પડશે એવી દેવાશે-દિનેશ ડોંગરે ‘નાદાન’

નાહકની ચિંતા છોડી દે; પડશે એવી દેવાશે,
તું તારી ખાંભી ખોડી દે; પડશે એવી દેવાશે.

જેને લીધે જીવન આખું પીડા કેવળ પીડા છે,
એ સંબંધોને તોડી દે; પડશે એવી દેવાશે.

સાવ સરળ રસ્તો બોલ; કોને અહીંયા લાધ્યો છે ?
તું મારગને જાતે મોડી દે; પડશે એવી દેવાશે.

થાવાનું તો થઈને રહેશે; આ કિનારો છોડીને,
દે, સાગરને તું હોડી દે; પડશે એવી દેવાશે.

ઈચ્છાઓને મારી-મારી ક્યાં લગ જીવીશું ‘નાદાન’?
દિલને દિલ સાથે જોડી દે; પડશે એવી દેવાશે.

( દિનેશ ડોંગરે ‘નાદાન’ )

તો દે !-હરકિસન જોષી

નિંદરની વચ્ચે ક્યાંક ક્યાંક જાગવું તો દે !
એકાદ સ્વપ્ન થોડુંઘણું આગવું તો દે !

વર્તાવ મારો શી રીતે બદલી શકીશ હું;
ખોટું થયું છે એમ મને લાગવું તો દે !

હો વેદના તો થોડો પણ બદલાવ શક્ય છે,
અથડામણો દે, લોહીઝાણ વાગવું તો દે !

ક્યાંથી તને હું પામું અકિંચન થયા વિના,
પાકડાવ ભિક્ષાપાત્ર અને માગવું તો દે !

માગું છું સાઈ, આટલું વરદાનમાં ફક્ત;
પોતા વડે જ પોતા તણું તાગવું તો દે !

( હરકિસન જોષી )

તો મને કહેજે-અદી મિર્જા

સમયની આંધીઓ એને ઝુકાવે તો મને કહેજે !
કદી પણ સાચને આંચ આવે તો મને કહેજે !

શિખામણ આપનારા ચાલ મારી સાથે મયખાને,
તને પણ જિંદગી માફક ન આવે તો મને કહેજે !

ફરે છે આ ધરતીનું વજન માથે ઉઠાવીને,
એ મારી નમ્રતાનો બોજ ઉઠાવે તો મને કહેજે !

ગઝલમાં તો લખું છું હું ફક્ત સંસારની વાતો !
છતાં કોઈ વાત તારું દિલ દુખાવે તો મને કહેજે !

જે તારા દોસ્તો તારા સુખોની નોંધ રાખે છે,
તને એ તારા દુ:ખમાં કામ આવે તો મને કહેજે !

મુસીબતમાં બધું ભૂલી ગયો છે માનવી આજે,
હવે એને ખુદા પણ યાદ આવે તો મને કહેજે !

દયા તારી કે તેં રાખી ‘અદી’ની લાજ ઓ માલિક
હવે એ ક્યાંક બીજે સર ઝુકાવે તો મને કહેજે !

( અદી મિર્જા )

હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે-સાહિલ

અહીં શૂળ જેવાં જ છે સુમન-હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે,
બધાં વ્યર્થ જીવ તણાં જતન-હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે.

લીધી અંગ-જડતી જો આગમનની તો રોમરોમમાં સાંપડ્યું,
મને ડોકિયાં કરતું ગમન-હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે.

છીએ કમનસીબ કે બંધ બારી કદીય ખોલી શક્યા નહીં,
હતાં હાથવા જ નકર ગગન-હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે.

જો જમાને જીભ સીવી લીધી તો જગતને જાણ થઈ શકી,
છે ખામોશી પાસે ઘણાં કઠન-હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે.

રહ્યા દોડતા પૂરી જિંદગી છતાં જ્યાં હતા છીએ ત્યાં ને ત્યાં,
છતાં એની એ જ રહી લગન-હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે.

કદી સગપણોનાં મહોરાં જો હટાવી શક્યો જો સમજ પડી,
અહીં હું જ મારો છું આપ્તજન-હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે.

જો મનનના સાગરોને ઉલેચ્યા તો જાણવા મળ્યું એટલું,
ન મરણ મરણ-ન જીવન જીવન–હરે રામ-કૃષ્ણ હરે હરે.

( સાહિલ )

મા એટલે…(પંચવર્ષિય શ્રદ્ધાંજલિ)

Late Hansaben Parekh (23.08.1938 to 25.12.2012)

(१)

माँ

तुम्हारा यों जाना
घनी ठंडी छांह का चिलकती धूप में बदल जाना
यात्राएँ जो शुरु की थीं
कहाँ हुई अभी पूरी
कथाएं जो कह रही थीं रह गई सब अधूरी
अलग-अलग दिशाओं में अब हमारी यात्राएँ
थके पाँव मांगते तुम्हारी शुभकामनाएँ
हम तो लुटे राहगीर गठरी में शेष दाम
तुम्हारी शुभकामनाएँ हमारे सादर प्रणाम
यादों में भीगे हुए नेह भरे मीठे पल
रामायण के पन्नो में दबे हुए तुलसीदल
घट फूटा माटी का अंजुरी में गंगाजल
माँ तुम्हारा यों जाना.

( अज्ञात )

(२)

बहुत याद आती है…

मां
तुम्हारी बहुत याद आती है
जब
दोपहर को
आग उगलते
सूरज के सामने
आ जाता है
कोई
बादल का टुकडा

मां
तुम्हारी बहुत याद आती है
जब
गर्मी के मौसम के बाद
पहली बारिश के साथ
माटी की
सोंधी महक लिए
ठंडी हवा
तपते बदन को सहलाती है

मां
तुम्हारी बहुत याद आती है
जब
देखता हूं
चूजे के मुंह में
दाना डालते हुए
किसी चिडिया को
तब
बहुत याद आती है तुम्हारी…

मां
तुम्हारी बहुत याद आती है
जब
रात की तन्हाई में
कोई सदाबहार गीत
देने लगता है थपकियां
मुंदने लगती है आंखे.

( डो. अनिल कुमार जैन )

(३)

मां तो आखिर ठहरी मां

चार दीवार-ईक देहरी मां,
ईक उलझी हुई पहली मां.

सारे रिश्ते उस पर रखे,
क्या-क्या ढोए अकेली मां.

कटी-फटी अधूरी रेखाएं,
काली-सी हथेली मां.

सबसे सुंदर सबसे अच्छी,
सब कहते है मेरी मां.

वो जाने महफूज है कितनी,
घर की तो है प्रहरी मां.

पल में आंसू आ जाते है,
लेकिन बहुत है गहरी मां.

सिर्फ फैसले सुनती है,
महज ईक कचहरी मां.

चल अपने काम बहुत है,
मां तो आखिर ठहरी मां.

