Archives

દોસ્તી ડે – તેરે જૈસા યાર કહાં રે… તેરે જૈસા કોઈ નહીં રે…-ભવ્ય રાવલ

વસંતની કુમળી ઠંડી ઉડાવી દેતા વેલેન્ટાઈન્સ ડે બાદ શ્રાવણની વરસાદી ટાઢ ભગાવી જિંદગીના શ્રેષ્ઠ સંબંધને હર્યોભર્યો ખૂશ્બુદાર બનાવી નાખતો એક દિન એટલે ફ્રેન્ડશીપ ડે. એક એવો મેઘધનુષી વિદેશી દિવસ જેની ડેઈટ નક્કી હોતી નથી. એક એવો મનગમતો દિવસ જે દર વર્ષે ઓગષ્ટ મહિનાનાં પ્રથમ રવિવાર આવે છે. એક એવો ડિયરફુલ દિવસ જે રોજેરોજ હરપળ ઉજવાતો જ રહેતો હોય છે. એક એવો પવિત્ર દિવસ જ્યારે ભાઈનાં કાંડા પર બહેન રાખડી બાંધી રક્ષાની આશા રાખે છે તે પ્રકારે મિત્રો એકબીજાનાં હાથનાં કાંડા પર દોસ્તીની રંગીન, અતૂટ પ્રતિક એવી ફ્રેન્ડશીપ બેલ્ટ બાંધી એકમેકને જીવનનાં તમામ સારાં-નરસા ક્ષેત્રે સહભાગી બની સાથ આપવાની અપેક્ષા જોડે છે. જૂની દોસ્તીને સેલિબ્રેટ અને નવી દોસ્તીનાં બીજ રોપવાનો દોસ્તાના ડે. જેમાં ચોક્લેટ્સ, ફ્લાવર્સ, પરફ્યુમ, કિચેઈન, બૉલપેન, કાર્ડ્સથી લઈ આકર્ષક ગિફ્ટ્સની આપ-લે થાય છે. જીગરીયાવ સંગ કાફેમાં ફાસ્ટફૂડની મહેફિલો થાય છે. પૂરી પોકેટમની એક જ દિવસમાં ફ્રેન્ડશીપ ડે ઉજવી ઉડાવી દેવાની હિંમત આવી જાય છે. ભાઈબંધ પાછળ ખર્ચ કરતાં સંકોચ શું કામ ન થાય? કૃષ્ણ સોનાની દ્વારિકા સુદામાને ભેટમાં આપી શકે તો આપણે ખાસ મિત્રને એક ડેરીમિલ્ક તો આપવી જ જોઈએ. કુછ મીઠા હો જાયે.

ફ્રેન્ડશીપ ડે એટલે કે ફોર ડિયર ડે. યુવાવર્ગ માટે તો સોને પે સુહાગા.. ઉનાળાની રજા બાદ શાળા, કોલેજ, યુનિવર્સિટીમાં નવું સત્ર શરૂ થઈ ગયું હોય, સાથી નવા સહાધ્યાયીની ઓળખાણ થયા પછી ફેઈસ ટુ ફેઈસ મળી ફેસબૂક-વોટ્સઅપ ફ્રેન્ડ બની હવે એ દમદાર દોસ્તીને આ દિવસે ઉજવવાની છે. સાચું છે, સારું છે. બટ યા.. પ્લીઝ રિમેમ્બર ફ્રેન્ડશીપ ડે સ્પેશિયલી નવા દોસ્તો બનાવવા કરતાં જૂના દોસ્તોને જાળવવાનો દિવસ છે. આ દિવસે નવા મિત્ર ગોતવા કરતાં જૂના છૂટેલા યમ્મી યાર કે સોલ્ટી શત્રુને ફરીથી સંબંધો સુધારી સ્નેહી બનાવવાના પ્રયત્નો કરવા જોઈએ. વ્હોટ યૂ થિંક ?

જ્યાં લોહીનાં નહીં લાગણીનાં સંબંધ હોય. જે સગપણમાં બંધાઈને તમામ અધિકાર આપોઆપ મળી જાય છે. કશું માગવું નથી પડતું! માગ્યા વિના કશું ન મળે તો મનમાની કરી છાતી ઠોકી માંગી શકાય છે. મજા જ્યાં ચરમ પર પહોચી ચૂસાય છે ત્યાં જ મનોરંજનની શરૂઆત દોસ્તો સંગ થાય છે. દોસ્ત પાછળ દરિયાદિલ રાખી સમગ્ર જાત લુટાવી શકાય છે. ને દાદાગીરીથી છેતરી શકાય છે એટલે જ જ્યારે વહાલા મિત્ર દગો આપે ત્યારે વજ્રઘાત જેવો હુમલો લાગે છે. જેને સમજવો અને સહન કરવો અઘરો છે. છેતરપીંડીનાં થોડા સમય બાદ ધિક્કારવાનો હક્ક અને મોટામાં મોટી ભૂલને નાદાની ગણાવી માફ કરવાનો ઉપકાર માત્ર મિત્રતામાં જ હોય શકે. આફ્ટર ઓલ જેવો છે તેવો મારો મનગમતો માણીગર છે.

જ્યારે પૈસા, પ્રતિષ્ઠા, સામાજિક સ્થાન, જાતિ, રીતિ-રિવાજ આગળ બે પાત્રો ઝૂકી જાય છે ત્યારે દિલમાં દર્દ અને ચહેરા પર હાસ્ય લઈ કહે છે, ‘ચાલ ને.. નો પ્રોબ્લેમ. જસ્ટ ફ્રેન્ડ બની રહેશું.’ ઈન શોર્ટ લવ કે લાગણીનાં સૌથી મોટા સંબંધનું નામ છે – દોસ્તી. પ્રેમનાં પગથિયાંનું પ્રથમ ચડાણ દોસ્તીથી જ થાય છે. અને જ્યારે દોસ્તી સિવાયનાં કોઈપણ સંબંધનું સ્વરૂપ બદલાય, દોસ્તી સિવાયનાં સંબંધ નિષ્ફળ થાય ત્યારે એક દોસ્તીનો અનોખો, અકારણ સંબંધ રાખવાની ઈચ્છા બંધાય જાય છે. એટલે જ પ્રેમથી મોટી દોસ્તી. પાછું પ્રેમી કે પ્રેમિકા પહેલાં દોસ્ત હોતો નથી. વેરી સેડ..

જીવનમાં મા વિનાનો દીકરો હોય શકે, બાપ વિનાની દીકરી હોય શકે, નિ:સંતાન દંપતિ હોય શકે પરંતુ કોઈ એવી વ્યક્તિ જોઈ છે જેનો દોસ્ત ન હોય! તમારો કોઈ એવો દોસ્ત છે જેણે તમને ગાળ ન આપી હોય, ટાપલી ન મારી હોય, તમારા પૈસે બીજાને મોજ કરવી ન હોય, તમને હેરાન ન કર્યો હોય કે તમારા વિશે બીજા પાસે તમારું જ ખરાબ ન બોલ્યો હોય. જો બધાનો ઉત્તર ના હોય તો તમે સારા દોસ્તની સંગાથે છો. જેની જોડે તમારે અંગત વાતો, અનેક યાદો શેઅર તમે મન મૂકી કરી શકશો.

