Archives

અમર રાખડી રે

કુંતા અભિમન્યુને બાંધે અમર રાખડી રે,

દીકરા દુશ્મન ડરશે દેખી તારી રાખડી રે,

મારા બાલુડા હો બાળ, તારા પિતા ગયા પાતાળ,

નથી મારા શ્રીગોપાળ, કરવા કૌરવ કુળ સંહાર,

દેજે સિંહ સરીખી ફાળ, તારી કોણ લેશે સંભાળ ?- કુંતા

 

અભિ : માતા પહેલે કોઠે કોણ આવી ઊભા હશે રે ?

કુંતા : દીકરા પહેલે કોઠે દ્રોણ ગુરુ આવી ઊભા હશે રે.

પહેલે કોઠે ગુરુ દ્રોણ, તેને જગમાં જીતે કોણ ?

કાઢી કાળ વ્રજનું બાણ, તેના પળમાં લેશે પ્રાણ-કુંતા

 

સાખી : એક બે ત્રણ ચાર ને પાંચ છ ને વળી સાત;

એટલા દેવ રક્ષા કરે, દિનમાં દશ દશ વાર-કુંતા

 

અભિ : માતા બીજે કોઠે કોણ આવી ઊભા હશે રે ?

કુંતા : દીકરા બીજે કોઠે કૃપાચાર્ય ઊભા હશે રે,

મારા કોમળ અંગકુમાર, તેને ત્યાં જઈ દેજે માર-કુંતા

 

સાખી : સાત આઠ નવ દશ અગિયાર ને વળી બાર;

એટલા દેવ રક્ષા કરે, દિનમાં દશ દશ વાર-કુંતા

 

અભિ : માતા ત્રીજે કોઠે કોણ આવી ઊભા હશે રે ?

કુંતા : દીકરા ત્રીજે કોઠે અશ્વત્થામા ઊભા હશે રે.

તેને થાજો કુંવર સામા, તેના ઉતરાવજો જામા-કુંતા.

 

સાખી : તેત્રીસ છત્રીસ અડતાળીસ ઓગણપચાસ બાવન સાઠ;

એટલા દેવ રક્ષા કરે, દિનમાં દશ દશ વાર-કુંતા.

 

અભિ : માતા ચોથે કોઠે કોણ આવી ઊભા હશે રે ?

કુંતા : ચોથે કોઠે કાકો કરણ; તેને દેખી ધ્રુજે ધરણ;

તેને માથે આવ્યાં મરણ, તેના ભાંગજે ચરણ-કુંતા.

 

સાખી : બેઠા ને વળી ઊભેલા, ભીતર ને વળી બહાર,

એટલા દેવ રક્ષા કરો, દિનમાં દશ દશ વાર-કુંતા.

 

અભિ : માતા પાંચમે કોઠે કોણ આવી ઊભા હશે રે ?

કુંતા : પાંચમે ઊભો દુર્યોધન પાપી, તેને રીસ ઘણેરી વ્યાપી.

તેને શિક્ષા સારી આપી, તેના મસ્તક લેજો કાપી-કુંતા.

 

સાખી : બે જળચર બે નભચર બે બે રાજકુમાર;

એટલા તુજ રક્ષા કરો, દિનમાં દશ દશ વાર-કુંતા.

 

અભિ : માતા છઠ્ઠે કોઠે કોણ આવી ઊભા હશે રે ?

કુંતા : છઠ્ઠે કોઠે મામા શલ્ય, તે તો જનમનો છે ખલ;

તેને ટકવા ના દઈશ પલ, તેનું અતિ ઘણું બળ-કુંતા.

 

સાખી : જોશી ને ફાતડા ભાંડ અને ભરવાડ

એટલા તુજ રક્ષા કરો, દિનમાં દશ દશ વાર-કુંતા.

 

અભિ : માતા સાતમે કોઠે કોણ આવી ઊભા હશે રે ?

કુંતા : દીકરા સાતમે કોઠે જયદ્રથ તો ઊભા હશે રે.

સાતમે કોઠે જયદ્રથ, તે તો લડવૈયો સમરથ,

તેનો ભાંગી નાખજે રથ, તેને આવજે બાથોબાથ-કુંતા.

 

સાખી : કુંતાએ કાર ઝાલી કરી, વાળી વ્રજની ગાંઠ,

દાસ મગન એમ બોલિયા, ડોસીએ વાળ્યો દાટ.

શ્રીકૃષ્ણના ઉરમાં ફાળ પડી છે તે ઘડી રે-કુંતા.

 

ચેત્યા ચૌદ ભુવનના ભૂપ, વ્હાલે ધર્યું બ્રાહ્મણ રૂપ,

રાખડી તોડાવી અનુપમ, રણમાં પડ્યા અભિમન્યુ ભૂપ-કુંતા.

 

(લોકગીત)

 

[ સૌજન્ય : ભાનુબેન ચૌહાણ ]

પર્સન્ટેજ  અને પર્સનટાઈલ-મહેશ પુરોહિત

️“પર્સન્ટેજ  અને પર્સનટાઈલ”

 

#Percentage

 

પહેલા પરિણામ પર Percentage એટલે કે ટકાવારી છપાતી. ટકાવારી નો સીધો મતલબ છે કે તમને મળેલા કુલ ગુણ સરેરાશ દર ૧૦૦ એ કેટલા મળ્યા. જેમ કે તમને ૬૦૦ મા થી ૫૪૭ ગુણ મળ્યા હોય તો તે ને ૧૦૦માં રુપાંતર કરવા માટે ૫૪૭/૦૬ કરવું પડે એટલે કે ૯૧.૧૭% થાય.

 

#Percentile

 

હવે પરિણામમાં Percentile આવે છે એટલે કે પ્રતિશત ક્રમાંક. પ્રતિશત  ક્રમાંકનો સીધો મતલબ નીકળે છે કે તમે કેટલા વિદ્યાર્થીથી કરતા આગળ છો. જેમ કે કોઈ વિદ્યાર્થીના Percentile ૯૮.૧૫ છે અને રાજ્યમાં ૧૫,૦૦,૦૦૦ વિદ્યાર્થીઓ એ પરીક્ષા આપી છે જેમાંથી ૧૦,૦૦,૦૦૦ પાસ થયા તો તેનો અર્થ એ થાય છે કે ૧૦,૦૦,૦૦૦*૯૮.૧૫/૧૦૦ = ૯,૮૧,૫૦૦ મતલબ કે જે તે વિદ્યાર્થી ૯,૮૧,૫૦૦ વિદ્યાર્થીએ કરતાં વધુ ગુણ પ્રાપ્ત કર્યા છે. હવે આ ગણતરીથી તમે રાજ્યમાં આશરે કયા ક્રમે હશો તે જાણી શકાય. હવે ઉપરનો વિદ્યાર્થી ૧૦,૦૦,૦૦૦ – ૯,૮૧,૫૦૦ = ૧૮,૫૦૦ મા નંબર પર( રાજ્યમાં)  છે. મતલબ કે જેના Percentile ૯૯.૯૯ હોય તે રાજ્ય મા પ્રથમ સ્થાને હશે અને જેનો Percentile ૦.૦૧ હશે તે રાજ્યમાં અંતિમ નંબર પર હશે…!! એમ તો Percentile નું સુત્ર છે પણ સરળતા ખાતર ઉપરની આશરે ગણતરી કરી છે.

 

#તો_ટકાવારી_કરતા_પ્રતિશત_ક્રમાંક_કઈ_રીતે_ઉપયોગી?

 

દર વખતે રાજ્યમાં પરિણામ અગલ અલગ હોય છે અને દર વખતે પરિણામ પર અસર કરતા પરિબળો અલગ અલગ હોય છે. જેમ કે પેપરો સહેલા નીકળવા કે ભારી? કોઈ કુદરતી આપત્તિ જેમ કે ૨૦૦૧નો ભૂકંપ આવ્યો હતો. તો ઘણી વાર નબળો વિદ્યાર્થી પણ સારા ટકા લાવે ને ભારી પેપર હોય તો હોશિયારના પણ ઓછા આવે. માટે ટકાવારીની મદદથી ચાલુ વર્ષના જ વિદ્યાર્થીની સરખામણી શક્ય બનતી. પણ અલગ અલગ વર્ષ ના વિદ્યાર્થીની સરખામણી યોગ્ય ના હતી. ( ઉપર કહ્યું તેમ હોશિયાર ના ઓછા આવે ને હોશિયાર ના હોય તેના વધુ.)

 

હવે પ્રતિશત ક્રમાંકની મદદથી કોઈ પણ વર્ષ ના બાળકને સરખાવી શકાય કારણ કે પ્રતિશત ક્રમાંકથી જે તે વર્ષમાં બાળક રાજ્યમાં કયા ક્રમે રહ્યું તે જાણી શકાય.

 

“એટલે કે percentile એ એક પ્રકારનું  રાજ્ય કક્ષાનું Merit list જ કહેવાય.”

 

🔴 #પ્રતિશત_ક્રમાંક_નો_દુરુપયોગ

 

❎ ઘણી વાર વિદ્યાર્થી વાલી ને Percentile ને જ ટકાવારી બતાવી ને ફાયદો ઉઠાવે.

❎ વાલી પોતાના વિદ્યાર્થીની શાખ બચાવવા લોકો ને Percentile ને ટકા ગણાવી ને જુઠું બોલે.

❎ સૌથી ભયંકર તો આ ટ્યુશનિયા Percentile ના આંકડાની પાછળ ટકા (%) નું નિશાન લખી ને ખોટી જાહેરાતો કરે જ્યારે Percentile ની પાછળ કોઈ ચિહ્ન લાગે જ નહીં તેની આગળ PR લાગે.

❎ ૫૦% થી ઓછા ટકાવારી ધરાવતા વિદ્યાર્થીના Percentile ઓછા જ હોય અને ઘટતા જાય માટે કોઈ ને એમા થાય કે ટકા ઓછા આવ્યા.

 

✅ “તમારે કોઈ પણ જગ્યા એ Percentile સાથે ટકાવારી પણ લખવી જોઈએ.”

 

નોટ:- વિદ્યાર્થી, વાલી અને શિક્ષકે ખાલી ખોટી ઇજ્જત બચાવવા આવા ખોટા શોર્ટકટ ના મારવા. સચ્ચાઈ સ્વીકારી ને જાગ્યા ત્યાર થી સવાર.

 

(મહેશ પુરોહિત, નવસારી)

तितलीयां कौन उडाते है?-शिरीष मोहनलाल दवे

समाचार माध्यमोंके लिये अभी कई सारे ट्रोल विद्यमान (जिन्दा) है. खास करके बीजेपी-नरेन्द्र मोदी विरोधीयोंके लिये कई ट्रोल विद्यमान है. ट्रोलसे प्रयोजन है. समग्रतया दृष्टिसे देखा जाय तो कोई एक, जो वास्तवमें छोटा है, तथापि उसको बडा कर दो. और उसकी लगातार चर्चा किया करो. वह ट्रोल बन जाता है. ऐसी भी कई घटना घटती है जो वास्तवमें अधिक प्रभावशाली होती है किन्तु वह यदि हमारे निश्चित एजन्डाके लिये उचित नहीं है तो उनको अनदेखा करो.

ट्रोल चलाना नहेरुवीयन कोंग्रेसकी आदत है

ट्रोल चलाना वैसे तो राजकीय पक्षोंकी आदत है. लेकिन नहेरुवीयन कोंग्रेस पक्ष उनमें खास है. खास करके जब, प्रतिस्पर्धी पार्टीकी बुराई करनी होती है तो ऐसे सुसर्जित ट्रोल मददगार सिद्ध होते है, ऐसा ये लोग मानते है.

