Archives

કોઇ રમૂજ વહેંચે છે-તુષાર શુક્લ

કોઇ રમૂજ વહેંચે છે
કોઇ રાજકિય કટાક્ષ કરે છે
કોઇ પરમાત્માની તસ્વીર મુકે છે
કોઇ વીતેલા દિવસોની યાદ વહેતી કરે છે
કોઇ શુભપ્રસંગોની ઉજવણીની તસ્વીર મુકે છે
કોઇ બાળકોના ફોટા મુકે છે.
કોઇ ગીત સંગીત કવિતા વહેંચે છે
કોઇ વાનગીના સ્વાદ ફોટામાં કરાવે છે.
.
સહુ પ્રયત્ન કરે છે
હસવાનો , હસાવવાનો
ને એમ સહજ રહેવાનો , સ્વસ્થ દેખાવાનો
એટલેકે જીવવાનો.
સારું જ છે ,
પણ
આપણને ઘેરી વળેલી લાચારી કોઇ ભૂલ્યું નથી.
બહુ ભયંકર છે આ લાચારી
લાચારી ..
લાચારી જ વળી.
માણસ હોવાની લાચારી.
પૈસા ન હોવાની લાચારી
પૈસા હોવા છતાં લાચારી
એમ્બ્યુલન્સની રાહ જોવાની લાચારી
હોસ્પિટલમાં પ્રવેશ અંગે લાચારી
પથારી માટે લાચારી
દવાઓ માટે લાચારી
પ્રાણવાયુ માટે લાચારી
પરિવારજનોને શોધતી આંખોમાં લાચારી
દર્દીના સમાચાર મેળવવાની લાચારી
અવાજ સાંભળવાની તરસની લાચારી
શ્વાસ બંધ થયા પછીની પ્રક્રિયામાં લાચારી
મોં પણ ન જોઇ શકાયાની લાચારી
અંતિમયાત્રામાંય લાચારી
હોસ્પિટલનાં બિલ ભરવાની લાચારી
અંતિમવિધિમાંય લાચારી
શોક વહેંચવામાંય લાચારી
માણસ હોવું એ જ લાચારી.
.
હસવું ગમતું નથી
ગીત સંગીતમાં મન લાગતું નથી
વાંચવું ગમતું નથી
હમણાં કૈં લખવુ નથી.
ઇમોજીથી થાક્યો છું.
હતાશ નથી
પણ આધાર શોધું છું.
અનિશ્ચિતતાના અંધકાર વચ્ચે
શ્રદ્ધાદીપની કંપતી જ્યોતને
હથેલી વચ્ચે સાચવવા મથું છું.
.
હે પરમ તત્વ ,
અમ સહુ શિશુને આ લાચારીમાં જાળવી લેજે.
.
( તુષાર શુક્લ )

होली मुबारक- हिना आर्य

वो कमज़ोर थी,
फिर भी काफी रफ्तार से
सीढियां चढ़ रही थी ।
सांसे फूलने लगी थी।
माथे पर था घाव।

मैंने कहा” रुको, तुम्हारा घाव गहरा है ” ।
वो बोली “ये अब पक चुका है” !!!

वार्ड में ले जाते हुए मैंने देखा,
आंचल के नीचे उभर आया है कोई गुब्बारा।
उसके फल स्वरूप
आंखो में था दर्द और
महीनों का इंतजार ।

सच मुच
उसका घाव पक चुका था ।
मै वार्ड के बाहर ही ठहर गई ।
उसकी चिंखो में
मेरा काजल बह गया ।

जीव से जीव पैदा कर
आंखो में छलक उठा संतोष,
जहां रहता था दर्द और इंतजार ।

घाव से निकला पीला पस ।
बच्चे को दुनिया दिखाते
बह गया लाल खून,
फिर बहने लगी वक्षस्थल से सफेद धार ।
फटी साड़ी में भी उसकी सुंदरता उभर आई,
जैसे बहार आई ।

चंद रुपए हाथों में थमाते हुए
मैंने कहा ” होली मुबारक” ।

__( स्त्री स्वयं रंगो का उत्थान है।)

– हिना आर्य

 

