કેનેડા-(ભાગ-૩)-મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી

વિકએન્ડમાં એક જોબ શરૂ કરી છે. એ જોબમાં મને શાળામાં ભણતા બાળકોની માર્કશીટ જોવાની તક મળી. કેનેડાનાં બાળકો પરીક્ષામાં સવાલોના જવાબ સિવાય બીજી કેટલી બધી નવીન વસ્તુઓ પણ લખે છે એ જોઈને ખુબજ આશ્ચર્ય થયું.

એક વિદ્યાર્થીએ ૩ બોક્સ દોરવાના હતા એમાં આંખો અને નાક દોરીને કેટલો સરસ ચહેરો બનાવ્યો હતો.

બીજા એક વિદ્યાર્થીએ તો પોતાની સાથે ભણતી છોકરીનું નામ લખી માર્કશીટમાં આઈ લવ યુ લખ્યું હતું.

મોટા ભાગના વિદ્યાર્થીઓ ભણતર સિવાયનું પણ લખીને પોતાના મનની વાતો કહેતા હતા.

આવી સ્વતંત્રતા ભારતના વિદ્યાર્થીઓ પાસે ક્યારે આવશે ? આપણે તો બસ સિલેબસ ગોખી નાખો અને ટકા લઇ આવો.

મારી દ્રષ્ટિએ દરેક પરીક્ષામાં એક સવાલ એવો રાખવો જોઈએ કે વિદ્યાર્થીઓએ પોતાના દિલની વાત લખવાની અને કોઈ પણ વિષય ઉપર લખી શકે.

હું દ્રઢતાપૂર્વક કહું છું કે આ એકજ સવાલથી તમે કેટલાય વિદ્યાર્થીઓને આપઘાત કરતા બચાવી શકશો. મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓ એટલે આપઘાત કરે છે કે તેઓ પોતાના મનની વાત કોઈને કહી નથી શકતા.

પશ્ચિમના દેશોમાં વિદ્યાર્થીઓને મારવાનો કુરિવાજ પણ નથી.

આપણા દેશમાં ઘણા શિક્ષકો તો ઘરની દાઝ પણ શાળામાં બાળકો ઉપર ઉતારતા હોય છે.

હું જયારે છઠ્ઠા ધોરણમાં હતો ત્યારે મારો એક મિત્ર ભૂલથી ગુજરાતી બોલી ગયો. એમાં તો એક શિક્ષકે એને ૩-૪ થપ્પડ મારી દીધા અને ૧૦૦ વખત લખવા આપ્યું કે : “I will not speak Gujarati in class”.

અરે એ ૧૧ વર્ષનું ગુજરાતી બાળક છે, ઇંગ્લિશ મિડીયમ સ્કૂલમાં ભણે છે પણ કદાચ એ એકાદ વાક્ય ગુજરાતીમાં બોલી જાય તો એમાં ક્યાં એણે ગંભીર ગુનો કર્યો છે ?

ઘરમાં દાદા-દાદી ગુજરાતીમાં વાર્તા કહેતા હોય અને નિશાળમાં શિક્ષકો “Twinkle Twinkle Little Star” સમજાવતા હોય. હવે ૫ વર્ષનું બાળક એના કુમળા માનસમાં કઈ રીતે આ બધું એડજસ્ટ કરી શકે ?

અને આવા સંતાનોની મમ્મી તો પાછી ત્રીજી જ ભાષા “ગુજલીશ” બોલતી હોય. એમાં તમને ગુજરાતી અને ઇંગ્લિશનું કોમ્બિનેશન જોવા મળશે.

અંગ્રેજી માધ્યમના શિક્ષકો તો ગુજરાતી ભાષાનો નિશાળમાં એટલો બધો વિરોધ કરતા હોય જાણે પોતે અમેરિકામાં જન્મ લીધો હોય.