ભાઈથી વિશેષ ભાઈબંધ અને બહેનથી વિશેષ બહેનપણી હોય છે. આથી જ ઘણીવાર ઘર-પરિવારનાં સભ્યોને કહેવામાં આવતું હોય છે કે, તમારા સંતાન-સ્નેહીનાં પ્રથમ દોસ્ત બનો. શિક્ષકથી લઈ શેઠિયા, કારીગરથી લઈ કલેક્ટર સુધીની તમામ વ્યક્તિએ સમગ્ર સમાજ સાથ માનવતા દાખવવા મિત્રતા જાળવવી, બાંધવી પડશે.

દોસ્ત એક એવી વ્યક્તિ છે જે તમારો સામનો સત્ય-જૂઠથી કરાવે છે. એ સાલો એડવાઈઝર બની આદરતાથી ઓર્ડર પણ આપે અને એ તોફાની અડિયલ ટીચર બની હોમવર્ક પણ કરાવે. એ જેટલો ગુસ્સો કરી ગાળ આપે એટલો ગુસ્સો આપણે ઝગડવાનું થાય તો આપણા દુશ્મનોને પર પણ કરે. આથી જ હું એવું કહીશ કે, દુશ્મનનો દુશ્મન દોસ્ત હોય કે ના હોય. દોસ્તનાં દુશ્મનથી મોટો બીજો કોઈ શત્રુ ન હોવો જોઈએ.

આકરી મુશ્કેલીમાં સાથ અને નાનકડી ખુશીમાં બાથ ભીડી મરચાં જેવા તીખાં અને મીઠાઈ જેવા મોંઘેરી મિત્રતાના નમૂનાઓ જ અડધી રાતે કામે આવ્યાં છે, આવતા રહેવાના છે. બધા જ વિશેષણોથી ઉપર મૂલ્યવાન મૈત્રી સમય રહેતા એક આદત અને કશીશ, એક તુકારા-જાકારાની નુમાઈશ બની જાય છે. પોતાનાપણાની નારાજગી, તારાજી, મનમરજી.. દોસ્તો માટે જાન કુરબાન છે. દોસ્તી સંબંધોની શાન છે. સૌ ને ખાતર માન છે.

ઓસ્કાર વાઈલ્ડ કહ્યું છે કે, દોસ્તની નિષ્ફળતા સાથે હમદર્દી બતાવવી સહેલી છે, પણ દોસ્તની સફળતા સાથે તમદર્દી બતાવવા માટે બહુ સારો સ્વભાવ જોઈએ. સારો સ્વભાવ કેળવાય છે સારી સંગતથી, આસપાસનાં મિત્રવર્તુળથી. આથી જ દોસ્ત કૈસા કિજો એ મારે કહેવાની જરૂર નથી. સફળતાનો યશ બનવા તમારો દુશ્મન પણ દોસ્ત બની જશે, નિષ્ફળતામાં કેટલા ટકે છે તમારી સાથે એ સાચું મૈત્રી પરીક્ષણ.

આપણા હિતેચ્છુ જ આપણા હરીફો છે. એટલે ક્યારેક પ્રેમનાં ચક્કરમાં, વ્યાપારના ગણતરીભર્યા જગતમાં દોસ્તીના સંબંધો દાવ પર લાગે છે ત્યારે બે દોસ્તમાંથી જીત ત્રીજા પક્ષની થઈ હાર બંનેની દોસ્તીની જ થાય છે. આજ સુધીનો જીગરજાન એક ક્ષણમાં જાનનો દુશ્મન બની જાય છે. વ્હાય ? આગળ ઓસ્કાર વાઈલ્ડે જ પાછું કહ્યું હતું કે, જે આકર્ષક છે તેમને હું મિત્ર તરીકે પસંદ કરું છું જે બુદ્ધિમાન છે તેમણે હું દુશ્મન તરીકે પસંદ કરું છું. સમજાયું ? બની શકે ભોળી, નાદાન વ્યક્તિ પાસે બધા કામ કઢાવવા દોસ્ત બનાવશે. જે બહુ હોશિયાર હશે તેમને હરિફ. હિતેચ્છુ હરિફ બની દોસ્તી દુશ્મનીમાં પરિવર્તિત થઈ સંબંધોની જવાબદારી, સમજદારી, ઈમાનદારી પર શંકા અને સવાલો ઉઠાવવા લાગે છે. જેને દિલદાર માન્યા એ જ દગાબાજ નીકળ્યા. વિશ્વાસ ના આવે ને.. તો દોસ્ત બનાવતા સમય કે બાદમાં ક્યારેક ઝવેરી કરે તેમ હીરા જેવા મિત્રની પણ પરખ કરતાં અચકાવું નહીં. માય ફ્રેન્ડ આપણો જીગરીયો ખરાબ ન હોય લેકીન જમાનો સારો નથી. સારા ને પામવા સ્વયં સરસ બનવું. પછી સારાય અને સ્વયંનો મેળાપ થઈ સુંદરતા આપોઆપ ખીલશે.

મસ્ત કોઈ ખુશીની અવસર હોય ને અંગત દોસ્તાર ન હોય કે ત્રસ્ત ગમનો કોઈ દુ:ખદ પ્રસંગ હોય ને અઝીઝ યારા ન હોય તો એ સુખની ક્ષણ ઘટી, દુ:ખ પળ ઉદાસી વધી જાય છે. પ્રેમીની આડોડાઈ, પત્નીની બેવફાઈ, પૈસાની ખેંચ અને આપણી કોઈએ ન જાણેલી કરનામાઓની કહાની. આ બધું જેની પાસે ખુલ્લા દિલ કહી શકો, રાડો પાડી રડી શકો એ તમારો હમદર્દ જ તમારો ખરો ફ્રેન્ડ, ફિલોસૂફર અને ગાઈડ.

