Archives

સત્યમેવ જયતે! નરેન્દ્ર મોદીના સત્યનો છે આ ભવ્ય વિજય!

સત્યમેવ જયતે! ભારત સરકારનું અધિકૃત સુત્ર ખરા અર્થમાં હવે સાર્થક થયું. આખરે સત્યનો વિજય થયો ખરો! સત્યનો  હંમેશા વિલંબથી વિજય થતો હોય છે! સત્યનો વિજય થતાં પહેલાં સત્યની આકરી અગ્નિ પરીક્ષા થતી હોય છે. સત્યના પંથે આગળ વધો એટલે અનેક વાવાઝોડા, વંટોળનો સામનો તો કરવો જ પડવાનો!  વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના સંદર્ભમાં કહી શકાય કે સત્યનો વિજય થતાં બાર વર્ષ ઉપરનો સમય થઈ ગયો! પરંતુ સત્યનો આટલો ભવ્ય વિજય થશે એવું તો નરેન્દ્ર મોદીએ પણ નહીં વિચાર્યું હશે! એટલી આશા રાખીએ કે નરેન્દ્ર મોદી જે ઉચ્ચારે તે સત્ય જ ઉચ્ચારે! સત્ય જ વિચારે, સત્યનું જ આચરણ કરે. સત્યનાં પંથે જ આગળ વધે ભલે ગમે તેવી આકરી કસોટી કેમ ન થાય? સત્યનો જ અમલ કરે તો સત્ય તેમની સાથે જ હશે જે સત્યનો સાથ છોડતા નથી તેમની ઉપર ઉપરવાળાની અનરાધાર કૃપા વરસતી જ રહે છે!

હવે શ્રી નરેન્દ્ર મોદીનાં વકતૃત્વકલાની, વાણીની, વ્યવહારની ખૂબીઓનું પરિણામ જુઓ, એમની કાર્ય કરવાની પદ્ધતિમાં, વ્યક્તિત્વમાં એવું કંઇક જાદુઈ તત્વ છે, જે સામેની વ્યક્તિને સંમોહિત કરી દે છે! એકસમયના પ્રખર વિરોધીઓ આજે એમના ગુણગાન ગાતા થાકતા નથી. ગુજરાતના ૨૦૦૨નાં રમખાણો પછી ભારતના લગભગ બધાં જ મીડિયા ખાસ કરીને અંગ્રેજી/હિન્દી ન્યુઝ ચેનલો, વર્તમાનપત્રો, મેગેજીનો, બધાં જ નાના મોટા વિરોધી રાજકીય પક્ષો, વિશ્વના મોટાભાગના રાષ્ટ્રો, ગુજરાત બહારના મોટાભાગના કોર્પોરેટ્સ, ઉદ્યોગપતિઓ બધીજ અદાલતો, ન્યાયતંત્ર, બધાં જ એન જી ઓ (નોન ગવર્નમેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન), કહેવાતા ગાંધીવાદીઓ, કહેવાતા બિનસાંપ્રદાયિકો, દલિતો, મુસ્લીમો, આદિવાસીઓ  મોદીની વિરુદ્ધમાં હતાં, તેમના પર સંપૂર્ણ ખોટા, મનઘડંત આરોપો મુકવામાં આવ્યાં, અત્યંત કડક શબ્દોમાં આલોચના થઈ, મોદી સંપૂર્ણ મૌન રહ્યાં. મોદીને નેતા તરીકે જેટલી નફરત, ધિક્કાર મળ્યા હશે એટલા ભાગ્યેજ વિશ્વના કોઈ નેતાને મળ્યા હશે. બનાવટી એન્કાઉન્ટરનાં નામે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા અત્યંત હેરાનગતિ કરવામાં આવી, ગુજરાત સરકાર સામે અનેક કોર્ટ કેસો થયાં, અનેક પોલીસ અધિકારીઓ જેલમાં ગયાં. પોતાના પક્ષમાં પણ હરીફ અને સિનિયર નેતાઓનો આંતરિક વિરોધનો સામનો કરતાં ગયાં. સહુની આલોચના, ધિક્કાર ધૃણા, નફરતને મોદી મૂંગે મોઢે સહેતા ગયાં, આ બાબતે સંપૂર્ણ મૌન રહ્યાં ક્યારેય કોઈ દિવસ બચાવનો એક શબ્દ પણ બોલ્યા નહીં. પરંતુ ચુપચાપ પોતાના વિરોધીઓને બહુ કુનેહપૂર્વક ઠેકાણે પાડતાં ગયાં. પક્ષનાં આંતરિક વિરોધને પણ શાંત કરી દીધો,  યુવાનોને શરમાવે એવી એમની કાર્યક્ષમતા સહુને પ્રભાવિત કરતી ગઈ. પોતાની એક બ્રાન્ડ ઈમેજ ઉભી કરવામાં  વિવિધ પ્રચારતંત્રનો એટલો કુશળતાથી ઉપયોગ કર્યો કે દેશવિદેશમાં પણ મોદીની ચર્ચા થતી ગઈ. ગુજરાતના વિકાસ મોડેલનું અને પોતાનું એવું