जैसे कि अखलाक एक ट्रोल था. नहेरुवीयन कोंग्रेस पक्षके एक सहयोगी शासित राज्यमें “गौ-मांस” संबंधित घटनाको उछाला गया था. कन्हैया एक ट्रोल था जिसने जवाहर नहेरु युनीवर्सीटीमें देश विरोधी नारे लगवाये थे, खालेद एक ट्रोल था, जिसने अपने साथीयोंके साथ कन्हैयाके सहयोगसे उपरोक्त नारे लगाये थे. गुजरातके उना नामके गांवके समिप “गौ-मांस” संबंधित तथा कथित घटना को लगातार उछाला गया था. वह व्यक्ति दलित था और गांवमें घटी एक घटनाका पीडित था. उसको एक ट्रोल बना दिया था, कश्मिरमें सुरक्षा दलोंने, जीपके हुड पर बंधा हुआ पत्थरबाज व्यक्तिको ट्रोल बनाया गया था, एक लडकी थी, गुर महेर कौर, जिसने कहा “मेरे पिताजी जो सैनिक थे, उनको पाकिस्तानने नहीं मारा था, उनको तो गोलीने मारा था”, गौरी लंकेशको एक ट्रोल बनाया गया था. वह एक पत्रकार थी. और ऐसी हवा फैलायी गयी कि उसको बीजेपीने मारा. वह कर्नाटकमें थी और वहां भी नहेरुवीयन कोंग्रेसका शासन था. यदि नहेरुवीयन कोंग्रेसका शासन है या तो उनके सहयोगी पक्ष/पक्षोंका शासन है तो, बीजेपी या बीजेपीके सहयोगी लोग उस राज्य में हिंसा फैलाते है ऐसी हवा फैलाना.

यदि बीजेपीका शासन है और ऐसे किसीका खून होता है तो ऐसी हवा फैलाना की शासक खुद ऐसी हिंसा फैलाता है. ऐसे सियासती खूनसे तो नहेरुवीयन कोंगी [नहेरुवीयन कोंग्रेस (ईन्दिरा) पक्ष] और उनके सहयोगी साम्यवादीयोंके हाथको खूनी पंजा भी कहा जाता है. केरलमें ऐसे सियासती खूनोंकी गिनती कर लो.

रा.गा. (राहुल गांधी) भी एक ट्रोल है

वैसे तो रा.गा. (राहुल गांधी) भी समाचार माध्यमोंके लिये एक ट्रोल है. लेकिन आज हम ट्रोलकी बातें नहीं करेंगे. आज हम तितलीयोंकी बाते करेंगे.

“तितलीयां उडाना” शायद हिन्दी भाषामें मूँहावरा नहीं है. अंग्रेजीमें “बटरफ्लाई” एक ऐसा शब्द प्रयोग है. यदि आपके पास किसीके निर्णयको क्षतिपूर्ण सिद्ध करना है, किन्तु आपके पास कोई तर्क नहीं है और फिर भी आपको उसकी मजाक करना है तो आप बटरफ्लाय जैसे सुशोभित शब्दोंका उपयोग करके लोगोंका ध्यान आकर्षित कर सकते हैं.

बटरफ्लाय मतलब तितली. तितली कैसी होती है?

तितली रंगबेरंगी होती है. फुलोंकी पत्तीयां जैसे उनके पंख होते हैं. या उससे भी अधिक सुंदर होते हैं. पंख ही उनकी पहेचान है. वास्तवमें तितलीयोंकी प्रजातियां कमजोर होती है. किन्तु कमज़ोर होना मुख्य बात नहीं है. उनकी सुंदरता ही आकर्षण है. लोग उनसे ईसी कारणसे प्रसन्न होते हैं. यदि हमारी बातसे लोग प्रसन्न है होते हैं तो वे शायद ज्यादा सोचेंगे नहीं और हमारी बातोंको स्विकृति दे देंगे.

यदि आपके पास तर्क नहीं है, फिर भी आप किसी नापसंद व्यक्तिकी बुराई करना चाहते हो, और उसको मजाकका पात्र बनाना चाहते हो, या तो उसने जो निर्णय लिये है उन निर्णयोंकी मजाक उडाना चाहते हो, तो आप तितलीयाँ जैसे खूबसुरत शब्दोंका चयन करें, और उनका प्रयोग करें. शब्दोंके प्रासमें सौंदर्य होता है. वैसे तो तितली-प्रयोगके पीछे एक विचार या तर्क भी होना चाहिये. लेकिन तर्क होना अनिवार्य नहीं है.

तितलीयां ही सिर्फ नहीं उडायी जाती, किटककी प्रजातिके ही अन्य इन्सेक्ट जैसे कोकरॉच, फुद्दा, मक्खीयां भी उडायी जा सकती हैं. मक्खीयोंका ज्यादा प्रचलन नहीं है, लेकिन जो लोग मक्खीयां मारते है वे तितलीयां और फुद्दे (फुद्दा एक ऐसा किटक प्रजातिका जीव है जो आकर्षक नहीं होता किन्तु आपको हानिकारक होनेकी भ्रमणा दे सकता है) भी उडाते है.

मान लिजीये आपको नरेन्द्र मोदी पसंद नहीं है.

आप क्यों नरेन्द्र मोदीको पसंद नहीं करते हैं उसके अनेकानेक कारण हो सकते हैं.

तितलीयां या और फुद्दे कब उडाये जाते हैं?

यदि आप नरेन्द्र मोदीको आपका प्रतिस्पर्धी मानते हो. तो आपको नरेन्द्र मोदी पसंद नहीं पड सकता है. क्यों कि आगे बढनेकी स्पर्धामें उसने आपको पीछे छोड दिया, या तो आपसे वह आगे निकल गया, या तो नरेन्द्र मोदीकी बातें आपको आपके डी.एन.ए. के कारण या तो कोई अन्य कारणसे स्विकार्य नहीं है तो आप तितलीयोंका सहारा ले सकते है.

तितलीयां उडाने वाले अपने पक्षके बाहर होते है ऐसा आवश्यक नहीं है.

बीजेपीकी केन्द्रीय कारोबारीने २०१४के लोकसभा चूनावके लिये, अडवाणीना पत्ता काट दिया तो अडवाणीने भी कई तितलियां उडाई थी कि “नंबर – १ चूनावप्रचारक धीर गंभीर होना चाहिये.”

अभी थोडे समय पूर्व ही भूतपूर्व मंत्री यशवंत सिंहाने कुछ तितलीयां उडायी थीं.

“पहेले इन्डिया को बनाओ, फिर इन्डियामे बनानेकी बात करो” (फर्स्ट मेक इन्डिया धेन टॉक ओफ मेक ईन इण्डिया).

भारतीय अर्थतंत्र घुमरी खाके गीर रहा है.

इसका अर्थ समज़ना जरुरी है. यदि आप गुरुत्वाकर्षणके सिद्धांतको जानते है तो गुरुत्वके क्षेत्रमें पदार्थ प्रवेगित गतिसे गीरता है. लेकिन यदि वह पदार्थ गतिमान है तो चक्राकार गोलगोल घुमता हुआ गिरता है. क्यों कि गुरुत्वके क्षेत्रमें अवकाश वक्रीभूत होता है. हमारा अर्थ तंत्र भी गोलगोल घुमता हूआ हर क्षण गीरनेके बढते हुए वेगसे गिर रहा है.

“जीडीपी में जो वृद्धि देखाई जाती है वह तो नयी फोर्म्युलाके मापदंड पर आधारित है. पहेलेकी फोर्म्युलाके मापदंडसे तो वह दो अंक और कम है. इसके लिये विमूद्रीकरण और जीएसटी कारणभूत है.” वैसे तो यशवंत सिंहाने कश्मिर पोलीसी, गौ हत्या बंधीके बारेमें “कुछ लोगोंका प्रशासनके नियमोंको अपने हाथमें लेना” ईन सभी पर अपने विचार प्रकट किये. यशवंत सिंहाने अपने शासनकालमें प्लानींग कमीशनके विरुद्ध और उसकी कमजोरीके बारेमें कठोर अभिप्राय दिया था. लेकिन जब नरेन्द्र मोदीने प्लानींग कमीशनको नष्ट किया तो उन्होनें उतनी ही कठोरतासे नरेन्द्र मोदीके निर्णय पर टीप्पणी की.

वित्तमंत्री अरुण जेटलीने जब यशवंत सिन्हाको अंकोके आधार पर सविस्तर उत्तर दिया तो यशवंत सिंहाने बोला कि “मैं अंकोमें विश्वास नहीं रखता”. एक व्यक्ति अंकोंके आधार पर अन्यकी बुराई करता है वही जब अंकोंके सहारे दिये गये तर्कका हवाई इन्कार करता है, इस व्यक्तिके लक्षणको संस्कृतभाषामें “वदतः व्याघात” कहेते है. इसका हिन्दी अर्थ है “अभी बोले अभी फोक”.

नहेरुवीयन कोंग्रेसके युवराज तो तितलीयां ही उडाते है. क्यों कि वे समज़ते है कि यदि हम चूनाव बार बार हार जावें तोभी चूनाव जितनेका यही तरिका है. “लगे रहो पप्पुभाई” के सिवा इस युवराजको हम क्या कह सकते है?

जी.एस.टी.के बारेमें सरकारकी बुराई करना क्या नहेरुवीयन कोंग्रेसके लिये योग्य है?

जी.एस.टी. किस पक्षके दिमागकी उपज है इस बातको जाने दो. जी.एस.टी.का पूर्वालेख (ड्राफ्ट) और प्रस्ताव नहेरुवीयन कोंग्रेसने भी रक्खा था. वह पूर्वालेख क्षतिपूर्ण था. उसको लागु करनेकी प्रणालीयां भी क्षतिपूर्ण थीं. उतना ही नहीं किन्तु, नहेरुवीयन कोंग्रेसमें उतनी संकलन शक्ति भी नहीं थी कि वह सभी राज्योंकी ईच्छाओंका आकलन कर सके, जी.एस.टी.का कोई अर्थपूर्ण पूर्वालेख में संशोधन कर सके, और उसको कार्यान्वित करनेकी प्रणालीयोंमें संशोधन कर सके. बीजेपीके नेतृत्ववाली सरकारने यह सक्षमता दिखायी है, और उतना ही नहीं उसने, सभी राज्योंके प्रतिनिधियोंसे बनी, एक जी.एस.टी.-परिषद भी बनायी है, जो हर सत्रके अंतमें जी.एस.टी.में आवश्यक संशोधन करती रहती है. बीजेपीकी सरकारका जो जी.एस.टी.का प्रस्ताव था वह नहेरुवीयन कोंग्रेसका प्रतिबिंबित (कार्बन कॉपी) पूर्वालेख नहीं है. जिस जी.एस.टी.के प्रावधानोंको सभी पक्षोंने मान्य रक्खा है उसीका अंध विरोध करना तो कोई नहेरुवीयन कोंग्रेसके नेताओंसे ही सिखें.

नहेरुवीयन कोंग्रेसकी उडाई हुई तितलीयां कैसी है?

“जी.एस.टी. तो गब्बर सिंह टेक्स है.” रा.गा. उवाच…

ईस तितली पर क्या हम चर्चा कर सकते हैं? क्या यह कोई तर्क है? यह खचित्‌ वाणी विलास है या तो अधिक कठोर शब्दोंमें कहें, तो वाणी पर दुष्कर्म है.

“जी.एस.टी. और नोट बंदीने सुनामी सर्जी है” रा.गा. उवाच.

लगता है कि रा.गा. को सुनामी शब्द पसंद पड गया है. क्यों कि नकल करना उसकी आदत है. “चाय पे चर्चा” के विरुद्ध उसने “खाट पे चर्चा”का आयोजन किया था. २०१४के संसदके चूनावमें बीजेपीके नेताओंने कहा था कि “मोदीका प्रवाह” नहीं लेकिन “मोदी नामकी सुनामी” है. तो रा.गा.जी को यह सुनामी शब्द पसंद पड गया लगता है. तो उन्होंने बोल दिया कि “जी.एस.टी.” और “नोट बंदी” तो सुनामी है.

