ જોઈ બેઠું છે ડેલીએ વૃક્ષોએ જળથી ભીંજાવું છે.
એક ચકલીને ધૂળમાં નહાવું છે.

ધૂળનીઢગલીઓ શોધી શોધીને ચકલીનેય ચડી ગયો શ્વાસ
ધરતીની ધૂળને ઝાડ પાન છાંયો ને ક્યાંક ને લીલો અજવાસ
નદીયુંનાં નીર ફરી વહેતાં જો થાય તો કૂંપળનેય ઝાડવું થાવું છે.
એક ચકલીને ધૂળમાં નહાવું છે.

વાદળાંઓ શોધે છે લીલાંછમ્મ વૃક્ષો ને ટહુકાના ભીના તળાવને
આભના ફળિયા લગ ઊંચી ઈમારતો ખોતરે છે ધરતીના ઘાવને
ગોધૂલિ ટાણે એ ગગન ગોરંભાય તો ફૂલોનેય પલળવા જાવું છે.
એક ચકલીને ધૂળમાં નહાવું છે.

ચકલીને કંઠ જો ચીં ચીં સુકાયું તો તડકાનો ખેલાશે તાંડવ
સૂરજનું કહેવું કે ચકલી તો ધરતીનો હવામાં લહેરાતો પાલવ
ધરતીની ધૂળમાં રંગોળી પૂરીને ચકલીને વાદળ વરસાવું છે.
એક ચકલીને ધૂળમાં નહાવું છે.

ફળિયામાં ધૂળ ને લીમડો ને ઘરમાં નળિયા ને મોભારા ગુમ છે
ઝાડ પર પંખીના ટહુકાઓ વીસરાયા માણસની ચારેકોર બૂમ છે.
ફળિયાં ને નળિયાં સૌ પાછા લૈ આવો કે પથ્થરના ઘરમાં પીંખાવું છે ?
એક ચકલીને ધૂળમાં નહાવું છે.

( કનૈયાલાલ ભટ્ટ )

શું કરું-માધવ આસ્તિક

શું કરું હું સર્વ કિસ્સા સંઘરીને ?
ખાલીપો માણી શકું જો મનભરીને.

મૌનની સામે થયો’તો એ પછીથી,
હર્ફ પણ ઉચ્ચારું છું હું થરથરીને.

જો વહેવું આવડે તો પાર દરિયા,
ક્યાં કશે પહોંચી શકાયું છે તરીને!

આંગળી બદલે પહોંચો ચાલશે પણ,
હસ્તરેખામાં જ બેઠા ઘર કરીને?

એક પરપોટાને કાપી નાખવો છે,
એ જ સપનું રોજ આવે છે છરીને.

( માધવ આસ્તિક )

હું વારતાઓ પાસે જતો-બાબુ સુથાર

ત્યારે હું છોકરાં મામાને ત્યાં જાય
એમ વારતાઓ પાસે જતો
હું કીડીને પૂંઠે પૂંઠે
શિકારી પાસે જતો
ને તીરને આમ
ને કબૂતરને તેમ જતાં નિહાળતો.
હું કાગડાને કૂંજામાં કાંકરા નાખવા લાગતો
હું સતને ત્રાજવે તોળતી પેલી બિલાડીની પૂંછડીને પણ તાકી રહેતો
હું પેલા રાજાને પણ જોતો
જે ઝાડ ઓથે સંતાઈને
રસ્તા વચ્ચેનો પથ્થર
કોણ ઉપાડે છે
એની રાહ જોતો.
આજે મને થાય છે:
એ પથ્થર મેં કેમ ન’તો ઉપાડ્યો ?
મને લાગે છે કે હવે મારે કાશીએ જઈને કરવત મુકાવવો જોઈએ.

( બાબુ સુથાર )

મેં જોયાં નથી-બાબુ સુથાર

મેં જોયાં નથી કોઈ યુદ્ધ
કે જોઈ નથી કોઈ તોપો
મારી ગલીમાં
કે મારા ગામમાં
કે મેં નથી જોયા સૈનિકો
માથે લોઢાનો ટોપો મૂકીને
લેફ્ટ કરતા કે રાઈટ કરતા.
મેં જોયા છે મારા બાપાને
ખભે વાંસલો મૂકીને કામે જતા,
મેં જોઈ છે મારી માને
ખભે દાતરડું ભેરવીને ખેતરે જતી,
મેં જોયો છે નાથિયા વાણિયાને
ભાગળેથી બૂમો પાડતાં આવતો;
કોયાભાઈ, વ્યાજ તૈયાર રાખજો; મૂડી દિવાળીએ.
એ બૂમ સંભળાતી હોય છે ત્યારે
મારા ગામની ભાગોળે અદ્રશ્ય થતી જતી
નાથા વાણિયાની પીઠ દેખાતી હોય છે.