ફ્રેન્ક બની જેની પાસે રહી શકાય છે એ ફ્રેન્ડ. એન્ડ ફ્રેન્ડશીપ ડે મીન્સ ગુમાવેલા દોસ્તોને જીવનસફરની રાહ પર રિવાઈન્ડ કરી લેવાનો દિવસ. સાથી દોસ્તો સંગ ઉજાણી તો નવા વ્યક્તિને પોતાના ફ્રેન્ડલીસ્ટમાં જગ્યા આપવાનો વેલકમ ડે, સોસીયલ સાઈટ પર તો રોજ નવા નવા નંગની પધરામણી થાય જેની સંગ દોસ્તીની નવી શરૂઆત થતી રહે. વિચારવાનું એ દોસ્તો વિશે છે જે દોસ્તો સાથ દોસ્તીની વ્યાખ્યા, સમજ ખબર ન હતી એ દિનથી દોસ્તી છે. એ લંગોટિયા યાર.. જે પોતાની દુનિયામાં ખોવાય ગયા છે, બહુ વ્યસ્ત છે. એ યુવાનીમાં કે બુઢાપામાં બનેલ મનગમતો દોસ્ત ક્યાં છે? શું કરતી હશે એ સખી? એ બેસ્ટ ફ્રેન્ડ સિવાયનાં ઘણા મિત્રો છે છતાં એ મિત્રની ઉણપ જીવનમાં, શરીરમાં વિટામિનની કમીની જેમ વર્તાય છે. એ દોસ્ત ગણાતા હમસફરો સાથ જીવન પસાર કરવા આ ફ્રેન્ડશીપ ડે પર તેમને ગૂગલથી લઈ જ્યાં રમતા, બેસતા ગલીનાં નાકા સુધી શોધી આવો. શું ખબર આ ફ્રેન્ડશીપ ડે તમને તમારો જૂનો યાર કે તેના સ્વરૂપે કોઈ નવી બહેનપણી મળી જાય. વિચારો છો શું ? ગો..

( ભવ્ય રાવલ )

ફ્રેન્ડશીપ ડે-શૈશવ વોરા

એક મેસેજ આવ્યો તમારા બ્લોગની રાહ જોઈ રહ્યો છું..!

અજાણ્યા દોસ્ત, ખાલી તારી આ એક લાઈને મને લેપટોપ ખોલી અને લખવા બેસાડી દીધો.

હું માનું છું કે દોસ્તી આમ જોવા જાવ તો કશું જ નથી,ફક્ત અને ફક્ત બે વ્યક્તિ વચ્ચે નો “સંવાદ” જ છે, આજે સવારથી છેક દ્વાપરના સમયની કૃષ્ણ સુદામાની દોસ્તીની દુહાઈ અપાય છે, ક્યાંક કૃષ્ણ અને કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) ની દોસ્તીની વાત થાય છે, પણ થોડાક ઊંડા જઈએ અને “કલી”ની દ્રષ્ટીએ વિચારીએ તો કૃષ્ણ સુદામાની દોસ્તી પણ સ્કુલ પૂરી થઇ પછી “તૂટી” ગઈ હતી, બંને એકબીજાના “અંતર”માં ચોક્કસ હતા, છતાં ય “અંતર” હતું, અને સુદામાને એ “અંતર” ને દુર કરવામાં એક ભયાનક માનસિક પીડામાંથી પસાર થઇને બહાર આવવું પડયું હતું, સખ્ખત “ડાઈલેમા” (અવઢવ)માં સુદામા હતા.

કૃષ્ણને મળવા જાઉં કે નહિ ? એ શું વિચારશે ? એ રહ્યો કેટલો મોટો માણસ અને હું કોણ ? અને એને મળવા ગયા પછી પણ હું એની પાસે કઈ માંગી શકીશ કે નહિ ? આવા ઘણા સવાલો ને સુદામાને ક્રોસ કરીને બહાર આવવું પડ્યું હતું, સુદામા કદાચ આર્થિક રીતે “મજબુર” ના હોત તો એ પોતાની દોસ્તીને એના “અંતર”માં જ ધરબી અને ગૌલોક પહોંચી ગયા હોત, પ્રેકટીકલી જોઈએ તો સુદામાને એમની આર્થિક મજબુરી એ જ પોરબંદરથી દ્વારિકા ધકેલ્યા હતા..!

અને પછી વારો આવ્યો “સંવાદ”નો..તને સાંભરે રે મને કેમ વિસરે રે..

વાર તેહવારે બે પાંચ વર્ષે એકાદ વાર સુદામા જો કૃષ્ણને મળતા રહ્યા હોત અને સંવાદ થતો રહ્યો તો કદાચ સુદામાને આટલા ખરાબ દિવસો જોવાના વારા ના આવ્યા હોત અને દ્વારિકા જતા પહેલા આટલું બધું મનોમંથન પણ ના કરવું પડતે..!

એ જ રીતે કૃષ્ણ અને કૃષ્ણાની વાત કરીએ તો એ દોસ્તીની, તો રીલેશન સંવાદથી ભરપુર હતો..બંને વચ્ચે જીવનના દરેક તબક્કે ખુલ્લા દિલથી ચર્ચા થતી અને ક્યારેય એકબીજાથી કશું જ છૂપું કે અજાણ્યું નથી રાખ્યું એટલે ભરી સભામાં એકલી પડેલી ક્રિશ્નાએ ખરા દિલથી ખાલી એક જ વાર કૃષ્ણા એ હે કૃષ્ણ.. કર્યું અને ચૌદે ભુવનનો નાથ ચીર પુરવા હાજર થઇ ગયો..!

હું માનું છું કે દોસ્તીમાં બહુ જ જરૂરી છે એ એક જ વાત છે “સંવાદ”.

સંવાદ એ દોસ્તીનું ઓઈલીંગ છે, સંવાદ જયારે જ્યારે તુટ્યો કે ઓછો થતો જાય એટલે સમજી લેવાનું કે દોસ્તીને કાળ નો “કાટ” ચડશે, અને પછી જયારે કોઈ કામથી કે નવરા બેઠા પણ ક્યારેક એમ થાય કે લાવ ફોન કરું કે મળવા જાઉં તો પેલો “કાટ” સુદામાની કેમ હેરાન કરે હેરાન કરે!

એ “કાટ” તમને ફોન કરતા કે મળવા જતા રોકે અને છેવટે જવા દે ને યાર એણે પણ મને આટલા વર્ષોમાં ક્યાં યાદ કર્યો છે..? બસ અંત આવી ગયો..!

જો કે દ્વાપર અને કલીમાં બહુ ફરક છે..દ્વાપરમાં જરૂર પડ્યે દોસ્ત પાસે જતા આજે જરૂર પડશે તો એમ માનીને પણ દોસ્તી થાય છે..! ઘણીવાર જેમ જેમ ઉંમર વધતી જાય છે તેમ તેમ દોસ્તીમાં “ગણતરીઓ” વધતી જાય છે અને “વ્યવહાર” આવતા જાય છે.

પહેલા પણ લખી ચુક્યો છું કે સ્કુલ, કોલેજો અને બાળપણમાં થયેલી દોસ્તી લગભગ નિ:સ્વાર્થ દોસ્તી હોય છે પણ જેમ જેમ ઉંમર વધતી જાય છે ઈચ્છાઓ અને જરૂરિયાતો વધતી જાય અને આકાંક્ષાઓ નો જન્મ થાય એમ એમ દોસ્તો દૂર થતા જાય છે.

એક જમાનાથી સ્કૂલોમાં સ્કુલ ડ્રેસ ફરજીયાત રાખવાનું કારણ પણ એ જ હતું કે તમે ગમે તેટલા મોટા કે નાના ઘરમાંથી આવતા હો પણ બધાએ એક જ સરખા કપડા પેહરીને આવવાનું, અને બધા સ્કુલમાં એક સરખા સમાન.