( डो. अनिल कुमार जैन )

…પણ નથી-હરીશ મીનાશ્રુ

છે શિખર દુર્ગમ ને ભીષણ ખીણ, ડગમગતાં ચરણ,
આપનો આભાર, મુરશિદ કે સહારો પણ નથી.

એક સધિયારો છે, ખલકત છે તો આખર આપની,
ખિજ્ર છો ભૂલા પડે, છો ધ્રુવતારો પણ નથી.

એ અલલપંખી છે, ભમશે ભોમિયા વણ આભમાં,
જ્યાં નથી એકેય પગદંડી, ઉતારો પણ નથી.

સમ ઉપર આવીને બેઠો છું સમેટી જાતને,
સાત સ્વરના જેટલો મારો પથારો પણ નથી.

સાતમા કોઠે હજીયે થઈ નથી શકતો ફના,
ને પ્રલયની આ દશામાંથી ઉગારો પણ નથી.

એ ભૂમિમાં તો મને હરગિજ ના પોઢાડશો,
સંત શાયર કે સૂફીની જ્યાં મઝારો પણ નથી.

શેર મક્તાનો તો છે અલ્લાહની આરામગાહ,
બાંગનો શોરે નથી, મંત્રોદગારો પણ નથી.

( હરીશ મીનાશ્રુ )

તમારો હોબી શું ?

તમારો હોબી શું ? તમને શાનો શોખ છે ?

ખુબ જાણીતો પ્રશ્ન છે નહીં ? કોઈપણ ટોક શોમાં, મુસાફરી દરમિયાન બનતા ટૂંકા પરિચયોમાં, લગ્ન વિષયક મુલાકાતોમાં અનિવાર્ય ગણી શકાય એવો આ પ્રશ્ન.

પણ એનો જવાબ ઘણાને વિચારતા કરી મૂકે એવો. આજથી થોડા વર્ષો પહેલા મને કોઈ આ સવાલ પૂછતું તો હું પણ ખૂબ ઉડાઉ જવાબ આપતી. હોબી ? મોટે ભાગે જવાબમાં આવે મૂવી જોવું, રખડપટ્ટી કરવી, આરામ કરવો, ઊંઘવું, ખાવું , મિત્રો સાથે ગામ ગપાટા મારવા. અને જો હવેના સમયને ધ્યાનમાં રાખી કહું તો કદાચ આવા ઘણા જવાબો પણ અહીં ઉમેરાયા છે જ. જેવા કે ઓનલાઇન સર્ફ, ચેટ, ફેસબુક સર્ચ.
એવું પણ નથી કે બધાને આવા નકામા જ શોખ હોય છે. ઘણાને કુકીંગનો, પેઇન્ટિંગનો, લખવાનો, ગાવાનો, સીવવાનો, વાંચવાનો, સંગીતનો, ડાન્સ કરવાનો એવા બીજા ઘણા સર્જનાત્મક શોખ જણાવી શકે છે.

શું શોખ ક્રિએટિવ જ હોવો જોઈએ ? ના

શું શોખ બધાને ગમવો જ જોઈએ ? ના

શું શોખ મફત પૂરો થાય એવો જ હોવો જોઈએ ? ના

શું શોખ મહેનત કરાવે એવો જ હોવો જોઈએ ? ના

શું આખી જિંદગી એક જ શોખ હોવો જોઈએ ? ના

પણ

શું આ શોખ હોવો જ જોઈએ ? હા
હા હા ને હા !

જીવનના દરેક તબક્કે એક શોખ તો હોવો જ જોઈએ. પછી એ બાળપણનો રમવાનો શોખ હોય કે શાણપણમાં વાંચવાનો કે ગાંડપણમાં ગાવાનો. કોઈ એક શોખ જે તમને બાકી બધાથી દૂર લઈ જઈને તમારી નજીક લઈ આવે, જેને પૂરો કરવામાં તમે જાત ભૂલો, આસપાસ ભૂલો, ગરમી કાળઝાળ ભૂલો ને ઠંડી તડામાર ભૂલો, જીવનની કડવી વાત ભૂલો, પાકી સહેલીઓ સાત ભૂલો, ને હૈયે મચી રમખાણ ભૂલો.

જમીનને ફળદ્રુપ ખાતર કરે છે, એમ જીવનને સમૃદ્ધ શોખનું વળગણ કરે છે .

રોજ સવારે ઉઠતાં જ એની યાદ આવે ને અડધી રાતેય એનું ધ્યાન આવે. શોખનો નશો પ્રેમથી ઓછો નથી. કરી જુઓ. જિંદગી માલામાલ થઈ જશે ને જીવવું આસાન !

So આજનો સવાલ, What’s your HOBBY ?

( દિવ્યા સોની “દિવ્યતા“ )

तितलीयां कौन उडाते है?-शिरीष मोहनलाल दवे

समाचार माध्यमोंके लिये अभी कई सारे ट्रोल विद्यमान (जिन्दा) है. खास करके बीजेपी-नरेन्द्र मोदी विरोधीयोंके लिये कई ट्रोल विद्यमान है. ट्रोलसे प्रयोजन है. समग्रतया दृष्टिसे देखा जाय तो कोई एक, जो वास्तवमें छोटा है, तथापि उसको बडा कर दो. और उसकी लगातार चर्चा किया करो. वह ट्रोल बन जाता है. ऐसी भी कई घटना घटती है जो वास्तवमें अधिक प्रभावशाली होती है किन्तु वह यदि हमारे निश्चित एजन्डाके लिये उचित नहीं है तो उनको अनदेखा करो.

ट्रोल चलाना नहेरुवीयन कोंग्रेसकी आदत है

ट्रोल चलाना वैसे तो राजकीय पक्षोंकी आदत है. लेकिन नहेरुवीयन कोंग्रेस पक्ष उनमें खास है. खास करके जब, प्रतिस्पर्धी पार्टीकी बुराई करनी होती है तो ऐसे सुसर्जित ट्रोल मददगार सिद्ध होते है, ऐसा ये लोग मानते है.

जैसे कि अखलाक एक ट्रोल था. नहेरुवीयन कोंग्रेस पक्षके एक सहयोगी शासित राज्यमें “गौ-मांस” संबंधित घटनाको उछाला गया था. कन्हैया एक ट्रोल था जिसने जवाहर नहेरु युनीवर्सीटीमें देश विरोधी नारे लगवाये थे, खालेद एक ट्रोल था, जिसने अपने साथीयोंके साथ कन्हैयाके सहयोगसे उपरोक्त नारे लगाये थे. गुजरातके उना नामके गांवके समिप “गौ-मांस” संबंधित तथा कथित घटना को लगातार उछाला गया था. वह व्यक्ति दलित था और गांवमें घटी एक घटनाका पीडित था. उसको एक ट्रोल बना दिया था, कश्मिरमें सुरक्षा दलोंने, जीपके हुड पर बंधा हुआ पत्थरबाज व्यक्तिको ट्रोल बनाया गया था, एक लडकी थी, गुर महेर कौर, जिसने कहा “मेरे पिताजी जो सैनिक थे, उनको पाकिस्तानने नहीं मारा था, उनको तो गोलीने मारा था”, गौरी लंकेशको एक ट्रोल बनाया गया था. वह एक पत्रकार थी. और ऐसी हवा फैलायी गयी कि उसको बीजेपीने मारा. वह कर्नाटकमें थी और वहां भी नहेरुवीयन कोंग्रेसका शासन था. यदि नहेरुवीयन कोंग्रेसका शासन है या तो उनके सहयोगी पक्ष/पक्षोंका शासन है तो, बीजेपी या बीजेपीके सहयोगी लोग उस राज्य में हिंसा फैलाते है ऐसी हवा फैलाना.

