મારા સાયબા-પ્રીતમ લખલાણી

ભીતરની બારી તું ખોલ મારા સાયબા,
મનની તે વાત આજ બોલ મારા સાયબા.

ઝીણું ઝરમરતું આજ વરસે છે આભ,
તું અમથી તે છત્રી ના ખોલ મારા સાયબા.

ગમતાનો ઊડે અહીં ચોમેર ગુલાલ,
સંગ ઉમંગનો તું વગાડ ઢોલ મારા સાયબા.

ખુદને ખુદાથી થશે મબલખ કઈ વાતો,
એકાંતિ હિલ્લોળે ડોલ મારા સાયબા.

લીલી ડાળે ગૂંજે ભીનો ટહુકો પ્રીતમ,
ફૂલ પંખીનો કર ના તું તોલ મારા સાયબા.

( પ્રીતમ લખલાણી )

પતંગિયાં-પ્રદીપ સંઘવી

(૧)
વહેલી સવારે
સ્ક્વોશ રમવા ગયો.
હજુ સાથી આવ્યા નથી.
લાઈટ કરી.
ખંડની દીવાલ પર ઊંઘે છે
ત્રણ પતંગિયાં.

પાછલું ચોમાસું-
વનમાં ફાટી હાલ્યાં છે
ઘાસ-છોડ.
ફૂલો લહેરાય છે,
સુગંધ ઊઠે છે,
કેડી ડૂબે છે,
પતંગિયાં ઊડે છે.

હળવેકથી પકડી
બગીચામાં છોડી દઉં છું.
આંગળીઓ પર રહી જાય છે
રંગીન રજ-
પતંગિયાંની.
ફૂલોની,
પવનની,
વર્ષાની,
વસંતની.

(૨)
વનની કેડી ઢંકાઈ ગઈ
ઘાસથી.
પગ મૂક્યો ઘાસમાં
ફરરરર ઊડ્યાં પતંગિયાં,
ઝીણાં, નખ જેવડાં.
પળમાં બેસી ગયાં,
અલોપ !
પગ ઉપાડું તો
ઊડી જાય.
ન ઊપાડું તો ખોવાઈ જાય.

ઊભો છું એમનેમ.

(૩)
વનફૂલોનાં ટોળાં ઉપર
પતંગિયાંની જોડ.
ઊડે,
આવે
ઓરાં-આઘાં,
તરે-ઊતરે,
ફરી ઊડતાં.
ત્વરિત નૃત્યની
રેખા ઝબકે
સ્તબ્ધ હવામાં.

ફૂલડાં માને :
મારો આશક.
ઘેલાં ફૂલ
ને
કવિતાનો કરનાર.

( પ્રદીપ સંઘવી )

ડેરા સંકેલો-સાહિલ

સંબધો ઓગળવામાં છે-સાહિલ ડેરા સંકેલો,
સાંજ હવે બસ ઢળવામાં છે-સાહિલ ડેરા સંકેલો.

નિતનિત નવલા આશામિનારા બંધ કરી દ્યો ચણવાના,
જે છે એ પણ ઢળવામાં છે-સાહિલ ડેરા સંકેલો.

જીવતર આખું જાપયા તો પણ ના ક્યાંયે મેળાપ થયો,
એ ઈશ્વર ખુદ મળવામાં છે-સાહિલ ડેરા સંકેલો.

એકલતાના સાતે સાગર પળમાં પાર થયા સમજો,
મનના મેરુ ચળવામાં છે-સાહિલ ડેરા સંકેલો.

અજવાળાની કેટકેટલી રાહ જુવે છે વણજારો,
અંધારા ઝળહળવામાં છે-સાહિલ ડેરા સંકેલો.

પડછાયાનાં ટોળે-ટોળાં હાથ સ્વયંનો ઝાલીને,
ઘર-બારા નીકળવામાં છે-સાહિલ ડેરા સંકેલો.

જેને ચૂમી ચૂમી ‘સાહિલ’ ખૂબ ઝૂમ્યા ઊભા રસ્તે,
જામ હવે એ ગળવામાં છે-સાહિલ ડેરા સંકેલો.

( સાહિલ )

પડશે એવી દેવાશે-દિનેશ ડોંગરે ‘નાદાન’

નાહકની ચિંતા છોડી દે; પડશે એવી દેવાશે,
તું તારી ખાંભી ખોડી દે; પડશે એવી દેવાશે.

જેને લીધે જીવન આખું પીડા કેવળ પીડા છે,
એ સંબંધોને તોડી દે; પડશે એવી દેવાશે.

સાવ સરળ રસ્તો બોલ; કોને અહીંયા લાધ્યો છે ?
તું મારગને જાતે મોડી દે; પડશે એવી દેવાશે.

થાવાનું તો થઈને રહેશે; આ કિનારો છોડીને,
દે, સાગરને તું હોડી દે; પડશે એવી દેવાશે.

ઈચ્છાઓને મારી-મારી ક્યાં લગ જીવીશું ‘નાદાન’?
દિલને દિલ સાથે જોડી દે; પડશે એવી દેવાશે.

( દિનેશ ડોંગરે ‘નાદાન’ )

તો દે !-હરકિસન જોષી

નિંદરની વચ્ચે ક્યાંક ક્યાંક જાગવું તો દે !
એકાદ સ્વપ્ન થોડુંઘણું આગવું તો દે !

વર્તાવ મારો શી રીતે બદલી શકીશ હું;
ખોટું થયું છે એમ મને લાગવું તો દે !