જો કે આજકાલ તો હવે એવું રહ્યું નથી દફતર થી લઈને દફતરમાં લઇ જવામાં આવતી દરેકે દરેક વસ્તુમાં માંબાપ પોતાની “ક્ષમતા” ભરી ભરી ને બાળકને સ્કુલે મોકલતા હોય છે, અને બાળક પણ એના ઘરે કેટલી ગાડી છે અને કઈ ગાડી છે એનું બેધડક વર્ણન કરતું હોય છે..એટલે સ્કુલ ડ્રેસ પહેરેલા બધા બાળકો એક સમાન એવી વાતો “હવા” થઇ ગઈ છે.

સ્કુલ-કોલેજ પછી જીવનમાં તરત જ બે બહુ મોટા તબક્કા ચાલુ થતા હોય છે એક કેરિયર અને બીજું લગ્નજીવન, અને આ બંને ઘટનાઓમાં મિત્રોની પુષ્કળ જરૂર હોય છે, અને મિત્રો સાથે રહેતા પણ હોય છે, પણ સાથે સાથે ક્યાંક એક છુપી ઈર્ષ્યા પણ હોય છે.

પેલો જાણીતો મેસેજ કે “દોસ્ત ફેઈલ થાય તો દુઃખ થાય પણ જો સાલો પહેલા નંબરે આવે તો તો બહુ જ દુઃખ થાય” અને આ જે ભાવના છે એ જેમ જેમ સમય જાય એમ વધુ બળવત્તર થતી જાય છે અને એનો છેડો છેક ચાલીસીમાં આવો ત્યારે આવે
.
બધું ખાઈ પી ધરાઈને ઉતર્યા હોય, તારા કરતા મારી બાયડી કે વર સારો અને હું આટલું કમાયો આ બધી “ચડસ” લગભગ ચાલીસી પૂરી થાય એની જોડે પૂરી થાય અને એકબીજાને ફરી એકવાર “સ્વીકારી” લ્યે પછી દોસ્તીનો એક મેચ્યોર તબક્કો ચાલુ થાય.

અને એ ખેંચાય એકાદ દસકો..પછી પાછી સંતાનોની હોડ ચાલુ ..મારો છોકરો આમ અને મારી છોકરીને અહીંયા પરણાવી..!

અને છેલ્લે પેલી કેહવત લાગુ પડે “જેના એ તેના અને ડોશી ફાંફા મારે એના..” ત્યારે પાછા મિત્રો બચ્યા હોય એ યાદ આવે..!

ગમે તેટલું કરો પણ દોસ્તીમાં સાવ કોઈ જ કારણ ના હોય અને ફક્ત અને ફક્ત નિખાલસતા, જે દોસ્તને જોઇને મનને હાશકારો થાય એવા મિત્રો જીવનમાં બહુ જ ઓછા હોય છે..!

આજકાલ સોશિઅલ મીડિયાના જમાનામાં સંવાદ નો એક નવો રસ્તો ખુલ્યો છે પણ એને પ્રોપર રીતે વાપરવાને બદલે ગુડ મોર્નીગ અને ગુડ નાઈટના મેસેજ ઠોકી અને વેડફી નાખવામાં આવી રહ્યા છે.

મને ઘણીવાર કોઈ મિત્ર કહે છે કે ચલ નેક્સ્ટ વિક મળીયે, અને હજી આજે સોમવાર જ થયો હોય ત્યારે બહુ દુઃખ લાગી જાય છે કે યાર આખું અઠવાડિયું આને મારા માટે ટાઈમ નથી ..? પણ પછી ફરીને હું અરીસામાં મોઢું જોઉં તો હું તો એના કરતા પણ વધારે નગુણો ભાસુ છું એ તો આવતા અઠવાડિયે બોલ્યો તું તો સીધી કોર્ટની જેમ મહિના બે ત્રણ મહિનાની મુદતો નાખે છે..!

પણ એક જ વાત છે જીવનમાં ભાઈ અને બહેન તો તમારે જન્મથી જ મળે છે પણ ભાઈ કે બહેન જેવા મિત્રો કે સખી તમારા નસીબથી જ મળે અને એ બાબતમાં હું બહુ જ નસીબવાળો રહ્યો છું.

કોલજ છોડ્યાને આજે પચ્ચીસ વર્ષ થયા અને આ પચ્ચીસ વર્ષમાં મારી એક મિત્રનો ફ્રેન્ડશીપ ડેના દિવસે ફોન અચૂક આવે આવે અને આવે જ..આજે ડીનર લેતા અચાનક યાદ આવ્યું કે આજે એનો ફોન હજી કેમ નથી આવ્યો..? પત્નીજી એ તરત જ હુકમ છોડ્યો તો તું કર ને..અને મેં તરત જ ફોન કર્યો વીસેક મિનીટ વાતો થઇ, વર્ષના હિસાબની આપ લે થઇ સપરિવાર મળવાનું નક્કી કર્યું પણ ખાતરી છે કે હવે આવતા વર્ષે ફોનથી જ વાત થશે..!

પશ્ચિમ નો તેહવાર પણ ક્યારેક આવી ખાટીમીઠી દૂર થઇ ગયેલા ને યાદ કરી લઈએ તો ખોટું શું છે ?

દોસ્તી ઉંમર કે જેન્ડરની મહોતાજ નથી..અમે તો અઢારથી લઈને એંશી વર્ષ સુધીના મિત્રોની વચ્ચે જીવીએ છીએ અને હા જેન્ડર તો ક્યારેય વચ્ચે નથી આવી, હાથમાંથી સરતી રેતીની જેમ સરી જતી જિંદગીમાંથી ક્યારેક દોસ્તોની વચ્ચે રહીને દોસ્તો જોડે વાત કરીને જીવનના ધબકારા સાંભળી લઈએ છીએ.

હજી પણ દિવસ વીતી નથી ગયો, કોઈ ને “કોઈક” મિત્રતા મારી રહી રહી ને જેમ યાદ આવે તો ફોન કરીને તને સાંભરે રે મને કેમ વિસરે રે કરી લ્યો.

સહુ ને હેપી ફ્રેન્ડશીપ ડે, વાત કરતા રહેજો..જોડાયેલા રહેજો..!

( શૈશવ વોરા )

કેનેડા-(ભાગ-૪)-મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી

કેનેડામાં તમે પાર્ટ ટાઈમ જોબ કરો એટલે એક કલાકનો મિનિમમ પગાર ૧૧.૪૦ $ છે. ગોરા કે ચાઇનીસ લોકો તો ઘણી વખત વિદ્યાર્થીઓને ૧૨-૧૩ $ પણ આપતા હોય છે.

પણ ભારતીય લોકો ??? કોઈ ગુજરાતી કે પંજાબીના સ્ટોરમાં જોબ કરો એટલે વધુમાં વધુ ૮-૯ $ આપે. આટલા ઓછા પગારમાં તો એ લોકો તમારી આગળ કામ કરાવી-કરાવીને તમને નીચોવી નાખે.