यदि बीजेपीका शासन है और ऐसे किसीका खून होता है तो ऐसी हवा फैलाना की शासक खुद ऐसी हिंसा फैलाता है. ऐसे सियासती खूनसे तो नहेरुवीयन कोंगी [नहेरुवीयन कोंग्रेस (ईन्दिरा) पक्ष] और उनके सहयोगी साम्यवादीयोंके हाथको खूनी पंजा भी कहा जाता है. केरलमें ऐसे सियासती खूनोंकी गिनती कर लो.

रा.गा. (राहुल गांधी) भी एक ट्रोल है

वैसे तो रा.गा. (राहुल गांधी) भी समाचार माध्यमोंके लिये एक ट्रोल है. लेकिन आज हम ट्रोलकी बातें नहीं करेंगे. आज हम तितलीयोंकी बाते करेंगे.

“तितलीयां उडाना” शायद हिन्दी भाषामें मूँहावरा नहीं है. अंग्रेजीमें “बटरफ्लाई” एक ऐसा शब्द प्रयोग है. यदि आपके पास किसीके निर्णयको क्षतिपूर्ण सिद्ध करना है, किन्तु आपके पास कोई तर्क नहीं है और फिर भी आपको उसकी मजाक करना है तो आप बटरफ्लाय जैसे सुशोभित शब्दोंका उपयोग करके लोगोंका ध्यान आकर्षित कर सकते हैं.

बटरफ्लाय मतलब तितली. तितली कैसी होती है?

तितली रंगबेरंगी होती है. फुलोंकी पत्तीयां जैसे उनके पंख होते हैं. या उससे भी अधिक सुंदर होते हैं. पंख ही उनकी पहेचान है. वास्तवमें तितलीयोंकी प्रजातियां कमजोर होती है. किन्तु कमज़ोर होना मुख्य बात नहीं है. उनकी सुंदरता ही आकर्षण है. लोग उनसे ईसी कारणसे प्रसन्न होते हैं. यदि हमारी बातसे लोग प्रसन्न है होते हैं तो वे शायद ज्यादा सोचेंगे नहीं और हमारी बातोंको स्विकृति दे देंगे.

यदि आपके पास तर्क नहीं है, फिर भी आप किसी नापसंद व्यक्तिकी बुराई करना चाहते हो, और उसको मजाकका पात्र बनाना चाहते हो, या तो उसने जो निर्णय लिये है उन निर्णयोंकी मजाक उडाना चाहते हो, तो आप तितलीयाँ जैसे खूबसुरत शब्दोंका चयन करें, और उनका प्रयोग करें. शब्दोंके प्रासमें सौंदर्य होता है. वैसे तो तितली-प्रयोगके पीछे एक विचार या तर्क भी होना चाहिये. लेकिन तर्क होना अनिवार्य नहीं है.

तितलीयां ही सिर्फ नहीं उडायी जाती, किटककी प्रजातिके ही अन्य इन्सेक्ट जैसे कोकरॉच, फुद्दा, मक्खीयां भी उडायी जा सकती हैं. मक्खीयोंका ज्यादा प्रचलन नहीं है, लेकिन जो लोग मक्खीयां मारते है वे तितलीयां और फुद्दे (फुद्दा एक ऐसा किटक प्रजातिका जीव है जो आकर्षक नहीं होता किन्तु आपको हानिकारक होनेकी भ्रमणा दे सकता है) भी उडाते है.

मान लिजीये आपको नरेन्द्र मोदी पसंद नहीं है.

आप क्यों नरेन्द्र मोदीको पसंद नहीं करते हैं उसके अनेकानेक कारण हो सकते हैं.

तितलीयां या और फुद्दे कब उडाये जाते हैं?

यदि आप नरेन्द्र मोदीको आपका प्रतिस्पर्धी मानते हो. तो आपको नरेन्द्र मोदी पसंद नहीं पड सकता है. क्यों कि आगे बढनेकी स्पर्धामें उसने आपको पीछे छोड दिया, या तो आपसे वह आगे निकल गया, या तो नरेन्द्र मोदीकी बातें आपको आपके डी.एन.ए. के कारण या तो कोई अन्य कारणसे स्विकार्य नहीं है तो आप तितलीयोंका सहारा ले सकते है.

तितलीयां उडाने वाले अपने पक्षके बाहर होते है ऐसा आवश्यक नहीं है.

बीजेपीकी केन्द्रीय कारोबारीने २०१४के लोकसभा चूनावके लिये, अडवाणीना पत्ता काट दिया तो अडवाणीने भी कई तितलियां उडाई थी कि “नंबर – १ चूनावप्रचारक धीर गंभीर होना चाहिये.”

अभी थोडे समय पूर्व ही भूतपूर्व मंत्री यशवंत सिंहाने कुछ तितलीयां उडायी थीं.

“पहेले इन्डिया को बनाओ, फिर इन्डियामे बनानेकी बात करो” (फर्स्ट मेक इन्डिया धेन टॉक ओफ मेक ईन इण्डिया).

भारतीय अर्थतंत्र घुमरी खाके गीर रहा है.

इसका अर्थ समज़ना जरुरी है. यदि आप गुरुत्वाकर्षणके सिद्धांतको जानते है तो गुरुत्वके क्षेत्रमें पदार्थ प्रवेगित गतिसे गीरता है. लेकिन यदि वह पदार्थ गतिमान है तो चक्राकार गोलगोल घुमता हुआ गिरता है. क्यों कि गुरुत्वके क्षेत्रमें अवकाश वक्रीभूत होता है. हमारा अर्थ तंत्र भी गोलगोल घुमता हूआ हर क्षण गीरनेके बढते हुए वेगसे गिर रहा है.

“जीडीपी में जो वृद्धि देखाई जाती है वह तो नयी फोर्म्युलाके मापदंड पर आधारित है. पहेलेकी फोर्म्युलाके मापदंडसे तो वह दो अंक और कम है. इसके लिये विमूद्रीकरण और जीएसटी कारणभूत है.” वैसे तो यशवंत सिंहाने कश्मिर पोलीसी, गौ हत्या बंधीके बारेमें “कुछ लोगोंका प्रशासनके नियमोंको अपने हाथमें लेना” ईन सभी पर अपने विचार प्रकट किये. यशवंत सिंहाने अपने शासनकालमें प्लानींग कमीशनके विरुद्ध और उसकी कमजोरीके बारेमें कठोर अभिप्राय दिया था. लेकिन जब नरेन्द्र मोदीने प्लानींग कमीशनको नष्ट किया तो उन्होनें उतनी ही कठोरतासे नरेन्द्र मोदीके निर्णय पर टीप्पणी की.