હોળી મુબારક
મેં એને જોઈ ત્યારે
એ કેરવાઈ ગયેલી
તો પણ ખાસ્સી ઝડપથી
માથે પડેલા ઘા સાથે હાંફતી હાંફતી
દાદર ચડી રહી હતી.
મેં કહ્યું,” અલી , થોભ, તારો ઘા તો ઊંડો છે.
ત્યારે એ બોલી,” એ તો હવે પાકીને વકરી ગયો છે.”
એને વોર્ડમાં લઈ જતી વખતે
મારી અનુભવી નજરે
એનાં પાલવે ઢંકાયેલાં પેટનો ઉભાર પારખી લીધો .
જેનાં ફળસ્વરૂપે આંખોમાં દર્દ અને
મહીનાઓનો તલસાટ ડોકાઈ રહ્યો હતો.
સાચેસાચ જ એનો ઘા ફદફદી ગયો હતો.
હું તો વોર્ડની બહાર જ થંભી ગયેલી.
એની ચીસોથી મારાં કાજળની ધારા વહી ગઈ.
એક જિંદગીએ બીજી જિંદગીને જન્મ આપતાં હવે
આંખોનાં દર્દ અને તલસાટની જગ્યા
માતૃત્વના આનંદે લઈ લીધી હતી .
ઘાવમાંથી નીકળ્યું પીળચટ્ટું પરું અને
બચ્ચાંને દુનિયાનું દર્શન કરાવતાં
વહી રહ્યું હતું રાતું લોહી .
તો પયોધરેથી ધવલ અમૃતધારા.
તરડાઈ ગયેલી સાડીમાંથીયે ડોકાઈ રહ્યું હતું એનું સૌંદર્ય.
જાણે વાસંતી દર્શન.
એની હથેળીએ થોડાં રૂપિયા થમાવતાં
મેં કહ્યું ,’હોળી મુબારક ‘
સ્ત્રી પોતે જ મેઘધનુષી રંગોની જનની છે.
.
( હિના આર્ય, ભાવાનુવાદ : બકુલાબેન દેસાઈ ઘાસવાલા )

 

 

 

स्त्रियाँ खेलती हैं होली

 

स्त्रियाँ खेलती हैं होली
नज़रें झुकाएं
पल्लू में आँचल सहेजती
भयाकुल हिरनी-सी होली के दिन
वे हो जाती हैं रंगों में विलीन
जैसे रंग होते हैं पुष्पों में
वे बन जाती हैं सुगन्ध
और बहने लगती हैं बयार के साथ
वे जानती हैं अपना दायरा
और पुरुषों का मिजाज़
साल में एक बार ही सही
स्त्रियाँ देती हैं परीक्षाएं सीता की तरह होली खेलते हुए।

स्त्रियाँ खेलती हैं होली
जैसे ब्रह्मांड में घूमती है धरती
साल दर साल सूरज की परिक्रमा करती हुई
करते हुए सृष्टि का भरण

टूटते हैं तारे
पास से निकल जाते हैं कितने ही उल्का पिंड
झाँक लेता है सूरज पैनी निगाह से
बर्फ जमें तुम्हारे उत्तुंग ध्रुवों पर
घूमती रहती है धरती

थोड़ा तिरछा होने पर भी
धरती जानती है अपना अनुशासन
और सूरज का उत्ताप
उसके आँचल में भी उबलता है लावा
आते हैं भूचाल
उछाल भरता है
हृदय का जल आकाश की ओर

पल्लू में बाँध कर सारा झंझावात
धरती खेल रही है होली
सूर्य, चन्द्र और सभी नक्षत्रों के बीच
किसी स्त्री की तरह

जैसे स्त्रियाँ खेलती हैं होली
होली के दिन भी !!

(  राजेश्वर वशिष्ठ )