તદુપરાંત, પાવર તો એવો કરે જાણે એ લોકો ભારતથી આવતા વિદ્યાર્થીઓને જીવાડી દેતા હોય. પરદેશમાં આપણા વિદ્યાર્થીઓને નોકરી દરમિયાન જેટલું શોષણ ભારતીય લોકો કરે છે એટલું બીજા કોઈ લોકો કરતા નથી.

અહીંયા તાજેતરમાં એક ગુજરાતીએ પોતાના સ્ટોરમાં મારા એક મિત્રને જોબ આપી. પેલા છોકરા આગળ લગભગ ૨૦ દિવસ ટ્રેનિંગના બહાને મફતમાં કામ કરાવી લીધું અને પછી તું લાયક નથી કહીને છૂટો કરી દીધો. આ પ્રકારના વ્યવહારની અપેક્ષા તમે માત્ર ભારતીય આગળથી જ રાખી શકો.

આમ પણ, માણસને પોતાના લોકો જેટલા નડે છે એટલા ક્યારેય પારકાં નડતા નથી. તમારા ઘરે કોઈ પણ પ્રસંગ હશે, એમાં તમારા સગા પહેલા તો વાંધો પાડશે. ગામમાં પ્રસંગ હશે તો પણ અડધા આવશે નહિ.

અને જેની સાથે લોહીનો સંબંધ નથી એવા લોકો ડગલે ને પગલે તમારી સાથે ઉભા રહી છેલ્લે સુધી તમારી મદદ કરશે. તમારી સાથે જેટલા વાંધા તમારી જ્ઞાતિ અને તમારા સગા પાડશે એટલા વાંધા બીજું કોઈ પાડશે નહિ.

એક નિવૃત સૈનિક સોસાયટીમાં રહેવા આવ્યા એટલે પાડોશીએ પૂછ્યું કે પહેલા તમે બોર્ડર ઉપર હતા અને હવે સમાજમાં જીવો છો. આ બંને જીવન વચ્ચે તમને કઈ તફાવત લાગે છે ?

ત્યારે અનુભવથી ઘડાયેલા સૈનિકે જવાબ આપ્યો કે હું જયારે બોર્ડર ઉપર હતો ત્યારે એ નક્કી હતું કે સામે ઉભા-ઉભા જે ફાયરિંગ કરે છે, બૉમ્બ બાર્ડીન્ગ કરે છે એ પારકાં છે, અને અહીંયા મારી સાથે ઉભા છે એ પોતાના છે. સમાજમાં એ નક્કી નથી થતું કે કોણ પોતાનું છે અને કોણ પારકું છે.

એક જંગલમાં વૃક્ષોનું કચ્ચરઘાણ થતું હતું એમાં એક વયોવૃદ્ધ ઝાડવું ઉભું ઉભું રડતું હતું. ત્યારે યુવાન વૃક્ષ બોલ્યું કે આપણે કપાઈ છીએ એટલે રડો છો ને ? ત્યારે વૃદ્ધ વૃક્ષે જવાબ આપ્યો કે ના દીકરા, આપણે કપાઈ છીએ એનો વાંધો નથી પણ જો આપણા ને આપણા હાથો ન થયા હોત તો મારે ને તારે કપાવું નો પડ્યું હોત.

એક કુહાડીની કોઈ તાકાત નથી કે વૃક્ષને કાપી શકે. વૃક્ષમાંથી બનેલું લાકડું અને એ લાકડાનો હાથો જયારે કુહાડીની અંદર ભળી જાય છે ત્યારેજ એને કપાવું પડે છે.

આપણે કહીએ છીએ કે ભારતીય લોકો દરેક દેશમાં છે. પણ, એ ભારતીય લોકો જ એક બીજાના ટાંટિયા ખેંચતા હોય છે.

કોઈ પણ સમાજની અંદર પણ જ્ઞાતિબંધુઓ વચ્ચે ટાંટિયા ખેંચ ચાલુ જ હોય છે.
મોટાભાગના પરિવારમાં બે સગા ભાઈ વચ્ચે પણ બનતું નથી હોતું. બંને ભાઈઓ ઘરની બહાર રામ-લક્ષ્મણની જેમ ફરતા હોય અને ઘરમાં આવે એટલે રાવણ-વિભીષણ થઇ જતા હોય છે.
હમણાં રક્ષાબંધન ગઈ. એવી ઘણી બહેનો હશે જેને જેલમાં જઈને કેદીઓને રાખડી બાંધી હશે પણ પોતાના સગા ભાઈ સાથે અબોલા હશે.

માણસ દિવસના અંતે પોતાને દુઃખી કરનારા લોકોની યાદી બનાવે તો એમાં મોટાભાગના લોકો એના અંગત નીકળશે.

જીવનની સમી સાંજે મારે જખ્મોની યાદી જોવી’તી,
બહુ ઓછાં પાનાં જોઈ શક્યો, બહુ અંગત અંગત નામ હતા.
-સૈફ પાલનપુરી

( મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી )

કેનેડા-(ભાગ-૩)-મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી

વિકએન્ડમાં એક જોબ શરૂ કરી છે. એ જોબમાં મને શાળામાં ભણતા બાળકોની માર્કશીટ જોવાની તક મળી. કેનેડાનાં બાળકો પરીક્ષામાં સવાલોના જવાબ સિવાય બીજી કેટલી બધી નવીન વસ્તુઓ પણ લખે છે એ જોઈને ખુબજ આશ્ચર્ય થયું.

એક વિદ્યાર્થીએ ૩ બોક્સ દોરવાના હતા એમાં આંખો અને નાક દોરીને કેટલો સરસ ચહેરો બનાવ્યો હતો.

બીજા એક વિદ્યાર્થીએ તો પોતાની સાથે ભણતી છોકરીનું નામ લખી માર્કશીટમાં આઈ લવ યુ લખ્યું હતું.

મોટા ભાગના વિદ્યાર્થીઓ ભણતર સિવાયનું પણ લખીને પોતાના મનની વાતો કહેતા હતા.

આવી સ્વતંત્રતા ભારતના વિદ્યાર્થીઓ પાસે ક્યારે આવશે ? આપણે તો બસ સિલેબસ ગોખી નાખો અને ટકા લઇ આવો.

મારી દ્રષ્ટિએ દરેક પરીક્ષામાં એક સવાલ એવો રાખવો જોઈએ કે વિદ્યાર્થીઓએ પોતાના દિલની વાત લખવાની અને કોઈ પણ વિષય ઉપર લખી શકે.

હું દ્રઢતાપૂર્વક કહું છું કે આ એકજ સવાલથી તમે કેટલાય વિદ્યાર્થીઓને આપઘાત કરતા બચાવી શકશો. મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓ એટલે આપઘાત કરે છે કે તેઓ પોતાના મનની વાત કોઈને કહી નથી શકતા.

પશ્ચિમના દેશોમાં વિદ્યાર્થીઓને મારવાનો કુરિવાજ પણ નથી.

આપણા દેશમાં ઘણા શિક્ષકો તો ઘરની દાઝ પણ શાળામાં બાળકો ઉપર ઉતારતા હોય છે.

