Archives

અષાઢસ્ય પ્રથમ દિવસે-નિશિ સિંહ

ચાર ચાર મહિના તર ગાજે !
બીજ અષાઢી ભીતર ગાજે !

.

ગાજે મેઘાડંબર ગાજે !
મેઘદૂતમ તણા જર ગાજે !

.

ઓકળીયું અકળાય સજનવા,
વીજલડીનાં મંતર ગાજે !

.

કાલિદાસીય ખંડકાવ્યનાં,
શૃંગારોની જંતર ગાજે !

.

ઊંઘુ – જાગું, જાગું – ઊંઘુ,
ગૂંથી વેણીનાં સ્વર ગાજે !

.

મેઘ મલ્હાર, ઘટા ઘનઘોર,
પાંખે પંખીની ડર ગાજે !

.

શામળિયો તો ગોકુળિયે ને,
નખશિખ મોરે હરિવર ગાજે !

.

( નિશિ સિંહ )

મને ચડી ગઈ-દાન વાઘેલા

મને ચડી ગઈ રોમ-રોમ ટાઢ !

ગાજ નહીં, વીજ નહીં, પૂનમ કે બીજ નહીં-

ઓચિંતો ત્રાટક્યો આષાઢ !

મને ચડી ગઈ…

.

ઘરમાંથી ઉંબરાની મર્માળી ઠેસ

છતાં ચાલી હું મીણ જેમ પીગળી !

માઝમની રાતે આ મન એવું મૂંઝાણું:

જાણે કે વીંંટળાતી વીજળી !

.

કોને ખબર છે કે ગામ આખું કોરું

પણ ડૂબ્યાં આ મેડી ને માઢ !

મને ચડી ગઈ…

.

દરિયાનાં મોજાં તો માપી શકાય

અરે ! ફળિયાની ફાળ કેમ માપવી ?

સોળ-સોળ ચોમાસાં સંઘરેલી છતરીને

શેરીમાં કોને જઈ આપવી ?

.

રુદિયામાં ફુવારા ફૂટે છે

જાણે કે પિલાતો શેલડીનો વાઢ !

મને ચડી ગઈ…

.

( દાન વાધેલા )

बच्चा हुआ है-मनमीत सोनी

कुछ महीनों पहले तक
जब भी कहीं आस-पास थाली बजती थी
माँ दौड़कर जाती थी छत पर
और नीचे आकर हम सबसे कहती थी
“उनके यहाँ बच्चा हुआ है”
माँ की ख़ुशी में
कम से कम मैं तो शरीक़ नहीं होता था
मुझे यही लगता था
“बच्चा ही तो पैदा हुआ है”
अब जब मुहल्ले के
हर दूसरे-तीसरे घर में मातम पसरा है
मैं अकेला छत पर खड़ा रहता हूँ
एक अदद थाली की आवाज़ सुनने के लिए
मैं
थाली की आवाज़ सुनकर
नीचे वाले कमरे में जाना चाहता हूँ
और माँ को बताना चाहता हूँ
“उनके यहाँ बच्चा हुआ है”