માર્કેટિંગ કર્યું કે હવે દેશને અનેક સમસ્યાઓથી ઉગારવો હોય તો મોદી સિવાય કોઈ ઉદ્ધાર કરી શકે એમ નથી એવો દેશને ખૂણેખૂણે સંદેશો પહોંચાડ્યો. ગુજરાતમાં વિકાસના એવાં કામો કરી દેખાડ્યા કે જેથી દેશવિદેશમાં ગુજરાતનો ડંકો વાગ્યો. દેશમાં સહુ પ્રથમવાર ફક્ત વાતો કરી સહુના વિકાસની, ગરીબોના ઉદ્ધારની, દેશહિતની, દેશપ્રેમની, પ્રજાને જગાડવાની, રાષ્ટ્રીય જાગૃતિની સહુને સાથે લઈને ચાલવાની. આ માટે પ્રજા પાસે માંગ્યો  સહુનો સાથ, સહકાર સહયોગ.  ગુજરાતમાં ભલે ભ્રષ્ટાચાર ઓછો થયો ન હોય પણ અંકુશમાં રાખવામાં સફળ રહ્યાં. સરકારી ઓફિસોમાં આજે પણ પણ ભ્રષ્ટાચાર વિના કામ થતું નથી એ હકીકત હોવાં છતાં કર્મચારીઓની કામચોરીને મર્યાદિત કરી શક્યા. કર્મચારીઓને કામ કરતાં કરી દીધાં, એ એક હકીકત છે કે લોકો સરકારી ઓફિસોનો રોજીન્દા કામકાજનાં ભ્રષ્ટાચારને કદાચ અનિવાર્ય ગણી લીધો છે, સ્વીકારી લીધો છે. પરંતુ રાજકીય પક્ષો દ્વારા, રાજનેતાઓ દ્વારા થતા અમર્યાદિત ભ્રષ્ટાચારને લોકો સહી નથી શકતા એપણ વાસ્તવિકતા છે. ગરીબથી માંડી ધનવાન સુધી, આદિવાસીથી લઈ મુસ્લીમો, અભણથી લઈ બુદ્ધિશાળી લોકોના દીલ જીતી લીધા. ગઈકાલના વિરોધીઓ, દુશ્મનો મોદીની આજે સહુ આરતી ઉતારી રહ્યાં છે. આઝાદીના સાંઠ વર્ષો પછી મોદીના નેતૃત્વમાં એક વિરોધ પક્ષને શાસન કરવા સંપૂર્ણ બહુમતી મળી છે, એમ કહી શકાય કે દલિતો, મુસ્લીમોએ પણ બીજેપીને મત આપી મોદીને લોકસભામાં વડાપ્રધાન પડે આરૂઢ કરવામાં મહત્ત્વનો ફાળો આપ્યો. ભારતના લગભગ બધાંજ પ્રિન્ટ મીડિયા, લગભગ બધીજ ટીવી ન્યુઝ ચેનલો, મોટા ભાગના ઉદ્યોગપતિઓએ, પહેલીવાર મતદાન કરતાં નવયુવાન મતદારોએ નરેન્દ્ર મોદીને લોકસભાની ચૂંટણીમાં વિજયી બનાવવામાં મહત્ત્વનું યોગદાન આપ્યું. કડક અને દ્રઢ મનોબળવાળા શાસક તરીકેની એમની છાપે લોકોની પ્રશંસા મેળવી. લોકોને મોદીનો અંતરનો અવાજ, કેટલીક આધ્યાત્મિક વાતો, તથા  હૃદયસ્પર્શીવાણી, મૌલિક કાર્યશૈલી લોકોને સ્પર્શી ગયાં. આ લોકસભાની ચૂંટણીમાં શ્રી મોદીના વ્યક્તિત્વના અત્યાર સુધી ઉજાગર ન થયેલા એવાં પાસાં જોવાં મળ્યા. મોદી આજે સહુથી વધુ લોકપ્રિય, લોકલાડીલા, લોકમાન્ય નેતા બની ગયાં. આઝાદીનાં સડસઠ વર્ષો પછી, સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલના ગયાં પછી  દેશને આજે જે પ્રકારના નેતૃત્વની જરૂર હતી તે પ્રકારના નેતા અને શાસક મળ્યા છે. લોકોની સમસ્યાઓને સમજવાની અને તેને ઉકેલવાની અનોખી આવડત શ્રી નરેન્દ્ર મોદી પાસે છે. શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ લોકસભાની ચૂંટણીમાં બી જે પી ને સ્પષ્ટ બહુમતી મળવી અને વડાપ્રધાનપદે શ્રી નરેન્દ્ર મોદીનું આરૂઢ થવું એ ખરેખર અભૂતપૂર્વ કહી શકાય એવી વિશ્વની સહુ પ્રથમ બુલેટ વિનાની, બેલેટ પેપરથી થયેલી શાંત ક્રાંતિ છે. ભારતમાં હવે સાચી સાંપ્રદાયિક, સદભાવ યુક્ત, સ્થાયી શાંતિની સ્થાપના સાથે સ્વચ્છ સરકારી વહીવટ અને સુશાસન શક્ય બને એવી આશા રાખવી અસ્થાને નહીં ગણાય!

