Tag Archive | કવિતા-અન્ય ભાષા

स्त्रियाँ खेलती हैं होली

 

स्त्रियाँ खेलती हैं होली
नज़रें झुकाएं
पल्लू में आँचल सहेजती
भयाकुल हिरनी-सी होली के दिन
वे हो जाती हैं रंगों में विलीन
जैसे रंग होते हैं पुष्पों में
वे बन जाती हैं सुगन्ध
और बहने लगती हैं बयार के साथ
वे जानती हैं अपना दायरा
और पुरुषों का मिजाज़
साल में एक बार ही सही
स्त्रियाँ देती हैं परीक्षाएं सीता की तरह होली खेलते हुए।

स्त्रियाँ खेलती हैं होली
जैसे ब्रह्मांड में घूमती है धरती
साल दर साल सूरज की परिक्रमा करती हुई
करते हुए सृष्टि का भरण

टूटते हैं तारे
पास से निकल जाते हैं कितने ही उल्का पिंड
झाँक लेता है सूरज पैनी निगाह से
बर्फ जमें तुम्हारे उत्तुंग ध्रुवों पर
घूमती रहती है धरती

थोड़ा तिरछा होने पर भी
धरती जानती है अपना अनुशासन
और सूरज का उत्ताप
उसके आँचल में भी उबलता है लावा
आते हैं भूचाल
उछाल भरता है
हृदय का जल आकाश की ओर

पल्लू में बाँध कर सारा झंझावात
धरती खेल रही है होली
सूर्य, चन्द्र और सभी नक्षत्रों के बीच
किसी स्त्री की तरह

जैसे स्त्रियाँ खेलती हैं होली
होली के दिन भी !!

(  राजेश्वर वशिष्ठ )

થઈ જઈએ રળિયાત-આંડાલ

આ માગશરનો મહિનો ને આ પૂર્ણચંદ્રની રાત,

ચાલો સખી નાહવાને જઈએ, થઈ જઈએ રળિયાત.

 

ગોકુળની સુંદર કન્યાઓ ગોકુળનો છે મહિમા,

સજીધજીને ચાલો સખી ! પછી જળમાં સરશું ધીમાં.

 

યશોદાની આંખોનો ઓચ્છવ; વનરાજ, નંદનો છોરો,

ઘનશ્યામ દેહ ને કમલનયન એ: નહીં આઘો નહીં ઓરો.

 

ચહેરો જેનો ચંદ્ર સમો ને બધાંયનું સુખધામ,

એ આપણને વરદાન આપશે: સ્તુતિમય સઘળાં કામ.

 

( આંડાલ, અનુ. સુરેશ દલાલ )

એનો હસ્ત-જયંત મહાપાત્ર

છોકરીનો હસ્ત અંધકારનો બનેલો છે

એને હું કેમ પકડું ?

 

છેદાયેલા મસ્તકોની જેમ લટકે છે શેરીના દીવા

અમારી વચ્ચેના ભયાવહ દ્વારને ઉઘાડે છે રક્ત

 

દેશનું વકાસેલું મોં ભીંસાય છે વેદનાથી

દેહ કણસે છે કંટક-શૈયા પર

 

આ છોકરી પાસે છે માત્ર બળાત્કાર થયેલું શરીર

જેના વડે હું તેની સમીપે પહોંચી શકું

 

મારા અપરાધભાવનો ભાર રોકી નથી શકતો

એને આશ્લેષમાં લેવાની મારી ઈચ્છાને

 

( જયંત મહાપાત્ર, અનુ : ઉદયન ઠક્કર )

 

મૂળ ભાષા : અંગ્રેજી

પડછાયા-મોહમ્મદ નુરુલ હુડા

સુખના પડછાયા સાથે ઊડતાં

સુખ પોતે પડછાયો બની ગયું

દુ:ખના પડછાયા સાથે ઊડતાં

દુ:ખ પોતે પડછાયો બની ગયું.

 

વાદળના પડછાયા સાથે ઊડતાં

તુંયે પડછાયો બની ગયો

તારા પડછાયા સાથે ઊડતાં

હુંયે પડછાયો બની ગયો.

 

પડછાયાઓની સાથે ઊડતાં ઊડતાં

મારો સંસાર પણ પડછાયો બની ગયો.

બ્રહ્માંડનાં પડછાયા સાથે ઊડતાં

હું લીટીઓ લખતાં શીખી ગયો.

 

પડછાયો લખું છું,

બીજું કંઈ નહીં,

તને જ લખું છું.