वित्तमंत्री अरुण जेटलीने जब यशवंत सिन्हाको अंकोके आधार पर सविस्तर उत्तर दिया तो यशवंत सिंहाने बोला कि “मैं अंकोमें विश्वास नहीं रखता”. एक व्यक्ति अंकोंके आधार पर अन्यकी बुराई करता है वही जब अंकोंके सहारे दिये गये तर्कका हवाई इन्कार करता है, इस व्यक्तिके लक्षणको संस्कृतभाषामें “वदतः व्याघात” कहेते है. इसका हिन्दी अर्थ है “अभी बोले अभी फोक”.

नहेरुवीयन कोंग्रेसके युवराज तो तितलीयां ही उडाते है. क्यों कि वे समज़ते है कि यदि हम चूनाव बार बार हार जावें तोभी चूनाव जितनेका यही तरिका है. “लगे रहो पप्पुभाई” के सिवा इस युवराजको हम क्या कह सकते है?

जी.एस.टी.के बारेमें सरकारकी बुराई करना क्या नहेरुवीयन कोंग्रेसके लिये योग्य है?

जी.एस.टी. किस पक्षके दिमागकी उपज है इस बातको जाने दो. जी.एस.टी.का पूर्वालेख (ड्राफ्ट) और प्रस्ताव नहेरुवीयन कोंग्रेसने भी रक्खा था. वह पूर्वालेख क्षतिपूर्ण था. उसको लागु करनेकी प्रणालीयां भी क्षतिपूर्ण थीं. उतना ही नहीं किन्तु, नहेरुवीयन कोंग्रेसमें उतनी संकलन शक्ति भी नहीं थी कि वह सभी राज्योंकी ईच्छाओंका आकलन कर सके, जी.एस.टी.का कोई अर्थपूर्ण पूर्वालेख में संशोधन कर सके, और उसको कार्यान्वित करनेकी प्रणालीयोंमें संशोधन कर सके. बीजेपीके नेतृत्ववाली सरकारने यह सक्षमता दिखायी है, और उतना ही नहीं उसने, सभी राज्योंके प्रतिनिधियोंसे बनी, एक जी.एस.टी.-परिषद भी बनायी है, जो हर सत्रके अंतमें जी.एस.टी.में आवश्यक संशोधन करती रहती है. बीजेपीकी सरकारका जो जी.एस.टी.का प्रस्ताव था वह नहेरुवीयन कोंग्रेसका प्रतिबिंबित (कार्बन कॉपी) पूर्वालेख नहीं है. जिस जी.एस.टी.के प्रावधानोंको सभी पक्षोंने मान्य रक्खा है उसीका अंध विरोध करना तो कोई नहेरुवीयन कोंग्रेसके नेताओंसे ही सिखें.

नहेरुवीयन कोंग्रेसकी उडाई हुई तितलीयां कैसी है?

“जी.एस.टी. तो गब्बर सिंह टेक्स है.” रा.गा. उवाच…

ईस तितली पर क्या हम चर्चा कर सकते हैं? क्या यह कोई तर्क है? यह खचित्‌ वाणी विलास है या तो अधिक कठोर शब्दोंमें कहें, तो वाणी पर दुष्कर्म है.

“जी.एस.टी. और नोट बंदीने सुनामी सर्जी है” रा.गा. उवाच.

लगता है कि रा.गा. को सुनामी शब्द पसंद पड गया है. क्यों कि नकल करना उसकी आदत है. “चाय पे चर्चा” के विरुद्ध उसने “खाट पे चर्चा”का आयोजन किया था. २०१४के संसदके चूनावमें बीजेपीके नेताओंने कहा था कि “मोदीका प्रवाह” नहीं लेकिन “मोदी नामकी सुनामी” है. तो रा.गा.जी को यह सुनामी शब्द पसंद पड गया लगता है. तो उन्होंने बोल दिया कि “जी.एस.टी.” और “नोट बंदी” तो सुनामी है.

फर्जी नोटोंका मुद्रण, उनका भारत-प्रवेश और उनका वितरण पाकिस्तानमेंसे होता था. यह समस्या इतनी व्यापक थी कि, राष्ट्रीय कृत बेंक-संचालित एटीएम यंत्रोंसे भी फर्जी नोटें निकलती थीं, नहेरुवीयन कोंग्रेसने और उनके अमेरिकी ग्रीनकार्ड होल्डर आर.बी.आई. के गवर्नरने कभी न तो इसका उपाय किया, न तो उपाय बताया. क्यों कि, या तो इसका उपाय, उनके दिमागसे परे था, या तो फर्जी नोटोंके कारोबारमें उनका स्वहित निहित था. उनका नोट-बंधीका विरोध तो केवल व्यंढ ही था और है.

“आर.एस.एस. की सभामें लडकियाँ शोर्ट्स क्यों नहीं पहनती?” रा.गा. उवाच …

रा.गा.जी समज़ते हैं कि यदि बीजेपीवाले मुस्लिमोंके बुर्केके विरोधमें है तो हिन्दु लडकियोंके “देशी-ड्रेस”का भी विरोध करना चाहिये. उनका तात्पर्य यह कि कुर्ता पायजामा, चणीया-चोली-ऑढणी, साडीयाँ, सभी देशी ड्रेस व मटीरीयल को अपनाना बुर्केको अपनानाके समकक्ष है. यदि आरएसएसवाले अपने को प्रगतिशील मानते हैं तो उनकी सभामें लडकियोंको शोर्ट्स परिधान करनेकी आदत डालनी चाहिये. तो हे मुसलमान लोग, आप हमें यानी कि नहेरुवीयन कोंग्रेसको समज़ो, कि हम आर.एस.एस. वालोंकी कैसे मजाक उडाते हैं.

“महात्मा गांधी, एन.आर.आई. थे.” रा.गा. उवाच.

आप रा.गा.के कथनोंका कहाँ कहाँ विश्लेषण करते रहोगे. वह वास्तवमें विश्लेषणके योग्य है ही नहीं. जैसे “मौतका सौदागर”जैसी मीथ्या और अपरिपक्व दिमागवाली उसकी मम्मी वैसा ही उसकी संतान (फरजंद).

तो क्या नहेरुवीयन कोंग्रेसमें कोई उत्तर देने योग्य नेता बचा ही नहीं है?

अभी तक तो दूर दूर क्षितिजमें भी ऐसा नेता दिखाई नहीं देता.

अपने प्रमाणपत्रोंके आधारसे लब्धप्रतिष्ठ स्वपक्ष प्रमाणित मनमोहन सिंहको देख लो. उन्होंने एक नमूनेदार सीयासती नेता जैसा बयान दिया था कि मुस्लिमोंका इस देश पर ज्यादा अधिकार है.