મોદી જ આ કરી શકે!

શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની બીજી એક આવડત પર હજુ સુધી કોઈનું બહુ ધ્યાન નથી ગયું કે એનાં પર કોઈ ખાસ ચર્ચા નથી થઈ તે આ વખતની  લોકસભાની ચુંટણીને પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ સ્વરૂપે, જાણતા કે અજાણતા તેમણે એક જનઆંદોલનમાં પરિવર્તિત કરી દીધી. જે અન્ના હજારે કે અરવિંદ કેજરીવાલ કે બાબા રામદેવ કરવામાં નિષ્ફળ ગયાં તે વાતને ખુબ જ ચાલાકીથી કે ખૂબીપૂર્વક કોમવાદ, કરપ્સન, વંશવાદ, પરિવારવાદ, દંભી બિનસાંપ્રદાયિકતા વિરુદ્ધનું એક રચનાત્મક જનઆંદોલન બનાવી લોકોના દિલ જીતી લઈ વડાપ્રધાનપદે આરૂઢ થવાનું શક્ય બનાવ્યું! જે કોઈ ન કરી શકે, અશક્યને શક્ય બનાવે તેનું નામ મોદી! તારણ કાઢવું હોય તો કહી શકાય કે નકારાત્મક  જનઆંદોલન કે રાજકારણ ક્યારેય લાંબો સમાય સુધી લોકોનું દિલ જીતી નથી શકતા. નકારાત્મક જનઆંદોલનને હિંસક બનતા વાર નથી લાગતી અને હિંસક બની ગયેલા આંદોલનથી ઘણીવાર દેશ અંધાધુંધી, અરાજકતા અને અવ્યવસ્થા તરફ ધકેલાઈ જાય છે જે દેશની સ્થિરતા અને સલામતીને જોખમમાં મૂકી શકે છે એમ અત્યાર સુધીનો વિશ્વ ઇતિહાસ કહે છે. આવા આંદોલનો થકી લોકોને થતી હાલાકી, હાડમારી, અને હેરાનગતિને કારણે જ લોકોનો સાથ, સહકાર, સહયોગ લાંબા સમય સુધી મળી નથી શકતાં. હવે જે પક્ષ, દેશપ્રેમ, દેશભક્તિ, દેશહિતને ધ્યાનમાં રાખી વાત કરશે, રાષ્ટ્રીય ચેતના જગાવવાનું કામ કરશે તેજ પક્ષ આ દેશ પર રાજ કરી શકશે એ આ ચૂંટણીમાં સિદ્ધ થઈ ચૂક્યું છે. હવે મુસ્લિમ વોટબેન્કની રાજનીતિ પણ સંપૂર્ણ બંધ થવી જોઈએ. એ હકીકત છે કે અત્યાર સુધી વિવિધ પક્ષો દ્વારા મુસ્લિમ વોટબેન્કને ધ્યાનમાં રાખી કરવામાં આવેલી રાજનીતિનાં કારણે દેશહિતના થવા જોઈતા કાર્ય થઈ શક્યા નથી. આ નીતિને કારણે આપણા દેશને આતંકવાદને પ્રોત્સાહન મળ્યું છે. જેનો  આકરો સામનો આપણે આજે પણ કરી  રહ્યાં  છે. દેશની પ્રગતિ જાણે થંભી ગઈ એવું લાગે છે. દેશને જો વિકાસના માર્ગે આગળ લઈ જવો હશે તો કડક આકરા નિર્ણયો લેવા વિના છુટકો નથી એ નરેન્દ્ર મોદી સારી રીતે જાણે છે અને એ પ્રમાણે જ નવી સરકાર કામ કરશે એવો એમણે નિર્દેશ તો આપી જ દીધો છે.       બોલો, નરેન્દ્ર મોદી માટે આ કેટલું બધું સાચું છે!

જો તમારા નીતિ, નિયમ, નિષ્ઠા, અને નિયત સારા હોય, પ્રમાણિકતાના પંથે આગળ વધી સદભાવ સાથે સદ્કાર્ય કરવાની શુભ ભાવના હોય, આદર્શો અને સિદ્ધાંતો સાથે જેટલું શક્ય હોય ત્યાં સુધી  સમાધાન ન કરો, જો ભગવાનને તમારા માર્ગદર્શક, પથદર્શક અને પ્રેરણાસ્ત્રોત બનાવી દો તો જગત સમસ્તની તમામ રચનાત્મક, સર્જનાત્મક શક્તિઓનો તમને સાથ, સહકાર, સહયોગ હરહમેશ પ્રાપ્ત થતો રહે છે! તમે વિપરીત પરિસ્થિતિમાં, ગમે તેટલા પ્રબળ ઝંઝાવાતનો, આકરા વિરોધોનો પણ આસાની મુકાબલો કરી આગળ વધી શકો છો! ભગવાન જ તમારો રક્ષણહાર અને તારણહાર બની તમારી રક્ષા કરતો રહે છે! તમે આકરી અગ્નિપરીક્ષામાં પાર ઉતરી સફળતાના પંથે આગળ વધતાં રહો છો. એ નરેન્દ્ર મોદીના સંદર્ભમાં કેટલું બધું સાચું છે!

અંતમાં…

કોંગ્રસના, કોમ્યુનિસ્ટોનાં, કોમવાદના, કરપ્શનના, કરતૂતોનાં કાદવકીચડ વચ્ચે લોકસભાની ચૂંટણીમાં મૂળ આરએસએસના કર્મથ, કાર્યકર્તા એવાં નરેન્દ્ર મોદીની કમાલની કાર્યશૈલી, કાર્યકુશળતા, કાર્યક્ષમતા, કર્તવ્યનિષ્ઠા, કર્તવ્ય પરાયણતા, કુનેહ, કલા, કૌશલ્ય, કારીગરી, ક્રિએટીવીટીએ, કોન્ફીડન્સે અને કરિશ્માએ બી જે પી નું કમળ પૂર્ણ સ્વરૂપે ખીલી ઉઠયું છે તે બદલ મોદીજીને કોન્ગ્રેચ્યુલેશન!

આપણી લોકશાહીની લાજ અત્યાર સુધી લેભાગુ, લુચ્ચા, લફંગા, લબાડ, લંપટ, લોભી, લાલચુ, લુટારા લાલુપ્રસાદ જેવા રાજકારણીઓ સઘળી લાજ શરમ નેવે મૂકી લુંટી રહ્યાં હતાં, આપણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પાસે એવી અપેક્ષા રાખી શકીએ કે લોકશાહીનું વસ્ત્રાહરણ કરનારા આવા રાજકારણ અને રાજકારણીઓથી સહુને મુક્તિ અપાવનાર ‘કૃષ્ણ’ બને.

ભૂ,પૂ વડાપ્રધાન મનમોહનસિંહે એમની છેલ્લી પત્રકાર પરિષદમાં કહ્યું હતું કે જો નરેન્દ્ર મોદી વડાપ્રધાન પડે આરૂઢ થશે તો દેશ માટે આપત્તિજનક હશે! આવું બોલીને લોકસભાની ચૂંટણીમાં તેઓ જે પક્ષનાં હતાં તે કોંગ્રેસ પક્ષ માટે મનમોહનસિંહ પોતેજ એક અસ્ક્યામત મટીને  સહુથી મોટી આપત્તિ બની ગયાં! કોંગ્રેસ પક્ષ ને હવે પોતાનું અસ્તિત્વ ટકી ન શકે એવી મોટી આપત્તિ ઉભી થઈ ગઈ. પોતાનું બોલેલું  બુમરેંગ થઈને પાછું એમનાં પક્ષને જ ટકરાશે એમને બિચારાને ક્યાં ખબર હતી! મનમોહનસિંહે મૌન રહીને બી જે પી ને બહુ મોટો ફાયદો કરી આપ્યો,  ખરેખર દેશસેવા કરવા મોદીને મોકો આપ્યો દેશ આજે નમો નમો કરતો થઈ ગયો!

