Tag Archive | લેખ

જીવીશ, બની શકે તો, એકલાં પુસ્તકોથી…-કિંજલ દિપેશ પંડ્યા

જીવીશ, બની શકે તો, એકલાં પુસ્તકોથી…
.
કલાપીના ‘સુખમય સ્વપ્ન’માં આ પંક્તિ આવે છે.
.
કંઈક નવું શીખવું હોય તો, કઈ રીતે શીખાય. એ શીખ પહેલાં કેળવવી જોઈએ. શીખવા માટેની કોઈ જ વયમર્યાદા નિશ્ચિત નથી હોતી. આપણે ત્યાં એક માનસિકતા છે કે, ભણતર પતી જાય એટલે શીખવાનું પૂરું. જિંદગી આપણને રોજે રોજ નવું નવું શીખવે છે, ગમતું- ન ગમતું બધું જ. જીવનના બધા જ દરેક પાસાં જો સકારાત્મક રીતે જોવામાં આવે તો મારા મતે જીવન સરળ બની શકે એમ છે. જીવનના અંત સુધી કંઈ ને કંઈ શીખતા રહો. કોઈ પણ નવી વસ્તુ શીખવાની ઘણી રીત હોઈ શકે. પરંતુ એને મૂળથી એટલે કે શરૂઆતથી જ જો શીખવાનું શરૂ કરો તો શીખવું, સમજવું ઘણું સરળ થઈ જાય એમ છે. કોઈપણ વિષય કે વસ્તુ જે પણ શીખો એમાં શ્રેષ્ઠ બનો. બધી જગ્યાએ અડધેથી હવાતિયા મારવાથી ક્યાંય પણ નિપુણતા પ્રાપ્ત થતી જ નથી. કંઈક નવું શીખવા માટે વાંચન ખૂબ જરૂરી છે. દરેક ક્ષેત્રોમાં નિપુણતા લાવવા વાંચન ખૂબ ઉપયોગી નીવડે છે. પોતાના રોજીંદા કામમાંથી આખા દિવસમાં એકાદ-બે કલાક પોતાના માટે ફાળવતા શીખીએ. પહેલા પોતાની જાતને ઓળખવું ખુબ જરૂરી છે. આપણને ગમતાં તમામ વિષયોને અલગ-અલગ રીતે શીખીએ. એમાંથી એકાદ રીત આપણને બરાબર લાગુ પડતી હશે. પછી આપણે આપણી રુચિ પ્રમાણેની ટેવ કેળવીએ. એક વાત તો નક્કી જ છે કે મન, મગજ અને શરીરને જેવી ટેવ પાડયે એવી જ પડે. તમને જેમાં રસ હોય તેના વિશે જાણકારી ભેગી કરવાનું શરૂ કરવું, એ જ દિશામાં વાંચન શરૂ કરવું. કોઈપણ કાર્ય કરવાની ઉતાવળ ન કરવી. વાંચો…વાંચો.. પછી ધીમે ધીમે એ તરફ પગલાં ભરો. વાંચનને જીવનનો એક ભાગ બનાવી દો જીવન જીવવાની જરૂરિયાતમાં પુસ્તકોને સ્થાન આપો. આપણા શ્રેષ્ઠ મિત્રો પુસ્તકો જ છે. તમારા દરેક સવાલોના જવાબ વાંચનથી જ મળે છે. અહીં દુનિયાના થોડા ખ્યાતનામ વ્યક્તિઓ વિષે લખવાનું મન થાય છે.
.
બિલ ગેટ્સ વર્ષે પચાસ પુસ્તકો વાંચે છે. Mark Zuckerberg દર પંદર દિવસે એક પુસ્તક વાંચે છે. વોરન બફેટ રોજ પાંચથી છ કલાક વાંચવા પાછળ કાઢે છે.રોજ પાંચ છાપાં વાંચે છે. અને કોર્પોરેટ રિપોર્ટના ૫૦૦ જેટલાં પેજ ઉથલાવે છે. દુનિયાના બીજા ક્રમના સૌથી ધનાઢ્ય ઇલોન મસ્ક નાનપણથી રોજ પુસ્તક વાંચે છે.