હું જયારે છઠ્ઠા ધોરણમાં હતો ત્યારે મારો એક મિત્ર ભૂલથી ગુજરાતી બોલી ગયો. એમાં તો એક શિક્ષકે એને ૩-૪ થપ્પડ મારી દીધા અને ૧૦૦ વખત લખવા આપ્યું કે : “I will not speak Gujarati in class”.

અરે એ ૧૧ વર્ષનું ગુજરાતી બાળક છે, ઇંગ્લિશ મિડીયમ સ્કૂલમાં ભણે છે પણ કદાચ એ એકાદ વાક્ય ગુજરાતીમાં બોલી જાય તો એમાં ક્યાં એણે ગંભીર ગુનો કર્યો છે ?

ઘરમાં દાદા-દાદી ગુજરાતીમાં વાર્તા કહેતા હોય અને નિશાળમાં શિક્ષકો “Twinkle Twinkle Little Star” સમજાવતા હોય. હવે ૫ વર્ષનું બાળક એના કુમળા માનસમાં કઈ રીતે આ બધું એડજસ્ટ કરી શકે ?

અને આવા સંતાનોની મમ્મી તો પાછી ત્રીજી જ ભાષા “ગુજલીશ” બોલતી હોય. એમાં તમને ગુજરાતી અને ઇંગ્લિશનું કોમ્બિનેશન જોવા મળશે.

અંગ્રેજી માધ્યમના શિક્ષકો તો ગુજરાતી ભાષાનો નિશાળમાં એટલો બધો વિરોધ કરતા હોય જાણે પોતે અમેરિકામાં જન્મ લીધો હોય.

હું પોતે અંગ્રેજી માધ્યમમાં ભણ્યો છું પરંતુ મારા ઘરના વાતાવરણના લીધે ગુજરાતી ભાષામાં મારી પકડ મજબૂત છે. બાકી મારી સાથે ભણેલા ઘણા યુવાનોની હાલત ધોબીના કૂતરા જેવી છે. એમની અંગ્રેજીમાં પણ પકડ મજબૂત નથી અને ગુજરાતીમાં તો એક વાક્ય પણ સરખું લખી શકતા નથી.

એટલે યુવાન ભાઈ-બહેનોને નમ્ર વિનંતી કે તમારા બાળકોને પ્રાથમિક શિક્ષણ તો માતૃભાષામાં જ અપાવજો. માતૃભાષામાં ભણવાથી બાળકનો સર્વાંગી વિકાસ થાય છે.

તમે ખાલી કલ્પના કરો ! કેનેડામાં જન્મેલું બાળક નર્સરીથી હિન્દી માધ્યમમાં ભણે તો એની શું હાલત થાય ?

અંગ્રેજી ભાષાનો વિરોધ નથી. અત્યારના જમાનામાં અંગ્રેજી શીખવું ખુબજ જરૂરી છે પણ એના માટે આખું માધ્યમ અંગ્રેજી રાખવું ફરજીયાત નથી.

આપણા શિક્ષણમંત્રીએ થોડા થોડા સમયે વિદેશપ્રવાસ કરી અને કેનેડા અમેરિકા જેવા દેશોની શિક્ષણપ્રણાલીને નજીકથી જોવી જોઈએ. અહીંયાના બાળકો તથા શિક્ષકો સાથે વાર્તાલાપ કરી અને પછી દેશમાં આવીને આ પદ્ધતિને અમલમાં મુકવાની કોશિશ કરવી જોઈએ.

જો દરેક માં-બાપ માત્ર ૨ નિર્ણય કરે :

(૧) મારા સંતાનને પ્રાથમિક શિક્ષણ તો માતૃભાષામાં જ આપીશ.
(૨) કમ સે કમ આઠમા ધોરણ સુધી ટ્યૂશન નહિ રાખું.

મારું માનવું છે કે માત્ર આ ૨ વસ્તુ કરવાથી બાળક ડિપ્રેસન નહિ અનુભવે અને વિદ્યાર્થીઓના આપઘાતનું પ્રમાણ ચોક્કસ ઓછું થશે.

તમારું બાળક ગોખણિયા જ્ઞાનથી દૂર રહશે અને પરીક્ષામાં મૌલિક વિચારો રજુ કરી શકશે.

( મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી )

કેનેડા-(ભાગ-૨)-મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી

આજે એક મહિનો પૂરો થયો કેનેડામાં. મારા પપ્પાના લીધે મારે નાની ઉંમરમાં ઘણા દેશોમાં ફરવાનું થયું છે પણ આ અનુભવ કંઈક જુદો જ છે.

એક મહિના દરમિયાન મેં રસ્તામાં એક પણ વખત હોર્ન સાંભળ્યો નથી. આપણે ત્યાં માત્ર રોલો પાડવા માટે જોર જોરથી હોર્ન વગાડીને વાહન ચલાવતા યુવાનોનો તોટો નથી.

રિક્ષાવાળા પણ જાણે બાપનો રસ્તો હોય એમ ખરા તડકે મોટેથી ટેપ વગાડીને લોકોની ઊંઘ ખરાબ કરતા હોય છે.

અહીંયા રાતે ૧૨ વાગે પણ લાલ સિગ્નલ જોઈ ગાડીમાં જતો માણસ ઉભો રહી જાય છે. અડધી રાતે પણ એને સિગ્નલ તોડી જતા રહેવાનો વિચાર આવતો નથી.

કેનેડામાં એક મહિના દરમિયાન એક પણ મંદિરમાંથી આરતીનો અવાજ સાંભળ્યો નથી. એક પણ મસ્જિદની બાંગ સાંભળી સવારે મારી ઊંઘ ઉડી નથી. કોઈ ધર્મનો વિરોધ નથી પરંતુ બીજા લોકોને ખલેલ પહોંચે એ રીતે પ્રાર્થના કે નમાજ પઢવાનો કોઈ જ મતલબ નથી.

આપણા કરતા અહીં વધુ સારી રીતે નવરાત્રી થાય છે પણ એ ઇન્ડોર હોય છે જેથી ગોરા લોકોને જરાય ડિસ્ટર્બ થતું નથી. નવા વર્ષે ફટાકડા પણ ફોડે છે પણ એ હવામાનને જરાય પ્રદુષિત કરતા નથી.

કાન ફાટી જાય એવા બેન્ડવાજા વગાડી રોડ ઉપર નાચવાનો અહીંયા કોઈને ગાંડો શોખ નથી. સ્ત્રીઓ ભલે બિકીની પહેરી બીચ ઉપર સનબાથ લેતી હોય પરંતુ રોડ ઉપર ટ્રાફિક જામ કરી પેટ દેખાતું હોય એ રીતે નાચવાનો અહીંયાની સુધરેલી સ્ત્રીઓને પણ જરાય શોખ નથી.

પોલીસને લાંચ આપવાની વાત તો દૂર રહી પરંતુ લાંચ આપવાનો વિચાર કરવા જેટલી શક્તિ પણ અહીંની પ્રજા ગુમાવી ચૂકી છે. પશ્ચિમમાં પ્રજા પોલીસથી ડરે છે અને ભારતમાં પોલીસ પ્રજાથી ડરે છે.