કોહિનૂર મળ્યો નથી-દેવાયત ભમ્મર

હાં, ક્યાંક ગુમ થયેલો કોહિનૂર મળ્યો નથી.
આ દેશને હજુ ખોવાયેલો સુભાષ મળ્યો નથી.
.
માં પ્રભાવતીનો પુત્ર.
ને જાનકીનાથનો જાયો.
કટક નગરીમાં જન્મ્યો.
યુવા લોહીમાં એ સમાયો.
બહુ બુદ્ધિશાળી યોદ્ધો એવો ઘેઘુર મળ્યો નથી.
.
હાં, ક્યાંક ગુમ થયેલો કોહિનૂર મળ્યો નથી.
આ દેશને હજુ ખોવાયેલો સુભાષ મળ્યો નથી.
.
દેશભક્તોનોય દેશભક્ત
હતો એ દેશભક્ત દાદવો.
હે સુભાષ તારા નામનો,
ચંદ્ર ગોતે છે હજુ હિંદવો.
.
અમે ખૂન દીધાં તોય એ સૂર જડ્યો નથી.
હાં, ક્યાંક ગુમ થયેલો કોહિનૂર મળ્યો નથી.
આ દેશને હજુ ખોવાયેલો સુભાષ મળ્યો નથી.
.
ગાંધીજી એ મુક્યો કે જવાહરે?
મુકાયો તો છે અવળા હાથે.
મોહનદાસ પણ મરી ગયા છે.
એ’તો નહીં લઈ ગયા ને સાથે?
જન્મ્યો હતો જરૂર, સુભાષ દિલે મર્યા નથી.
.
હાં, ક્યાંક ગુમ થયેલો કોહિનૂર મળ્યો નથી.
આ દેશને હજુ ખોવાયેલો સુભાષ મળ્યો નથી.
.
ફૌજી સુભાષ, નેતા સુભાષ.
સુભાષ આઝાદ હિન્દ ફૌજ.
‘દેવ’ દેશભક્ત સાચા નેતાની.
અંખડ ભારતને હજુ છે ખૌજ.
.
આઝાદ હિંદ માટે ગયેલો દૂર, પાછો ફર્યો નથી.
હાં, ક્યાંક ગુમ થયેલો કોહિનૂર મળ્યો નથી.
આ દેશને હજુ ખોવાયેલો સુભાષ મળ્યો નથી
.
( દેવાયત ભમ્મર )

गर कहोगे कि-सुनीता पवार

 

प्रिय शुभचिंतक,
गर कहोगे कि..
तुम्हारा कद छोटा है
थोड़ी लम्बाई होती तो
अच्छा होता ।
.
गर कहोगे कि..
रंग थोड़ा दबा हुआ है
थोड़ा गोरा होता तो
चमक अधिक होती ।
.
गर कहोगे कि…
आँखे छोटी या बड़ी हैं
ये कोरों पास झुर्रियां न होती तो
सुंदर दिखती ।
.
गर कहोगे कि…
बहुत मोटी या पतली हो
थोड़ा आकार में होती तो
कमाल का व्यक्तित्व होता ।
.
गर कहोगे कि…
आवाज़ भारी या हल्की है
थोड़ी सामान्य होती तो
मधुर बोलती ।
.
तो मैं कहूंगी कि..
प्रिय शुभचिंतक,
मैं शरीर को नहीं बदल सकती
न शारीरक बदलावों को
पर मुझे वो कमी बताना
जिसे मैं बदल सकूँ ।
.
प्रिय शुभचिंतक,
क्या कभी देखते हो तुम?
मेरे हौंसलों का कद
मेरे आत्मविश्वास की चमक
मेरे भावों की सुंदरता
मेरे कमाल से गुण वाला व्यक्तित्व
मेरे विनम्र शब्दों की मधुरता
या देखकर अनदेखा करते हो?
मैं फिर कहूँगी कि
अपनी निपुणता को भी परखना,
फिर मुझे वो कमी बताना
जिसे मैं बदल सकूँ ।
स्त्रीरंग से
.
( सुनीता पवार )

એ જ પ્રેમ છે-મુકેશ જોશી

શું ફૂલ પ્રેમ છે ? ના રે ના

તો શૂળ પ્રેમ છે ? ના રે ના

ડાળ ઉપર ફૂલના રખોપાઓ કરવામાં શ્વાસ બધા ખર્ચવાની ગેમ છે

એ જ પ્રેમ છે

મારી છાબડીને ફૂલોથી રોજ ભરું છું

તને ફૂલોથી ઝાઝેરો પ્રેમ કરું છું

.

શું તાપ પ્રેમ છે ? ના રે ના

શું ઝાડ પ્રેમ છે ? ના રે ના

ઝાડવાએ પાડેલા છાંયડામાં બેઠેલી છોકરીની આંખમાં જે રહેમ છે

એ જ પ્રેમ છે

મારા ખોબલામાં છાંયડાઓ રોજ ભરું છું

તને છાંયડાથી ઝાઝેરો પ્રેમ કરું છું

.

શું હાથ પ્રેમ છે ? ના રે ના

શું મૌન પ્રેમ છે ? ના રે ના

મૌન થઈ પ્રાર્થનામાં હાથ બે જોડીને આંખેથી છલકાતો ડેમ છે

એ જ પ્રેમ છે

મારી આંખોને જળથી હું રોજ ભરું છું

તને ગંગાથી ઝાઝેરો પ્રેમ કરું છું

.

શું વાત પ્રેમ છે ? ના રે ના

શું સાદ પ્રેમ છે ? ના રે ના

ટોળાની વચ્ચે પણ છાનકા ઈશારામાં આંખેથી પૂછે કે કેમ છે

એ જ પ્રેમ છે

તારી વાતોથી મારું આકાશ ભરું છું

તને તારાથી ઝાઝેરો પ્રેમ કરું છું

.