નેતૃત્વ કરનારનાં આ ‘ન’થી શરુ થતાં નવ ગુણોની સાર્થકતા ‘નરેન્દ્ર’ નામમાં સમાયેલી છે!

કોઈ પણ નેતા હોય તેનામાં જો આ ગુણો હોય તો તે નેતા સફળ થવાની શક્યતા ઘણી વધી જાય છે. સહુ પ્રથમ તે ‘નિષ્ઠાવાન’ હોવો જોઈએ,  બીજો ગુણ તે ‘નીતિનિયમો’ને અનુસરનાર ‘નૈતિક’ ગુણો ધરાવનાર હોવો જોઈએ, ત્રીજો ગુણ તેનામાં ‘નિસ્વાર્થભાવ’ હોવો જોઈએ, ચોથો ગુણ તે દ્રઢ ‘નિર્ધારવાળો’ હોવો જોઈએ. પાંચમો  ગુણ તે ‘નિર્ભય’કે નીડર હોવો જોઈએ. છઠ્ઠો  ગુણ તે જે કંઈ કરે છે તેનું તેને અભિમાન ન હોવું જોઈએ એટલેકે તે  ‘નિરાભિમાની’ પણ હોવો જોઈએ. સાતમો ગુણ તે નિષ્પક્ષ  હોવો જોઈએ, આઠમો ગુણ તે જે કંઈ પણ કરે છે તે ‘નિષ્કામ’ ભાવથી એટલે કે ‘ફળ’ની આશા રાખ્યા વિના  કરતો હોવો જોઈએ. આ બધાં ઉપરાંત નવમો ગુણ તે જ કંઈ પણ કરે તે ‘નતમસ્તકે’ કરતો રહે તો તેનું ‘નેતૃત્વ’ સફળ અને સાર્થક બની શકે આજ નેતા લોકપ્રિય અને લોકલાડીલા બની લોકોના દિલમાં જગા બનાવી ‘નિરાંતે’, નિશ્ચિંત થઈ રાજ કરતો રહે છે. આ બધાં ગુણો ધરાવનાર ‘નર’માં ઇન્દ્ર જેવું સ્થાન ધરાવનાર કોઈ ‘નરેન્દ્ર’ નામધારી જ હોઈ શકે! ‘નરેન્દ્ર’ નામને સફળ અને સાર્થક બનાવવા આ ગુણો હોવાં કેટલાં મહત્વના છે?! જેવું નામ તેવા ગુણ કહેવત હકીકતમાં નરેન્દ્ર મોદીએ સાર્થક કરી બતાવી! .

( અરવિંદ પટેલ )

શ્રદ્ધાંજલિ

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ।।

રીડગુજરાતીના સંપાદક શ્રી મૃગેશભાઈ શાહને “મોરપીંછ” તરફથી ભાવભીની શ્રદ્ધાંજલિ.

હિના પારેખ “મનમૌજી”

Photo Courtesy : Vinaybhai Khatri

વિદ્યાર્થીઓ માટે સફળતાનાં સ્વર્ણિમ સૂત્રો – સ્વામી વિવેકાનંદ

સ્વામીજીની ૧૫૧મી જન્મજયંતિ નિમિત્તે

સ્વામીજીની ૧૫૧મી જન્મજયંતિ નિમિત્તે

.

(૧)

મારાં બાળકો !

યાદ રાખજો કે ડરપોક અને નિર્બળ માણસો

જ પાપ કરે છે અને અસત્ય બોલે છે.

બહાદુર માણસો હંમેશા નીતિમાન હોય છે.

નીતિમાન બનો.

બહાદુર અને સહૃદયી બનો.

 .

(૨)

મારા મિત્રો !

તમારા એક સગાભાઈ તરીકે:

જીવન અને મૃત્યુમાં તમારા સાથી તરીકે;

હું તમને કહેવા માંગુ છું કે આપણે જોઈએ છે

સામર્થ્ય, સામર્થ્ય;

અને હર સમયે સામર્થ્ય.

 .

(૩)

ખડા થાઓ

અને મર્દ બનો.

મર્દ બનાવનારા ધર્મની આપણને જરૂર છે;

મર્દ બનાવનારા સિદ્ધાંતોની આપણને જરૂર છે.

ચોમેર મર્દ બનાવનાર

શિક્ષણની આપણને જરૂર છે.

 .

(૪)

ગરીબ લોકો માટે જેનું હૃદય દ્રવે તેને

હું ‘મહાત્મા’ કહું છું, નહિ તો એ ‘દુરાત્મા’ છે.

હે મહાન આત્માઓ !

ઊઠો, જાગો !

આ દુનિયા દુ:ખના દાવાનળમાં ભડકે બળે છે

ત્યારે તમે સૂઈ શકો ખરા ?

.

(૫)

વીર યુવકો !

શ્રદ્ધા રાખો કે તમારા સહુનો જન્મ

મહાન કાર્યો કરવા માટે થયો છે.

કુરકુરિયાંના ભસવાથી ડરી જશો નહિ;

અરે, આકાશના વજ્રપ્રહારથી પણ ભયભીત

થશો નહિ. પણ ઊભા થાઓ અને કામે લાગો !

 .

(૬)

પવિત્રતા, ધૈર્ય અને ખંત બધાં વિધ્નોને જીતી લે છે.

નિરંતર પવિત્ર વિચારો કર્યે રાખો.

ખરાબ સંસ્કારોને દબાવવાનો

એક માત્ર ઉપાય એ જ છે.

પવિત્રતા એ સૌથી મોટી શક્તિ છે;

તમામ વસ્તુઓ એનાથી ડરે છે…

 .

(૭)

પ્રાચીન ધર્મો ઈશ્વરમાં ન માનવાને નાસ્તિકતા

કહેતા ; નવો ધર્મ કહે છે કે

જેને પોતાનામાં શ્રદ્ધા નથી તે નાસ્તિક છે.

શ્રદ્ધાવાન બનો; બીજું સર્વ આપોઆપ પાછળથી

આવવાનું જ છે. કોઈપણ વસ્તુથી ડરો નહી,

તમે અદ્દભુત કાર્ય કરી શકશો.

