અક્ષરભેદ ઉકેલો-હાર્દિક વ્યાસ

અક્ષરભેદ ઉકેલો સાજણ ! અક્ષરભેદ ઉકેલો.

શબ્દ-સૂરના તારેતારે તમસ-તેજના આળેગાળે વહે અર્થનો રેલો,

 

અક્ષરની સળવળતી કાયા પલકવારમાં પહોંચી જાશે

દૂર દૂરના એવા સ્થાને,

કે જ્યાંથી ના પાછી વળતી આંખોને ખોડીને રહેતી

તપતી માઝમરાત બિછાને.

 

પ્રથમ પહોરમાં છલકી જાશે સામે આવી મલકી જાશે પડછાયો એ છેલ્લો !

અક્ષરભેદ ઉકેલો સાજણ ! અક્ષરભેદ ઉકેલો.

કોઈવાર તો એવું લાગે હું જ સમાયો અક્ષર વચ્ચે

છંદ પ્રાસને ભેગા કરતો

આડાઅવળા અધ્યાહારો તર્કવિતર્ક ભૂંસી દઈને

અજવાળા પરહરતો.

 

સરવરપાળે ભમી રહેલાં તથ્યોના તાણાવાણાને સહેજ હવે હડસેલો!

અક્ષરભેદ ઉકેલો સાજણ ! અક્ષરભેદ ઉકેલો.

 

( હાર્દિક વ્યાસ )

बस नाम रहेगा शंकर का

बस नाम रहेगा शंकर का

युग आएंगे, युग जाएंगे
नृप चढ़ेंगे और गिर जाएंगे
शत-कोटि सृष्टियां जन्मेंगी
शत-कोटि सभ्यता पनपेंगी
क्षय होगा हर इक विनिर्माण
फिर बसेगा हर खंडहर, वीरान
टूटेगा सत्व भू-अंबर का
बस नाम रहेगा शंकर का

जब ना पुर, ना नूतन होगा
ना शेष सृजन, विघटन होगा
ना क्षय होगा जब, ना विकास
ना धरा, अंतरिक्ष या अकाश
ना शेष कोई अवशेष कोई
ना असुर, मनुज, देवेश कोई
नाचेगा अंत अविनश्वर का
बस नाम रहेगा शंकर का

फिर पनपेंगे कंकड़-किरीट
नव कुसुम, शूल, नव काय, कीट
नव मोह, शोक, आनंद, भय
नव पाप, पुण्य, पीयूष, पय
नव रचेंगे सब सन्दर्भ,अर्थ
बदलेंगे सुघड, बदलेंगे व्यर्थ
बदलेगा नाद स्वर-अक्षर का
बस नाम रहेगा शंकर का

तुम रहो देखने या ना रहो
बस नाम रहेगा शंकर का

( अज्ञात )

ગંગા, જમુના, સરસ્વતી

તર્પણવેળાએ ગોરમહારાજ

બા-દાદાઓનાં નામ દઈ દઈ

કરાવે તર્પણ;

બે-ચાર પેઢી અગાઉનાં બાનું નામ

યાદ ના આવે તો

બોલાવે-

ગંગા, જમુના, સરસ્વતી…

 

કેટલીક

પેઢીઓ પછી,

કેટલાક

સૈકાઓ પછી

મારી

માતૃભાષાય

શું

ગંગા…

જમુના…

સરસ્વતી…?!

 

( યોગેશ જોષી )

તિમિરનું તત્વ-રમેશ પટેલ

તિમિરનું તત્વ પિછાણો;

પછી સૂર્યાસ્તને માણો !

 

તરું છું શબ્દનો દરિયો,

લઈને અર્થોનો પહાણો !

 

અચાનક બસ જવાનું છે-

અધર પર ‘અલવિદા’ આણો !

 

વચોવચ એક સરવરને-

સળગતા ચોતરફ મશાણો.

 

પરાત્પર છે સ્વયં દરિયો;

અને સ્તુતિ કરે વ્હાણો !