यही कोंग्रेसके एक नेताने पाकिस्तानी टीवी चेनलके वार्तालापके अंतर्गत कहा कि “आपको मोदीको हटाना होगा तभी तो पाकिस्तान और भारतके बीच संबंध सुधर सकते है.” इस उक्तिके अनेक मतलब निकल सकते है.

“कश्मिरके हिन्दुओंकी हकालपट्टीकी घटना आरएसएसके एजन्डाके अनुसार थी.” शशि थरुर उवाच.

भारतके मुस्लिमोंकी वोटबेंक बनाये रखने के लिये एक नहेरुवीयन कोंग्रेसीने पाकिस्तानकी टीवी चेनल पर चलते वार्तालापमें अपना सूर पूराया था कि, “कश्मिरके हिन्दुओंकी हकालपट्टीकी घटना आरएसएसके एजन्डाके अनुसार थी.”

अभी आप यह देखिये कि नहेरुवीयन कोंग्रेसके सुज्ञ और वैज्ञानिक (टेक्नीकल सलाहकार) जो स्वयं सफेद टोपी पहन सकते है वे क्या कहेते है.

“जीन्स पहेनके, स्कॉच (व्हीस्की) पीके भी आप गांधी विचारोंको अपना सकते हो.” पित्रोडा उवाच …

हाँ जी यह साम पित्रोडाजीका कथन है. ये पित्रोडाजी नहेरुवीयन कोंग्रेस और समाचार माध्यम द्वारा प्रमाणित दूरसंचार तकनिकीके स्थापक और प्रवर्तक है.

पहेले तो यह बात अवगत होनी चाहिये कि दूरसंचार तकनिकीकी स्थापना ये पित्रोडाजीने नहीं की थी. इसके बीज बोनेकी कल्पना या तो बीजका बोने वाला हेमवतीनंदन बहुगुणा था. १९७२में उन्होंने शरीन कमीटी बिठाई थी और बहुगुणाजीको अनुभूति हुई थी कि “दूर संचार समस्याका समाधान करना ही होगा”. उन्होंनें एड्वान्स लेवल टेलीकोम ट्रेनींग सेंटरका निर्माण करवाया था. किन्तु उनसे गलती यह हो गयी कि स्वयंके कार्योंका श्रेय वे स्वयं हि लेने लगे थे. यह बात इन्दिरा नहेरु-गांधी (इन्दिरा नहेरु-गांधी मतलब इन्दिरा गांधी) स्थापित प्रणालीके विरुद्ध थी. इन्दिराजी को बहुगुणा पसंद नहीं पडा. और उनको बरखास्त कर दिया था. कालक्रमसे इन्दिरा-कोंग्रेसकी १९७७में पराजय हुई. समाजवादी गांधीवादी नेता श्री ज्योर्ज फर्नान्डीस दूर संचार मंत्री बने थे तो उन्होने “डीजीटल ईलेक्ट्रोनिक दूरसंचार प्रणालीके टेक्नोलोजी ट्रान्स्फरके साथ” वाला वैश्विक निविदा (टेन्डर) फ्लोट करवाया था. उनकी सरकार गिर गयी. इन्दिराकी सरकारने फ्रान्सकी अल्काटेल कंपनीके टेन्डरको मान्य रक्खा. और ओर्डर भी दिये. १९८२-८३में भारतसे चार टीम, इन्स्टोलेशन और मेन्टेनन्सके प्रशिक्षणके लिये फ्रान्स गयी थी. सर्वप्रथम २०००० टेलीफोन लाईनकी क्षमता वाले डीजीटल ईलेक्ट्रोनिक्स टेलीफोन एक्सचेन्जके इन्स्टोलेशनका काम फ्रेन्च टीमने १९८३में ही शुरु कर दिया था. उसके बाद कफपरेड, कुपरेज, अंधेरी, घाटकोपर के डीजीटल ईलेक्ट्रोनिक्स टेलीफोन एक्सचेन्जके इन्स्टोलेशनका काम भारतीय टीमने शुरु कर दिया था. उस समय साम पीत्रोडाजी दूर दूर क्षितिज पर भी दिखाई नहीं देते थे.

इन्दिरा गांधीकी मृत्युके बाद जब राजिव गांधीजीका राज्याभिषेक हुआ तब कुछ समयके बाद पित्रोडाजी भारत आये. अलबत्त, वे “सी-डॉट” नामका एक छोटा १२८ से ५१२ लाईनकी क्षमतावाला टेलीफोन एक्सचेन्ज बना रहे थे. ऐसे टेलीफोन एक्सचेन्जका भी भारतके ग्राम्य विस्तारके लिये महत्त्व तो था ही. लेकिन १९८६में परिस्थिति ऐसी थी कि टेलीफोन कनेक्सनकी प्रतिक्षा यादी १० सालकी थी उसको आगामी छह सालमें खतम करना था. यदि नरसिंह राव नामका नोन-नहेरुवंशी प्रधानमंत्री नहीं आता तो पता नहीं नहेरुवीयन कोंग्रेस प्रगतिका अर्थ समज़ती या नहीं. अभी अभी यह प्रश्न तो विद्यमान ही है.

मूल विषय पर आवें तो पित्रोडाजीने गांधीजी को पढा नहीं है. गांधीजीने कहा था कि वे सरमुखत्यार बननेके पक्षमें नहीं है, लेकिन यदि उनको एक “मुद्रा-उछाल”समयके लिये सरमुखत्यार बनना भी पडे, तो वे उस समयमें शराब-बंदी कर दें. १९६०के दशकमें महाराष्ट्रमें नहेरुवीयन कोंग्रेसी मुख्य मंत्रीने शराब बंदीको नरम कर दिया. होटेल रेस्टोराँ वालोंको छूट देदी कि, वे विदेशीको शराब दे शकते है. रेस्टोरां वालेको ग्राहकको पूछनेका था कि आप विदेशी है? ग्राहक बोलेगा “हाँ”. “लो. ले जाओ शराब”. भला, ग्राहक कभी जूठ बोल सकता है?

यदि आपको शराब घरपे ले जाना है, तो डोक्टरका सर्टीफीकेट चाहिये. फिर आप शराब को घरपे ले जाके पी सकते है. महेफिल भी कर सकते हैं. पैसे फैंको सर्टीफीकेट लेलो … शराब लेलो … गांधीजीका कहेनेका था कि जब शराबकी बात आती है तो मैं उन गरीब कूटुंबोंको देखता हूँ जिनका पूरा घर तूट पडता है. खादी के बारेमें गांधीजीने कहा था कि जब मैं खादीकी बात करता हूँ तो मेरे सामने भारतकी गरीब जनता दिखाई देती है जिनको मैं क्या काम दे सकता हूँ.

“नियम बनाओ. लेकिन वे नियम सिर्फ सुशोभनकारी ही होना चाहिये. उन नियमोंके अमलकी बात मत करो.” ऐसी संस्कृति नहेरुवीयन कोंग्रेसके सत्ताकालमें पैदा हुई है, और उस समयसे ही सर्वव्यापक बनी. लेकिन हमारे पित्रोडाजी गरीब, गांधी, स्कॉच (व्हीस्की) का त्रीवेणी संगम करने की बात कर सकते है, यह नहेरुवीयन कोंग्रेसकी पहेचान है.