હું પોતે અંગ્રેજી માધ્યમમાં ભણ્યો છું પરંતુ મારા ઘરના વાતાવરણના લીધે ગુજરાતી ભાષામાં મારી પકડ મજબૂત છે. બાકી મારી સાથે ભણેલા ઘણા યુવાનોની હાલત ધોબીના કૂતરા જેવી છે. એમની અંગ્રેજીમાં પણ પકડ મજબૂત નથી અને ગુજરાતીમાં તો એક વાક્ય પણ સરખું લખી શકતા નથી.

એટલે યુવાન ભાઈ-બહેનોને નમ્ર વિનંતી કે તમારા બાળકોને પ્રાથમિક શિક્ષણ તો માતૃભાષામાં જ અપાવજો. માતૃભાષામાં ભણવાથી બાળકનો સર્વાંગી વિકાસ થાય છે.

તમે ખાલી કલ્પના કરો ! કેનેડામાં જન્મેલું બાળક નર્સરીથી હિન્દી માધ્યમમાં ભણે તો એની શું હાલત થાય ?

અંગ્રેજી ભાષાનો વિરોધ નથી. અત્યારના જમાનામાં અંગ્રેજી શીખવું ખુબજ જરૂરી છે પણ એના માટે આખું માધ્યમ અંગ્રેજી રાખવું ફરજીયાત નથી.

આપણા શિક્ષણમંત્રીએ થોડા થોડા સમયે વિદેશપ્રવાસ કરી અને કેનેડા અમેરિકા જેવા દેશોની શિક્ષણપ્રણાલીને નજીકથી જોવી જોઈએ. અહીંયાના બાળકો તથા શિક્ષકો સાથે વાર્તાલાપ કરી અને પછી દેશમાં આવીને આ પદ્ધતિને અમલમાં મુકવાની કોશિશ કરવી જોઈએ.

જો દરેક માં-બાપ માત્ર ૨ નિર્ણય કરે :

(૧) મારા સંતાનને પ્રાથમિક શિક્ષણ તો માતૃભાષામાં જ આપીશ.
(૨) કમ સે કમ આઠમા ધોરણ સુધી ટ્યૂશન નહિ રાખું.

મારું માનવું છે કે માત્ર આ ૨ વસ્તુ કરવાથી બાળક ડિપ્રેસન નહિ અનુભવે અને વિદ્યાર્થીઓના આપઘાતનું પ્રમાણ ચોક્કસ ઓછું થશે.

તમારું બાળક ગોખણિયા જ્ઞાનથી દૂર રહશે અને પરીક્ષામાં મૌલિક વિચારો રજુ કરી શકશે.

( મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી )

કેનેડા-(ભાગ-૨)-મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી

આજે એક મહિનો પૂરો થયો કેનેડામાં. મારા પપ્પાના લીધે મારે નાની ઉંમરમાં ઘણા દેશોમાં ફરવાનું થયું છે પણ આ અનુભવ કંઈક જુદો જ છે.

એક મહિના દરમિયાન મેં રસ્તામાં એક પણ વખત હોર્ન સાંભળ્યો નથી. આપણે ત્યાં માત્ર રોલો પાડવા માટે જોર જોરથી હોર્ન વગાડીને વાહન ચલાવતા યુવાનોનો તોટો નથી.

રિક્ષાવાળા પણ જાણે બાપનો રસ્તો હોય એમ ખરા તડકે મોટેથી ટેપ વગાડીને લોકોની ઊંઘ ખરાબ કરતા હોય છે.

અહીંયા રાતે ૧૨ વાગે પણ લાલ સિગ્નલ જોઈ ગાડીમાં જતો માણસ ઉભો રહી જાય છે. અડધી રાતે પણ એને સિગ્નલ તોડી જતા રહેવાનો વિચાર આવતો નથી.