 

( રમેશ પટેલ )

औरत-कमला भसीन

पहाड़ सी मुसीबतों के बीच

आगे बढ़ पाने का नाम औरत है

दहाड़ती नसीहतों के बीच

अपनी कह पाने का नाम औरत है

 

हार के अंदेशो के बीच

परचम लहराने का नाम औरत है

जहरीले संदेशों के बीच

मीठा रह पाने का नाम औरत है

 

फैलते बाज़ारों के बीच

घर बना पाने का नाम औरत है

अनगिनत आजारों के बीच

मुस्कुरा पाने का नाम औरत है

 

सैकड़ों हैवानों के बीच

ईन्साँ रह पाने का नाम औरत है

दम तोड़ती जानों के बीच

नई जानें बना पाने का नाम औरत है

 

राह भूले धर्मों के बीच

मज़हबी रह पाने का नाम औरत है

फूटे कर्मों के बीच

किस्मत बना पाने का नाम औरत है

 

( कमला भसीन )

 

પહાડ જેવી તકલીફો વચ્ચે
આગળ વધી શકે એનું નામ સ્ત્રી છે
ગરજતાં વાદળો વચ્ચે
પોતાની વાત કહી શકે તેનું નામ સ્ત્રી છે

હારની ધાસ્તી વચ્ચે
વાસંતી લહેરે લહેરાઈ શકે
એનું નામ સ્ત્રી છે.
ઝેરીલી વાયકા વચ્ચે
મધમીઠી રહી શકે તેનું નામ સ્ત્રી છે.

ફેલાતા બજાર વચ્ચે ઘર બનાવી શકે
તેનું નામ સ્ત્રી છે
અગણિત આડખીલી વચ્ચે હસી શકે
તેનું નામ સ્ત્રી છે

સેંકડો હેવાનો વચ્ચે ઇન્સાનિયતથી રહી શકે
એનું નામ સ્ત્રી છે
જીવ ગુમાવતા માણસો વચ્ચે
જીવન સર્જનારનું નામ સ્ત્રી છે

દિશાવિહીન ધર્મસંપ્રદાયો વચ્ચે
ધાર્મિક રહી શકે તેનું નામ સ્ત્રી છે
ફૂટેલી કિસ્મત વચ્ચે
નસીબદાર બની શકે તેનું નામ સ્ત્રી છે.

( કમલા ભસીન, અનુ. બકુલા ઘાસવાલા )

તારા ગામમાં-દિલીપ રાવલ

આમ તો આસાન થઈ આવ્યો છું તારા ગામમાં,

ચાર દિ મહેમાન થઈ આવ્યો છું તારા ગામમાં.

 

તું સ્વીકારે શહેરને ને શહેરીયાત ને એટલે,

ગામડાનું ગાન થઈ આવ્યો છું તારા ગામમાં.

 

ચાડિયો, દેરી, ધજાનો તું પરિચય આપજે,

સાવ હું નાદાન થઈ આવ્યો છું તારા ગામમાં.

 

ગામડાથી સાવ વિખૂટો પડું નહીં એટલે,

હું અનુસંધાન થઈ આવ્યો છું તારા ગામમાં.

 

મંદિરો ને મસ્જિદોને એક સૂરમાં બાંધવા,

આરતી આઝાન થઈ આવ્યો છું તારા ગામમાં.

 

( દિલીપ રાવલ )

છેતરી ગયા-તુરાબ હમદમ

વાતો વણી વણીને કોઈ છેતરી ગયા,

જુઠ્ઠું ભણી ભણીને કોઈ છેતરી ગયા.

 

ઊભા કરીને ભેદ જુઓ ઊંચનીચના,

ભીંતો ચણીચણીને કોઈ છેતરી ગયા.

 

મરહમ રૂપે નમક એ સદા છાંટતા રહ્યાં,

જખ્મો ખણીખણીને કોઈ છેતરી ગયા.