“Rules are made to be broken” આવી હોશિયારી લઈને ભારતમાં ફરતા યુવાનો જયારે પશ્ચિમમાં આવે ત્યારે ડગલે ને પગલે નિયમોને અનુસરતા હોય છે. એનું મુખ્ય કારણ અહીંયાનો કડક કાયદો છે.

દારૂ પીવાની છૂટ છે. તમે માંગો એ બ્રાન્ડનો દારૂ અહીંયા મળશે. છતાં રસ્તા ઉપર દારૂ પીને ધમાલ કરતો કોઈ માણસ તમને જોવા નહિ મળે.

બળાત્કાર નામનો શબ્દ તો પશ્ચિમના લોકોની ડીક્શનરીમાં જ નથી. અને એટલે જ યુવતીઓ કોઈ પણ સમયે કોઈ પણ સ્થળે એકલી જઇ શકે છે.

દીકરા જેટલું જ માન-સન્માન દીકરીને પણ અપાય છે. જેથી કોઈ ભૃણહત્યા કરતું નથી.

દીકરીના વધુ પડતા વખાણ કરી પુત્રવધુ સાથે કોઈ અન્યાય પણ કરતું નથી. આખી દુનિયામાં સૌથી વધુ માતાજી હિન્દુસ્તાનમાં પૂજાય છે અને છતાં દુઃખની વાત એ છે કે સૌથી વધુ બળાત્કાર પણ ભારતમાં જ થાય છે.

પશ્ચિમના એક પણ દેશમાં તમને વૃદ્ધાશ્રમ જોવા નહિ મળે. અહીંયા ગૌશાળા માટે રાજકારણ રમાતું નથી, ફાળો ઉઘરાવવા ડાયરા થતા નથી અને છતાં ભારત કરતા અહીં ગાયની અને વડીલોની પરિસ્થિતિ વધુ સારી છે.

ઉપર જે જે વસ્તુ લખી છે એ તમામ સામાન્ય નાગરિકને સીધી લાગુ પડે છે. આપણે રોજે આ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવાનો હોય છે. એટલે સૌથી પેલા એ બધી વસ્તુમાં સુધારો આવશે તો જ કોમન મેન સુખી થશે. અને એના માટે દરેક નાગરિકે પોતાની ફરજ નિભાવવાની જરૂર છે.

અહીંયા સ્વચ્છતા જાળવવા માટે અભિયાન નથી ચલાવવા પડતા એનું કારણ અહીં લોકો દેશ પ્રત્યે પોતાની જવાબદારી સમજે છે. આપણે ભારતમાં દેશભક્તિ ફેસબૂક અને વોટ્સએપ પૂરતી જ સીમિત રહી ગઈ છે.

આપણી સંસ્કૃતિનું ગૌરવ હોવું જ જોઇએ પરંતુ એનો મતલબ એવો નથી કે બીજી સંસ્કૃતિ ખરાબ છે.

દરેક સંસ્કૃતિમાં જે વસ્તુ સારી હોય એને સ્વીકારી અને અનુસરવાની કોશિશ કરવી જોઇએ. જેથી આપણો દેશ જેટલો સારો છે એના કરતા પણ હજુ વધારે સારો, સ્વચ્છ અને શાંતિપૂર્ણ બની શકે.

( મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી )

કેનેડા-(ભાગ-૧)-મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી

કેનેડામાં ૨૦ દિવસથી અભ્યાસ કરી રહ્યો છું. અહીં વિદ્યાર્થીઓ કોફી પીતા-પીતા અને નાસ્તો કરતા કરતા પણ કલાસમાં ભણી શકે છે. મોબાઈલમાં જરૂરી કોલ આવે તો બહાર જઇને વાત પણ કરી શકે.

અરે એટલું જ નહિ ! વિદ્યાર્થીને કંટાળો આવે અથવા કામ આવી જાય તો એ ચાલુ લેકચરે નીકળી પણ શકે છે. કલાસમાં હાજરી પૂરવાનો કોઈ જ રિવાજ નથી. ઈચ્છા થાય તો આવો કલાસમાં નહિ તો ઓનલાઈન ભણી લ્યો.

શિક્ષકો પણ તમારી સાથે મિત્રની જેમ વર્તન કરે. ભણાવતા-ભણાવતા સતત તમને હસાવતા રહે. શિક્ષક હસતો અને હસાવતો હોવો જોઇએ. જે શિક્ષક હંમેશા ગંભીર રહેતા હશે એ ભલે ગમે એટલા જ્ઞાની હોય છતાં એના વર્ગમાં વિદ્યાર્થીઓને જરાય મજા નહિ આવે. મજા વગરનું ભણતર વ્યર્થ છે !

‘Tution classes’ નામનો શબ્દ તો હજી અહીંયા અસ્તિત્વમાં જ નથી આવ્યો. તમારા બાળકને ફરજીયાત તમારા ઘરની આસપાસની સ્કૂલમાં જ ભણવા મુકવાનું. એને ઘરથી દૂર હોય એવી નિશાળમાં પ્રવેશ મળે જ નહિ.

અને અહીં વિદ્યાર્થીઓ પણ આપણા કરતા જુદા પડે છે. આપણે ત્યાં ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્રમાં એકાદો લોકલ રાજકારણીનો દીકરો હોય અને એની હવા લઈને બીજા ૮ પંટર ફરતા હોય એવું પશ્ચિમમાં તમને ક્યારેય જોવા નહિ મળે.

વિદ્યાર્થી ૧૮ વર્ષનો થાય એટલે પોતાનો ખર્ચો જાતે ઉપાડવા લાગે છે. અહીંના યુવાનોને ફેસબૂક માટે તો સમય જ નથી અને આપણે ફેસબુકને એક મહત્વનો હિસ્સો બનાવી દીધો છે.

કેનેડા કે અમેરિકાના મા-બાપ માટે એમનું બાળક કયા ધોરણમાં ભણે છે એ ઘણી વખત અઘરો પ્રશ્ન બની જતો હોય છે.

શિક્ષણ આટલું હળવું છે તો પણ દુનિયાની શ્રેષ્ઠ યુનિવર્સિટીમાં તમને પશ્ચિમની ઘણી જોવા મળશે.
અને ભારતની પ્રથમ કોલેજ દુનિયામાં કયા નંબર ઉપર છે એ તમે ગૂગલમાં જોઈ લેજો.

આપણા લોકોએ શિક્ષણને વધારે પડતું મહત્વ આપી દીધું છે. શિક્ષણ જરૂરી છે પરંતુ શિક્ષણ સર્વસ્વ નથી. વિદ્યાનો જ્યાં લય થાય છે એવી વિદ્યાલયો અને વિદ્યા જ્યાં પીઠ ફેરવી ગઈ છે એવી વિદ્યાપીઠોમાં સરસ્વતીના સ્થાને લક્ષ્મીજી ગોઠવાઈ ગયા છે.