કેનેડામાં એક મહિના દરમિયાન એક પણ મંદિરમાંથી આરતીનો અવાજ સાંભળ્યો નથી. એક પણ મસ્જિદની બાંગ સાંભળી સવારે મારી ઊંઘ ઉડી નથી. કોઈ ધર્મનો વિરોધ નથી પરંતુ બીજા લોકોને ખલેલ પહોંચે એ રીતે પ્રાર્થના કે નમાજ પઢવાનો કોઈ જ મતલબ નથી.

આપણા કરતા અહીં વધુ સારી રીતે નવરાત્રી થાય છે પણ એ ઇન્ડોર હોય છે જેથી ગોરા લોકોને જરાય ડિસ્ટર્બ થતું નથી. નવા વર્ષે ફટાકડા પણ ફોડે છે પણ એ હવામાનને જરાય પ્રદુષિત કરતા નથી.

કાન ફાટી જાય એવા બેન્ડવાજા વગાડી રોડ ઉપર નાચવાનો અહીંયા કોઈને ગાંડો શોખ નથી. સ્ત્રીઓ ભલે બિકીની પહેરી બીચ ઉપર સનબાથ લેતી હોય પરંતુ રોડ ઉપર ટ્રાફિક જામ કરી પેટ દેખાતું હોય એ રીતે નાચવાનો અહીંયાની સુધરેલી સ્ત્રીઓને પણ જરાય શોખ નથી.

પોલીસને લાંચ આપવાની વાત તો દૂર રહી પરંતુ લાંચ આપવાનો વિચાર કરવા જેટલી શક્તિ પણ અહીંની પ્રજા ગુમાવી ચૂકી છે. પશ્ચિમમાં પ્રજા પોલીસથી ડરે છે અને ભારતમાં પોલીસ પ્રજાથી ડરે છે.

“Rules are made to be broken” આવી હોશિયારી લઈને ભારતમાં ફરતા યુવાનો જયારે પશ્ચિમમાં આવે ત્યારે ડગલે ને પગલે નિયમોને અનુસરતા હોય છે. એનું મુખ્ય કારણ અહીંયાનો કડક કાયદો છે.

દારૂ પીવાની છૂટ છે. તમે માંગો એ બ્રાન્ડનો દારૂ અહીંયા મળશે. છતાં રસ્તા ઉપર દારૂ પીને ધમાલ કરતો કોઈ માણસ તમને જોવા નહિ મળે.

બળાત્કાર નામનો શબ્દ તો પશ્ચિમના લોકોની ડીક્શનરીમાં જ નથી. અને એટલે જ યુવતીઓ કોઈ પણ સમયે કોઈ પણ સ્થળે એકલી જઇ શકે છે.

દીકરા જેટલું જ માન-સન્માન દીકરીને પણ અપાય છે. જેથી કોઈ ભૃણહત્યા કરતું નથી.

દીકરીના વધુ પડતા વખાણ કરી પુત્રવધુ સાથે કોઈ અન્યાય પણ કરતું નથી. આખી દુનિયામાં સૌથી વધુ માતાજી હિન્દુસ્તાનમાં પૂજાય છે અને છતાં દુઃખની વાત એ છે કે સૌથી વધુ બળાત્કાર પણ ભારતમાં જ થાય છે.

પશ્ચિમના એક પણ દેશમાં તમને વૃદ્ધાશ્રમ જોવા નહિ મળે. અહીંયા ગૌશાળા માટે રાજકારણ રમાતું નથી, ફાળો ઉઘરાવવા ડાયરા થતા નથી અને છતાં ભારત કરતા અહીં ગાયની અને વડીલોની પરિસ્થિતિ વધુ સારી છે.

ઉપર જે જે વસ્તુ લખી છે એ તમામ સામાન્ય નાગરિકને સીધી લાગુ પડે છે. આપણે રોજે આ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવાનો હોય છે. એટલે સૌથી પેલા એ બધી વસ્તુમાં સુધારો આવશે તો જ કોમન મેન સુખી થશે. અને એના માટે દરેક નાગરિકે પોતાની ફરજ નિભાવવાની જરૂર છે.