 .

(૮)

જે કાંઈ નિર્બળ હોય તેનાથી દૂર રહો ! તેમાં મોત છે.

જે કાંઈ બળ હોય તેને નર્કમાં જઈને પણ પકડો.

નીતિમાન થજો,

શૂરવીર બનજો.

ઉદાર હૃદયના થજો.

જાનને જોખમે પણ વીર, ચારિત્રવાન બનો.

 .

(૯)

પૈસાથી કંઈ વળતું નથી, નામથી પણ નહિ,

યશથી પણ નહિ, વિદ્યાથી પણ નહિ

માત્ર પ્રેમથી લાભ થાય છે;

માત્ર ચારિત્ર્ય જ

મુશ્કેલીઓની વજ્ર જેવી દિવાલો

તોડીને તેમાંથી માર્ગ કાઢે છે.

 .

(૧૦)

કાર્ય કરવું એ ઘણું સારું છે.

પરંતુ તે વિચારમાંથી આવે છે.

એટલે મસ્તકને ઉન્નત વિચારોથી,

સર્વોચ્ચ આદર્શથી ભરી દો;

તેમને દિનરાત તમારી દ્રષ્ટિ તરફ રાખશો તો

તેમાંથી મહાન કાર્યોનો જન્મ થશે.

.

(૧૧)

બહાદુર, હિંમતવાન માણસો

કે જેના લોહીમાં જોમ,

જ્ઞાનતંતુઓમાં તાકાત,

લોખંડી માંસપેશીઓ અને

પોલાદી સ્નાયુઓ હોય તેવાની જરૂર છે;

નરમ અને પોચી ભાવનાઓ નહીં

 .

(૧૨)

જો તમારે સફળતા પ્રાપ્ત કરવી હોય

તો તમારી પાસે પ્રચંડ ખંત

અને દ્રઢ ઈચ્છાશક્તિ હોવાં જોઈએ.

ખંતીલો માણસ કહે છે :

‘હું સાગરને પી જઈશ, મારી ઈચ્છા થતાં વેંત

પર્વતો કડડભૂસ થઈને તૂટી પડશે.’

.

(૧૩)

સખત પરિશ્રમ કરો.

પવિત્ર અને શુદ્ધ બનો

એટલે ઉત્સાહ આવશે જ.

આપણાં જીવન

સારાં અને પવિત્ર હોય તો જ દુનિયા

સારી અને પવિત્ર થઈ શકે.

 .

(૧૪)

ઈચ્છાશક્તિનું મૂળ છે ઈશ્વર, સ્વયં પરમાત્મા…

સમુદ્ર તરવો હોય તો

તમારામાં લોખંડી ઈચ્છાશક્તિ જોઈશે;

પહાડો વીંધી નાખવા જેટલું બળ જોઈશે;

તમે કમર કસીને તૈયાર રહો…

કશાની પણ ચિંતા ન કરશો !

 .

(૧૫)

વીરતાભર્યા વચનો અને

એથીયે વધુ વીરતાભર્યા કાર્યોની જ

આપણને જરૂર છે.

 .

( સ્વામી વિવેકાનંદ )

 

ચાંદરણા (૬) – રતિલાલ ‘અનિલ’

પ્રેમ કહે છે કે અવકાશની ટોચે શિખર હોય છે !

 .

પ્રેમ પ્રેઝન્ટ જ હોય છે, પણ આઈટેમ હોતો નથી.

 .

પ્રેમ એ અનુભૂતિ છે, કોઈ દૈવી અનુષ્ઠાન, ક્રિયાકાંડ નથી.

 .

પોતામાં ન હોવાની સ્થિતિ પ્રેમ માટે અવકાશ રચે છે.

 .

પ્રેમ એક અર્થ છે, તે અર્થ છાયાની શીતળતા પણ છે.

 .

પ્રેમ વમળને પાણી પર રચેલો સાથિયો બનાવી શકે છે.

 .

પ્રેમ અને પ્રકાશને કહેવું પડતું નથી કે અમે શું છીએ.

 .

પ્રેમ એ કોઈ રાગ નહીં, મૂંગો લય હોય છે.

 .

ઔપચારિકતા પ્રેમને પણ કર્મકાંડી બનાવી દે છે.

 .

સોની વીંટી ઘડી રહે ત્યાં સુધી પ્રેમ થોભતો નથી.

 .

પ્રેમ ગોરંભાયેલું આકાશ વરસે એની અધીર પ્રતીક્ષા કરે છે.

 .

પ્રેમ તો સાગરમંથન કર્યા વિના મળી શકે એવું અમૃત હોય છે.

 .

શૂન્યમાં શૂન્ય ઉમેરવાથી તે એકનું બે થતું નથી. સઘન પ્રેમ ઉમેરાતા બેના એક થાય છે !

 .

પ્રેમમાં મૂંગું રહેતું હૃદય ધબકારાની ભાષામાં બોલે છે.

 .

આંખો આવકાર આપતી હોય તો જીભ શું કામ ‘વેલકમ’ બોલે !

 .

વિરહનો પ્રેમપત્ર ‘મેઘદૂત’ના પાનાં વચ્ચે દબાયેલો છે.

 .

‘મેઘદૂત’ નહીં, એનાં પાનાં વચ્ચે છુપાવેલો પ્રેમપત્ર ફરી ફરી વંચાય છે.

 .

પ્રેમના પ્રકાશમાં માત્ર એક જ દિશા દેખાય છે.

 .

પ્રેમ, બેઠો બેઠો ઉછળે છે, ચાલે છે તો દોડે છે !

 .

પ્રેમ, વિસ્તરવા પહેલાં કેટકેટલો સંકોચ અનુભવે છે !

 .

( રતિલાલ ‘અનિલ’ )

ચાંદરણા (૪) – રતિલાલ ‘અનિલ’

સંબંધોમાં વસતું એકાંત ‘સંસ્કારી’ હોય છે.

 .

સ્મિત કરે છે તેને હાથ લંબાવવાની જરૂર પડતી નથી !

 .