मैं कविताएँ क्यों लिखता हूँ-

मैं जानता हूँ श्रीमान
मेरी कविताएँ वैसी नहीं है जैसी हुआ करती हैं
इनमें प्रकृति का चित्रण नहीं
इनमें स्त्रियों का सौंदर्य नहीं
इनमें जीवन का दर्शन नहीं
इनमें वह तैयारी नहीं जैसी मंझे हुए कवि करते हैं
.
लेकिन मैं क्या करूँ श्रीमान
मैं जब सुबह सो कर उठता हूँ
तो इस दुनिया को देखकर मेरे दिल में एक हूक-सी उठती है
अगर पाँच हज़ार बरसों में यहीं तक पहुंचना था तो नंगे-असभ्य-निरक्षर भले थे हम
.
लेकिन मैं क्या करूँ श्रीमान
सुबह से शाम तक आते-आते
कितनी बुरी तरह थक जाते हैं मेरे आस-पास के लोग
ये मरना चाहते हैं लेकिन सोचते हैं मरने में कष्ट होगा
इससे बेहतर है जिये जाते हैं
मैं इन्हें झिंझोड़ना चाहता हूँ लेकिन मैं होता कौन हूँ
.
लेकिन मैं क्या करूँ श्रीमान
इस दुनिया की रात तो अंधेरे से भी काली है
प्रेमियों-स्त्रियों-बुजुर्गों के दुःख कितने भयानक हैं
भूखों के उनसे भी अधिक दारुण और डरवाने
मैं इन सबका साक्षी हूँ श्रीमान
.
तब मैं डायरी उठाकर
उसके पीछे अपना काला मुँह छिपा लेता हूँ
आड़ी-तिरछी लकीरें खींचता हूँ
और उन लकीरों को बिना किसी खास तैयारी के
कविताओं के बहुत बड़े डस्टबिन में बिना किसी अफसोस के फेंक देता हूँ श्रीमान
.
कुछ नहीं हो सकता
कुछ नहीं हो सकेगा
जैसी बातें करते-करते
कब मेरी आँख लग जाती है
मुझे ख़ुद ही पता नहीं चलता श्रीमान
.
फिर सुबह
वही दुनिया वही दुख
वही शाम वही थकन
वही रात और वही काला अंधेरा
कविता मुझ मजबूर की मजबूरी है
जैसे जीवन को घसीटना इस दुनिया की
मैं जानता हूँ श्रीमान
मेरी कविताएँ वैसी नहीं हैं जैसी हुआ करती हैं..!
.
( मनमीत सोनी )

कोरोना-समय में एक मृतक की अनलिखी कविताएँ-मनमीत सोनी

1.

मृतक भी तो चाहता होगा

अंतिम बार देख ले उन्हें

जिन्हें वह हर दिन देखता था!

.

2.

फूंको मत

जलाओ मत-

.

अग्नि दो मुझे!

.

3.

बंद शीशों वाली एम्बुलेंस में

सीधे श्मशान घाट ले गए मुझे!

.

अहा!

.

वह मेरा बरामदा

वह चार कंधों का झूला

वह पुराने बाज़ार का आख़िरी चक्कर

वह रोना जो आज के दिन सिर्फ़ मेरे हिस्से का था

.

अब टीस बनकर रह गया है!

.

4.

जब राख हो जाऊँगा

तब इन्फेक्टेड नहीं कहलाऊंगा-

.

गंगा में बहूँगा

कलमुँही बीमारी को चिढ़ाते हुए!

 

5.

संसारियो!

तुम्हारा मृत्यु-बोध मर चुका था

.

मैंने असमय मर कर

उसे फिर से जीवित कर दिया है..!

.

6.

एक मेला था

जिसमें सब लोग जी रहे थे

नाच रहे थे, खा रहे थे, पी रहे थे-

फिर एक सच्ची अफ़वाह उड़ी

भगदड़ मची और मैं

उसमें कुचलकर मर गया!

.

( मनमीत सोनी )

કરો ખમૈયા કરો-કૃષ્ણ દવે

કરો ખમૈયા કરો
મહાકાળના કાળ તમે વિકરાળ રૂપ કાં ધરો ?
કરો ખમૈયા કરો
તમે જ ફૂંક્યા હતા દેહમાં પ્રાણ તમે કાં હરો ?
કરો ખમૈયા કરો
.
કેમ અમારું દુઃખ નજરમાં નથી આપને ચડતું ?
પ્રાણવાયુને માટે જીવન જ્યાં ને ત્યાં તરફડતું !
કોઈ ઝાડ ક્યાં કહે પર્ણને ભર વસંતમાં ખરો
કરો ખમૈયા કરો
.
નથી કોઈને માંગ્યો મળતો એક ઉછીનો શ્વાસ
તમે જ બોલો કોના પર એ મૂકે હવે વિશ્વાસ ?
અરે આટલા ક્રૂર બની આ ધરતી પર ના ફરો
કરો ખમૈયા કરો
.
તમે જ સૌથી વધુ લૂંટો છો જીવનરસનો લ્હાવો
તમે જ એ બૂઝાતી આંખે દીવો ફરી પ્રગટાવો
હે કરુણામય ક્રોધ ત્યજી આનંદ રૂપે અવતરો
કરો ખમૈયા કરો
.
( કૃષ્ણ દવે )