समाचार माध्यमवाले क्या तितलीयां उडाते हैं?

समाचार माध्यमोंके मालिकोंका तो यह धंधा है. उनसे तो शायद सियासती नेताओंने शिखा होगा. डीबीभाईके (दिव्य भास्कर भाईके) तंत्रीमंडलके सदस्य तो हमेशा यही चिंतामें रहते है कि हस्तस्थ घटनाको कैसे हृदयको अधिकसे अधिक चोट पहूँचावे ईस प्रकार संरचित करें.

डीबीभाईके एक कटारीया भाईने (कोलमीस्ट)ने लिखा की “गुजराती साहित्य परिषद”के प्रमुख पदके चूनावमें लाख प्रयत्न करने पर भी बीजेपी हार गया है. तीन नये युवानेताओंने बीजेपीकी विरुद्ध जो हवा बनायी है उसका प्रभाव हो सकता है.”

तो हमने उनको लिखाकी अब तो गुजरातके चूनावमें नहेरुवीयन कोंग्रेसकी जित सुनिश्चित है. गुजराती साहित्य परिषद साक्षरोंकी परिषद है. और गुजरातमें साक्षरता ८० प्रतिशत है.

वैसे तो यह कटारीयाभाई महात्मा गांधीके नाम या विचारमंचके निकटवर्ती माने जाते है लेकिन उन्होंने उपरोक्त तीन युवा नेताके बारेमें उनकी मांगकी यथार्थता और या योग्यताके बारेमें

कभी चर्चा करना अनिवार्य नहीं समज़ा. उपरोक्त ये युवानेता कौन है? ये युवा नेता, जातिवादको उकसाके पटेलोंके लिये और क्षत्रियोंके लिये आरक्षणका आंदोलन चला रहे हैं. समाचार माध्यम वाले ऐसे विभाजनवादी नेताओंके आंदोलनोंको फूंक मार मार के प्रज्वलित रक्खा करते है. और समाचार माध्यमके ये कटारीया भाईलोग भारतीय समाजके विभाजनवादी नेताओंको उत्साहित करते है. गुजरात साहित्य परिषदके प्रमुख पदके चूनावमें बीजेपीकी हारमें इन तीन नेताओंका योगदान रहा है. यदि गांधीजी जिन्दा होते तो वे एतद्‌ कथित अपने मानस पुत्रोंकी मानसिकतासे शायद आत्म हत्या कर लेते.

चूनाव आयुक्तको भी लेखक महाशयने एक “पंच” (गुजराती-काठीयावाडीमें हम पंचको गोदा मारना कहेते हैं) मार दिया है कि, ६५ सालमें प्रथम ऐसी घटना घटी है कि, चूनाव आयुक्तने सरकारकी नीली झंडीकी प्रतिक्षा की. वैसे तो ये महाशय जब नहेरु और इन्दिरा गांधीका शासन था तब उस शासनकालमें पेराम्बुलेटर नहीं चला रहे थे. तो उनको याद होना चाहिये कि उनके जमानेमें तो चूनाव आयुक्तका स्थान चपरासीके बराबर ही था. चूनावके नियमोंको दृढतासे लागुकरनेका काम और चूनाव आयुक्तको नियम बद्ध कठोरतासे कैसे काम करना चाहिये इसका प्रारंभ तो शेषनने ही किया है.

उपरोक्त तीन युवा नेताओंको बीजेपीवाले बरसाती मेंढक मानते है.

“बरसाती मेंढक” या तो कोई “घटना” है, या कोई नेता बरसाती मेंढक बनके सामने आ जाता है, या तो समाचार माध्यम बरसाती मेंढककी खोज में रहेता है.

जबसे इन्दिरा गांधीने चूनावकी शीड्युलको छीन्नभीन्न कर दिया तबसे कोईन कोई राज्यमें बरसात होती ही है. और चूँकि, देश प्रजातंत्र है, पूरे देशमें बरसाती ऋतु है ऐसा लगता है.

विकासनो वरख

प्रगतिकी पन्नी (गुजरातीमें इन्होंनें “तितली शब्द प्रयोग” के लिये “विकासनो वरख” कहा है) यह तितली भी उडती है.

“विकास पागल हुआ है” इस तितलीमें अब दम नहीं रहा. क्यों कि बीजेपीने उत्तर दिया कि पागलका विकास तो देशने उनके कौभाण्डोसे देख ही लिया है. जैसे कि कोमनवेल्थ गेम स्केम, २-जी स्केम, कोलगेट स्केम, नहेरुवीयनोंके अनेकानेक स्केम जिसमें नहेरुवीयन्स स्वयं जमानत पर है.

याद करो महात्मा गांधी कई बार जेल गये लेकिन कभी उन्होने जमानत नहीं ली. ये नहेरुवीयन लोग, गांधीजीको अपनी धरोहर मानते है और जमानत पर भी जाते है.

वैसे तो डीबीभाईके सभी कटारीया लेखकगण ऐसे नहीं है. लेकिन ज्यादातर ऐसे ही है. क्यों कि यदि युद्धमें अन्य पक्ष बराबरीके स्थान पर न हो तो वह युध्धमें मज़ा कहाँ.

( शिरीष मोहनलाल दवे )

टेग्ज़ः
चमत्कृतिः
राहुल को पूछे गये प्रश्नोंका राहुल जवाब नहीं देता है. उसका चमच भनीस तीहारी या द्ग्गीदीन या सींघवी देता है.
(१) टमाटर फल है या सब्जी ?
(2) गुलाबजामुन में गुलाब के महत्व का वर्णन कीजिये |
(3) अनु मलिक और हिमेश रेशमिया, दोनों में से कौन बेहतरीन गायक हैं ?
(4) जस्टिन बाईबर क्या हैं –मर्द, औरत या गे ?
(5) दिग्विजय सिंह एक इंसानहैं , उदाहरण सहित साबित करे |
(6) पहले मुर्गी आई या अंडा ?
(7) काटजू साहब के हिसाब से 90% लोग मुर्खहैं , तो बाकी 10% कौन हैं – बुद्धिमान या महामूर्ख?
(8) Tsunami और psychology में “T” और “P” साइलेंट क्या होता हैं और जब इन्हें बोलनाही नहीं तो फिर लिखते क्यों हैं ?
(9) राहुल राय और राहुल महाजन , दोनों में से कौन ज्यादा टैलेंटेडहैं और क्यों ?
(10) राहुल गाँधी खुद की पांच विशेषता बतलाते हुए खुद को युवा साबित करे |

ઐતિહાસિક પારનેરા ડુંગરની મા ત્રિમુખી ચામુંડાની કહાની

પારનેરા દુર્ગના ઐતિહાસિક તથ્યોની એક ઝલક
શ્રી ચંદિકા, શ્રી અંબિકા, શ્રી નવદુર્ગા અને શ્રી હનુમાનજીના મંદિરના જીર્ણોધ્ધારનો નકશો
પારનેરા ડુંગર, મુ.પો. પારનેરા, તા.જી. વલસાડ – ૩૯૬ ૦૨૦, ગુજરાત

પુરાતત્વ વિભાગથી ઉપેક્ષીત, જાળવણીના અભાવે નામશેષ થવાની આરે ઉભેલા ઐતિહાસિક કિલ્લાના કાંગરા ક્યારે ભૂતકાળ બની જશે એ તો ભવિષ્ય જ કહી શકે.