સગપણ હોય એટલે વળગણ તો હોય જ !

 .

પારદર્શક હોય તેને પડછાયો હોતો નથી.

 .

માણસ રોજ રોજ ઊંઘે ત્યારે એકવાર આથમે છે.

 .

એકાંત, એક ચોરાયેલું નામ ઉકેલવા મથ્યા કરે.

 .

ગુસ્સો : મારી બહાર હું !

શરમ : મારી અંદર હું !

 .

અજાણ્યા રહેવા માટે હવે ગુફામાં નહીં, સમાજમાં રહેવું પડે છે !

 .

માણસોને ફૂલ ખરીદવા માટે કોઈના મૃત્યુની રાહ જોવી પડે છે !

 .

છેલ્લાં આંસુ સૌની પાસે અનામત હોય છે.

 .

દરેક આંસુને એક ખાનગી સરનામું હોય છે.

 .

હોઠને એકબીજાનો દ્રઢ સ્પર્શ ગમે તે “મૌન” કહેવાય !

 .

પોતે જીર્ણ કરેલું પોતે જ રફુ કરવું એ જીવન છે.

 .

ગાલ પર પહોંચતા આંસુનું સરનામું બીજું જ હોય છે.

 .

સરનામા વગરની ટપાલ સૌને માટે હોય છે !

 .

જીવવું એટલે જોડામાં કાંકરો રાખીને ચાલવું…

 .

જીવતો માણસ અંધારામાં રહી ગયો એટલે એના મુર્દા પાસે દીવો કર્યો !

 .

વસંતને બારમાસી થવાનું મન થયું ને પ્રેમ થયો !

 .

પ્રેમ જાદુ નથી, એક જ ફૂલને ગુલદસ્તો બનાવી દેતી કળા છે.

 .

( રતિલાલ ‘અનિલ’ )

ચાંદરણા (૩) – રતિલાલ ‘અનિલ’

ધીરજનાં બારણાં રાત્રે પણ ખૂલ્લાં રહે છે.

 .

બીજા વાવટા ફરકાવે એ માટે આપણે કાપડ વણવાનું છે.

 .

આશા કબરની માટીને કહે છે, બહાર સૂર્ય છે.

 .

કબર ખોદનારને પોતાના ભવિષ્યની જાણ હોવી જોઈએ.

 .

પ્રશ્ન એ નથી કે ઈશ્વર આળસુ છે, પ્રશ્ન એ છે કે સેતાન કામ કરે છે.

 .

પરપોટાની વોર્નિંગ છે, સમય છે, મારામાં મોઢું જોઈ લ્યો !

 .

ઊંઘમાં સરવાળો કરનારની પણ બાદબાકી થઈ જાય છે.

 .

પવન ધૂળને વહેણ, વંટોળોયો વમળ બનાવે છે.

 .

ખાલી થયાની અનુભૂતિ ચાના કપને ગરમ રાખે, માણસને નહીં.

 .

ખાનગીમાં પયગમ્બર થશો તો તમને કોઈ શૂળી પર નહીં ચડાવે !

 .

માણસ તો પોતાના વિના પણ ચલાવી લે એવો સગવડિયો છે.

 .

ખોળો પાથરવા પહેલાં લાલ જાજમ પાથરવી પડે છે !

 .

કબર એવું ઢાંકણ છે, જે ઉઘડતું નથી.

 .

માણસ ઉંબરને ઓળંગ્યા વિના પોતાને ઉલ્લંઘી જાય છે.

 .

તમારા અનુસંધાનોને તમે સંબંધો કહો છો !

 .

બારણાં બંધ કરવાથી જગત કંઈ બહાર રહી જતું નથી.

 .

સુખનું પડીકું હોય કે પારસલ – તે ખૂટી જ જાય છે.

 .

છેલ્લી સાન ન આવે એ અવસાન કહેવાય.

 .

દરેક ચાલતો માણસ કશાકમાં રોકાયેલો, અટકેલો હોય છે.

 .

છાપરું તૂટતું નથી, ઉપરવાળા પરનો ભરોસો તૂટે છે.

 .

( રતિલાલ ‘અનિલ’ )

ચાંદરણા (૧) – રતિલાલ ‘અનિલ’

ratilal_anil_2

.

બહારના અંધકાર માટે બારીની તિરાડ પ્રવેશદ્વાર બનતી નથી.

 .

સ્વપ્ન એ અંધકારના અરીસામાં પડતું પ્રતિબિંબ છે.

 .

કેટલાક પોતે થાકે છે, કેટલાકનું મૃત્યુ થાકે છે.

 .

કોરી સ્લેટને હથેળી પણ કહી શકાય.

 .

કોઈવાર બેડી જ બે હાથને નજીક લાવે છે.

 .

દીવાના પૂમડા અને અત્તરના પૂમડા વચ્ચે પસંદગી કરવાની છે.

 .

મૃત્યુની દિશા બદલાય, પણ મસાણની દિશા ન બદલાય.

 .

પોતીકી ફૂંક ન હોય તો વાંસળી વાગતી નથી.

 .

માણસે પહેલા ભિક્ષાપાત્ર ઘડ્યું પછી પ્રાર્થના રચી !

 .

કેટલી બધી માંદગીના વિસામે થાક ઉતાર્યા પછી મૃત્યુ આવે છે.

 .

મારા બધા હસ્તાક્ષરો ચેકબુકની બહાર છે.

 .

છેલ્લી સફર એટલે પોતાના જ બારણેથી પોતે પાછા ફરવું.

 .

ચિત્તમાં સમગ્ર વિશ્વ હોય તો કોઈપણ માણસ ટાપુની નાળિયેરી નથી.

 .

જ્ઞાનની જેમ અજ્ઞાન પણ કોઈ ખીંટી પર ટીંગાયેલું હોય છે.

 .

પોતાની આંખે પોતાને જોવામાં અરીસો મદદ કરતો નથી.

 .

મારાં આંસુમાં દરિયો નથી, મારું લૂણ છે.

 .

જીવનમાં નથી એટલાં માનાર્થે બહુવચન ભાષામાં છે !

 .