वबाओ के इस दौर में-हिना आर्य

वबाओ के इस दौर में
बिलखते तड़पते लोगों को कहते रहना
” सब ठीक हो जाएगा”
उनकी आंखों में लगा देना उम्मीद का काजल
और बढ़ा देना उनके जीने की
____________तमाम संभावनाएं ।
.
भूलना मत कुदरत ने तुम्हे बिना मांगे ही सब दे दिया है, देने के इस दौर में बन जाना कभी कभी कोई कर्ण
या
बन जाना दुखों की भट्टी में पक कर पत्थर बनी हुई अहिल्या के राम
संवेदना की पी.पी.ई कीट पहन कर तुम भी बन सकते हो बिना डिग्री के नर्स/डॉक्टर,
बिना स्टेथोस्कॉप के चलेगा मेरी जान❤️
खुदा के वारिस तुम
खुदा सा जायका रखना और
_________कहते रहना “दो बोल जिंदगी के”
.
( हिना आर्य )
वबा – महामारी

તું તો આટલું કર-તુષાર શુક્લ

એને જે કરવું હો કરશે
તું તો આટલું કર
બહાદૂરી નહીં , બેવકૂફી છે આ
તું ના બહાર ફર
.
ઓળખ તું આ રોગને
એનો રાખ તું થોડો ડર
એક સાંધવા મથે તબીબો
તૂટે છે સત્તર
.
આભ ફાટ્યું છે ત્યારે તું પણ
બે બખિયા તો ભર
છીંડા શોધવા , છીંડા પાડવાનું
તો તું ના કર !
.
ધ્યાન રાખજે પોતાનું
તું પોતાનાં ખાતર
હાથ જોડીને કહું છું
તારી વાટ જૂવે છે ઘર
.
નિંદા કરવા માટે પણ તો
જીવવું છે આખર
જીવતા હશે તો ભદ્રા પામશે
જીવન છે સુંદર
.
એની દુનિયા સાચવી લેવા
એ તો છે હાજર
પણ ગિરધારીયે રાજી રે’શે
તું પણ ટેકો ધર 🙏
.
( તુષાર શુક્લ )

કોઇ રમૂજ વહેંચે છે-તુષાર શુક્લ

કોઇ રમૂજ વહેંચે છે
કોઇ રાજકિય કટાક્ષ કરે છે
કોઇ પરમાત્માની તસ્વીર મુકે છે
કોઇ વીતેલા દિવસોની યાદ વહેતી કરે છે
કોઇ શુભપ્રસંગોની ઉજવણીની તસ્વીર મુકે છે
કોઇ બાળકોના ફોટા મુકે છે.
કોઇ ગીત સંગીત કવિતા વહેંચે છે
કોઇ વાનગીના સ્વાદ ફોટામાં કરાવે છે.
.
સહુ પ્રયત્ન કરે છે
હસવાનો , હસાવવાનો
ને એમ સહજ રહેવાનો , સ્વસ્થ દેખાવાનો
એટલેકે જીવવાનો.
સારું જ છે ,
પણ
આપણને ઘેરી વળેલી લાચારી કોઇ ભૂલ્યું નથી.
બહુ ભયંકર છે આ લાચારી
લાચારી ..
લાચારી જ વળી.
માણસ હોવાની લાચારી.
પૈસા ન હોવાની લાચારી
પૈસા હોવા છતાં લાચારી
એમ્બ્યુલન્સની રાહ જોવાની લાચારી
હોસ્પિટલમાં પ્રવેશ અંગે લાચારી
પથારી માટે લાચારી
દવાઓ માટે લાચારી
પ્રાણવાયુ માટે લાચારી
પરિવારજનોને શોધતી આંખોમાં લાચારી
દર્દીના સમાચાર મેળવવાની લાચારી
અવાજ સાંભળવાની તરસની લાચારી
શ્વાસ બંધ થયા પછીની પ્રક્રિયામાં લાચારી
મોં પણ ન જોઇ શકાયાની લાચારી
અંતિમયાત્રામાંય લાચારી
હોસ્પિટલનાં બિલ ભરવાની લાચારી
અંતિમવિધિમાંય લાચારી
શોક વહેંચવામાંય લાચારી
માણસ હોવું એ જ લાચારી.
.
હસવું ગમતું નથી
ગીત સંગીતમાં મન લાગતું નથી
વાંચવું ગમતું નથી
હમણાં કૈં લખવુ નથી.
ઇમોજીથી થાક્યો છું.
હતાશ નથી
પણ આધાર શોધું છું.
અનિશ્ચિતતાના અંધકાર વચ્ચે
શ્રદ્ધાદીપની કંપતી જ્યોતને
હથેલી વચ્ચે સાચવવા મથું છું.
.
હે પરમ તત્વ ,
અમ સહુ શિશુને આ લાચારીમાં જાળવી લેજે.
.
( તુષાર શુક્લ )