 

મતલબ પૂરો થતાં જ એ વેરી બની ગયા,

નીજનો ગણી ગણીને કોઈ છેતરી ગયા.

 

મૃગલાનું રૂપ લઈ અને સીતાહરણ થયું,

જગના રણીધણીને કોઈ છેતરી ગયા.

 

મોતીની જેમ પ્રેમનું ‘હમદમ’ જતન કર્યું,

એ પણ ચળી ચળીને કોઈ છેતરી ગયા.

 

( તુરાબ હમદમ )

રેતીનો જન્મ-ડો. સુધીર દેસાઈ

પવન ક્યારનો નાળિયેરીની કરવત લઈ

વહેર્યા કરે છે સમયને

રેતી થઈ વિસ્તરતો સમય

દરિયાને ગ્રસવાનાં શમણાં જોતો

શેકાયા કરે છે સૂરજના તાપમાં

 

સાંજે દરિયાકિનારે ફરવા નીકળેલ હું

અંજાઈ જાઉં છું રેતીમાંથી નીકળતાં

કિરણો જોઈને,

કયા કણોમાં સોનું છે

તે જોવા મુઠ્ઠી ભરું છું

ને મારી આંખોમાં ઊતરી પડે છે,

અંધકાર

 

મારા નિષ્ફળ પગલાંઓને

ધોઈ નાખે છે સમુદ્ર

 

પવન હજીય વહેર્યા કરે છે

નાળિયેરીની કરવત વડે સમયને

ને જન્મ્યા કરે છે તે રેતકણો

 

( ડો. સુધીર દેસાઈ )

એ સામે જુએ છે-શૈલેષ ટેવાણી

નથી તો ય જાણે એ સામે જુએ છે,

મીંચું આંખ ત્યારે એ સામે જુએ છે.

 

પરસ્પર કદીયે ન વાતો કરી છે,

નિબિડ અંધકારે એ સામે જુએ છે.

 

મેં ક્યારે જોયાં છે, કશું યાદ ક્યાં છે ?

પરિચય કશો ના એ સામે જુએ છે.

 

ઊભે સામે આવીને તો તો બોલાવું,

મેં જોયાં નથી ને એ સામે જુએ છે.

 

ઈશ્વર વિના કોણ હિમંત કરે આ ?

ઊંઘું કે જાગું એ સામે જુએ છે.

 

( શૈલેષ ટેવાણી )

વેલેન્ટાઈન કે બલિદાન ???-સી.એમ.સરકાર

વેલેન્ટાઈન કે બલિદાન ???

 

નક્કી કરી લો કે શું મનાવવું છે ?

શું મનાવવું જોઈએ ?

શું મનાવી રહ્યા છીએ ?

 

સવાલોની ઝડીઓ વચ્ચે શરૂ થતા આજના લેખમાં છે માત્ર સવાલો જ…  હજારો જખમ આપતા સેંકડો સવાલો તીરની જેમ માથામાં આખા શરીરમાં ખુંપવા લાગ્યા ને છાતી ફાડીને લોહી બહાર નીકળી જવાની કંપારી વછૂટતી કલ્પના છૂટી ત્યારે આ લખવા બેઠો છું. ધ્યાનથી વાંચજો, હાથ ધ્રૂજે છે, પાંપણ છલકાય છે ને ઓશીકું ભીંજાય છે ત્યારે આ લેખ લખાઈ રહ્યો છે.

 