હિમાલય ગંગામાં સ્નાન કરવા પડે તો ગંગા જ ન રહે.

 .

અવાચ્યને વાંચવા માટે માણસને અંતરની આંખ મળી છે.

 .

હવે દરેક લસરકો એક ઉઝરડો બની જાય છે.

 .

( રતિલાલ ‘અનિલ’ )

ભારે વરસાદ (ચિત્રકથા)

Ghaduchi Talav Area, Valsad

Ghaduchi Talav Area, Valsad

.

DSC03268

.

Tariawad, Valsad

Tariawad, Valsad

.

Tariawad, Valsad

Tariawad, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

 

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

 

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

At Bandar Road, Auranga River, Valsad

At Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

At Bandar Road, Auranga River, Valsad

At Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

At Bandar Road, Auranga River, Valsad

At Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Lilapore Bridge, Valsad

Lilapore Bridge, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Custom House

Custom House

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

Bandar Road, Auranga River, Valsad

Bandar Road, Auranga River, Valsad

.

.

.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

સંબંધ…. – મીરાં પટેલ

.

આ સંબંધ એટલે શું ?

.
બે મન, હૃદયરૂપી વિચારધારા ને, ઉર્મિઓ રૂપી કિનારા ને એક કરે એવો ‘બંધ’ એટલે સંબંધ…

 .

જેમની વચ્ચે સમાન લાગણીઓની ધારા વહે છે..

 .

શું, આપણે જેની જેની સાથે જે પણ સંબંધથી જોડાયેલ છીએ ત્યાં સમાન વિચારધારા ને લાગણીઓનું  વહન છે ? ઘરથી શરુઆત કરી શેરી, ફળી, સોસાયટીમાં આવીએ.. અહીં ઘરની ચાર દિવાલો વચ્ચે સંબંધ રોજ રોજ મરે છે.. પડોશમાં એક બીજાની ટિકા ટિપ્પણમાંથી જ નવરાશ નથી.. બાજુમાં ના રહેતા હોય પણ…. મહોલ્લાને છેડે આવેલ ઘરની વાતો કરીને પણ હાશકારો નથી થતો.. એક ઘર ગામના એક છેડે હોય અને બીજું ઘર ગામના બીજા છેવાડે હોય તોય… પેલીએ આમ કર્યું ને પેલા એ તેમ કર્યું… દિવાળી આવી ને, જતી પણ રહેશે.. કેટલાય મેળાવડા સંબંધીઓના અને દોસ્તારોના થશે… ત્યારે પણ, આનું આ જ… કોણ શું કરે છે ને, શું પહેરે ઓઢે છે… કોણે શું નવુ વસાવ્યું ને શું નથી વસાવી શક્યું …

 .

સંબંધોની ઔપચારિકતા વચ્ચે હૃદયની ઉષ્મા ખોવાઇ ગઇ છે… સંબંધનો બંધ બંધાઇ જાય પણ, હૃદય ઉર્મિઓનો વિનિમય વારંવાર થતા નેટવર્કની પ્રોબ્લેમની જેમ ખોરવાઇ જાય છે.. સતત સંબંધો માવજત અને ખુલાસા માંગતા ફરે છે… અને, તો જ જાણે ટકી શકે… પણ, ખુલાસા કરવા પડે તે સંબંધ કહેવાય ? સંબંધ નો બંધ તો એક અદિઠ સમજદારીના તંતુ થી જોડાયેલ છે.. ને, અજાણપણે આ તંતુ જ તુટી જાય છે છતા સંબંધ ને ગુંગળાવી ગુંગળાવી… કૃત્રિમ લાગણીઓનો ઑક્સિજન આપી જીવાડવાની નિર્દોષ રમત એકબીજા સાથે કરતા હોઇએ છીએ..

.

કહીશું કે, કલિયુગનો પ્રભાવ ચાલે છે… એટલે આમ સ્થિતિ છે… પણ, ભીતરની સમજણને કોઇ યુગ ક્યારેય નડ્યો નથી… જો એમ જ હોત તો રામ વખતે કૈકેયી અને વિભિષણ ના હોત… ને કૃષ્ણ વખતે, યશોદા(જે જન્મ દાતા નથી) અને કુંતિ(જે કર્ણની જન્મ દાતા છે)ના હોત…

 .

ચાલો, બહાનાબાજી છોડીએ અને નવા વર્ષની શરુઆતને પ્રેમથી વધાવીએ.. એક વૈશ્વિક પ્રેમને ભીતર સમેટી… ઉંચ-નીચ, અમીર-ગરીબ, કુરુપ-સુરુપ, ને, ધર્મને નામે થતી અનેક સાપેક્ષતા છોડી સાચા અર્થમા સંબંધોનો વિકાસ કરી સમાન સમજણ ધરાવતા સમાજને બનાવવામા યોગદાન દઇએ..

 .

સૌને નવા વર્ષની શુભકામના સહ..

 .

( મીરાં પટેલ )

આનંદ આપે એ ક્ષણ દિવાળી… – સુરેશ દલાલ

.

પ્રત્યેક પ્રજાને પોતાનું નવું વર્ષ હોય છે અને એને ઊજવવાની નવી નોખી રીત હોય છે.

નાતાલમાં ક્રિસમસ ટ્રીનો મહિમા હોય છે. બાળકોને માટે સાન્તાક્લોઝ હોય છે. આપણે પરંપરાને નિભાવીએ છીએ ખરા. પણ પરંપરાના પોતને પૂર્ણપણે જાણતા નથી. દિવાળી એટલે વર્ષનો અંત અને દિવાળી પછીનો દિવસ એટલે નવા વર્ષનો આરંભ.

એક રીતે જોઈએ તો દિવાળી આત્મનિરીક્ષણની વસ્તુ છે. ગયે વર્ષે આપણે કયા કયા મનોરથ કર્યા હતા અને કયા કયા કામ પાર પાડી શક્યા એનું સ્ટોકટેકિંગ કરવું જોઈએ. આપણે કોને માટે કશુંક કરી શક્યા કે કોની જોડે ખરાબ રીતે વર્ત્યા એ પણ આપણે અંદરથી જાણવું જોઈએ અને જો આપણી ભૂલ હોય તો એને સુધારી લેવી જોઈએ. દિવાળીનો અર્થ તો એક જ છે કે જ્યાં અંધારું હોય ત્યાં દીવો કરો. માત્ર દીવો નહીં. દીવાઓની હારમાળા કરો. દિવાળી શબ્દ દીપાવલિ પરથી આવ્યો. દીપાવલિ એટલે દીવાની હારમાળા.