 

( મોહમ્મદ નુરુલ હુડા (બાંગલાદેશ), અનુ. વર્ષા દાસ )

औरत-कमला भसीन

पहाड़ सी मुसीबतों के बीच

आगे बढ़ पाने का नाम औरत है

दहाड़ती नसीहतों के बीच

अपनी कह पाने का नाम औरत है

 

हार के अंदेशो के बीच

परचम लहराने का नाम औरत है

जहरीले संदेशों के बीच

मीठा रह पाने का नाम औरत है

 

फैलते बाज़ारों के बीच

घर बना पाने का नाम औरत है

अनगिनत आजारों के बीच

मुस्कुरा पाने का नाम औरत है

 

सैकड़ों हैवानों के बीच

ईन्साँ रह पाने का नाम औरत है

दम तोड़ती जानों के बीच

नई जानें बना पाने का नाम औरत है

 

राह भूले धर्मों के बीच

मज़हबी रह पाने का नाम औरत है

फूटे कर्मों के बीच

किस्मत बना पाने का नाम औरत है

 

( कमला भसीन )

 

પહાડ જેવી તકલીફો વચ્ચે
આગળ વધી શકે એનું નામ સ્ત્રી છે
ગરજતાં વાદળો વચ્ચે
પોતાની વાત કહી શકે તેનું નામ સ્ત્રી છે

હારની ધાસ્તી વચ્ચે
વાસંતી લહેરે લહેરાઈ શકે
એનું નામ સ્ત્રી છે.
ઝેરીલી વાયકા વચ્ચે
મધમીઠી રહી શકે તેનું નામ સ્ત્રી છે.

ફેલાતા બજાર વચ્ચે ઘર બનાવી શકે
તેનું નામ સ્ત્રી છે
અગણિત આડખીલી વચ્ચે હસી શકે
તેનું નામ સ્ત્રી છે

સેંકડો હેવાનો વચ્ચે ઇન્સાનિયતથી રહી શકે
એનું નામ સ્ત્રી છે
જીવ ગુમાવતા માણસો વચ્ચે
જીવન સર્જનારનું નામ સ્ત્રી છે

દિશાવિહીન ધર્મસંપ્રદાયો વચ્ચે
ધાર્મિક રહી શકે તેનું નામ સ્ત્રી છે
ફૂટેલી કિસ્મત વચ્ચે
નસીબદાર બની શકે તેનું નામ સ્ત્રી છે.

( કમલા ભસીન, અનુ. બકુલા ઘાસવાલા )

ये गृहिणियाँ भी-अज्ञात

सलीके से आकार दे कर
रोटियों को गोल बनाती हैं
और अपने शरीर को ही
आकार देना भूल जाती हैं
ये गृहिणियाँ भी
थोड़ी पागल सी होती हैं।।

 

ढेरों वक्त़ लगा कर घर का
हर कोना कोना चमकाती हैं
उलझी बिखरी ज़ुल्फ़ों को
ज़रा सा वक्त़ नही दे पाती हैं
ये गृहिणियाँ भी
थोड़ी पागल सी होती है।।

 

किसी के बीमार होते ही,
सारा घर सिर पर उठाती हैं
कर अनदेखा अपने दर्द
सब तकलीफ़ें टाल जाती हैं
ये गृहिणियाँ भी
थोड़ी पागल सी होती हैं ।।

 

खून पसीना एक कर
सबके सपनों को सजाती हैं
अपनी अधूरी ख्वाहिशें सभी
दिल में दफ़न कर जाती हैं
ये गृहिणियाँ भी
थोड़ी पागल सी होती हैं।।

 

सबकी बलाएँ लेती हैं
सबकी नज़र उतारती हैं
ज़रा सी ऊँच नीच हो तो
नज़रों से उतर ये जाती हैं
ये गृहिणियाँ भी
थोड़ी पागल सी होती हैं।।

 

एक बंधन में बांध कर
कई रिश्तें साथ ले चलती हैं
कितनी भी आए मुश्किलें
प्यार से सबको रखती हैं
ये गृहिणियाँ भी
थोड़ी पागल सी होती हैं।।

 

मायके से सासरे तक
हर जिम्मेदारी निभाती है
कल की भोली गुड़िया रानी
आज समझदार हो जाती हैं
ये गृहिणियाँ भी…..
वक्त़ के साथ ढल जाती हैं ।।

 

( अज्ञात )

 

આ ગૃહિણીઓ પણ થોડી મણિબેન જ હોય છે!
વેલણથી રોટલીઓને ગોળાકાર આપવામાં
પોતાની જાતને આકારિત કરવાનું ભૂલી જતી હોઈ છે
આ ગૃહિણીઓ પણ થોડી મણિબેન જ હોય છે!