અહીંયા સ્વચ્છતા જાળવવા માટે અભિયાન નથી ચલાવવા પડતા એનું કારણ અહીં લોકો દેશ પ્રત્યે પોતાની જવાબદારી સમજે છે. આપણે ભારતમાં દેશભક્તિ ફેસબૂક અને વોટ્સએપ પૂરતી જ સીમિત રહી ગઈ છે.

આપણી સંસ્કૃતિનું ગૌરવ હોવું જ જોઇએ પરંતુ એનો મતલબ એવો નથી કે બીજી સંસ્કૃતિ ખરાબ છે.

દરેક સંસ્કૃતિમાં જે વસ્તુ સારી હોય એને સ્વીકારી અને અનુસરવાની કોશિશ કરવી જોઇએ. જેથી આપણો દેશ જેટલો સારો છે એના કરતા પણ હજુ વધારે સારો, સ્વચ્છ અને શાંતિપૂર્ણ બની શકે.

( મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી )

કેનેડા-(ભાગ-૧)-મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી

કેનેડામાં ૨૦ દિવસથી અભ્યાસ કરી રહ્યો છું. અહીં વિદ્યાર્થીઓ કોફી પીતા-પીતા અને નાસ્તો કરતા કરતા પણ કલાસમાં ભણી શકે છે. મોબાઈલમાં જરૂરી કોલ આવે તો બહાર જઇને વાત પણ કરી શકે.

અરે એટલું જ નહિ ! વિદ્યાર્થીને કંટાળો આવે અથવા કામ આવી જાય તો એ ચાલુ લેકચરે નીકળી પણ શકે છે. કલાસમાં હાજરી પૂરવાનો કોઈ જ રિવાજ નથી. ઈચ્છા થાય તો આવો કલાસમાં નહિ તો ઓનલાઈન ભણી લ્યો.

શિક્ષકો પણ તમારી સાથે મિત્રની જેમ વર્તન કરે. ભણાવતા-ભણાવતા સતત તમને હસાવતા રહે. શિક્ષક હસતો અને હસાવતો હોવો જોઇએ. જે શિક્ષક હંમેશા ગંભીર રહેતા હશે એ ભલે ગમે એટલા જ્ઞાની હોય છતાં એના વર્ગમાં વિદ્યાર્થીઓને જરાય મજા નહિ આવે. મજા વગરનું ભણતર વ્યર્થ છે !

‘Tution classes’ નામનો શબ્દ તો હજી અહીંયા અસ્તિત્વમાં જ નથી આવ્યો. તમારા બાળકને ફરજીયાત તમારા ઘરની આસપાસની સ્કૂલમાં જ ભણવા મુકવાનું. એને ઘરથી દૂર હોય એવી નિશાળમાં પ્રવેશ મળે જ નહિ.

અને અહીં વિદ્યાર્થીઓ પણ આપણા કરતા જુદા પડે છે. આપણે ત્યાં ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્રમાં એકાદો લોકલ રાજકારણીનો દીકરો હોય અને એની હવા લઈને બીજા ૮ પંટર ફરતા હોય એવું પશ્ચિમમાં તમને ક્યારેય જોવા નહિ મળે.

વિદ્યાર્થી ૧૮ વર્ષનો થાય એટલે પોતાનો ખર્ચો જાતે ઉપાડવા લાગે છે. અહીંના યુવાનોને ફેસબૂક માટે તો સમય જ નથી અને આપણે ફેસબુકને એક મહત્વનો હિસ્સો બનાવી દીધો છે.

કેનેડા કે અમેરિકાના મા-બાપ માટે એમનું બાળક કયા ધોરણમાં ભણે છે એ ઘણી વખત અઘરો પ્રશ્ન બની જતો હોય છે.