( બાબુ સુથાર )

“એ મારી સામે આવે તો…!!”-( રાધિકા પટેલ )

એ મારી સામે આવે તો;
પ્રથમ તો,
એનો કાખલો પકડી,
પેટ પર જોરથી એક લાત મારી
નીચે પાડી દઉં…!

પછી, એની છાતી પર ચડી-
એના ગાલ પર થપાટો માર્યા જ કરું…માર્યા જ કરું…
લોહીની ટશરો ના ફૂટે ત્યાં સુધી…!

હાથ-પગ કાપીને નીરી દઉં-
ભૂખ્યા વરુને…!

“લબ…લબ…” કરતી એની જીભ તે જ તલવારથી કાપી-
દાટી દઉં પાતાળમાં.

આંખોમાં ખીલા અને કાનમાં સળિયા ખોડી-
નાક પર એક મો…ટ્ટું-
રાંઢવું બાંધી દઉં.

છેલ્લે
એની ચામડી પર અગણિત ડામ દઈ,
એનું કાળજું કાઢી નાખી દઉં-
ભઠ્ઠીમાં.

પણ…
પણ…
“પીડા”
સાલ્લી… બહાર નીકળે તો-ને ?

( રાધિકા પટેલ )

ગઝલ કહેવી નથી મારે-બાબુલાલ ચાવડા ‘આતુર’

ભલે દુનિયાથી હો રંજિશ, ગઝલ કહેવી નથી મારે,
ન હો તારી જો ફરમાઈશ, ગઝલ કહેવી નથી મારે.

નુમાઈશ કાલ જે કરતા હતા મારી જમાનામાં,
લગાવી ક્યાં ગયા આતિશ? ગઝલ કહેવી નથી મારે.

નિહાળીને બુલંદી પર તને બસ એ જ કહેવું છે,
‘સમયની હો ન આ સાજિશ’, ગઝલ કહેવી નથી મારે.

રદીફોકાફિયા ક્યાં ? ક્યાં વજન ? ક્યાં મત્લાઓમક્તા ?
વળી આ બેમજા બંદિશ, ગઝલ કહેવી નથી મારે.

ક્ષુધાતુર કે તૃષાતુર કૈં નથી હું ફક્ત ‘આતુર’ છું,
તખલ્લુસની કરો તફલીશ, ગઝલ કહેવી નથી મારે.

( બાબુલાલ ચાવડા ‘આતુર’ )

છોડી દીધું-બાબુલાલ ચાવડા ‘આતુર’

મેં હવે તારા વિચારોનું ગગન છોડી દીધું,
કૈંક વરસોનું દિશાહીન ઉડ્ડયન છોડી દીધું.

એક ચમચી યાદ તારી આંખ મીંચી પી ગયો,
ને પછી પહેલા પુરુષનું એકવચન છોડી દીધું.

એમને ફુરસદ નથી કે મારા જખ્મોને ગણે,
વ્યસ્ત લેખનમાં થયા વાચન-ગણન છોડી દીધું.

આજ હું મારા જ પડછાયાના છાંયે સૂઈ ગયો,
ને બધાને એમ લાગ્યું કે શ્વસન છોડી દીધું.

કોપરાના છીણ જેવું વાટકીભર આયખું,
સહેજ ભભરાવી ગઝલમાં લે કવન છોડી દીધું.

શબ્દની બેબાકળી વણજાર ચાલી ગઈ પછી,
ધૂંધળું ‘આતુર’ બધું ચિંતન-મનન છોડી દીધું.

( બાબુલાલ ચાવડા ‘આતુર’ )

કેમ જીરવાશે ?-બાબુલાલ ચાવડા ‘આતુર’

હૃદયની રાંગ પર દેમાર લશ્કર કેમ જીરવાશે ?
શબદનાં શર કલેજે હે મુનિવર કેમ જીરવાશે ?

કમળના પાંદડે ઝાકળના અક્ષર કેમ જીરવાશે ?
તિમિરની પીઠમાં સૂરજનાં ખંજર કેમ જીરવાશે ?

ઉતરડીને ત્વચા હું વલ્કલો ધારણ કરી લઉં પણ,
જડેલા વૃક્ષ પર સ્મૃતિઓનાં બખ્તર કેમ જીરવાશે ?

પીડાના દ્વીપ વિસ્તરતા જશે જો આમ, દ્વૈપાયન ?
પછી ખોબોક જીવતરનો આ સમદર કેમ જીરવાશે ?

કદી સંશય બધા ટળશે, ઊકલશે ભેદ પણ સઘળા,
છતાં મૂંઝવણ વિનાનું મન તો આખર કેમ જીરવાશે ?

બનીને મૂકદ્રષ્ટા કેમ જોવાશે બધું ‘આતુર’!
જશે સૌ ઈન્દ્રિયો છોડીને એ ઘર કેમ જીરવાશે ?

( બાબુલાલ ચાવડા ‘આતુર’ )