આપણે ત્યાં એમ કહેવાય છે કે વનવાસ વેઠીને રામ અયોધ્યા આવ્યા ત્યારે નગરજનોએ ઘરે ઘરે દીવા પ્રગટાવીને અજવાળાંનો ઉત્સવ મનાવ્યો હતો અને આખું અયોધ્યા તેજનાં તોરણથી સુશોભિત થઈ ગયું હતું. આપણા આયુષ્યની અયોધ્યામાં પણ આપણા રામનું ફરી પાછું આગમન થાય અને આપણી બધી જ ચિંતા, આપણી એકલતા, આપણો વિષાદ, આપણા પૂર્વગ્રહો, આપણો ક્રોધ-આ બધાનું પરિવર્તન થાય અને આપણે સુખ, શાંતિ અને ચેનથી રહીએ. આપણને અંદરથી કોઈ અછત ન લાગવી જોઈએ. મન ભરેલું અને સંતોષી હોય તો જીવનમાં જ્યાં જુઓ ત્યાં પ્રકાશ છે. જ્યાં અજવાળું છે ત્યાં હંમેશાં દિવાળી જ હોય છે.

ધ ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયાના ધ સ્પીકિંગ ટ્રીમાં એક કથા પ્રગટ થઈ હતી. એમાં દ્વાપરયુગની વાત છે. કૃષ્ણએ તો વિષ્ણુનો અવતાર. એ રાક્ષસ નરાકસુરનો નાશ કરવા માટે સત્યભામા સાથે યુદ્ધભૂમિ પર નીકળી પડ્યા. નરકાસુર એ વખતે કૃષ્ણની સોળ હજાર કુંવારીઓને બંદીવાન કરીને બેઠો હતો. નરકાસુરે પોતાની બધી શક્તિ કૃષ્ણ પર અજમાવી, પણ ન ફાવ્યો. અંતે કૃષ્ણએ સુદર્શનચક્રથી નરકાસુરને હણી નાખ્યો. કુંવારીઓએ કૃષ્ણને સત્યભામા સાથે જોયો ત્યારે એમણે કૃષ્ણને વિનંતી કરી કે તમે સત્યભામા સાથે લગ્ન કરો. દ્વારકામાં જ્યારે કૃષ્ણ પધાર્યા ત્યારે કૃષ્ણનાં લગ્ન થયાં. પ્રજાની ઈચ્છાપૂર્તિ થઈ. આમ દિવાળી સાથે અનેક કથા જોડાયેલી છે.

દિવાળી દરેકની જુદી હોઈ શકે. મારી દિવાળી હું મારી રીતે ઊજવું છું. કોઈક સારી કવિતા વાંચું કે કાવ્યનો અનુવાદ કરું તોય મને દિવાળી જેવું લાગે. દિવાળી મારે માટે કોઈ એક જ દિવસ નથી, પણ જે ક્ષણે આનંદ આવે એ દિવાળી છે. આપણે આપણા કેટલાય અહંકારને ઊંચકીને ચાલતા હોઈએ. પણ જે ઘડીએ આપણે આપણા અહમથી મુક્તિ પામીએ ત્યારે મારે માટે દિવાળી છે. જીવનમાં બધું મળે છે. પણ સમજદાર માણસો મળતા નથી. જે ક્ષણે આપણને કોઈ સમજદાર માણસ મળે-ભલે એ આપણી વાતને સ્વીકારે નહીં, પણ સમજે ત્યારે મને દિવાળી જેવું લાગે છે. આપણે અમુક પ્રકારના સાચા કે કલ્પિત ભયથી પીડાતા હોઈએ છીએ. ભયનું અંધારું આપણને ઘેરી વળ્યું હોય ત્યારે એમાંથી નિર્ભયતા તરફ ગતિ કરીએ એ બીજું કશું જ નથી, પણ દિવાળી જ છે.

મોટા ભાગના માણસો જીવનમાં આળસુ અને એદીની જેમ પડ્યા હોય છે. એમને કશું કરવાનું સૂઝતું નથી, જે માણસ કાર્યશીલ રહે એને દિવાળી ઉજવવાનો અધિકાર છે. જે માણસ જીવનમાંથી રસ ગુમાવી બેસે છે અને નીરસ થઈને ફરે છે, બીજા માણસમાં રસ લેતો નથી, સ્વાર્થી અને એકલપેટો થાય છે એ માણસ-ભલે એના ડ્રોઈંગરૂમમાં હાજરો ઝુમ્મર લટકતાં હોય તો પણ અંદરથી તો એના મનમાં અંધારું જ હોય છે. જે માણસ પોતાની માટે કમાય છે એ ધન છે, પણ જ્યારે એને સમજાય છે કે મારું ધન હું બીજામાં વહેંચું ત્યારે એ લક્ષ્મી થાય છે. ત્યારે એના ધનની સદ્દગતિ થાય છે. હું તો માનું છું કે સમજણપૂર્વકની સમાજસેવામાં ધનતેરસ, દિવાળી અને નવા વર્ષના તમામ સંકલ્પો સદાયને માટે સમાઈ જાય છે.

એક જમાનામાં લોકો દર વરસે કંઈક ને કંઈક સંકલ્પ કરતા. દાખલા તરીકે, ગાંધીયુગમાં મોટા ભાગના લોકો રોજ ડાયરી લખતા. કેટલાક અધવચ્ચે છોડી દેતા હશે. કોઈ પણ સંકલ્પ ન કરવો એના કરતાં એકાદ સંકલ્પ કરવો એ સારી વાત છે-એ દિવાળી જેટલી જ ઊજળી વાત છે.

( સુરેશ દલાલ )