બચ્ચો કે નન્હે હાથો કો ચાંદ-સિતારે છૂને દો,
ચાર કિતાબે પઢકર વો ભી હમ જૈસે હો જાયેંગે.

(મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી)

[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાનું અને ગુજરાત રાજ્યનું ગૌરવ એટલે મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી. તેઓ “આપઘાતની ઘાત ટાળીએ” પુસ્તકના સંપાદક છે. વિદ્યાર્થીઓના આપઘાત અટકાવવા માટે ગુજરાતી ભાષાના ૨૭ ખુબ જાણીતા લેખકોએ આ પુસ્તકમાં હૃદય સ્પર્શી લેખ લખ્યા છે. આ પુસ્તકની ૩ મહિનામાં ૩ આવૃત્તિ થઇ. કુલ ૧૫,૦૦૦ નકલો આ પુસ્તકની વહેંચાય ગઈ અને હવે એ પુસ્તક અંગ્રેજી ભાષામાં પણ પ્રગટ થઇ ચૂક્યું છે. જેનું વિમોચન થોડા દિવસ પેહલા ટોરોન્ટો ખાતે કરવામાં આવ્યું.

હાલ તેઓ કેનેડામાં ઉચ્ચ અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. તેઓ મિત્રો સાથે હળીમળી જાય છે તેટલું જ નહી સાહિત્ય ક્ષેત્રે યુવાનો માટે હમેંશા મદદ માટે તત્પર હોય છે. તેમના પિતાશ્રી દેશ-વિદેશમાં જાણીતા હાસ્યકલાકાર, હાસ્યલેખક જગદીશ ત્રિવેદી જેઓની સતત પ્રેરણા મૌલિકભાઈને મળતી રહી છે.]

કેટલાક વળી-તુષાર શુક્લ

કેટલાક વળી વર્ષગાંઠે ઉદાસ બની જાય છે
વિચારે છે કે એક વર્ષ ઓછું થયું…
વિચારી તો એમ પણ શકાય ને કે એક વર્ષ વધ્યું?!
પ્યાલો અરધો ખાલી ય છે.
પ્યાલો અરધો ભરલો ય છે.
બંને સત્ય છે!

સવાલ સમજણનો છે. દ્રષ્ટિનો છે.
જે જીવનને માણે છે એ વધઘટના હિસાબમાં નથી અટવાતા.
જે વર્ષોને વેડફે છે એ જ વર્ષ ઘટ્યાનાં રોદણાં રડે છે.
સમય ન હોવાની ફરિયાદ કરનારાનું સમયપત્રક જ,
વાસ્તવમાં, ખોટું હોય છે!

દિવસ આખાનું વ્યવસ્થિત આયોજન હોય
એમની પાસે ઉડાડવા માટેનો ય સમય હોય છે.
સમયને વેડફનારાને જ સમય ખૂટે છે!

( તુષાર શુક્લ )

વર્ષગાંઠે-તુષાર શુક્લ

વર્ષગાંઠે એક વધુ વર્ષ બંધાય છે,
અનુસંધાય છે જીવન સાથે.
આ નવા વર્ષનું આગમન આનંદદાયી તો જ બને
જો વીતેલા વર્ષોની ગાંઠોનો ભાર પીડા ન બને.

વળી એક વર્ષ…વળી એક ગાંઠ…
આવો ભાવ મનમાં હોય તો ન જ ઉજવાય વર્ષગાંઠ.
વર્ષગાંઠ બંધન નહિ,
અનુસંધાન બની રહે જીવનનું
તો જ ગમે ગાંઠને ઉજવવાનું.

( તુષાર શુક્લ )

કુશળ પતંગબાજ-તુષાર શુક્લ

કુશળ પતંગબાજ પોતાના પતંગને અનુકૂળ દોરી રાખે છે.
એ એમાં ઝોલ પડવા નથી દેતા.
અનાવશ્યક અજાણ દોરના લપટાવાથી પોતાની
દોરને ઝૂમઝૂમ થવા નથી દેતા.
એ પતંગના ઉડ્ડયનને અનુરૂપ દોર રાખે છે.
એમની કુશળતા કદી ય અગાશી પર દોરીનો ઢગલો થવા દેતી નથી.
એમના આ કૌશલને સાથ મળે છે સજ્જ ફિરકીધારકનો.

ફિરકી પકડનાર પતંગ ઉડાડતા નથી,
પણ એને ઉડતા રાખવામાં સહાયક જરૂર સિદ્ધ થાય છે.
એ આવશ્યકતા પ્રમાણે દોરીનો પ્રવાહ જાળવે છે.
દોરી ગૂંચાય નહિ એનું ધ્યાન રાખે છે.
અને દોરી ગૂંચાય તો એને ઉકેલી નાખે છે. ન જ ઉકલે તો ગાંઠ મારે છે.

આ ગાંઠ મારવાનો નિર્ણય સમયસરનો હોય તે જરૂરી છે.
એ ગાંઠ મારવામાં પ્રવીણ હોય છે.
એણે મારેલી ગાંઠ, દોરને આગળ સરકવામાં ઓછામાં ઓછી અડચણ રચે છે.
અને, અધવચ્ચે છૂટી પણ નથી જતી.
ગૂંચ પડે નહિ, અને પડે ને ઉકલેનહિ
તો નવી ગાંઠ મારતા ય આવડવું જોઈએ !

( તુષાર શુક્લ )

ગાંઠ બાંધનારા-તુષાર શુક્લ

ગાંઠ બાંધનારા જાણે છે કે ગાંઠના પ્રકાર હોય છે.
એમાં એક ગાંઠ ‘સરકણી ગાંઠ’ કહેવાય છે
એનો ગાળિયો છૂટવાની મથામણમાં વધુ ને વધુ રૂંધાતો જાય છે.
ફાંસીગરનો ગાળિયો, જીવન હરી લે છે.
કેટલીક ગાંઠમાં બંને છેડા એવા છૂટા રખાય છે
કે સહેલાઈથી છૂટી જવાય. સરકી જવાય.

જ્યાં કશુંક તૂટતું હોય અને એને સાચવવું જરૂરી હોય
જ્યાં કશુંક છૂટતું હોય અને એને જાળવી લેવું જરૂરી હોય
ત્યાં ગાંઠ આવકાર્ય છે.

અલબત્ત, ગાંઠ ગાંઠ જ છે.
એને ભૂલો નહિ તો
ગમે તેટલી ઝીણી ગાંઠ પણ ખટક્યા કરે છે.

પતંગરસિકો જાણે છે દોરીમાં જો આવી ગાંઠ આવે તો દોરી
સરકતી અટકે છે ને પેચ કપાય છે.
પવન અનુકૂળ હોય છતાં ય પતંગ કપાવાની પાછળ દોરીમાંની આ ગાંઠ છે.

વર્ષોની ગાંઠે જો વ્યક્તિ બંધાય તો એની ગતિ રૂંધાય
અને જીવન ગંધાય !

( તુષાર શુક્લ )