फर्जी नोटोंका मुद्रण, उनका भारत-प्रवेश और उनका वितरण पाकिस्तानमेंसे होता था. यह समस्या इतनी व्यापक थी कि, राष्ट्रीय कृत बेंक-संचालित एटीएम यंत्रोंसे भी फर्जी नोटें निकलती थीं, नहेरुवीयन कोंग्रेसने और उनके अमेरिकी ग्रीनकार्ड होल्डर आर.बी.आई. के गवर्नरने कभी न तो इसका उपाय किया, न तो उपाय बताया. क्यों कि, या तो इसका उपाय, उनके दिमागसे परे था, या तो फर्जी नोटोंके कारोबारमें उनका स्वहित निहित था. उनका नोट-बंधीका विरोध तो केवल व्यंढ ही था और है.

“आर.एस.एस. की सभामें लडकियाँ शोर्ट्स क्यों नहीं पहनती?” रा.गा. उवाच …

रा.गा.जी समज़ते हैं कि यदि बीजेपीवाले मुस्लिमोंके बुर्केके विरोधमें है तो हिन्दु लडकियोंके “देशी-ड्रेस”का भी विरोध करना चाहिये. उनका तात्पर्य यह कि कुर्ता पायजामा, चणीया-चोली-ऑढणी, साडीयाँ, सभी देशी ड्रेस व मटीरीयल को अपनाना बुर्केको अपनानाके समकक्ष है. यदि आरएसएसवाले अपने को प्रगतिशील मानते हैं तो उनकी सभामें लडकियोंको शोर्ट्स परिधान करनेकी आदत डालनी चाहिये. तो हे मुसलमान लोग, आप हमें यानी कि नहेरुवीयन कोंग्रेसको समज़ो, कि हम आर.एस.एस. वालोंकी कैसे मजाक उडाते हैं.

“महात्मा गांधी, एन.आर.आई. थे.” रा.गा. उवाच.

आप रा.गा.के कथनोंका कहाँ कहाँ विश्लेषण करते रहोगे. वह वास्तवमें विश्लेषणके योग्य है ही नहीं. जैसे “मौतका सौदागर”जैसी मीथ्या और अपरिपक्व दिमागवाली उसकी मम्मी वैसा ही उसकी संतान (फरजंद).

तो क्या नहेरुवीयन कोंग्रेसमें कोई उत्तर देने योग्य नेता बचा ही नहीं है?

अभी तक तो दूर दूर क्षितिजमें भी ऐसा नेता दिखाई नहीं देता.

अपने प्रमाणपत्रोंके आधारसे लब्धप्रतिष्ठ स्वपक्ष प्रमाणित मनमोहन सिंहको देख लो. उन्होंने एक नमूनेदार सीयासती नेता जैसा बयान दिया था कि मुस्लिमोंका इस देश पर ज्यादा अधिकार है.

यही कोंग्रेसके एक नेताने पाकिस्तानी टीवी चेनलके वार्तालापके अंतर्गत कहा कि “आपको मोदीको हटाना होगा तभी तो पाकिस्तान और भारतके बीच संबंध सुधर सकते है.” इस उक्तिके अनेक मतलब निकल सकते है.

“कश्मिरके हिन्दुओंकी हकालपट्टीकी घटना आरएसएसके एजन्डाके अनुसार थी.” शशि थरुर उवाच.

भारतके मुस्लिमोंकी वोटबेंक बनाये रखने के लिये एक नहेरुवीयन कोंग्रेसीने पाकिस्तानकी टीवी चेनल पर चलते वार्तालापमें अपना सूर पूराया था कि, “कश्मिरके हिन्दुओंकी हकालपट्टीकी घटना आरएसएसके एजन्डाके अनुसार थी.”

अभी आप यह देखिये कि नहेरुवीयन कोंग्रेसके सुज्ञ और वैज्ञानिक (टेक्नीकल सलाहकार) जो स्वयं सफेद टोपी पहन सकते है वे क्या कहेते है.

“जीन्स पहेनके, स्कॉच (व्हीस्की) पीके भी आप गांधी विचारोंको अपना सकते हो.” पित्रोडा उवाच …

हाँ जी यह साम पित्रोडाजीका कथन है. ये पित्रोडाजी नहेरुवीयन कोंग्रेस और समाचार माध्यम द्वारा प्रमाणित दूरसंचार तकनिकीके स्थापक और प्रवर्तक है.

पहेले तो यह बात अवगत होनी चाहिये कि दूरसंचार तकनिकीकी स्थापना ये पित्रोडाजीने नहीं की थी. इसके बीज बोनेकी कल्पना या तो बीजका बोने वाला हेमवतीनंदन बहुगुणा था. १९७२में उन्होंने शरीन कमीटी बिठाई थी और बहुगुणाजीको अनुभूति हुई थी कि “दूर संचार समस्याका समाधान करना ही होगा”. उन्होंनें एड्वान्स लेवल टेलीकोम ट्रेनींग सेंटरका निर्माण करवाया था. किन्तु उनसे गलती यह हो गयी कि स्वयंके कार्योंका श्रेय वे स्वयं हि लेने लगे थे. यह बात इन्दिरा नहेरु-गांधी (इन्दिरा नहेरु-गांधी मतलब इन्दिरा गांधी) स्थापित प्रणालीके विरुद्ध थी. इन्दिराजी को बहुगुणा पसंद नहीं पडा. और उनको बरखास्त कर दिया था. कालक्रमसे इन्दिरा-कोंग्रेसकी १९७७में पराजय हुई. समाजवादी गांधीवादी नेता श्री ज्योर्ज फर्नान्डीस दूर संचार मंत्री बने थे तो उन्होने “डीजीटल ईलेक्ट्रोनिक दूरसंचार प्रणालीके टेक्नोलोजी ट्रान्स्फरके साथ” वाला वैश्विक निविदा (टेन्डर) फ्लोट करवाया था. उनकी सरकार गिर गयी. इन्दिराकी सरकारने फ्रान्सकी अल्काटेल कंपनीके टेन्डरको मान्य रक्खा. और ओर्डर भी दिये. १९८२-८३में भारतसे चार टीम, इन्स्टोलेशन और मेन्टेनन्सके प्रशिक्षणके लिये फ्रान्स गयी थी. सर्वप्रथम २०००० टेलीफोन लाईनकी क्षमता वाले डीजीटल ईलेक्ट्रोनिक्स टेलीफोन एक्सचेन्जके इन्स्टोलेशनका काम फ्रेन्च टीमने १९८३में ही शुरु कर दिया था. उसके बाद कफपरेड, कुपरेज, अंधेरी, घाटकोपर के डीजीटल ईलेक्ट्रोनिक्स टेलीफोन एक्सचेन्जके इन्स्टोलेशनका काम भारतीय टीमने शुरु कर दिया था. उस समय साम पीत्रोडाजी दूर दूर क्षितिज पर भी दिखाई नहीं देते थे.

इन्दिरा गांधीकी मृत्युके बाद जब राजिव गांधीजीका राज्याभिषेक हुआ तब कुछ समयके बाद पित्रोडाजी भारत आये. अलबत्त, वे “सी-डॉट” नामका एक छोटा १२८ से ५१२ लाईनकी क्षमतावाला टेलीफोन एक्सचेन्ज बना रहे थे. ऐसे टेलीफोन एक्सचेन्जका भी भारतके ग्राम्य विस्तारके लिये महत्त्व तो था ही. लेकिन १९८६में परिस्थिति ऐसी थी कि टेलीफोन कनेक्सनकी प्रतिक्षा यादी १० सालकी थी उसको आगामी छह सालमें खतम करना था. यदि नरसिंह राव नामका नोन-नहेरुवंशी प्रधानमंत्री नहीं आता तो पता नहीं नहेरुवीयन कोंग्रेस प्रगतिका अर्थ समज़ती या नहीं. अभी अभी यह प्रश्न तो विद्यमान ही है.

मूल विषय पर आवें तो पित्रोडाजीने गांधीजी को पढा नहीं है. गांधीजीने कहा था कि वे सरमुखत्यार बननेके पक्षमें नहीं है, लेकिन यदि उनको एक “मुद्रा-उछाल”समयके लिये सरमुखत्यार बनना भी पडे, तो वे उस समयमें शराब-बंदी कर दें. १९६०के दशकमें महाराष्ट्रमें नहेरुवीयन कोंग्रेसी मुख्य मंत्रीने शराब बंदीको नरम कर दिया. होटेल रेस्टोराँ वालोंको छूट देदी कि, वे विदेशीको शराब दे शकते है. रेस्टोरां वालेको ग्राहकको पूछनेका था कि आप विदेशी है? ग्राहक बोलेगा “हाँ”. “लो. ले जाओ शराब”. भला, ग्राहक कभी जूठ बोल सकता है?

यदि आपको शराब घरपे ले जाना है, तो डोक्टरका सर्टीफीकेट चाहिये. फिर आप शराब को घरपे ले जाके पी सकते है. महेफिल भी कर सकते हैं. पैसे फैंको सर्टीफीकेट लेलो … शराब लेलो … गांधीजीका कहेनेका था कि जब शराबकी बात आती है तो मैं उन गरीब कूटुंबोंको देखता हूँ जिनका पूरा घर तूट पडता है. खादी के बारेमें गांधीजीने कहा था कि जब मैं खादीकी बात करता हूँ तो मेरे सामने भारतकी गरीब जनता दिखाई देती है जिनको मैं क्या काम दे सकता हूँ.

“नियम बनाओ. लेकिन वे नियम सिर्फ सुशोभनकारी ही होना चाहिये. उन नियमोंके अमलकी बात मत करो.” ऐसी संस्कृति नहेरुवीयन कोंग्रेसके सत्ताकालमें पैदा हुई है, और उस समयसे ही सर्वव्यापक बनी. लेकिन हमारे पित्रोडाजी गरीब, गांधी, स्कॉच (व्हीस्की) का त्रीवेणी संगम करने की बात कर सकते है, यह नहेरुवीयन कोंग्रेसकी पहेचान है.

समाचार माध्यमवाले क्या तितलीयां उडाते हैं?

समाचार माध्यमोंके मालिकोंका तो यह धंधा है. उनसे तो शायद सियासती नेताओंने शिखा होगा. डीबीभाईके (दिव्य भास्कर भाईके) तंत्रीमंडलके सदस्य तो हमेशा यही चिंतामें रहते है कि हस्तस्थ घटनाको कैसे हृदयको अधिकसे अधिक चोट पहूँचावे ईस प्रकार संरचित करें.

डीबीभाईके एक कटारीया भाईने (कोलमीस्ट)ने लिखा की “गुजराती साहित्य परिषद”के प्रमुख पदके चूनावमें लाख प्रयत्न करने पर भी बीजेपी हार गया है. तीन नये युवानेताओंने बीजेपीकी विरुद्ध जो हवा बनायी है उसका प्रभाव हो सकता है.”

तो हमने उनको लिखाकी अब तो गुजरातके चूनावमें नहेरुवीयन कोंग्रेसकी जित सुनिश्चित है. गुजराती साहित्य परिषद साक्षरोंकी परिषद है. और गुजरातमें साक्षरता ८० प्रतिशत है.