હો વેદના તો થોડો પણ બદલાવ શક્ય છે,
અથડામણો દે, લોહીઝાણ વાગવું તો દે !

ક્યાંથી તને હું પામું અકિંચન થયા વિના,
પાકડાવ ભિક્ષાપાત્ર અને માગવું તો દે !

માગું છું સાઈ, આટલું વરદાનમાં ફક્ત;
પોતા વડે જ પોતા તણું તાગવું તો દે !

( હરકિસન જોષી )

તો મને કહેજે-અદી મિર્જા

સમયની આંધીઓ એને ઝુકાવે તો મને કહેજે !
કદી પણ સાચને આંચ આવે તો મને કહેજે !

શિખામણ આપનારા ચાલ મારી સાથે મયખાને,
તને પણ જિંદગી માફક ન આવે તો મને કહેજે !

ફરે છે આ ધરતીનું વજન માથે ઉઠાવીને,
એ મારી નમ્રતાનો બોજ ઉઠાવે તો મને કહેજે !

ગઝલમાં તો લખું છું હું ફક્ત સંસારની વાતો !
છતાં કોઈ વાત તારું દિલ દુખાવે તો મને કહેજે !

જે તારા દોસ્તો તારા સુખોની નોંધ રાખે છે,
તને એ તારા દુ:ખમાં કામ આવે તો મને કહેજે !

મુસીબતમાં બધું ભૂલી ગયો છે માનવી આજે,
હવે એને ખુદા પણ યાદ આવે તો મને કહેજે !

દયા તારી કે તેં રાખી ‘અદી’ની લાજ ઓ માલિક
હવે એ ક્યાંક બીજે સર ઝુકાવે તો મને કહેજે !

( અદી મિર્જા )

હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે-સાહિલ

અહીં શૂળ જેવાં જ છે સુમન-હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે,
બધાં વ્યર્થ જીવ તણાં જતન-હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે.

લીધી અંગ-જડતી જો આગમનની તો રોમરોમમાં સાંપડ્યું,
મને ડોકિયાં કરતું ગમન-હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે.

છીએ કમનસીબ કે બંધ બારી કદીય ખોલી શક્યા નહીં,
હતાં હાથવા જ નકર ગગન-હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે.

જો જમાને જીભ સીવી લીધી તો જગતને જાણ થઈ શકી,
છે ખામોશી પાસે ઘણાં કઠન-હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે.

રહ્યા દોડતા પૂરી જિંદગી છતાં જ્યાં હતા છીએ ત્યાં ને ત્યાં,
છતાં એની એ જ રહી લગન-હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે.

કદી સગપણોનાં મહોરાં જો હટાવી શક્યો જો સમજ પડી,
અહીં હું જ મારો છું આપ્તજન-હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે.

જો મનનના સાગરોને ઉલેચ્યા તો જાણવા મળ્યું એટલું,
ન મરણ મરણ-ન જીવન જીવન–હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે.

( સાહિલ )

મા એટલે…(પંચવર્ષિય શ્રદ્ધાંજલિ)

Late Hansaben Parekh (23.08.1938 to 25.12.2012)

(१)

माँ

तुम्हारा यों जाना
घनी ठंडी छांह का चिलकती धूप में बदल जाना
यात्राएँ जो शुरु की थीं
कहाँ हुई अभी पूरी
कथाएं जो कह रही थीं रह गई सब अधूरी
अलग-अलग दिशाओं में अब हमारी यात्राएँ
थके पाँव मांगते तुम्हारी शुभकामनाएँ
हम तो लुटे राहगीर गठरी में शेष दाम
तुम्हारी शुभकामनाएँ हमारे सादर प्रणाम
यादों में भीगे हुए नेह भरे मीठे पल
रामायण के पन्नो में दबे हुए तुलसीदल
घट फूटा माटी का अंजुरी में गंगाजल
माँ तुम्हारा यों जाना.

( अज्ञात )

(२)

बहुत याद आती है…

मां
तुम्हारी बहुत याद आती है
जब
दोपहर को
आग उगलते
सूरज के सामने
आ जाता है
कोई
बादल का टुकडा

मां
तुम्हारी बहुत याद आती है
जब
गर्मी के मौसम के बाद
पहली बारिश के साथ
माटी की
सोंधी महक लिए
ठंडी हवा
तपते बदन को सहलाती है

मां
तुम्हारी बहुत याद आती है
जब
देखता हूं
चूजे के मुंह में
दाना डालते हुए
किसी चिडिया को
तब
बहुत याद आती है तुम्हारी…

मां
तुम्हारी बहुत याद आती है
जब
रात की तन्हाई में
कोई सदाबहार गीत
देने लगता है थपकियां
मुंदने लगती है आंखे.

( डो. अनिल कुमार जैन )

(३)

मां तो आखिर ठहरी मां

चार दीवार-ईक देहरी मां,
ईक उलझी हुई पहली मां.

सारे रिश्ते उस पर रखे,
क्या-क्या ढोए अकेली मां.

कटी-फटी अधूरी रेखाएं,
काली-सी हथेली मां.

सबसे सुंदर सबसे अच्छी,
सब कहते है मेरी मां.

वो जाने महफूज है कितनी,
घर की तो है प्रहरी मां.

पल में आंसू आ जाते है,
लेकिन बहुत है गहरी मां.

सिर्फ फैसले सुनती है,
महज ईक कचहरी मां.

चल अपने काम बहुत है,
मां तो आखिर ठहरी मां.

( डो. अनिल कुमार जैन )