શિક્ષણ આટલું હળવું છે તો પણ દુનિયાની શ્રેષ્ઠ યુનિવર્સિટીમાં તમને પશ્ચિમની ઘણી જોવા મળશે.
અને ભારતની પ્રથમ કોલેજ દુનિયામાં કયા નંબર ઉપર છે એ તમે ગૂગલમાં જોઈ લેજો.

આપણા લોકોએ શિક્ષણને વધારે પડતું મહત્વ આપી દીધું છે. શિક્ષણ જરૂરી છે પરંતુ શિક્ષણ સર્વસ્વ નથી. વિદ્યાનો જ્યાં લય થાય છે એવી વિદ્યાલયો અને વિદ્યા જ્યાં પીઠ ફેરવી ગઈ છે એવી વિદ્યાપીઠોમાં સરસ્વતીના સ્થાને લક્ષ્મીજી ગોઠવાઈ ગયા છે.

બચ્ચો કે નન્હે હાથો કો ચાંદ-સિતારે છૂને દો,
ચાર કિતાબે પઢકર વો ભી હમ જૈસે હો જાયેંગે.

(મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી)

[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાનું અને ગુજરાત રાજ્યનું ગૌરવ એટલે મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી. તેઓ “આપઘાતની ઘાત ટાળીએ” પુસ્તકના સંપાદક છે. વિદ્યાર્થીઓના આપઘાત અટકાવવા માટે ગુજરાતી ભાષાના ૨૭ ખુબ જાણીતા લેખકોએ આ પુસ્તકમાં હૃદય સ્પર્શી લેખ લખ્યા છે. આ પુસ્તકની ૩ મહિનામાં ૩ આવૃત્તિ થઇ. કુલ ૧૫,૦૦૦ નકલો આ પુસ્તકની વહેંચાય ગઈ અને હવે એ પુસ્તક અંગ્રેજી ભાષામાં પણ પ્રગટ થઇ ચૂક્યું છે. જેનું વિમોચન થોડા દિવસ પેહલા ટોરોન્ટો ખાતે કરવામાં આવ્યું.

હાલ તેઓ કેનેડામાં ઉચ્ચ અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. તેઓ મિત્રો સાથે હળીમળી જાય છે તેટલું જ નહી સાહિત્ય ક્ષેત્રે યુવાનો માટે હમેંશા મદદ માટે તત્પર હોય છે. તેમના પિતાશ્રી દેશ-વિદેશમાં જાણીતા હાસ્યકલાકાર, હાસ્યલેખક જગદીશ ત્રિવેદી જેઓની સતત પ્રેરણા મૌલિકભાઈને મળતી રહી છે.]

કૂમરીની ભાજીના મુઠિયા

દક્ષિણ ગુજરાતમાં કેરીની સિઝન આવે એટલે બધાના ઘરોમાં કેરીના રસ સાથે ખાઈ શકાય તેવી વાનગીઓ બનાવવાની કે તૈયાર લાવવાની શરૂઆત થઈ જાય. રસ સાથે ઈંદડા, વાટી દાળના ખમણ, ખમણી, બટાકા વડા, સમોસા, કાંદાનો ભૂકો (કાંદાનું લોટવાળું શાક), છાંટિયા પૂડા (કાણાં વાળા), સરસિયા ખાજા, પેટીસ, કૂમરીની ભાજીના મુઠિયા, ગોટા, પાતરા, ચોપડા રોટલી, રવા મેંદાની પૂરી,તીખી પૂરી ખાઈ શકાય.

કૂમરીની ભાજી વલસાડ અને તેની આજુબાજુના વિસ્તારમાં જ મળે છે. પહેલો વરસાદ પડે ને અઠવાડિયામાં એની પધરામણી થાય. એ મૂળ તો ‘ધોળી મૂસળી’. સમારવાની પણ આવડત જોઈએ. આરોગ્ય માટે ઉત્તમ. આ ભાજી થોડા દિવસો માટે જ મળતી હોવાથી ખાવાના શોખિન લોકો ક્યારે ભાજી મળે એની આતુરતાપૂર્વક રાહ જોતા હોય છે. કેરીના રસની સાથે જ એની ખરી મજા.