वैसे तो यह कटारीयाभाई महात्मा गांधीके नाम या विचारमंचके निकटवर्ती माने जाते है लेकिन उन्होंने उपरोक्त तीन युवा नेताके बारेमें उनकी मांगकी यथार्थता और या योग्यताके बारेमें

कभी चर्चा करना अनिवार्य नहीं समज़ा. उपरोक्त ये युवानेता कौन है? ये युवा नेता, जातिवादको उकसाके पटेलोंके लिये और क्षत्रियोंके लिये आरक्षणका आंदोलन चला रहे हैं. समाचार माध्यम वाले ऐसे विभाजनवादी नेताओंके आंदोलनोंको फूंक मार मार के प्रज्वलित रक्खा करते है. और समाचार माध्यमके ये कटारीया भाईलोग भारतीय समाजके विभाजनवादी नेताओंको उत्साहित करते है. गुजरात साहित्य परिषदके प्रमुख पदके चूनावमें बीजेपीकी हारमें इन तीन नेताओंका योगदान रहा है. यदि गांधीजी जिन्दा होते तो वे एतद्‌ कथित अपने मानस पुत्रोंकी मानसिकतासे शायद आत्म हत्या कर लेते.

चूनाव आयुक्तको भी लेखक महाशयने एक “पंच” (गुजराती-काठीयावाडीमें हम पंचको गोदा मारना कहेते हैं) मार दिया है कि, ६५ सालमें प्रथम ऐसी घटना घटी है कि, चूनाव आयुक्तने सरकारकी नीली झंडीकी प्रतिक्षा की. वैसे तो ये महाशय जब नहेरु और इन्दिरा गांधीका शासन था तब उस शासनकालमें पेराम्बुलेटर नहीं चला रहे थे. तो उनको याद होना चाहिये कि उनके जमानेमें तो चूनाव आयुक्तका स्थान चपरासीके बराबर ही था. चूनावके नियमोंको दृढतासे लागुकरनेका काम और चूनाव आयुक्तको नियम बद्ध कठोरतासे कैसे काम करना चाहिये इसका प्रारंभ तो शेषनने ही किया है.

उपरोक्त तीन युवा नेताओंको बीजेपीवाले बरसाती मेंढक मानते है.

“बरसाती मेंढक” या तो कोई “घटना” है, या कोई नेता बरसाती मेंढक बनके सामने आ जाता है, या तो समाचार माध्यम बरसाती मेंढककी खोज में रहेता है.

जबसे इन्दिरा गांधीने चूनावकी शीड्युलको छीन्नभीन्न कर दिया तबसे कोईन कोई राज्यमें बरसात होती ही है. और चूँकि, देश प्रजातंत्र है, पूरे देशमें बरसाती ऋतु है ऐसा लगता है.

विकासनो वरख

प्रगतिकी पन्नी (गुजरातीमें इन्होंनें “तितली शब्द प्रयोग” के लिये “विकासनो वरख” कहा है) यह तितली भी उडती है.

“विकास पागल हुआ है” इस तितलीमें अब दम नहीं रहा. क्यों कि बीजेपीने उत्तर दिया कि पागलका विकास तो देशने उनके कौभाण्डोसे देख ही लिया है. जैसे कि कोमनवेल्थ गेम स्केम, २-जी स्केम, कोलगेट स्केम, नहेरुवीयनोंके अनेकानेक स्केम जिसमें नहेरुवीयन्स स्वयं जमानत पर है.

याद करो महात्मा गांधी कई बार जेल गये लेकिन कभी उन्होने जमानत नहीं ली. ये नहेरुवीयन लोग, गांधीजीको अपनी धरोहर मानते है और जमानत पर भी जाते है.

वैसे तो डीबीभाईके सभी कटारीया लेखकगण ऐसे नहीं है. लेकिन ज्यादातर ऐसे ही है. क्यों कि यदि युद्धमें अन्य पक्ष बराबरीके स्थान पर न हो तो वह युध्धमें मज़ा कहाँ.

( शिरीष मोहनलाल दवे )

टेग्ज़ः
चमत्कृतिः
राहुल को पूछे गये प्रश्नोंका राहुल जवाब नहीं देता है. उसका चमच भनीस तीहारी या द्ग्गीदीन या सींघवी देता है.
(१) टमाटर फल है या सब्जी ?
(2) गुलाबजामुन में गुलाब के महत्व का वर्णन कीजिये |
(3) अनु मलिक और हिमेश रेशमिया, दोनों में से कौन बेहतरीन गायक हैं ?
(4) जस्टिन बाईबर क्या हैं –मर्द, औरत या गे ?
(5) दिग्विजय सिंह एक इंसानहैं , उदाहरण सहित साबित करे |
(6) पहले मुर्गी आई या अंडा ?
(7) काटजू साहब के हिसाब से 90% लोग मुर्खहैं , तो बाकी 10% कौन हैं – बुद्धिमान या महामूर्ख?
(8) Tsunami और psychology में “T” और “P” साइलेंट क्या होता हैं और जब इन्हें बोलनाही नहीं तो फिर लिखते क्यों हैं ?
(9) राहुल राय और राहुल महाजन , दोनों में से कौन ज्यादा टैलेंटेडहैं और क्यों ?
(10) राहुल गाँधी खुद की पांच विशेषता बतलाते हुए खुद को युवा साबित करे |

દોસ્તી ડે – તેરે જૈસા યાર કહાં રે… તેરે જૈસા કોઈ નહીં રે…-ભવ્ય રાવલ

વસંતની કુમળી ઠંડી ઉડાવી દેતા વેલેન્ટાઈન્સ ડે બાદ શ્રાવણની વરસાદી ટાઢ ભગાવી જિંદગીના શ્રેષ્ઠ સંબંધને હર્યોભર્યો ખૂશ્બુદાર બનાવી નાખતો એક દિન એટલે ફ્રેન્ડશીપ ડે. એક એવો મેઘધનુષી વિદેશી દિવસ જેની ડેઈટ નક્કી હોતી નથી. એક એવો મનગમતો દિવસ જે દર વર્ષે ઓગષ્ટ મહિનાનાં પ્રથમ રવિવાર આવે છે. એક એવો ડિયરફુલ દિવસ જે રોજેરોજ હરપળ ઉજવાતો જ રહેતો હોય છે. એક એવો પવિત્ર દિવસ જ્યારે ભાઈનાં કાંડા પર બહેન રાખડી બાંધી રક્ષાની આશા રાખે છે તે પ્રકારે મિત્રો એકબીજાનાં હાથનાં કાંડા પર દોસ્તીની રંગીન, અતૂટ પ્રતિક એવી ફ્રેન્ડશીપ બેલ્ટ બાંધી એકમેકને જીવનનાં તમામ સારાં-નરસા ક્ષેત્રે સહભાગી બની સાથ આપવાની અપેક્ષા જોડે છે. જૂની દોસ્તીને સેલિબ્રેટ અને નવી દોસ્તીનાં બીજ રોપવાનો દોસ્તાના ડે. જેમાં ચોક્લેટ્સ, ફ્લાવર્સ, પરફ્યુમ, કિચેઈન, બૉલપેન, કાર્ડ્સથી લઈ આકર્ષક ગિફ્ટ્સની આપ-લે થાય છે. જીગરીયાવ સંગ કાફેમાં ફાસ્ટફૂડની મહેફિલો થાય છે. પૂરી પોકેટમની એક જ દિવસમાં ફ્રેન્ડશીપ ડે ઉજવી ઉડાવી દેવાની હિંમત આવી જાય છે. ભાઈબંધ પાછળ ખર્ચ કરતાં સંકોચ શું કામ ન થાય? કૃષ્ણ સોનાની દ્વારિકા સુદામાને ભેટમાં આપી શકે તો આપણે ખાસ મિત્રને એક ડેરીમિલ્ક તો આપવી જ જોઈએ. કુછ મીઠા હો જાયે.

ફ્રેન્ડશીપ ડે એટલે કે ફોર ડિયર ડે. યુવાવર્ગ માટે તો સોને પે સુહાગા.. ઉનાળાની રજા બાદ શાળા, કોલેજ, યુનિવર્સિટીમાં નવું સત્ર શરૂ થઈ ગયું હોય, સાથી નવા સહાધ્યાયીની ઓળખાણ થયા પછી ફેઈસ ટુ ફેઈસ મળી ફેસબૂક-વોટ્સઅપ ફ્રેન્ડ બની હવે એ દમદાર દોસ્તીને આ દિવસે ઉજવવાની છે. સાચું છે, સારું છે. બટ યા.. પ્લીઝ રિમેમ્બર ફ્રેન્ડશીપ ડે સ્પેશિયલી નવા દોસ્તો બનાવવા કરતાં જૂના દોસ્તોને જાળવવાનો દિવસ છે. આ દિવસે નવા મિત્ર ગોતવા કરતાં જૂના છૂટેલા યમ્મી યાર કે સોલ્ટી શત્રુને ફરીથી સંબંધો સુધારી સ્નેહી બનાવવાના પ્રયત્નો કરવા જોઈએ. વ્હોટ યૂ થિંક ?

જ્યાં લોહીનાં નહીં લાગણીનાં સંબંધ હોય. જે સગપણમાં બંધાઈને તમામ અધિકાર આપોઆપ મળી જાય છે. કશું માગવું નથી પડતું! માગ્યા વિના કશું ન મળે તો મનમાની કરી છાતી ઠોકી માંગી શકાય છે. મજા જ્યાં ચરમ પર પહોચી ચૂસાય છે ત્યાં જ મનોરંજનની શરૂઆત દોસ્તો સંગ થાય છે. દોસ્ત પાછળ દરિયાદિલ રાખી સમગ્ર જાત લુટાવી શકાય છે. ને દાદાગીરીથી છેતરી શકાય છે એટલે જ જ્યારે વહાલા મિત્ર દગો આપે ત્યારે વજ્રઘાત જેવો હુમલો લાગે છે. જેને સમજવો અને સહન કરવો અઘરો છે. છેતરપીંડીનાં થોડા સમય બાદ ધિક્કારવાનો હક્ક અને મોટામાં મોટી ભૂલને નાદાની ગણાવી માફ કરવાનો ઉપકાર માત્ર મિત્રતામાં જ હોય શકે. આફ્ટર ઓલ જેવો છે તેવો મારો મનગમતો માણીગર છે.

જ્યારે પૈસા, પ્રતિષ્ઠા, સામાજિક સ્થાન, જાતિ, રીતિ-રિવાજ આગળ બે પાત્રો ઝૂકી જાય છે ત્યારે દિલમાં દર્દ અને ચહેરા પર હાસ્ય લઈ કહે છે, ‘ચાલ ને.. નો પ્રોબ્લેમ. જસ્ટ ફ્રેન્ડ બની રહેશું.’ ઈન શોર્ટ લવ કે લાગણીનાં સૌથી મોટા સંબંધનું નામ છે – દોસ્તી. પ્રેમનાં પગથિયાંનું પ્રથમ ચડાણ દોસ્તીથી જ થાય છે. અને જ્યારે દોસ્તી સિવાયનાં કોઈપણ સંબંધનું સ્વરૂપ બદલાય, દોસ્તી સિવાયનાં સંબંધ નિષ્ફળ થાય ત્યારે એક દોસ્તીનો અનોખો, અકારણ સંબંધ રાખવાની ઈચ્છા બંધાય જાય છે. એટલે જ પ્રેમથી મોટી દોસ્તી. પાછું પ્રેમી કે પ્રેમિકા પહેલાં દોસ્ત હોતો નથી. વેરી સેડ..

જીવનમાં મા વિનાનો દીકરો હોય શકે, બાપ વિનાની દીકરી હોય શકે, નિ:સંતાન દંપતિ હોય શકે પરંતુ કોઈ એવી વ્યક્તિ જોઈ છે જેનો દોસ્ત ન હોય! તમારો કોઈ એવો દોસ્ત છે જેણે તમને ગાળ ન આપી હોય, ટાપલી ન મારી હોય, તમારા પૈસે બીજાને મોજ કરવી ન હોય, તમને હેરાન ન કર્યો હોય કે તમારા વિશે બીજા પાસે તમારું જ ખરાબ ન બોલ્યો હોય. જો બધાનો ઉત્તર ના હોય તો તમે સારા દોસ્તની સંગાથે છો. જેની જોડે તમારે અંગત વાતો, અનેક યાદો શેઅર તમે મન મૂકી કરી શકશો.