( મુકેશ જોશી )

પીડા-સોનલ પરીખ

પોતાની પર્તો ખોલી

હું એક પીડાને પામી

.

-હવે ?

.

હવે સળગવું નથી, વળગવું નથી

અટકવું નથી, છટકવું નથી

પીડાની આંગળીઓ પર આમ લટકવું નથી

નસમાં વહેતા ગરમ લોહીમાં

ઈચ્છાઓના લઈ પરપોટા

અહીંથી ત્યાં ને ત્યાંથી ક્યાં

ક્યાંય ભટકવું નથી

.

પીડાની પર્તો ખોલું તો

કદાચ ખુદને પામું.

.

( સોનલ પરીખ )

ધીર-પુષ્કરરાય જોષી

થોડી રાખ્યને ધીર, મનવા,
થોડી રાખ્યને ધીર,
જ્યાં લગ રે’શે શરીર
ત્યાં લગ રે’શે ધીર…
.
આંધી આવ્યે ઉખડે કેવાં
મૂળિયાં સોતાં ઝાડ !
વીજ પે તોયે વેઠી લેતાં
મૂંગા બાપડાં પહાડ,
શીર ઝુકાવી દેતાં તૃણને
આંચ ન આવે લગીર…
.
વસંત આવ્યે ઝાડ હરખતું,
પાનખરે ન રડતું,
કુદરત કેરું કાળનું ચક્કર
મરજી મુજબ ફરતું.
હારી બાજી જીતવા રહે
હર સંજોગોમાં થીર…
.
( પુષ્કરરાય જોષી )

અહીંયા ક્યારેક !-રેખા જોશી

પુસ્તક થશે પસ્તી અહીંયા ક્યારેક !
માણસ હશે વસ્તી અહીંયા ક્યારેક !

સાંભળ અહીં ગીતા અને રામાયણને !
પાવન હતી હસ્તી અહીંયા ક્યારેક !!

રમવું હવે કાયમ અહીં સત્તરમાં જ !
કરવા મળે મસ્તી અહીંયા ક્યારેક !

કાલે અધૂરી જે હતી ઈચ્છા આજ !
કરશે જબરજસ્તી અહીંયા ક્યારેક !

ત્યારે તરીને આવશે ઉપર જાત !
ભીતર બને સસ્તી અહીંયા ક્યારેક !

( રેખા જોશી )

બા એકવાર પાછી આવને-ડૉ. નિમિત ઓઝા

[23.08.1938 to 25.12.2012]

સાંતા ક્લોઝ તો
મોટી ક્લબમાં આવે,
પાર્ટીઓમાં આવે,
ત્યાં તો….
કેક, પીઝા ને પાસ્તા હોય
બા, તું જ એકાદ રોટલી
ચૂલા ઊપર ચડાવ ને !
બા, તું એકવાર પાછી આવ ને !

.

બા, સફેદ મોજામાં
તારા જેવો સ્પર્શ
નથી વરતાતો,
રસોડામાં રોજ સવારે
ધીમું ધીમું,
એ પણ કેમ નથી ગાતો ?
બા, એને તો
ગુજરાતી પણ નથી આવડતું.
શું કરવી મારે
એની સાથે વાતો ?

.

બા, સાંતા ક્લોઝ તો
ફક્ત ગીફ્ટ આપે છે.
જો શક્ય હોય તો
થોડા આશીર્વાદ પણ
એની સાથે મોકલાવ ને !
બા, તું એક વાર પાછી આવ ને !

.

બા, સફેદ દાઢીમાં
તારા જેવું સ્મિત
કેમ નથી દેખાતું ?
એના ખોળામાં માથું મુકવાનું મન નથી થાતું.
બા, આ બાજુ
તલ શીંગની ચીકી ને
મમરાના લાડુ,
ને પેલી બાજુ
ચોકલેટની રેલમ છેલ.

.

બા, આ બાજુ તારા અવાજમાં
હજુ પણ ગુંજતા હાલરડા,
ને પેલી બાજુ જિંગલ બેલ.
બા, જિંગલ બેલની ટયુનમાં
એકાદ હાલરડું મોકલાવ ને !
બા, તું એક વાર પાછી આવ ને !

.

બા, સાંતા તારા જેટલો
ક્લોઝ તો ન જ આવી શકે.
એના થેલામાં એક વાર
તારી જાતને મોકલાવ ને !
બા, તું એક વાર પાછી આવ ને !

.

( ડૉ. નિમિત ઓઝા )