દેશના યુવાનોને પશ્ચિમીકરણનો તાવ ચડ્યો છે. ધીમે ધીમે આ તાવ કોરોના જેવા જીવલેણ વાઇરસનું સ્વરૂપ ધારણ કરી રહ્યો છે. આપણે સહુ ભારતની અમર બલિદાની પરંપરાના વાહકો છીએ. આમ તો ઇતિહાસ એમ કહે છે કે ભારતે કદાપિ કોઈ દેશ કે માનવજાત પર સામે ચાલીને ક્યારેય આક્રમણ નથી કર્યું. પણ એક સત્ય એ પણ છે કે સંસ્કૃતિ-દેશ-ધર્મ-પરંપરાની રક્ષા માટે રક્ષાત્મક યુદ્ધો લડતા-લડતા સેંકડો લોકોએ બલિદાનો આપ્યા છે. આજના અફઘાનની પેલે પાર (ગાંધાર) સુધી આપણી અક્ષુણ્ણ સત્તા હતી. કદાચ આક્રમણ નહીં કરવાની વૃત્તિને કારણે, સહિષ્ણુ વૃત્તિને કારણે એક એક હિસ્સો કપાતો ગયો ને એક સમયનું જંબુદ્વીપ કે આર્યાવર્ત કે મહાન ભારત કપાતું-કપાતું આજનું હિન્દ કે ભારત માત્ર બનીને રહી ગયું.

 

“બાએ મારી બાઉન્ડરી” નામના એક નાટકમાં એક સંવાદ સાંભળ્યો ‘તો : “પરદેશમાં રહેલી બીમારી આપણે ત્યાં બહુ ઝડપથી આવી જતી હોય છે, જ્યારે તેની દવા અહીં આવતા સેંકડો વર્ષો લાગી જાય છે.” કેટલી વાસ્તવિક ને તલસ્પર્શી હકીકત છે, નહીં ???  વેલેન્ટાઈન જેવી બીમારીએ અહીં આવીને ભરડો લીધો છે. જવા-નીકળવાનું નામ જ નથી લેતી. ફિલ્મો ને સિરિયલો જોઈને છાકટી બનેલી આજની પેઢી ગજબના રવાડે ચડી છે. એમની ચકી ગજબની ફુલેકે ચડી છે. અટિયા-પટિયા પાડી, મોંઘા અત્તરના ફુવારા છાંટી હાથમાં ગુલાબ લઈને આંટા મારશે, બી માય વેલેન્ટાઈન… અરે ચલ હટ… સાવ હલકટ જેવી વાત થઈ આ તો. પ્રેમ કોઈ એક દિવસનો મોહતાજ હોય ? પ્રેમને કોઈ ઘડી-પળ કે મૂહુર્ત જોવાના હોય ???  પ્રેમનો મહિનો હોય ???

 

અચ્છા એ છાકટાઓને મારા બીજા બે ત્રણ સવાલ : કોઈ દિવસ તમને જણનારી જનેતાને આઈ લવ યુ કહ્યું છે ? બારે મહિના ઢસરડા કરીને તમારું પેટ ભરતા તમારા બાપને ભેટ્યા છો કદી ? તમારા ઘેર કચરા-પોતા કરવા આવતી બાઈને પ્રેમથી દુઃખ પૂછ્યું છે કદી ?

 

ચલો, સવાલ તો બીજાય છે : ગીતા જયંતિ ક્યારે આવે ?  એકાદશીનો વૈજ્ઞાનિક મહિમા શું છે ? 17 વર્ષની ઉંમરે અંગ્રેજોએ ફાંસી આપી હતી એ વીર બાળક ભગવાન તિલકા માંઝીનું નામ કેટલા લોકોએ આજ પહેલા સાંભળ્યું છે ? ભગતસિંહને ફાંસી કયા ગુના માટે થઈ ? દુનિયા જેને ઝૂકે છે એ ચરક અને સુશ્રુત મુનિઓના નામ સાંભળ્યાં છે ?

 

ચલો, આ સવાલના જવાબો શોધજો. પહેલા એ કહો, વેલેન્ટાઈન શા માટે મનાવવાનો ? સંત વેલેન્ટાઈન કોણ હતા ? એણે ભારત માટે, ભારતના લોકો માટે શું કર્યું ? અને એ એક સંત જ હતા તો એ સંતની યાદમાં આવા વેવલાવેડા શું કામ કરવાના ? કોઈ સંતની યાદમાં પ્રેમ કરે ? સંતની યાદમાં કોઈ ગુલાબ લઈને ફરે ? સંતને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા કોઈ આવી નખરેબાજી ને નાટકબાજી કરે ?