ભાઈથી વિશેષ ભાઈબંધ અને બહેનથી વિશેષ બહેનપણી હોય છે. આથી જ ઘણીવાર ઘર-પરિવારનાં સભ્યોને કહેવામાં આવતું હોય છે કે, તમારા સંતાન-સ્નેહીનાં પ્રથમ દોસ્ત બનો. શિક્ષકથી લઈ શેઠિયા, કારીગરથી લઈ કલેક્ટર સુધીની તમામ વ્યક્તિએ સમગ્ર સમાજ સાથ માનવતા દાખવવા મિત્રતા જાળવવી, બાંધવી પડશે.

દોસ્ત એક એવી વ્યક્તિ છે જે તમારો સામનો સત્ય-જૂઠથી કરાવે છે. એ સાલો એડવાઈઝર બની આદરતાથી ઓર્ડર પણ આપે અને એ તોફાની અડિયલ ટીચર બની હોમવર્ક પણ કરાવે. એ જેટલો ગુસ્સો કરી ગાળ આપે એટલો ગુસ્સો આપણે ઝગડવાનું થાય તો આપણા દુશ્મનોને પર પણ કરે. આથી જ હું એવું કહીશ કે, દુશ્મનનો દુશ્મન દોસ્ત હોય કે ના હોય. દોસ્તનાં દુશ્મનથી મોટો બીજો કોઈ શત્રુ ન હોવો જોઈએ.

આકરી મુશ્કેલીમાં સાથ અને નાનકડી ખુશીમાં બાથ ભીડી મરચાં જેવા તીખાં અને મીઠાઈ જેવા મોંઘેરી મિત્રતાના નમૂનાઓ જ અડધી રાતે કામે આવ્યાં છે, આવતા રહેવાના છે. બધા જ વિશેષણોથી ઉપર મૂલ્યવાન મૈત્રી સમય રહેતા એક આદત અને કશીશ, એક તુકારા-જાકારાની નુમાઈશ બની જાય છે. પોતાનાપણાની નારાજગી, તારાજી, મનમરજી.. દોસ્તો માટે જાન કુરબાન છે. દોસ્તી સંબંધોની શાન છે. સૌ ને ખાતર માન છે.

ઓસ્કાર વાઈલ્ડ કહ્યું છે કે, દોસ્તની નિષ્ફળતા સાથે હમદર્દી બતાવવી સહેલી છે, પણ દોસ્તની સફળતા સાથે તમદર્દી બતાવવા માટે બહુ સારો સ્વભાવ જોઈએ. સારો સ્વભાવ કેળવાય છે સારી સંગતથી, આસપાસનાં મિત્રવર્તુળથી. આથી જ દોસ્ત કૈસા કિજો એ મારે કહેવાની જરૂર નથી. સફળતાનો યશ બનવા તમારો દુશ્મન પણ દોસ્ત બની જશે, નિષ્ફળતામાં કેટલા ટકે છે તમારી સાથે એ સાચું મૈત્રી પરીક્ષણ.

આપણા હિતેચ્છુ જ આપણા હરીફો છે. એટલે ક્યારેક પ્રેમનાં ચક્કરમાં, વ્યાપારના ગણતરીભર્યા જગતમાં દોસ્તીના સંબંધો દાવ પર લાગે છે ત્યારે બે દોસ્તમાંથી જીત ત્રીજા પક્ષની થઈ હાર બંનેની દોસ્તીની જ થાય છે. આજ સુધીનો જીગરજાન એક ક્ષણમાં જાનનો દુશ્મન બની જાય છે. વ્હાય ? આગળ ઓસ્કાર વાઈલ્ડે જ પાછું કહ્યું હતું કે, જે આકર્ષક છે તેમને હું મિત્ર તરીકે પસંદ કરું છું જે બુદ્ધિમાન છે તેમણે હું દુશ્મન તરીકે પસંદ કરું છું. સમજાયું ? બની શકે ભોળી, નાદાન વ્યક્તિ પાસે બધા કામ કઢાવવા દોસ્ત બનાવશે. જે બહુ હોશિયાર હશે તેમને હરિફ. હિતેચ્છુ હરિફ બની દોસ્તી દુશ્મનીમાં પરિવર્તિત થઈ સંબંધોની જવાબદારી, સમજદારી, ઈમાનદારી પર શંકા અને સવાલો ઉઠાવવા લાગે છે. જેને દિલદાર માન્યા એ જ દગાબાજ નીકળ્યા. વિશ્વાસ ના આવે ને.. તો દોસ્ત બનાવતા સમય કે બાદમાં ક્યારેક ઝવેરી કરે તેમ હીરા જેવા મિત્રની પણ પરખ કરતાં અચકાવું નહીં. માય ફ્રેન્ડ આપણો જીગરીયો ખરાબ ન હોય લેકીન જમાનો સારો નથી. સારા ને પામવા સ્વયં સરસ બનવું. પછી સારાય અને સ્વયંનો મેળાપ થઈ સુંદરતા આપોઆપ ખીલશે.

મસ્ત કોઈ ખુશીની અવસર હોય ને અંગત દોસ્તાર ન હોય કે ત્રસ્ત ગમનો કોઈ દુ:ખદ પ્રસંગ હોય ને અઝીઝ યારા ન હોય તો એ સુખની ક્ષણ ઘટી, દુ:ખ પળ ઉદાસી વધી જાય છે. પ્રેમીની આડોડાઈ, પત્નીની બેવફાઈ, પૈસાની ખેંચ અને આપણી કોઈએ ન જાણેલી કરનામાઓની કહાની. આ બધું જેની પાસે ખુલ્લા દિલ કહી શકો, રાડો પાડી રડી શકો એ તમારો હમદર્દ જ તમારો ખરો ફ્રેન્ડ, ફિલોસૂફર અને ગાઈડ.

ફ્રેન્ક બની જેની પાસે રહી શકાય છે એ ફ્રેન્ડ. એન્ડ ફ્રેન્ડશીપ ડે મીન્સ ગુમાવેલા દોસ્તોને જીવનસફરની રાહ પર રિવાઈન્ડ કરી લેવાનો દિવસ. સાથી દોસ્તો સંગ ઉજાણી તો નવા વ્યક્તિને પોતાના ફ્રેન્ડલીસ્ટમાં જગ્યા આપવાનો વેલકમ ડે, સોસીયલ સાઈટ પર તો રોજ નવા નવા નંગની પધરામણી થાય જેની સંગ દોસ્તીની નવી શરૂઆત થતી રહે. વિચારવાનું એ દોસ્તો વિશે છે જે દોસ્તો સાથ દોસ્તીની વ્યાખ્યા, સમજ ખબર ન હતી એ દિનથી દોસ્તી છે. એ લંગોટિયા યાર.. જે પોતાની દુનિયામાં ખોવાય ગયા છે, બહુ વ્યસ્ત છે. એ યુવાનીમાં કે બુઢાપામાં બનેલ મનગમતો દોસ્ત ક્યાં છે? શું કરતી હશે એ સખી? એ બેસ્ટ ફ્રેન્ડ સિવાયનાં ઘણા મિત્રો છે છતાં એ મિત્રની ઉણપ જીવનમાં, શરીરમાં વિટામિનની કમીની જેમ વર્તાય છે. એ દોસ્ત ગણાતા હમસફરો સાથ જીવન પસાર કરવા આ ફ્રેન્ડશીપ ડે પર તેમને ગૂગલથી લઈ જ્યાં રમતા, બેસતા ગલીનાં નાકા સુધી શોધી આવો. શું ખબર આ ફ્રેન્ડશીપ ડે તમને તમારો જૂનો યાર કે તેના સ્વરૂપે કોઈ નવી બહેનપણી મળી જાય. વિચારો છો શું ? ગો..

( ભવ્ય રાવલ )

ફ્રેન્ડશીપ ડે-શૈશવ વોરા

એક મેસેજ આવ્યો તમારા બ્લોગની રાહ જોઈ રહ્યો છું..!

અજાણ્યા દોસ્ત, ખાલી તારી આ એક લાઈને મને લેપટોપ ખોલી અને લખવા બેસાડી દીધો.

હું માનું છું કે દોસ્તી આમ જોવા જાવ તો કશું જ નથી,ફક્ત અને ફક્ત બે વ્યક્તિ વચ્ચે નો “સંવાદ” જ છે, આજે સવારથી છેક દ્વાપરના સમયની કૃષ્ણ સુદામાની દોસ્તીની દુહાઈ અપાય છે, ક્યાંક કૃષ્ણ અને કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) ની દોસ્તીની વાત થાય છે, પણ થોડાક ઊંડા જઈએ અને “કલી”ની દ્રષ્ટીએ વિચારીએ તો કૃષ્ણ સુદામાની દોસ્તી પણ સ્કુલ પૂરી થઇ પછી “તૂટી” ગઈ હતી, બંને એકબીજાના “અંતર”માં ચોક્કસ હતા, છતાં ય “અંતર” હતું, અને સુદામાને એ “અંતર” ને દુર કરવામાં એક ભયાનક માનસિક પીડામાંથી પસાર થઇને બહાર આવવું પડયું હતું, સખ્ખત “ડાઈલેમા” (અવઢવ)માં સુદામા હતા.

કૃષ્ણને મળવા જાઉં કે નહિ ? એ શું વિચારશે ? એ રહ્યો કેટલો મોટો માણસ અને હું કોણ ? અને એને મળવા ગયા પછી પણ હું એની પાસે કઈ માંગી શકીશ કે નહિ ? આવા ઘણા સવાલો ને સુદામાને ક્રોસ કરીને બહાર આવવું પડ્યું હતું, સુદામા કદાચ આર્થિક રીતે “મજબુર” ના હોત તો એ પોતાની દોસ્તીને એના “અંતર”માં જ ધરબી અને ગૌલોક પહોંચી ગયા હોત, પ્રેકટીકલી જોઈએ તો સુદામાને એમની આર્થિક મજબુરી એ જ પોરબંદરથી દ્વારિકા ધકેલ્યા હતા..!

અને પછી વારો આવ્યો “સંવાદ”નો..તને સાંભરે રે મને કેમ વિસરે રે..

વાર તેહવારે બે પાંચ વર્ષે એકાદ વાર સુદામા જો કૃષ્ણને મળતા રહ્યા હોત અને સંવાદ થતો રહ્યો તો કદાચ સુદામાને આટલા ખરાબ દિવસો જોવાના વારા ના આવ્યા હોત અને દ્વારિકા જતા પહેલા આટલું બધું મનોમંથન પણ ના કરવું પડતે..!

એ જ રીતે કૃષ્ણ અને કૃષ્ણાની વાત કરીએ તો એ દોસ્તીની, તો રીલેશન સંવાદથી ભરપુર હતો..બંને વચ્ચે જીવનના દરેક તબક્કે ખુલ્લા દિલથી ચર્ચા થતી અને ક્યારેય એકબીજાથી કશું જ છૂપું કે અજાણ્યું નથી રાખ્યું એટલે ભરી સભામાં એકલી પડેલી ક્રિશ્નાએ ખરા દિલથી ખાલી એક જ વાર કૃષ્ણા એ હે કૃષ્ણ.. કર્યું અને ચૌદે ભુવનનો નાથ ચીર પુરવા હાજર થઇ ગયો..!

હું માનું છું કે દોસ્તીમાં બહુ જ જરૂરી છે એ એક જ વાત છે “સંવાદ”.