होली मुबारक- हिना आर्य

वो कमज़ोर थी,
फिर भी काफी रफ्तार से
सीढियां चढ़ रही थी ।
सांसे फूलने लगी थी।
माथे पर था घाव।

मैंने कहा” रुको, तुम्हारा घाव गहरा है ” ।
वो बोली “ये अब पक चुका है” !!!

वार्ड में ले जाते हुए मैंने देखा,
आंचल के नीचे उभर आया है कोई गुब्बारा।
उसके फल स्वरूप
आंखो में था दर्द और
महीनों का इंतजार ।

सच मुच
उसका घाव पक चुका था ।
मै वार्ड के बाहर ही ठहर गई ।
उसकी चिंखो में
मेरा काजल बह गया ।

जीव से जीव पैदा कर
आंखो में छलक उठा संतोष,
जहां रहता था दर्द और इंतजार ।

घाव से निकला पीला पस ।
बच्चे को दुनिया दिखाते
बह गया लाल खून,
फिर बहने लगी वक्षस्थल से सफेद धार ।
फटी साड़ी में भी उसकी सुंदरता उभर आई,
जैसे बहार आई ।

चंद रुपए हाथों में थमाते हुए
मैंने कहा ” होली मुबारक” ।

__( स्त्री स्वयं रंगो का उत्थान है।)

– हिना आर्य

 

હોળી મુબારક
મેં એને જોઈ ત્યારે
એ કેરવાઈ ગયેલી
તો પણ ખાસ્સી ઝડપથી
માથે પડેલા ઘા સાથે હાંફતી હાંફતી
દાદર ચડી રહી હતી.
મેં કહ્યું,” અલી , થોભ, તારો ઘા તો ઊંડો છે.
ત્યારે એ બોલી,” એ તો હવે પાકીને વકરી ગયો છે.”
એને વોર્ડમાં લઈ જતી વખતે
મારી અનુભવી નજરે
એનાં પાલવે ઢંકાયેલાં પેટનો ઉભાર પારખી લીધો .
જેનાં ફળસ્વરૂપે આંખોમાં દર્દ અને
મહીનાઓનો તલસાટ ડોકાઈ રહ્યો હતો.
સાચેસાચ જ એનો ઘા ફદફદી ગયો હતો.
હું તો વોર્ડની બહાર જ થંભી ગયેલી.
એની ચીસોથી મારાં કાજળની ધારા વહી ગઈ.
એક જિંદગીએ બીજી જિંદગીને જન્મ આપતાં હવે
આંખોનાં દર્દ અને તલસાટની જગ્યા
માતૃત્વના આનંદે લઈ લીધી હતી .
ઘાવમાંથી નીકળ્યું પીળચટ્ટું પરું અને
બચ્ચાંને દુનિયાનું દર્શન કરાવતાં
વહી રહ્યું હતું રાતું લોહી .
તો પયોધરેથી ધવલ અમૃતધારા.
તરડાઈ ગયેલી સાડીમાંથીયે ડોકાઈ રહ્યું હતું એનું સૌંદર્ય.
જાણે વાસંતી દર્શન.
એની હથેળીએ થોડાં રૂપિયા થમાવતાં
મેં કહ્યું ,’હોળી મુબારક ‘
સ્ત્રી પોતે જ મેઘધનુષી રંગોની જનની છે.
.
( હિના આર્ય, ભાવાનુવાદ : બકુલાબેન દેસાઈ ઘાસવાલા )