 

આવો, વીરપુર ! બસો વર્ષ પહેલા થઈ ગયેલા એક સંતપુરુષની શ્રદ્ધાંજલિ આપવા બસો વર્ષથી અખંડ રામરોટી ચાલે છે. રોજના હજારો લોકો મફત ભોજન મેળવે છે. ટૂકડો ત્યાં હરિ ઢૂકડો. આવા હોય સંતજીવન ને આવી હોય એમને શ્રદ્ધાંજલિ. આવો, બજરંગદાસબાપાના બગદાણામાં. ભૂખ્યા જાવ તો કહેજો. એ ઓલિયાના સ્મરણમાં અખંડ રામરોટી ચાલે છે. ચાલો પરબવાવડી બતાવું, દર્દી, ગાંડા, ઘેલા, માંદા, સહુની સમાનભાવે સુશ્રૂષા કરાય છે. ભગતના ગામ આંટો મારો (જોજો સાયલા કહેશો તો કોઈ પાણી પણ નહીં પીવડાવે, એને ભગતનું ગામ જ કહેવું પડે) ખબર પડે કે એક સંતના સ્મરણમાં એની નિશ્રામાં કેટ-કેટલું થાય છે. ખારાપાટની સાવ સૂકી મરુભૂમિ પીપળીધામ પધારો, સંત સવાભગતના ભજનનું સત આજે ય જીવે છે ને હજારો ભૂખ્યા અહીં ભજન-ભોજન બધું ય મેળવે છે. કમિજળા ભાણ સાહેબની સમાધિ પર પધારો, આઠે પ્રહર ધર્મ-કર્મ-સેવા ને ભજન-ભોજન ચાલે છે. વનથળ નિવાસી બ્રહ્મલીન પુરુષોત્તમલાલજી મહારાજની પાવની નિશ્રામાં ચાર-ચાર આશ્રમોમાં નિત્ય ભજન-ભોજન ને ગૌસેવા-માનવસેવા થાય છે.

 

આ તો આંગળીના વેઢે ગણાય એટલી વાત કરી. બાકી આ ગુજરાતની છાતીમાં હજારો સંતોના ચરણ પડ્યા છે. ને એ ચરણે ચાલીને માનવસેવા કરનારા કરોડો લોકો આજે ય મોજૂદ છે.

 

આવી ઉજળી પરંપરા છોડીને એક વિદેશી સંતની વરસી મનાવવા હાલી નીકળ્યા છો ? એ પણ સાવ આવી કઢંગી રીતે ??? બી માય વેલેન્ટાઈન…. વ્હોટ અ રબ્બીશ… એક્ઝેટલી આ જ શબ્દો રસ્તે રઝડતો કોઈ રોમિયો તમારી સગી બહેન કે ભાભીને કહી જાય તો ???

 

કેમ ભઈ !? આઘાત લાગે છે ? દુઃખ થયું ? લોહી ઉકળ્યું ? તો ઉકળવું જ જોઈએ, વાજબી છે. પણ ત્યારે… જ્યારે તમે કોઈની બહેન-દીકરી કે ભાભીનો પીછો કરતા હોવ ત્યારે….

 