સંવાદ એ દોસ્તીનું ઓઈલીંગ છે, સંવાદ જયારે જ્યારે તુટ્યો કે ઓછો થતો જાય એટલે સમજી લેવાનું કે દોસ્તીને કાળ નો “કાટ” ચડશે, અને પછી જયારે કોઈ કામથી કે નવરા બેઠા પણ ક્યારેક એમ થાય કે લાવ ફોન કરું કે મળવા જાઉં તો પેલો “કાટ” સુદામાની કેમ હેરાન કરે હેરાન કરે!

એ “કાટ” તમને ફોન કરતા કે મળવા જતા રોકે અને છેવટે જવા દે ને યાર એણે પણ મને આટલા વર્ષોમાં ક્યાં યાદ કર્યો છે..? બસ અંત આવી ગયો..!

જો કે દ્વાપર અને કલીમાં બહુ ફરક છે..દ્વાપરમાં જરૂર પડ્યે દોસ્ત પાસે જતા આજે જરૂર પડશે તો એમ માનીને પણ દોસ્તી થાય છે..! ઘણીવાર જેમ જેમ ઉંમર વધતી જાય છે તેમ તેમ દોસ્તીમાં “ગણતરીઓ” વધતી જાય છે અને “વ્યવહાર” આવતા જાય છે.

પહેલા પણ લખી ચુક્યો છું કે સ્કુલ, કોલેજો અને બાળપણમાં થયેલી દોસ્તી લગભગ નિ:સ્વાર્થ દોસ્તી હોય છે પણ જેમ જેમ ઉંમર વધતી જાય છે ઈચ્છાઓ અને જરૂરિયાતો વધતી જાય અને આકાંક્ષાઓ નો જન્મ થાય એમ એમ દોસ્તો દૂર થતા જાય છે.

એક જમાનાથી સ્કૂલોમાં સ્કુલ ડ્રેસ ફરજીયાત રાખવાનું કારણ પણ એ જ હતું કે તમે ગમે તેટલા મોટા કે નાના ઘરમાંથી આવતા હો પણ બધાએ એક જ સરખા કપડા પેહરીને આવવાનું, અને બધા સ્કુલમાં એક સરખા સમાન.

જો કે આજકાલ તો હવે એવું રહ્યું નથી દફતર થી લઈને દફતરમાં લઇ જવામાં આવતી દરેકે દરેક વસ્તુમાં માંબાપ પોતાની “ક્ષમતા” ભરી ભરી ને બાળકને સ્કુલે મોકલતા હોય છે, અને બાળક પણ એના ઘરે કેટલી ગાડી છે અને કઈ ગાડી છે એનું બેધડક વર્ણન કરતું હોય છે..એટલે સ્કુલ ડ્રેસ પહેરેલા બધા બાળકો એક સમાન એવી વાતો “હવા” થઇ ગઈ છે.

સ્કુલ-કોલેજ પછી જીવનમાં તરત જ બે બહુ મોટા તબક્કા ચાલુ થતા હોય છે એક કેરિયર અને બીજું લગ્નજીવન, અને આ બંને ઘટનાઓમાં મિત્રોની પુષ્કળ જરૂર હોય છે, અને મિત્રો સાથે રહેતા પણ હોય છે, પણ સાથે સાથે ક્યાંક એક છુપી ઈર્ષ્યા પણ હોય છે.

પેલો જાણીતો મેસેજ કે “દોસ્ત ફેઈલ થાય તો દુઃખ થાય પણ જો સાલો પહેલા નંબરે આવે તો તો બહુ જ દુઃખ થાય” અને આ જે ભાવના છે એ જેમ જેમ સમય જાય એમ વધુ બળવત્તર થતી જાય છે અને એનો છેડો છેક ચાલીસીમાં આવો ત્યારે આવે
.
બધું ખાઈ પી ધરાઈને ઉતર્યા હોય, તારા કરતા મારી બાયડી કે વર સારો અને હું આટલું કમાયો આ બધી “ચડસ” લગભગ ચાલીસી પૂરી થાય એની જોડે પૂરી થાય અને એકબીજાને ફરી એકવાર “સ્વીકારી” લ્યે પછી દોસ્તીનો એક મેચ્યોર તબક્કો ચાલુ થાય.

અને એ ખેંચાય એકાદ દસકો..પછી પાછી સંતાનોની હોડ ચાલુ ..મારો છોકરો આમ અને મારી છોકરીને અહીંયા પરણાવી..!

અને છેલ્લે પેલી કેહવત લાગુ પડે “જેના એ તેના અને ડોશી ફાંફા મારે એના..” ત્યારે પાછા મિત્રો બચ્યા હોય એ યાદ આવે..!

ગમે તેટલું કરો પણ દોસ્તીમાં સાવ કોઈ જ કારણ ના હોય અને ફક્ત અને ફક્ત નિખાલસતા, જે દોસ્તને જોઇને મનને હાશકારો થાય એવા મિત્રો જીવનમાં બહુ જ ઓછા હોય છે..!

આજકાલ સોશિઅલ મીડિયાના જમાનામાં સંવાદ નો એક નવો રસ્તો ખુલ્યો છે પણ એને પ્રોપર રીતે વાપરવાને બદલે ગુડ મોર્નીગ અને ગુડ નાઈટના મેસેજ ઠોકી અને વેડફી નાખવામાં આવી રહ્યા છે.

મને ઘણીવાર કોઈ મિત્ર કહે છે કે ચલ નેક્સ્ટ વિક મળીયે, અને હજી આજે સોમવાર જ થયો હોય ત્યારે બહુ દુઃખ લાગી જાય છે કે યાર આખું અઠવાડિયું આને મારા માટે ટાઈમ નથી ..? પણ પછી ફરીને હું અરીસામાં મોઢું જોઉં તો હું તો એના કરતા પણ વધારે નગુણો ભાસુ છું એ તો આવતા અઠવાડિયે બોલ્યો તું તો સીધી કોર્ટની જેમ મહિના બે ત્રણ મહિનાની મુદતો નાખે છે..!

પણ એક જ વાત છે જીવનમાં ભાઈ અને બહેન તો તમારે જન્મથી જ મળે છે પણ ભાઈ કે બહેન જેવા મિત્રો કે સખી તમારા નસીબથી જ મળે અને એ બાબતમાં હું બહુ જ નસીબવાળો રહ્યો છું.

કોલજ છોડ્યાને આજે પચ્ચીસ વર્ષ થયા અને આ પચ્ચીસ વર્ષમાં મારી એક મિત્રનો ફ્રેન્ડશીપ ડેના દિવસે ફોન અચૂક આવે આવે અને આવે જ..આજે ડીનર લેતા અચાનક યાદ આવ્યું કે આજે એનો ફોન હજી કેમ નથી આવ્યો..? પત્નીજી એ તરત જ હુકમ છોડ્યો તો તું કર ને..અને મેં તરત જ ફોન કર્યો વીસેક મિનીટ વાતો થઇ, વર્ષના હિસાબની આપ લે થઇ સપરિવાર મળવાનું નક્કી કર્યું પણ ખાતરી છે કે હવે આવતા વર્ષે ફોનથી જ વાત થશે..!

પશ્ચિમ નો તેહવાર પણ ક્યારેક આવી ખાટીમીઠી દૂર થઇ ગયેલા ને યાદ કરી લઈએ તો ખોટું શું છે ?

દોસ્તી ઉંમર કે જેન્ડરની મહોતાજ નથી..અમે તો અઢારથી લઈને એંશી વર્ષ સુધીના મિત્રોની વચ્ચે જીવીએ છીએ અને હા જેન્ડર તો ક્યારેય વચ્ચે નથી આવી, હાથમાંથી સરતી રેતીની જેમ સરી જતી જિંદગીમાંથી ક્યારેક દોસ્તોની વચ્ચે રહીને દોસ્તો જોડે વાત કરીને જીવનના ધબકારા સાંભળી લઈએ છીએ.

હજી પણ દિવસ વીતી નથી ગયો, કોઈ ને “કોઈક” મિત્રતા મારી રહી રહી ને જેમ યાદ આવે તો ફોન કરીને તને સાંભરે રે મને કેમ વિસરે રે કરી લ્યો.

સહુ ને હેપી ફ્રેન્ડશીપ ડે, વાત કરતા રહેજો..જોડાયેલા રહેજો..!

( શૈશવ વોરા )

વીર શહિદ કેપ્ટન નિલેશ સોની

વીર શહિદ કેપ્ટન નિલેશ સોની

કેપ્ટન નિલેશ સોનીનું અમદાવાદ ખાતેનું સ્મારક

“આ છે સિઆચેન” પુસ્તકના વિમોચન પ્રસંગે કેપ્ટન સોનીના મોટાભાઈ શ્રી જગદીશભાઈ સોની

આજના દિવસે કેપ્ટન સોનીના સ્મારકને પરિવારજનો, લશ્કરના અધિકારીઓ અને અન્ય લોકો દ્વારા અપાયેલ શ્રદ્ધાંજલિ

જગતના સૌથી ઊંચા અને દુર્ગમ રણમેદાન સિઆચેન ખાતે ૩૦ વર્ષ પહેલા ગુજરાતી યુવાન કેપ્ટન નિલેશ સોનીએ શહિદી વહોરી હતી. આજે એટલે કે ૧૨મીએ ફેબ્રુઆરીએ તેમની શહાદતને બરાબર ૩૦ વર્ષ પૂર્ણ થયા. જો કે વતન માટે મરી ફીટવાની એ અદ્વિતિય અને અનોખી પરાક્રમગાથાથી ઘણા ખરા ગુજરાતીઓ અજાણ છે. સિઆચેન મોરચે લડત આપતા કેપ્ટન સોની ૧૯૮૭ની ૧૨મી ફેબ્રુઆરીએ ૨૦ હજાર ફીટ ઊંચા પહાડી રણમેદાનમાં શહિદ થયા હતા.

હિમાલયમાં ૨૧ હજાર ફીટ ઊંચે આવેલી સિઆચેન હિમનદી પર પાકિસ્તાન કબજો જમાવવા માંગતું હતું. તેને અટકાવવા ભારતીય લશ્કરે ૧૯૮૪માં ઓપરેશન મેઘદૂતનો આરંભ કર્યો હતો. ચારેક વર્ષ સુધી ચાલેલા એ જંગ દરમ્યાન કેપ્ટન નિલેશને ૧૯૮૬ના ડિસેમ્બરમાં સિઆચેન ચોકી પર પોસ્ટીંગ મળ્યું હતું. શિયાળામાં આપણે ત્યાં દસ-પંદર ડીગ્રી તાપમાન હોય એ વખતે સિઆચેન ખાતે માઈનસ ૫૫ ડીગ્રી સુધી તાપમાન પહોંચી જતું હોય છે. તાજેતરમાં જ સિઆચેન વિશે પ્રગટ થયેલા પુસ્તક “આ છે સિઆચેન”માં હર્ષલ પુષ્કર્ણાએ નોંધ્યું છે કે સિઆચેન સરહદ આખા જગતમાં સૌથી આકરી છે. ત્યાં નક્કર જમીન ન હોવાથી કોઈ કાયમી ચોકી બાંધી શકાતી નથી. સતત થતી બરફવર્ષા વચ્ચે જવાનોએ અહીં ૯૦ દિવસ સુધી રહેવાનું હોય છે. એ દરમિયાન તેમનું દસ-પંદર કિલોગ્રામ વજન ઘટી જાય એ નક્કી હોય છે. એવા વિષમ મોરચે કેપ્ટન સોનીને ઓપરેશન મેઘદૂત હેઠળ મોકલવામાં આવ્યા હતા.