અમુક જ્ઞાતિમાં કૂમરીની ભાજીના મુઠિયા ખૂબ પ્રખ્યાત. દેસાઈ જ્ઞાતિના લોકો ખાસ બનાવે અને બનાવવામાં કુશળ પણ ખરા. અમારી સોની લોકોની જ્ઞાતિમાં પણ મોટેભાગે દરેક ઘરે બને.

કૂમરીની ભાજીના મુઠિયા બનાવવાની રીત :

સૌ પ્રથમ ભાજીને બરબર સમારવી. પછી તેને પાણીથી ધોઈને બરાબર નિતારવી.દાળ કણકીનો જાડો ગગરો લોટ (ઘઉં, ચોખા અને દાળનો મીક્સ લોટ) ભાજી કરતાં અડધો લેવો. પછી એમાં મીઠું, આદુ, મરચાં, લસણ, ધાણાજીરું, હિંગ, હળદર, ખાંડ, ચપટી સંચોરો ને સોડાબાયકાર્બ, તેલનું મોણ દઈ ભાજી ભેળવવી. બરાબર મિશ્રણ કરી મૂઠિયાં વાળી તેલમાં ચાર પાંચ લઈને સાંતળવા. થોડાં રંગ બદલતાં ચડે એટલે બીજા લોહ્યામાં લઈ લેવાં. બધાં થઈ જાય એટલે વળી તેલ અને દૂધ છાંટી ઢાંકણ ઢાંકી ધીમા તાપે સિજવવાં. બરાબર ચડે એટલે ગેસ બંધ કરવો.

Recipe by Bakulaben Ghaswala & Mayaben Parekh
Photographs & prepared by Heena Parekh

દૂર બસો ઘનશ્યામ-ઈશ્વરચંદ્ર ભટ્ટ

દૂર બસો ઘનશ્યામ
છોડ કે ગોકુલ ગાંવ રે – દૂર

છાય પરી જમુના ભઈ કાલી,
બિચ મેં ઠાડી ગગરી ખાલી;
રિતે પનઘટ ધામ રે – દૂર

મુરલી મેં રસરાજ બહાવે,
સૂરા કી અગનિ મૈં કો જલાવે
મૈં ગોરી બન ગઈ શ્યામ રે – દૂર

ઘરપન ઘટતે આવન જાવન,
હાર ગઈ મૈં હે મન ભાવન;
અબ ચન નહીં વિસરામ રે – દૂર

( ઈશ્વરચંદ્ર ભટ્ટ )

ધારા વર્ષાની-ઈશ્વરચંદ્ર ભટ્ટ

ધારા વર્ષાની
ઝરમર ઝરપી ટપ ટપ ટપકે,
ગડગડ ગગડી નેવાં છલકે;
દડદડ દદડી ઘૂઘૂ ગરજે-હેલી વર્ષાની.

વ્યાકુળ વ્યોમ વસુધા ચંચલ,
કો’ક નવોઢા નિર્દય વાદળ-પીડા વર્ષાની.

નભથી વરસ્યું ભીનું તમ જે,
ધરતી સ્પર્શે લીલું છમ તે;
પ્રીત રસાયણ હળવું મલકે-માયા વર્ષાની.

( ઈશ્વરચંદ્ર ભટ્ટ )

અભિલાષા-ઈશ્વરચંદ્ર ભટ્ટ

ચાલ, સામે જઈને મળતો જાઉં
હેતની વાતો કરતો જાઉં
કોઈનો બોજો લઈ ન શકું તો
મારગમાંથી ખસતો જાઉં.