ઐતિહાસિક જર્જરીત કિલ્લો વલસાડથી ૬ કિલોમીટર દુર પાર નદીના નામ પરથી જાણીતા બનેલા પ૦૦ ફૂટ ઉંચા પારનેરા ડુંગર પર આવેલો ઐતિહાસિક જર્જરીત કિલ્લો અને મહાકાળી માતાજીના સ્થાનક પ્રાગૈતિહાસિક અને લોકવાયકાને હજુ સુધી જીવંતી રાખી શક્યા છે. પુરાતત્વ વિભાગથી ઉપેક્ષિત આ ભવ્ય ઐતિહાસિક ઈમારત કાળજી અને સાચવણીના અભાવે આજે નાશ થવાના આરે ઉભી છે.

ત્રણ ત્રણ સદી વિતી ગઈ, ઈતિહાસ ભુલાતો ગયો છતાં થોડા ઘણા તથ્યો ઈતિહાસકારોએ શોધી કાઢ્યા છે. તે પ્રમાણે પારનેરાના ડુંગર પરનો આ ઐતિહાસિક કિલ્લો રાજ્યના રહીશો માટે કોઈ હિન્દુ રાજાએ બનાવડાવ્યો હતો. પ૦૦ ફૂટ ઉંચા ડુંગર પર ચણાયેલા કિલ્લાના આજ પર્યત સચવાયેલા અવશેષોની મજબૂતાઈ અને કિલ્લાની સંરચનાનું આયોજન જોઈએ તે વખતની કુશળ ઈજનેરી વિદ્યાનો ખ્યાલ આવે છે. આ કિલ્લાનો લગભગ ૧પમી સદી સુધી ધરમપુર રાજ્યને (તે વખતના રામ નગર રાજ્ય) હસ્ત રહેલો. ૧પમી સદીના અંતમાં સુલતાન મહમ્મદ શાહ બેગડાએ આ કિલ્લો જીતી લીધો. ૧૬મી સદીમાં દમણના હુમલાખોરોએ તેનો નાશ કર્યો. જોકે એક ઐતિહાસિક તથ્ય પ્રમાણે જ્યારે દમણમાં મુગલ શાસન હતું ત્યારે ફિરંગીઓએ દમણ પર આક્રમણ કર્યુ. ત્યારે દમણનો હબસી સુબેદાર પારનેરા કિલ્લામાં સંતાયો હતો તેથી ફિરંગીઓ તેમને શોધતા અહીં આવ્યા અને ત્યારે કદાચ આ કિલ્લાનો નાશ કર્યો હોય. ત્યારબાદ ઈ.સ. ૧૬૬૪માં અને ઈ.સ. ૧૬૭૧માં શિવાજીએ સુરત પર ચડાઈ કરી ત્યારે પાછા ફરતી વખતે પારનેરા દુર્ગ પરથી પસાર થયા હતા ત્યારે અહીં ઘમાસાણ યુદ્ધ થયું હતું.

ઇ.સ. ૧૬૭૪માં શિવાજી ગાદીનશીન થયા ત્યારબાદ ઈ.સ. ૧૬૭૬માં તેમના સેનાપતિ શ્રી મોરો પંડિતે કિલ્લાનો કબજા લઈ ત્યાં લશ્કરી થાણું નાખ્યું. તે વખતે પેશવાઈ યુગ ઝળહળતો હતો અને પેશવા રાજ્યની સરહદ પર આવેલા આ લશ્કરી મથકનું વધારે મહત્વ હતું. પરંતુ પેશવાઓનો સુવર્ણ યુગ આથમી જતા વાર ન લાગી. ઈ.સ. ૧૭પ૨માં આ કિલ્લો વડોદરાના ગાયકવાડ સરકારના હાથમાં ગયા પછી ત્રીજા પેશવા બાલાજી બાજીરાવે હુમલો કર્યો. આ લડાઈ કુલ સાત દિવસ ચાલી હતી. આ લડાઈનું વર્ણન ‘પારનેરાની લોલ’ નામના ગરબામાં કોઈ કવિએ કર્યુ છે. ઈ.સ. ૧૭૮૦માં આ કિલ્લાનો કબજો અંગ્રેજાએ લીધો અને પીંઢારાઓનો ત્રાસ ખાળવા લશ્કર મૂક્યું. પરંતુ ઈ.સ. ૧૮૫૭ના વિપ્લવ વખતે આ કિલ્લાની જાહોજલાલી ઘટી ગઈ. શેષ રહી ગઈ માત્ર ઈમારતો તેમજ મરાઠાઓની કુળદેવી ચંડિકા, અંબિકા, નવદુર્ગા, મહાકાળી અને શીતળા માતાનું ડુંગરની તળેટીમાં આવેલું અતિ પ્રાચિન રામેશ્વર મહાદેવનું સ્વયંભુ શિવલીંગ.

આ જર્જરીત કિલ્લામાં લોખંડની ભારે ત્રણ તોપ પણ જાવા મળે છે. ભારતની આઝાદી વખતે કુલ ૧પ૦ તોપ આ કિલ્લામાં હતી. તેમાંની કેટલીક લઈ જઈ તેને વલસાડના આર.પી.એફ. ના મેદાન પર મુકવામાં આવી છે. આ ડુંગર પર કિલ્લાની અંદર ચાંદ પીર બાબાની દરગાહ છે. કહેવાય છે કે આ પીર સત્યને અહિંસાની લડાઈમાં શહીદ થયા હતા ત્યારે તેમનું માથું પારનેરામાં અને ધડ બીલીમોરામાં પડ્યું હતું અને તેમના ત્યાગ અને બલીદાનની યાદને તાજી રાખવા પારનેરા અને બીલીમોરામાં દરગાહ બનાવાઈ છે. જા કે લોકવાયકા પ્રમાણે પારડીમાં જોવા મળતી ચાંદપીર શાહની દરગાહમાં આ ચાંદપીર બાબાના ધડની દફતવિધિ થયેલ છે. જો કે આ દરગાહ સંબંધિત કોઈ ઐતિહાસિક સમર્થન મળતું નથી છતાં અનેક શ્રધ્ધાળુઓ દરગાહ પર માનતા રાખવા આવે છે. નવાઈની વાત એ છે કે આ ઐતિહાસિક કિલ્લા પ્રત્યે પુરાતત્વ વિભાગે લગભગ ઉપેક્ષિત વલણ દાખવ્યું છે. પારનેરા અને બગવાડાના આ બંને કિલ્લાઓ સાથે ઉદાસીન હોવું એ ઉચિત નથી. આ કિલ્લા સંબંધિત ઈતિહાસ લગભગ ભુલાઈ ગયો છે તો પુરાતત્વ વાદીઓ અને ઈતિહાસકારો આ બાબતે રસ લઈને કામ કરે તો નવો ઈતિહાસ શોધાશે તેમજ ઈતિહાસના રસિકજનો માટે રસપ્રદ થઈ પડશે અને ભારતીય સંસ્કૃતિની ધરોહરની સાચવણી કરી તેના ઈતિહાસના સાચા કારણો શોધવા મદદરૂપ થઈ શકશે.