સિઆચેન જતાં પહેલા કેપ્ટન સોનીએ ઘરે પત્ર લખ્યો હતો કે હવે હું વધારે દુર્ગમ સ્થળે જઈ રહ્યો છું. માટે મારા પત્રો તમને કદાચ મળશે નહીં. ઘરના સભ્યોને લખેલો એ પત્ર તેમનું છેલ્લું સંભારણું બની રહ્યું. કેમ કે પાકિસ્તાન દ્વારા નિયમિત રીતે થતા તોપમારામાં ૧૨મી ફેબ્રુઆરીના દિવસે કેપ્ટન સોની શહિદ થયા હતા. શહિદ થતાં પહેલાં કેપ્ટન સોની અને તેમના સાથીદારોએ પણ પાકિસ્તાન તરફ સંખ્યાબંધ પ્રહારો કર્યા હતા. પરંતુ પાકિસ્તાની તોપનો એક ગોળો શિખર પર ફાટ્યો હતો. એ સાથે જબરફ ફસકી પડતાં તેની નીચે કેપ્ટન સોની સહિતના સાથીદારો બરફ નીચે દટાઈ ગયા હતા. તેમની શહાદત માટે તેમને સિઆચેન ગ્લેશિયર મેડલ સહિતના સન્માનો આપવામાં આવ્યા હતા.

મૂળ વિરમગામના કેપ્ટન સોનીનો જન્મ ડેપ્યુટી કલેક્ટર હરજીવનદાસ ચત્રભુજ સોની અને કલાવતીબેન સોનીના ઘરે તા. ૧૯ જુલાઈ, ૧૯૬૨ના દિવસે અમદાવાદના પાલડી વિસ્તારમાં થયો હતો. તેઓ હરજીવનદાસના સોથી નાના સંતાન હતા. પાલડીની શીશુવિહાર બાલમંદિર સ્કુલ અને સી. એન. વિદ્યાલયમાં પાંચમા ધોરણ સુધી અભ્યાસ કર્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે બાલાચડી સૈનિક સ્કુલમાં અને એ પછી ખડકવાસલા ખાતે આવેલી નેશનલ ડિફેન્સ એકેડેમીમાં તાલિમ લીધી હતી. તે જમાનામાં પોતાના સંતાનને દૂર ભણવા મૂકવાની પણ માનસિકતા ન્હોતી અને તે પણ લશ્કરી સ્કુલમાં મૂકવાનું કેપ્ટન સોનીના માતા-પિતાએ આ હિંમતભર્યું પગલું લીધું હતું. ખુદ કેપ્ટન સોનીને પણ બાળપણથી લશ્કર તરફ એક લગાવ હતો.

૧૨મા સુધી અભ્યાસ પૂર્ણ કરી કેપ્ટન સોનીએ નેશનલ ડિફેન્સ એકેડેમીની પરીક્ષા પાસ કરી ખડકવાસલા ખાતે પોતાની તાલીમનો પ્રારંભ કર્યો. ૧૯૮૪માં રેગ્યુલર કમિશન્ડ ઓફિસર તરીકે ૬૨, ફિલ્ડ રેજિમેન્ટમાં સેકન્ડ લેફ્ટેનન્ટ તરીકે નિયુક્તિ મેળવી. કેપ્ટન સોનીએ પોતાના ફરજકાળ દરમ્યાન કાશ્મીર, શ્રીનગર અને લેહમાં પોતાની ફરજ બજાવી હતી.

બહુ ઓછા ગુજરાતી યુવાનો સૈન્યમાં ભરતી થાય છે. તેમાંથી બહુ ઓછાને સિઆચેન જેવા દુર્ગમ સ્થળે ફરજ બજાવવાનો લ્હાવો મળે છે. કેપ્ટન સોની તેમાંના એક હતા. શહિદી પછી તા. ૨૪ ફેબ્રુઆરીના રોજ લશ્કરી સન્માન સાથે તેમના અંતિમ દેહને ત્રિરંગામાં વિંટાળીને અમદાવાદ લવાયો હતો. અહીં લશ્કરના ઉચ્ચ અધિકારીઓએ હાજર રહીને લશ્કરી સન્માન સાથે તેમને અંતિમ વિદાય આપી હતી.

કેપ્ટન સોનીની શહાદત પછી અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા કેપ્ટન સોની જ્યાં રહેતા હતા તે માર્ગને કેપ્ટન નિલેશ સોની માર્ગ જાહેર કરવામાં આવ્યો. તેમના ઘરની નજીક પાલડી ભઠ્ઠા વિસ્તારમાં અંજલી બી.આર.ટી.એસ સામેજ કેપ્ટન સોનીનું સ્મારક આવેલું છે.

આભાર : કેપ્ટન સોની વિશેની માહિતી અને ફોટોગ્રાફ્સ કેપ્ટન સોનીના મોટાભાઈ શ્રી જગદીશભાઈ સોની થકી મેળવી શકી છું. કેપ્ટન સોની જેવી વ્યક્તિ વિશે “મોરપીંછ” પર પોસ્ટ મૂકવાની પરવાનગી આપવા બદલ હું તેમનો આભાર માનું છું.

मित्रता मैदानी नदी की तरह शांत होती है-आलोक टंडन

आजकल सोशल मीडिया पर दोस्ती की बहार है किंतु क्या इसे सच्चे अर्थों में दोस्ती कहा जा सकता है ? सिर्फ पसंद/नापसंद या कभी कोई टिप्पणी कर देने मात्र से दोस्ती जिंदा तो रह सकती है पर परवान नहीं चढ़ सकती। उसके लिए तो साथ-साथ, साझा अनुभव जरूरी है। हमारे जीवन में मित्रता की दो भूमिकाएं ऐसी हैं, जो उसे एक आदर्श का दर्जा देती है। हम सभी, जीवन के किसी मोड़ पर ठोंकरे खाकर गहरी हताशा में डूब जाते हैं। ऐसे में मुरझाए मन को फिर से खिलने लायक बनाने में मित्र बहुत काम आते हैं। उनका निःस्वार्थ प्रेम ही हमें फिर खड़े होकर जीवन का सामना करने की शक्ति देता है। तभी तो आचार्य रामचन्द्र शुक्ल ने मित्र को औषधि समान माना है। अपने आपको समझने, अपना सर्वोत्तम विकसित करने में मित्र बिना किसी एहसान के मदद करते हैं, जो हमें अपने जीवन का अर्थ पाने में दूर तक साथ देते हैं। यह सही है कि सभी दोस्त ऐसे नहीं होते किंतु ऐसा एक भी दोस्त मिलना या स्वयं होना, जीवन को ईश्वरीय वरदान है।

इतना तो तय है कि हर कोई, हर किसी का मित्र नहीं हो सकता पर इसमें जाति-पाति, ऊंच-नीच, धर्म-नस्ल का भाव ज्यादा मायने नहीं रखता। फिर चाहे हम कृष्ण-सुदामा, राम-सुग्रीव या दुर्योधन-कर्ण के पौराणिक उदाहरण लें या चन्द्रगुप्त-चाणक्य, तुलसीदास-रहीमदास के ऐतिहासिक उदाहरण। पहली बात तो यह है कि मित्रता रक्त संबंध नहीं है, हम अपने मित्रों का चयन करते हैं। भले ही इसके पीछे अचेतन रूप से वैज्ञानिकों के अनुसार, हम और हमारे मित्रों के बीच डीएनए की एक प्रतिशत समानता ही क्यों न हो। विवाह की तरह मित्रता का कोई बना-बनाया ढांचा नहीं होता। मित्र से महीनों बात किए बिना भी मित्रता पर आंच नहीं आती पर यह बात विवाह संबंध के बारे में नहीं कही जा सकती। मित्र के रूप में हम उन लोगों को ही चुनते हैं, जिनकी गतिविधियों, रुचियों, सोच और सरोकारों में हमसे समानता हो। तभी तो मित्र की परिभाषा अरस्तू ने ‘हम जैसा एक और’ के रूप में की है। दोस्ती के फलने-फूलने के लिए ‘भरोसा’ सबसे जरूरी होता है। हम अपने दोस्त के सामने अपने को इस भरोसे के साथ खोलना चाहते हैं कि वह हमें वैसे ही स्वीकार करेगा जैसे कि हम हैं और बुरी लगने पर भी सच बात कहने से नहीं चूकेगा जिससे हम जीवन में भटकावों से बच सकेंगे।

विद्वानों ने मित्रता के मुख्यतः तीन रूप बताए हैं- सुख मैत्री, उपयोगिता मैत्री और गुण मैत्री। हममें से अधिकांशतः पहले दो प्रकार की मित्रता को ही प्रश्रय देते हैं, लेकिन तीसरी, गुण मैत्री ही नैतिक रूप से उत्कृष्ट मानी जाती है। हम अलग-अलग व्यक्तियों के साथ मित्रता के अलग-अलग रूप से जुड़े हो सकते हैं और एक ही व्यक्ति के साथ तीनों रूपों में एक साथ भी जुड़ सकते हैं। जहां पुरुषों के बीच मित्रता में साथ-साथ कार्य-संपादन की भूमिका ज्यादा होती है वहीं, स्त्रियों के बीच मित्रता में भावात्मक, व्यक्तिगत घनिष्ठता का महत्व ज्यादा होता है।

मित्रता के जिस आदर्श रूप की चर्चा हम ऊपर कर आए हैं, उसका दायरा आज सिकुड़ता नज़र आ रहा है। भावनात्मकता के स्थान पर अपना सुख और व्यापारिकता हावी होती जा रही है। हम एक-दूसरे का उपयोग करने के लिए दोस्ती करने लगे हैं। ऐसा नहीं है कि दोस्त एक दूसरे के काम नहीं आते किंतु यह मित्रता का प्रधान उद्‌देश्य नहीं है। उसका उद्‌देश्य तो हार्दिक, प्रेमपूर्ण आत्मीयता को गहराना है, विस्तार देना है। रोमांटिक प्रेम में पहाड़ी झरने की तरह आवेग, तीव्रता अधिक होती है किंतु यह अस्थायी साबित होता है। मित्रता मैदान में नदी की धारा की तरह शांत, लेकिन स्थायी होती है और जीवन के अंतिम पहर तक साथ देती है। एक श्रेष्ठ जीवन के लिए यह नितांत वांछनीय है।

( आलोक टंडन )
रिसर्च फैलो, इंडियन काउंसिल ऑफ फिलोसॉफिकल रिसर्च प्रोजेक्ट

હોળી-દિવ્યા સોની “દિવ્યતા”

IMG-20160323-WA0022
*
જ્યારથી આંખો એમની વખોડી ગઈ;
ત્યારથી હૈયે વિયોગની હોળી થઇ !
*
જયારે કર્મોના હિસાબ આપતી, ખાલી ઈશ્વરની ઝોળી થશે;
ક્યાંક રંગોની ધૂળેટી તો કેટલાક હૈયે ત્યારે ઉની હોળી થશે !
*
જેટલી માનવીના મનમાં આંચ છે;
એટલે હોળીમાં પણ ક્યાં દાઝ છે ?
*
કૃષ્ણ બનવું સહેલું છે, રાધારાણી બનવા કરતા કદાચ;
રાધાએ હૈયાની કરી હોળી પણ ના બાંધ્યા ત્રિભુવન નાથ !
*
પ્રિયતમાના ચહેરે શોભેશે મેઘધનુષી રંગો;
હોળી તો બસ નિમિત્ત છે, હૈયું રંગો કે અંગો !
*
શું કરું સતરંગી હું વાત ? મારી આંખે તો અંધારા આવી જાય છે;
જયારે પેટની હોળી ઠારવા, કોઈ બાળક મજુરી કરવા જાય છે.

( દિવ્યા સોની “દિવ્યતા” )

ઇન્ડિયન આર્મી ડે!-ડો. ગોરા ત્રિવેદી

Army Day-1

૧૫ જાન્યુઆરી… ઇન્ડિયન આર્મી ડે!