 

કલાકો સુધી ઘરનો ખૂણેખૂણો
ચમકતો રાખવા લાગી રહેતી એ
ભીંછરા વાળને સુંવાળા કરવાનો
સમય ફાળવી શકતી નથી
આ ગૃહિણીઓ પણ થોડી મણિબેન જ હોય છે!

 

સગાંવહાલાંની માંદગીમાં
આખું ઘર માથે લેતી એ
પોતાનાં જ માથાના દુખાવાને
નજરઅંદાજ કરી બધી
તકલીફોને ટાળી દેતી હોઈ છે
આ ગૃહિણીઓ પણ થોડી મણિબેન જ હોય છે!

 

લોહીપાણી એક કરીને
બધાંનાં સપનાંને સાકાર કરવાનાં હુન્નરમાં
એ પોતાની અધૂરી આકાંક્ષાઓનું
દિલમાં જ દફન કરી દેતી હોઈ છે
આ ગૃહિણીઓ પણ થોડી મણિબેન જ હોય છે!

 

સૌની નજર ઉતારતી હોઈ છે
ત્યારે જરાતરા આમતેમ થાઈ તો
એ જ નજરથી ઊતરી જતી હોઈ છે
આ ગૃહિણીઓ પણ થોડી મણિબેન જ હોય છે!

 

એક બંધનમાં બંધાઈને
કંઈકેટલાં સગપણમાં બંધાઈ જતાં
કંઈકેટલી આડખીલી પાર કરતી
બધાંને વહાલથી એકગાંઠ રાખતી હોઈ છે
આ ગૃહિણીઓ પણ થોડી મણિબેન જ હોય છે!

 

પિયરથી સાસરા સુધી
બધી જવાબદારી પાર પાડતી
ગઈકાલની ઢીંગલી આજે
ડાહીડમરી થઈ જતી હોઈ છે
આ ગૃહિણીઓ પણ થોડી મણિબેન જ હોય છે!

 

( અજ્ઞાત, મુક્તાનુવાદ : બકુલા ઘાસવાલા )

I stopped fighting-Sabila Khan

I once asked a very successful woman to share her secret with me. She smiled and said to me..

“I started succeeding when I started leaving small fights for small fighters.
I stopped fighting those who gossiped about me…
I stopped fighting with my in laws…
I stopped fighting for attention…
I stopped fighting to meet peoples expectation of me…
I stopped fighting for my rights with inconsiderate people..
I stopped fighting to please everyone…
I stopped fighting to prove they were wrong about me….
I left such fights for those who have nothing else to fight…

And I started fighting for
my vision,
my dreams,
my ideas and
my destiny.

The day I gave up on small fights is the day I started becoming successful & so much more content.”

Some fights are not worth your time….. Choose what you fight for wisely.

 

( Sabila Khan )

 

ડાહીડમરી સ્ત્રીની ભડલીવાણી

એક ડાહીડમરી સફળ સ્ત્રીને એની સિદ્ધિયાત્રાનાં રહસ્ય વિશે મેં પૂછેલું અને એણે સ્મિતપૂર્વક જે કહેલું તે આ:
“ મારી સફળતા માટે માર્ગ જડ્યો એટલે
મેં નગણ્ય લોકો સાથે
નાની નાની લમણાંઝીક કરવાનું છોડી દીધું.
જેઓ મારી પાડાપંચાત કર્યા કરતાં તેવાં
લોકો સાથે માથાકૂટ છોડી દીધી…..
મારાં સાસરિયાંને નજરઅંદાજ કર્યાં….
ને મારી હયાતીનો અહેસાસ કરાવવાનું બંધ કર્યું…..
લોકોની મારાં માટેની અપેક્ષાપૂર્તિ માટે કાપરકૂટલાં બંધ કર્યાં …..
જેમને મારી કદર નથી તેવાં લોકો સાથે હક્ક માટે ચડભડ છોડી …..
એક વ્યક્તિ કાયમ બધાંને ખુશ કરી શકતી નથી તેનો અર્થમર્મ સમજી …..
તેઓ મને ખોટી રીતે ગણે છે તે ગણિત ગણવાનું બંધ કર્યું …..
વા સાથે લડાઈ વહોરનારાં સાથે મેં લપછપ જ છોડી દીધી …..