ગયા વર્ષની એક મોટી ઘટના તો યાદ જ નહીં હોય તમને ? સમાચાર સાંભળીને આ લખનારે લેપટોપનો ઘા કરેલો ને આંખો ભીંજાઈ ‘તી આખા દેશની. સર્જીકલ સ્ટ્રાઈકના વળતા જવાબ રૂપે મક્કાર-કાયર-હલકટ પાકિસ્તાને પોતાના સૂવરો મોકલીને ગ્રેનેડ હૂમલો કરાવ્યો. જેના પરિણામે પુલવામામાં એ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ઘટના બની. અને સ્થળાંતર કરી રહેલી આપણી અર્ધસૈન્યદળની ટૂકડીના ૪૪ જવાનો શહીદ થયા. એ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ઘટનાને આ ૧૪ તારીખે એક વર્ષ પૂર્ણ થાય છે. હજુ સુધી આંખ સામેથી એ દૃશ્યો હટતા નથી. એ ધડાકો, એ આંચકો, એ સન્નાટો, એ બોટી-બોટી ટૂકડામાં વિખરાયેલા પડેલા મા ભારતીના ૪૪ વીર સંતાનો… કશું જ નજર સામેથી ખસતું નથી. હૃદય પર એવડો કડાકો થયેલો જાણે કોઈએ પ્રાણ હરી લીધા ન હોય ! એર-સ્ટ્રાઈકથી હૃદય થોડું આશ્વસ્ત થયું, પણ… ૪૪ વીરોના અસ્થિઓને હજુ ય ટાઢક ન વળ્યાંનો ભાવ રહી-રહીને જાગ્યા કરે છે. ને હજુ આંખ મોતીના તોરણ ટાંક્યા કરે છે. હજુય કેટલીય પથારીઓ રાત-રાતભર જાગ્યા કરે છે. દેશ હજુ ય રહી-રહીને હીબકાં ભરી રહ્યો છે. આંખમાં ભરેલા એ દૃશ્યો હજુ ય અસ્તિત્વને હચમચાવી મૂકે છે.

 

ત્યારે, હજુ ય જો ૧૪ ફેબ્રુઆરી તમારે માટે વેલેન્ટાઈન ડે હોય તો ફાટી મરો, તમે ભારતીય કહેવાને લાયક નથી. આ દેશની ધરતી તમારી પાસે કશી અપેક્ષા નહીં રાખે ગદ્દાર-ગુલામો ! તમે અંગ્રેજી અને અંગ્રેજીયતને ગુલામ રહેવા જ જન્મ્યા છો. હજુ ય એ ગુલામીની પરંપરામાંથી બહાર નથી આવવું તો પોતાને ભારતીય ન કહેતા. હજુ ય જો તમે આ દેશની બલિદાની પરંપરાને ઓળખતા નથી, વંદન નથી કરતા તો તમે દેશદ્રોહી, ગદ્દાર અને મક્કાર છો.

 

આક્રોશ બિલકુલ વાજબી છે ને એ કાયમ રહેશે જ… તમામ સવાલો આવકાર્ય.

 

તો બોલો, શું સ્વીકારો છો ?

૧૪ ફેબ્રુઆરી : વેલેન્ટાઈન કે બલિદાન દિવસ ?

 

જો આ લેખ વાંચ્યા પછી આંખ ખૂલે તો આ ૧૪ ફેબ્રુઆરી શોક મનાવજો, બલિદાન દિવસ મનાવજો. શહીદોની યાદમાં સફેદ કે કાળા વસ્ત્ર પહેરી બે મિનિટ મૌન રાખજો, તિરંગાને સ્લામી આપી વંદે માતરમ્ ને જન-ગણ-મન ગાજો, પૂરા દિલથી ભારતમાતાની જય બોલજો. કોઈ સૈનિકના ચરણસ્પર્શ કરજો. ને શહીદોના આત્માની શાંતિ માટે પ્રાર્થના-પુણ્ય-દાન કરજો. ભારતીય હોવાનો આ જ મોટો પુરાવો છે. આ જ ભારતમાતાના ઋણ ચૂકવવાનો અવસર છે. પ્રભુ શ્રી રામે લક્ષ્મણના સવાલનો જવાબ આપતા કહેલું :

 

अपि स्वर्णमयि लंका न मे लक्ष्मण रोचते ।

जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी ।।

 

ઈશ્વર સહુને સન્મતિ આપે, ઈશ્વર સહુને ભારતમાતા પ્રત્યે પ્રેમભાવ અર્પણ કરે.

 

-આપનો જ

સી.એમ.સરકાર

+૯૧૯૫૫૮૫૧૧૧૪૩

+૯૧૯૫૭૪૭૧૧૧૪૩