.
કેમ કરીને? કેવી રીતે? નવું શીખવું એ ઈલોન મસ્ક પાસે શીખવા જેવું છે. એ કહે છે કે, “પહેલાં કોઈ પણ વિષયને સમજો પછી, ઝાડની શાખા અને પછી પાંદડા સુધી પહોંચો. કોઈ પણ માણસને ગળે ઊતરી જાય એવી સીધી, સરળ, સાદી ભાષામાં શીખવું અને શિખવાડવું વધારે મહત્વનું છે. આપણે સામાન્ય માણસોની વાત કરું તો ઘરમાં બાળકો વડીલોનું જ અનુકરણ કરે છે. જ્યાં સુધી ઘરના મા બા૫ કે ઘરના વડીલો નથી વાંચતાં અથવા તો બાળકો પોતાના મા-બાપને વાંચતા જ નથી જોતા તો પછી એમને પણ વાંચવાની ટેવ નહીં જ પડે! “કૂવામાં હોય તોજ હવાડામાં આવે” બધી જ સુખ સાહેબી આપો સાથે વાંચન જેવા સારા સંસ્કાર પણ આપો. હમણાં જ થોડા દિવસો પહેલાં હું સેલ્ફ આઈસૉલેટ હતી કોરોના નેગેટિવ, એ સમયમાં મેં પાંચ દિવસમાં ત્રણ પુસ્તકો પૂરાં કર્યા છે. હું પોતે વાંચું છું કદાચ એથી જ આજે આ લેખ લખી શકું છું.
.
આજના ટેક્નોલોજીના યુગમાં પુસ્તક પ્રેમીઓની સંખ્યા ઓછી થતી જાય છે. પણ હા એ નોંધવું રહ્યું કે હજી પણ પુસ્તપ્રેમીઓ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. આજની પેઢીઓ પાસે સમયના અભાવને કારણે પુસ્તકમાં રસ નથી. પણ આજની પેઢી વાંચે તો છે જ. હવે ઈ-બુક, ઈ-મેગેઝીન, ઈ- પેપરનો જમાનો આવ્યો છે. ગુગલ નામના જંગલમાં બધું જ મળી રહે છે. ભલે, હમણાંના આધુનિક, વ્યસ્ત જીવનમાં જ્યારે સમય મળે ત્યારે થોડું થોડું વાંચન થતું રહેવું જોઈએ. આજની પેઢીને કંઈક નવું જાણવામાં અને નવું નવું અપનાવવું ખુબ ગમે છે. આજની પેઢી સતત પરિવર્તન ઇચ્છે છે. એ લોકો પોતાનાં હાથની આંગળીના ટેરવે બ્રહ્માંડ લઈને ફરે છે મોબાઇલમાં. હવે મોબાઈલમાં બધું જ સહેલાઈથી મળે છે. પરંતુ એ જરૂરિયાત પૂરતું જ હોય છે. એના વિશે ઊંડાણમાં જાણવું હોય તો જે તે વિષય વિશે બધી જ માહિતી વાંચવી જ રહી. એટલે જ કહું છું કોઈ પણ ક્ષેત્ર હોય વાંચન ખૂબ જરૂરી છે. વાંચતાં રહો! મસ્ત રહો! જીવનને સરળ બનાવતા રહો! વાંચનથી ખૂબ આનંદ મળે છે. એ મારો પોતાનો અનુભવ છે. અને આ ભાગદોડવાળી દુનિયામાં પોતાના માટે કંઈ કરી શક્યાનો અથવા તો સમય ફાળવી શક્યાનો સંતોષ મળે એ જુદું!
.
એક પથ્થરમાંથી બનતા શિલ્પને આદર મળે
જો મઠારો જિંદગીને તો જ કંઇ નક્કર મળે
– હિતેન આનંદપરા
.
( કિંજલ દિપેશ પંડ્યા )