અને મેં સંઘર્ષ શરૂ કર્યો
મારી દ્રષ્ટિ માટે
મારાં સપનાં સાકાર કરવાં માટે
મારાં આદર્શોને ચરિતાર્થ કરવા માટે
અને મારી નિયતી માટે

જે દિવસથી મેં નાની નાની રકઝક છોડી જીવવાનું શરૂ કર્યું
ત્યારથી મારી સંતુષ્ટિસભર સિદ્ધિયાત્રાનું પગરણ મંડાયું.”

કેટલીક ફાજલ બાથંબાથી તમારા વખતને લાયક જ નથી…..
ડહાપણ તો એમાં જ છે કે સંઘર્ષનો માર્ગ તમારી રીતે પસંદ કરો.

 

(સાબીલા ખાન, મુક્તાનુવાદ : બકુલા ઘાસવાલા )

કોને કોને કરીશું એ સજા?-કમલા ભસીન

બળાત્કારીઓ માટે આપણે બુલંદ અવાજે સજાએ મોત માંગીએ છીએ પરંતુ કોને કોને કરીશું એ સજા?
બળાત્કારીઓ માટે બૂમ પાડી પાડીને સજાએ મોત માંગીએ છીએ
પરંતુ ગર્ભમાં રહેંસી કાઢવામાં આવતી ચારથી પાંચ કરોડ દુહિતાઓનાં મોત પર તો નિંભર ચુપકી જ.

બળાત્કારીઓ માટે બૂમ પાડી પાડીને સજાએ મોત માંગીએ છીએ
પરંતુ.. દીકરાને તો કોઈ રોકટોક વગર માથે જ ચડાવીએ ,
એમના તો સો સો ખૂન આસાનીથી માફ કરી દઈએ છીએ
વયસ્ક થવાં પહેલાં જ એમને મોટરસાઈકલ અપાવી બીજાને અને
જાતને મારવાનો પરવાનો આપી દઈએ છીએ .
છોકરીઓનું માન જાળવવાનું કે સમજવાનું નથી શીખવતા એમને
એમને તો લાડપાન,ખાણીપીણીનાં જલસા,મનગમતા કપડાં,
માલમિલકત, ભણતરગણતર, આઝાદી ને અછોવાનાં કરી કરીને
શીખવીએ છીએ બેફિકરાઈ ને શિનાજોરી……..
ને બનાવીએ છીએ પૈસેવાલે કે બનેબિગડે સાહેબજાદા જેવા
છોકરાઓને ‘મર્દ કો દર્દ નહીં હોતા’ના પાઠ ભણાવીને
લાગણીશીલ બનતા અટકાવીને
એમને અસલી મર્દ ને મરજીના માલિક બનાવીએ છીએ

બળાત્કારીઓ માટે બૂમ પાડી પાડીને સજાએ મોત માંગીએ છીએ
પરંતુ- જાતની દીકરીઓને તો’ પરાયું ધન’ કહીએ છીએ
એનું કન્યાદાન કરીને ગંગા નાહ્યાની પુણ્યકમાણીની વાત કરીએ છીએ
એને સહનશીલતા સદ્ ગુણ છે , ન બોલ્યામાં નવ ગુણ, નમીએ તો ગમીએની
સંસ્કારશૃંખલામાં પલોટીએ છીએ

બળાત્કારીઓ માટે બૂમ પાડી પાડીને સજાએ મોત માંગીએ છીએ
પરંતુ પતિ પરમેશ્વર, સ્વામી, મારા ખુદા કહેવાડવામાં તો જરાયે અચકાતાં નથી
છોકરો તો છોકરો જ કહી એને મોઢે ચડાવીને
જોરાવર બનાવવામાં તો જરાપણ પાછી પાની કરતાં નથી
છોકરીઓ માટે વડસાવિત્રી ને કરવા ચોથ, સતીનો આદર્શ
નજર સામે રખાવી છોકરાઓને તો ભગવાન બનાવી દઈએ છીએ

બળાત્કારીઓ માટે બૂમ પાડી પાડીને સજાએ મોત માંગીએ છીએ
પરંતુ સ્માર્ટફોનમાં પોનોગ્રાફી પાળીએ છીએ
ને બેહૂદી આઈટેમ નંબર પર લાળ ટપકાવતાં રહીએ છીએ
છોકરાઓને માચો, દબંગ
છોકરીઓને ચીજ , માલ બતાવતી ને બનાવતી
ફિલ્મો ને સિરિયલો સામે તો પગે પડી જઈએ છીએ