આપણા દરેક દિવસ અને રાતની શાંતિ જેમના કારણે છે તેમનો દિવસ એટલે આર્મી ડે! છેલ્લા ૨ દાયકાથી લોકોનો રોષ વધી રહ્યો છે; આપણા જવાનો કપાઈ રહ્યા છે-વીંધાઈ રહ્યા છે. લોકોને યુદ્ધ જ એક વિકલ્પ દેખાય છે. કોઈ પણ સરકાર જો યુદ્ધ નથી ઈચ્છતી તો એનું કારણ પણ આપણે જ છીએ. એક યુદ્ધ કોઈ પણ દેશને દાયકાઓ પાછળ લઇ જાય છે; એટલો ખર્ચ અને ખુંવારી થાય છે કે જેને પહોંચી વળવા એક પેઢી ખપી જાય છે. આપણા જવાનો શહીદી વોહરે છે તે ફક્ત આપણી સુરક્ષા માટે જ નથી પણ આપણી સમૃધ્ધિ માટે પણ છે; પણ આપણે આ વાત આ રીતે જોતા કે સમજતા જ નથી.

આપણા આદર્શો નટ-નટીઓ અને વેપારી ખેલાડીઓ છે. આપણા જવાનોના ફોટોગ્રાફ્સ આપણે કશે રાખતા નથી અને આવા નક્કામાઓના ફોટોગ્રાફ્સથી કોમ્પ્યુટર, લેપટોપ, સેલ ફોનની સ્ક્રીન્સ છલકાતી હોઈ છે.

આપણે સરહદ પર જઈને લોહી નથી વહાવવું પડતું તો એટલીસ્ટ અહીં સમાજમાં તો એ રીતે વર્તીએ કે આપણા જવાનોને એવો સવાલ ના થાય કે ‘કેવા લોકો માટે આપણો જીવ દઈએ છીએ?!!!’

આ દેશની સ્વતંત્રતા, શાંતિ અને સમૃધ્ધિ માટે સતત જાગતા રહેતા, લડતા રહેતા અને શહીદી વહોરતા રહેતા જવાનોને સલામ!
The Civic Code – Awareness for Patriotism ‘આપણા આદર્શો’માંથી….

Army Day

દિવાળી-દિવ્યા સોની “દિવ્યતા”

Diwali

પાંચ દિવસની દિવાળીમાં, વહેચું હું પાંચ મારા વિચાર !
ત્યારે ઉજવીએ દિવાળી, જ્યારે અંધકાર પર જીતે ઉજાશ !

દિવાળી શબ્દ પડતાં જ મનમાં બાળપણ, રોશની, ફટાકડાં, સફાઈ, મીઠાઈઓ, નવા કપડાં, મિત્રો, હસી-ખુશી, કુટુંબીજનો, જાત ભાતના સાથીયાઓ, દિવાળી નિમિતે થતી પૂજાઓ, ઘરેણાં તેમજ વાહનની ખરીદીઓ, નવા કેલેન્ડર, જુના હિસાબો, નવા વ્રતો, નવ વર્ષની શુભેચ્છાઓ સહિત બીજુ ઘણું યાદ આવે. આ સર્વે લાગણીઓ અને અનુભૂતિને દરેક દિવાળીએ માણી અને યાદોની થેલીમાં ભરતી જાઉં છું, અને વાગોળતી રહું છું.

દિવાળીનાં દરેક દિવસ સાથે કંઈ કેટલા રિવાજો વણી કઢાયેલા છે અને એની પાછળના કારણો કે સાચી રીતોથી મહદઅંશે અજાણ આપણે એ રીતિઓ નિભાવ્યા કરીએ છીએ. આ વર્ષે થયું લાવ આ દિવાળી ના રીવાજો વિષે હું અત્યાર સુધી શું સમજી છું તેનો વિચાર કરુ. એ વિચારોમાંથી જ આ લેખની શરૂઆત થઇ.

(૧) દિવાળીમાં સફાઈ કરવી જોઈએ, પણ એ સફાઈ શાની ? હું માનું છું કે એ સફાઈ આપણા મનના મેલની હોવી જોઈએ. ઘર તો આપણે રોજ જ સાફ કરીએ છીએ એના કરતાં મન ઉપર જે રોજના રાગ, દ્વેષ,છળ, કપટ, કામ, ક્રોધ , નિંદા, અસત્યના મેલ ચડાવીએ છીએ એની સફાઈ વધુ જરૂરી નથી ? મેં આ વર્ષે દિવાળીની સફાઈમાં સૌ પ્રથમ જાળા પાડવાનું શરુ કર્યું, ત્યાં મારો સાત વર્ષનો દીકરો આવી કહે છે કે મમ્મી મારા પલંગ ઉપરનું નાનું જાળું રહેવા દેજે. મે પૂછ્યું કેમ એ કરોળિયો તારો ફ્રેન્ડ છે ? અને દીકરાએ જવાબ આપ્યો કે, ના ફ્રેન્ડ તો નથી પણ એ ખુબ નાનો છે. એ એકલો છે. એનાથી કદાચ પાછું એ જાળું નહિ બનાવાય. એટલું એ એક જાળું પાડ્યા વિના પણ આ લખનાર માના કાનોમાં દિવાળી રણકી નથી ?

(૨) દિવાળીમાં જાત જાતની મીઠાઈઓ અને ભાત ભાતના નાસ્તાઓનો રસથાળ હોય છે. દિવાળીમાં ભેગા મળી કરાતી ઉજાણી અને મંદિરોમાં ભરાતા મોટા મોટા અન્નકુટોની વાત જ ન્યારી છે. મિત્રો અને સગાવહાલાં સાથે મળી આ નાસ્તોની ઉજાણી એટલે દિવાળી. ને કોઈકવાર બસ આમ જ મારે નોકરીએ જવાનું હોય ને પતિ કહે મારેય રસોઈ શીખવી છે. આજનો ચા નાસ્તો હું જ બનાવીશ, ત્યારે પણ મારી આ આંખોમાં ચમકી ઉઠે છે આ દિવાળી. તો ક્યારેક મારો દીકરો એના પોકેટ મનીના ડોલર એના ડેડી માટે લક્ઝરિયસ કાર લેવા ભેગા કરી રહ્યો છે, આ ડોલરમાંથી એ એક ડોલર એ પોતાના માટે પણ નથી ખર્ચતો. એક દિવસ અચાનક એના એને રસ્તે રહેતાં ભિખારીઓની વાત કહે છે અને ત્યારે એ પોતાની પાસે ભેગા કરેલા ૫૦ ડોલર લઈને દોડી આવે છે અને ડેડીને કહે છે કે આ ડોલર એ ભિખારીને આપી દેજો. સાંભળીને આ માતા-પિતાની આંખમાં જાણે દિવાળી ઝળહળી ઉઠી. નાની નાની લાગણીઓને વહેચતી આ રહી છે મોટી દિવાળી.

(૩) દિવાળીમાં મને સૌથી વધારે અચરજ પમાડતી વાત એ છે કે આ તહેવાર આપણો સૌથી મોટો તહેવાર છે. અને એ દિવસ અમાસનો દિવસ છે. અમાસને આપણે અશુભ ગણીએ છીએ. અને આજ અમાસને દિવસે ઉજવાતો તહેવાર છે દિવાળી. એ શું દર્શાવે છે ? કદાચ એવું જ કૈક કે બીજાના અજવાળે ક્યાં સુધી તું નિર્ભર રહીશ ? ચાલ પેટાવ નાનકડો દીવડો, તું જાતે જ તારા અંધારાનો મારક બનીશ. દિવાળીના દીવડાઓ જેવા સગપણ શોધો. જે જીવનને રોશન કરે. જુના ચોપડાં બંધ કરો એવી જ રીતે જીવનમાં પણ હિસાબ ચોખ્ખો રાખો. કોઈ સાથે ના જ બનતું હોય તો એને મનમાંથી પણ કાઢો. એના માટે દુ:ખી થવાય જ નહીં. એના માટે મન મનાવાય જ નહીં. જે માત્ર તમને રંજાડવા જ જનમ્યાં છે એવા વ્યક્તિઓની હૃદયમાંથી બાદબાકી કરો. નવા દીવડાં પ્રગટાવો, નવા સગપણ સ્થાપો. ગમતાં જૂનાં દીવડાઓને સ્નેહનાં તેલે છલકાવો. જે તમારા જીવનને ઝળહળ જગમગાવીને ઉત્સવ બનાવી દેશે.

(૪) દિવાળીમાં લક્ષ્મીપૂજા અને નવી ખરીદીનો મહિમા ખુબ મોટો છે. લક્ષ્મીપૂજાના ચોઘડિયા સાચવવાં અને ધૂમ ખરીદી કરીને લીધેલી વસ્તુઓ બધાને બતાવવી એટલે દિવાળી. પણ એની પાછળ છૂપાયેલા કારણની મારી સમજણ કંઈક આવી છે. દિવાળીના ખુશીના તહેવારે આપણી પાસે છે, એ બધું યાદ કરો. જીવનમાં મેળવેલું ધન એ માત્ર રૂપિયા, પૈસા, સોનું, ચાંદી જ નથી, તમારા મિત્રો અને સગાવહાલા પણ છે. તો આ સર્વેને નજર સમક્ષ લાવો અને ભગવાનનો ખૂબ ખૂબ આભાર માનો કે આપણને મિત્રોનો, સારા સગપણનો કેવો મોટો ધનવૈભવ આપ્યો છે. અને એ સર્વે ધનવૈભવ, મિત્રવૈભવ, સ્વાસ્થ્યવૈભવ કે બીજો કોઈપણ જાતનો વૈભવ જે તમારા હૃદય ને ટાઢક આપે છે એની કદર કરો. અને મારી પાસે કશું જ નથીની જે લાગણી છે એને ઉગતી જ ડામો. આ છે ખરી લક્ષ્મીપૂજા, નહીં ?

(૫) ફટાકડાં, દીવડા અને ઝગમગ રોશની. આપ સૌને અનેરી દિવાળીની વધામણી. આ ફટાકડાં એટલે અંતરની ખુશીઓની ઉજવણી જોરશોરથી કરવી. આપ સર્વે સ્નેહી મિત્રોના જીવનમાં એટલી ખુશીઓ અને સફળતા આવે કે અમારા હાથની તાળીઓના ગડગડાટનો અવાજ દિવાળીમાં ફટાકડાની ૧૦૦૦૦ ની લૂમ કરતાંય મોટો આવે. તમારાં ભાગ્યનું રોકેટ ચાંદ ને સ્પર્શે. કાળીચૌદસ માટે એવું કહેવાય છે કે ખૂબ વહેલા ઉઠો નહીં તો કાગડો તમારું રૂપ લઇ જશે. શું એ સાચું હશે ? હું માનું કે એ રૂપ ચહેરાનું નહીં મનનું રૂપ. તમે ખુદને અડતી નડતી જીવનની કાળાશને ઓળખો અને મનને સમયસર જગાડો નહીં તો વખત જતા જીવન આખું કાળું બનશે. જો તમે હૃદય ને વહેલું જાગ્રત કરશો તો જીવનસુકાન તમારી ગમતી અજવાળી રાહે વળશે જ. શું કંઈક આવી જ નથી આપણી દિવાળી ? આપણી સમજણથી આપણી આસપાસ \ના વાતાવરણને ઝગમગાવીએ એ જ છે દિવાળીની ખરી ઉજવણી. જીવનને જાણી, માણી વખાણવું એટલે દિવાળી.

આપણને સૌને ગમતી દિવાળી !
ખુશહાલી અડે ને લાગે દિવાળી !
દીકરીની હસીમાં રણકે દિવાળી !
દીકરાના નયનમાં ચમકે દિવાળી !
દીવડો દમકે ત્યાં સૌ સ્મરે દિવાળી !
દર શુભારંભે સાંભરે રોશન દિવાળી !

આપ સર્વે મિત્રોને “દિવ્યતા” તરફથી દિવાળીની ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ ! જીવનની આ દિવાળી મુબારક !!

( દિવ્યા સોની “દિવ્યતા” )