પારનેરા કિલ્લા પર પાણીના કુંડ જેમાં એકત્રીત પાણીનો કોટવાલ, થાણેદાર અને સૈનિકો ઉપયોગ કરતા હતા. આવા કુલ ત્રણ કુંડ પારનેરા ડુંગર પર આવેલા છે. આ કુંડની સાફસૂફી પણ સ્થાનિક લોકોએ જ કરી હતી, ત્રીજો કુંડ હજી જીર્ણોધ્ધાર માંગે છે. મોગલ સલ્તનત સામે શિવજીના ગેરીલા યુદ્ધ સમયે ધનની આવશ્યકતા માટે સોનાની મુરત ગણાતા સુરત ને લૂંટી પાછા ફરતી વખતે શિવાજી અહીં રોકાતા અને પોતાના એક રોકાણ દરમ્યાન થયેલ ઘમાસાણ સંગ્રામ વખતે શિવાજીએ તેમની ઘોડી પારનેરાના આ કિલ્લાની નાકાબારી તરીકે ઓળખાતી આ બારીમાંથી કુદાવી ભાગ્યા હોવાની લોકવાયકા છે.

સાગના જંગલોથી આચ્છાદિત પારનેરા ડુંગરને જોઈને જાણે કે તેણે લીલીછમ ચાદર ઓઢી હોય તેવું મનોહર દ્રશ્ય ખડું થઈ જાય છે.
વલસાડથી દક્ષિણ પૂર્વ દિશામાં અને ૬ કિ.મી.ના અંતરે તેમજ હાઈવે નં.૮ થી એકાદ કિ.મી. દૂર પારનેરા ડુંગરની ટોચ પર મહાકાળી માતાજીનું મંદિર આવેલું છે. ડુંગરના પુરાણા કિલ્લાની અંદર ડુંગરની દક્ષિણ દિશામાં એક કાળા રંગનો મોટો ખડક છે ખડકની અંદર ગુફા જેવી રચના છે જેમાં મહાકાળી માતા સાક્ષાત બિરાજમાન છે. નવરાત્રિના દિવસોમાં આઠમના દિવસે આ દર્શનનો વિશેષ મહિમા ગણાયો છે. આ મહાકાળી માતાના સ્થાનક ઉપરાંત આ ડુંગર પર એક પુરાતન મંદિર પણ આવેલ છે જેમાં ચંડિકા, અંબિકા, નવદુર્ગા માતાજીની અને સામે શિતળા માતાજીની મૂર્તિ બિરાજમાન છે. આ મંદિરની સામે હનુમાનજીનું અને બાજુમાં રામેશ્વર મહાદેવનું મંદિર આવેલું છે.

એક લોકવાયકા પ્રમાણે પહેલા આ પાંચ દેવીઓ ચંડિકા, અંબિકા, નવદુર્ગા, કાલીકા અને શિતળા માતા સાથે રહેતા હતા. પરંતુ કોઈક વાંકે શ્રી કાલિકા માતાને અન્ય દેવીઓ સાથે મત ભેદ પડતા રસીઈને ગુફામાં ચાલી ગયા હતા. તેથી ડુંગર પર બે મંદિર આકાર પામ્યા છે.

પારનેરા ડુંગર વલસાડ શહેરની દક્ષિણ- પૂર્વ દિશામાં ચાર માઈલ અને મુંબઈ થી ઉત્તરે ૨૦૦ માઈલ દૂર સ્થિત છે. તેની ભૌગોલિક સ્થિતિ ૨૦-૩૦ ઉત્તરે અને ૭૨- પપ પૂર્વે છે. જમીનથી તેની ઉંચાઈ આશરે પ૦૦ ફૂટ છે. પોતાની ઉત્કૃષ્ટ ભૌગોલિક સ્થિતિને કારણે આ ડુંગર ઉપર વર્ષો સુધી મજબુત કિલ્લાબંધી જાળવી રખાઈ હતી. મૂળતઃ એની સાર સંભાળ હિંદુઓ રાખતા હતા. તે વખતે ધરમપુરના રાજાના અધિકાર ક્ષેત્રમાં આ ડુંગર આવતો હતો. ૧પમી સદીના અંતમાં તત્કાલિન (૧૪૫૯-૧૫૧૧) ગુજરાતના રાજા મહમદ બેગડાએ પારનેરાનો કબજા પોતાના હાથમાં લીધો હતો અને ત્યારબાદ વર્ષો સુધી અમદાવાદ ખાતેના મુસલમાન સત્તાધિશોના અધિકારમાં આ ડુંગર રહ્યો હતો. અમદાવાદની બાદશાહતના અંતિમ દિવસોમાં અંધાધુંધીના સમય દરમ્યાન પારનેરાનો કારભાર પીંઢરાઓ પાસે આવી ગયો. પોર્ટુગીસ લેખકોના જણાવ્યા મુજબ ૧૮૫૮ માં બે વખત દમણ તરફથી પારનેરા તરફ ચડાઈ કરવામાં આવી અને તેની કિલ્લે બંધીનો નાશ કરવામાં આવ્યો હતો. લગભગ ૧૦૦ વર્ષ સુધી જર્જરતી હાલતમાં રહ્ના બાદ એપ્રિલ ૧૬૭૬માં શિવાજીના એક સેનાપતિ મોરો પંડિતે પારનેરાનો જીર્ણોધ્ધાર કર્યો ત્યારબાદ લગભગ એક સૈકા સુધી પારનેરા પર મરાઠાઓનું આધિપત્ય જળવાઈ રહ્યું. અંતે ૧૭૮૦માં અંગ્રેજ શાસકોએ લેફટન્ટ વેલ્સના નેતૃત્વમાં એનો કબજો મેળવ્યો. અને તેનો ઉપયોગ તે સમયે પીંઢરાઓ સામે પ્રતિ રક્ષણના હેતુ માટે અંગ્રેજ લશ્કર ટુકડીઓ દ્વારા કરવામાં આવતો હતો. પરંતુ ૧૯મી સદીની શરૂઆતમાં ત્યાંથી સેના ખસેડવામાં આવી અને ૧૮પ૭ની સ્વાતંત્ર ચળવળ દરમ્યાન કિલ્લો તોડી પાડવામાં આવ્યો. તેના અવશેષ આજે પણ શિખર પર અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

જય શ્રી ચામુંડા માતા

Courtesy : http://www.informationindia.co.in/parnera-tree-mukhi-chamunda-maa-story/