આવી બે મોઢાંની વાત ચાકળણ જેવી વાત કઈ રીતે કરી લઈએ છીએ આપણે?
શું આપણે સાચેસાચ નથી જાણતાં કે હિંસક અને બળાત્કારી
છોકરા / મરદો પેદાઈશી નથી હોતા
એમને તો વરસોવરસ હક્કપૂર્વક શીખવી શીખવીને ઘડ્યા છે
આપણો પિતૃસત્તાક પરિવાર, સ્કૂલ, કોલેજ, સમાજ એમને ઘડે છે
આપણાં રીતરિવાજ, પરંપરા, ધર્મ એની માવજત કરી સંગોપે છે
ત્યારે તૈયાર થાઈ છે આ જુલમીઓ
ને મળે છે પિતા,કાકા, મામા, પતિ, જેઠ,દિયર અને સસરા
જેઓ સુરક્ષિત ઘરપરિવારમાં જાતીય હિંસા અને બળાત્કાર કરે છે
ત્યારે બને છે તેઓ Editor,Director, Professor, NGO Leader
જેમનું નામ લઈ દુનિયાભરની લાખો સ્ત્રીઓ કહી રહી છે
HeToo , તે પણ …
તો દોસ્તો,
સજાએ મોત આપવી હોઈ તો આપણને સૌને આપવી પડશે
જેઓ પિતૃસત્તાને પાળીપોષી રહ્યાં છે
મરદોને મર્દાના ને ઔરતોને જનાના બનાવીને જંપે છે

ફક્ત બળાત્કારીઓને ફાંસી આપવાથી નહીં રોકાય આ બળાત્કારો
સજાએ મોતની શિક્ષા તો કરવી પડશે પિતૃસત્તાને
અને પિતૃસત્તાના સાથી જાતિવાદ, વર્ગવાદ, વર્ણવાદ, નસ્તવાદ, મૂડીવાદને

જો આ નેકી માટે તમે તૈયાર હો
તમારે એને જગતવટો આપવો હોય તો
આવો, આપણે સૌ લાંબી લડાઈ માટે એક થઈ ઝુકાવીએ
અને પોકારીએ
પિતૃસત્તા મુર્દાબાદ
સમાનતા ઝિંદાબાદ

( કમલા ભસીન, અનુવાદ : બકુલા ઘાસવાલા )
[મૂળ રચના : હિન્દી ]

मेरे सामने से-शंख घोष

मेरे सामने से
बादलों-जैसा वह इन्सान चला जा रहा है
उसकी देह को थपकने से
लगता है पानी झरने लगेगा

मेरे सामने से
बादलों-जैसा वह इन्सान जा रहा है
उसके पास जाकर बैठने पर
लगता है छाया उतर आएगी

वह देगा, या कि लेगा ? वह आश्रय है, या कि आश्रय चाहता है ?
मेरे सामने से
बादलों-जैसा वह इन्सान चला जा रहा है

उसके सामने जाकर खड़े होने से
हो सकता है मैं भी कभी बादल बन जाऊँ!

( शंख घोष, अनु.: उत्त्पल बैनर्जी )

मूल कविता : बंगाली

બ્રેકફાસ્ટ-જેક્સ પ્રિવર્ટ

કપમાં એ કૉફી રેડે છે
કૉફીના કપમાં રેડે છે દૂધ
દુધાળી કોફીમાં એ નાખે છે ખાંડ
નાનકડી ચમચીથી એ હલાવે છે
એકરસ બનાવે છે
દુધાળી કૉફી પી જાય છે
અને કપને મૂકે છે.
એક પણ શબ્દ મને કહ્યા વિના
સિગારેટ સળગાવે છે
ધુમાડાનાં વર્તુળો બનાવે છે
એશ-ટ્રેમાં રાખ ખંખેરે છે.
એક પણ શબ્દ મને કહ્યા વિના
ઊભો થાય છે
માથા પર હૅટ મૂકે છે
રેઈનકોટ પહેરે છે વરસાદ વરસે છે એટલે
વરસાદમાં નીકળી પડે છે.
એક પણ શબ્દ કહ્યા વિના
મારા તરફ નજર પણ રાખ્યા વિના
અને હું માથું મારા હાથમાં ઢાળી દઉં છું
અને રડું છું.

( જેક્સ પ્રિવર્ટ )

મૂળ કૃતિ : ફ્રેંચ