મળવામાં તે શું રે જવાનું !
હળવા થઈને દિલ ભરવાનું.
જુગ જુગ રીઢા પથ્થર પર,
સ્મિતનું ફૂલ ખીલવતો જાઉં.

મળવું છે તો અવઢવ શાની ?
ક્યાં કરવી એમાં કુરબાની ?
ઠઠ્ઠા ટીખળ હાસ્ય મિલનથી
સૌમાં હૂંફ હું ભરતો જાઉં.

પૃથ્વી પાટે જનમ લઈને
ઋણી સૌનો આ મેળામાં;
કોઈનાં આંસુ સહેજ લૂછીને
મારું હાસ્ય ચીતરતો જાઉં.

( ઈશ્વરચંદ્ર ભટ્ટ )

પ્રાર્થના-ઇયાન્લા વાન્ઝાન્ટ

પવિત્ર મંગલ શક્તિ,

તમારા સહવાસમાં મને શાંતિ, આનંદશક્તિનું જે વાતાવરણ મળે છે એની મને જરૂર છે.

મારી આસપાસ તમારો દિવ્ય પ્રકાશ છવાઈ ગયો છે એનો મારે અનુભવ કરવો છે. મારે તમારી પાસેથી વહી રહેલા અઢળક પ્રેમના ધોધને માણવો છે.

તમારા સાંનિધ્યમાં હું મારો દરેક વિચાર, માન્યતા, સમજણ, ગ્રહણશક્તિ, જીવનનું દર્શન અને મને મારી એકલતા, મૂંઝવણ, હતાશા, દુ:ખની લાગણી ને જે મદદ કરે એ સર્વ હું તમારા ચરણે ધરું છું.

હું તમારી સંનિધિમાં રાહત, શાંતિ, આનંદ અનુભવું છું- જ્યારે હું એકત્વ અનુભવું છું.

કૃતજ્ઞતાથી સભર હૃદયે હું તમને નમન કરું છું અને આભાર માનું છું.

ઓ મંગલમય શક્તિ તમારો કેટલો અને કેવી રીતે આભાર માનવો !

( ઇયાન્લા વાન્ઝાન્ટ, અનુ. આશા દલાલ )

…આવ્યો છે-હર્ષદ ચંદારાણા

દૈ ટકોરા, ફકીર આવ્યો છે,
દ્વાર ખોલ્યા ? કબીર આવ્યો છે.

મનને, ઉજાળવા, દીવા જેવો,
જ્ઞાનનો એ અમીર આવ્યો છે.

વિશ્વ આખું બને સુગંધી, બસ-
બાગ લઈને સમીર આવ્યો છે.

ભાગ્યમાં ક્યાં હતું ભજન ગાવું,
શબ્દ પાછો અધીર આવ્યો છે.

કંઠ : કોયલ ભલે મૂકે છુટ્ટો,
જીવ જન્મ્યે બધિર આવ્યો છે.

દ્વાર ખોલ્યાં, અતિથિ સામે,
વાયરો પણ મદિર આવ્યો છે.

( હર્ષદ ચંદારાણા )

અહીં ના તો-ડો. મનોજ એચ. જોશી ‘મન’

અહીં ના તો શબરી, ન શ્રી રામ મળશે,
છતાં બોરના ભાવ બેફામ મળશે.

અહીં દુશ્મનીના બધા માર્ગ ભરચક,
અને પ્રેમના પંથ સૂમસામ મળશે.

અહીં તમને દેખાય એ તો અલગથી,
ન દેખાય એવાંય અહીં ડામ મળશે.

અહીં મોતનું સાચું કારણ જો પૂછો,
ફક્ત જિંદગીનું બધે નામ મળશે.

અહીં શ્વેત, લીલ્લો, પીળો, લાલ, ભગવો,
ધજામાં બધા રંગ બદનામ મળશે.

( ડો. મનોજ એચ. જોશી ‘મન’ )