अमृता प्रीतम की पुण्य तिथि पर-उमा त्रिलोक

पिछली शताब्दी की कवित्री अमृता प्रीतम शहजादी थी अल्फ़ाज़ की ।
.
उन की कलम ने ज़िन्दगी के हर पहलू को छुआ और इतनी सच्चाई से उकेरा कि एक नई सोच ने जन्म लिया।
.
उन्होंने मोहब्बत को एक नई परिभाषा दी, एक नए सांचे में ढाला।
.
किसी को इंतहा चाहा और किसी दूसरे की मोहब्बत को दिलोजान से कबूल भी किया।
.
यह इतनी शिद्दत से किया कि एक मिसाल कायम की।
.
मगर ऐसे रिश्तों को समझना, मान लेना और सम्मान देना थोड़ा मुश्किल है क्योंकि ऐसा आम तौर पर होता नहीं।
.
जब किसी ने पूछा सच्चा प्यार तो एक बार ही होता तो अमृता ने यह दोनों प्यार कैसे निभाए तो मैंने यही कहा कि ” मै अमृता के साथ १२ साल की लंबी अवधि तक संपर्क में रही लेकिन कभी उनके प्यार में कोई खोट नहीं देखा। जिस शिद्दत से उन्होंने प्यार किया किसी और को करते भी नहीं देखा”
.
साहिर के लिये उन्होंने कहा ” साहिर मेरे लिए एक दूर चमकता सितारा था और इमरोज़ मेरे घर की छत “
.
अमृता ने साहिर की जुदाई को भरपूर जिया और झेला भी..उसकी याद में अपने आप को सिगरेट की राख की तरह जलाया और इमरोज़ को एक खूबसूरत धुन की तरह अपनाया ।
.
साहिर उनकी ज़िंदगी में एक मोहब्बत का मुजस्मा ही बना रहा … एक जीता जागता इंसान या प्रेमी नहीं बन सका, मगर अमृता उसे कभी पैगाम तो कभी उलहाने भेजती ही रही।
.
उन्होंने लिखा, ” लख तेरे अंबारा विचों दस की लभया सानू इक्को तंद प्यार दी लबी ओह वी तंद इकहरी “
.
वह उस मोहब्बत के झोंके को पाने के लिए ताउम्र इंतज़ार करती रही उसे खोजती रही और खोजती खोजती ही चली गई।
.
इमरोज़ ने अमृता पर दिलोजान से अपना सब कुछ लुटा दिया अपने प्रेम की बारिश में उन्हें पूरी तरह भिगो दिया, फिर भी यह कैसी मजबूरी थी ?
.
इमरोज़ कहते हैं , ” अमृता का साहिर को प्यार करना और मेरा अमृता को प्यार करना, हम दोनों की मज़बूरी है “
.
इमरोज़ की यह दरिया दिली है कि उन्हों ने दिल से कबूल कर लिया था कि अमृता साहिर से मोहब्बत करती है और करती रहेगी… तभी तो उन्होंने अपने कमरे में साहिर की तस्वीर भी टांग रखी थी।
.
अमृता की ज़िदंगी में जो पतझड़ साहिर छोड़ गए थे उन मुरझाए फूलों वाले मौसम को फिर से पुर बहार करने के लिए इमरोज़ ने सब यतन किए…
.
अमृता ने साहिर से मोहब्बत की लेकिन कभी छुपाया नहीं… इमरोज़ से भी नहीं
.
खलील जिब्रान ने अपनी एक किताब में साइलेंट सौरो ( silent sorrow ) का ज़िक्र किया है ठीक वैसे ही अमृता की कहानी एक खामोश शोक की कहानी थी जहां मोहब्बत ने दिल के दरवाज़े की देहली पार तो की थी और उसे अपनी जादुई सुनहरी किरणों से रोशन भी किया था लेकिन ….. जुदाई और दर्द झोली में डाल कर चुपके से चली गई ।
.
अमृता ने अपना जीवन इन बची खुची तसली में जिया, उनका दिल तड़पा और इस दर्द का लावा बहा… खूब बहा…और साहित्य के एक बड़े अंबार में बदल गया ।
.
एक प्रेमिका एक बहुत बड़ी लेखिका बन गई।
.
( उमा त्रिलोक )

વેલેન્ટાઈન કે બલિદાન ???-સી.એમ.સરકાર

વેલેન્ટાઈન કે બલિદાન ???

 

નક્કી કરી લો કે શું મનાવવું છે ?

શું મનાવવું જોઈએ ?

શું મનાવી રહ્યા છીએ ?

 

સવાલોની ઝડીઓ વચ્ચે શરૂ થતા આજના લેખમાં છે માત્ર સવાલો જ…  હજારો જખમ આપતા સેંકડો સવાલો તીરની જેમ માથામાં આખા શરીરમાં ખુંપવા લાગ્યા ને છાતી ફાડીને લોહી બહાર નીકળી જવાની કંપારી વછૂટતી કલ્પના છૂટી ત્યારે આ લખવા બેઠો છું. ધ્યાનથી વાંચજો, હાથ ધ્રૂજે છે, પાંપણ છલકાય છે ને ઓશીકું ભીંજાય છે ત્યારે આ લેખ લખાઈ રહ્યો છે.

 

દેશના યુવાનોને પશ્ચિમીકરણનો તાવ ચડ્યો છે. ધીમે ધીમે આ તાવ કોરોના જેવા જીવલેણ વાઇરસનું સ્વરૂપ ધારણ કરી રહ્યો છે. આપણે સહુ ભારતની અમર બલિદાની પરંપરાના વાહકો છીએ. આમ તો ઇતિહાસ એમ કહે છે કે ભારતે કદાપિ કોઈ દેશ કે માનવજાત પર સામે ચાલીને ક્યારેય આક્રમણ નથી કર્યું. પણ એક સત્ય એ પણ છે કે સંસ્કૃતિ-દેશ-ધર્મ-પરંપરાની રક્ષા માટે રક્ષાત્મક યુદ્ધો લડતા-લડતા સેંકડો લોકોએ બલિદાનો આપ્યા છે. આજના અફઘાનની પેલે પાર (ગાંધાર) સુધી આપણી અક્ષુણ્ણ સત્તા હતી. કદાચ આક્રમણ નહીં કરવાની વૃત્તિને કારણે, સહિષ્ણુ વૃત્તિને કારણે એક એક હિસ્સો કપાતો ગયો ને એક સમયનું જંબુદ્વીપ કે આર્યાવર્ત કે મહાન ભારત કપાતું-કપાતું આજનું હિન્દ કે ભારત માત્ર બનીને રહી ગયું.

 

“બાએ મારી બાઉન્ડરી” નામના એક નાટકમાં એક સંવાદ સાંભળ્યો ‘તો : “પરદેશમાં રહેલી બીમારી આપણે ત્યાં બહુ ઝડપથી આવી જતી હોય છે, જ્યારે તેની દવા અહીં આવતા સેંકડો વર્ષો લાગી જાય છે.” કેટલી વાસ્તવિક ને તલસ્પર્શી હકીકત છે, નહીં ???  વેલેન્ટાઈન જેવી બીમારીએ અહીં આવીને ભરડો લીધો છે. જવા-નીકળવાનું નામ જ નથી લેતી. ફિલ્મો ને સિરિયલો જોઈને છાકટી બનેલી આજની પેઢી ગજબના રવાડે ચડી છે. એમની ચકી ગજબની ફુલેકે ચડી છે. અટિયા-પટિયા પાડી, મોંઘા અત્તરના ફુવારા છાંટી હાથમાં ગુલાબ લઈને આંટા મારશે, બી માય વેલેન્ટાઈન… અરે ચલ હટ… સાવ હલકટ જેવી વાત થઈ આ તો. પ્રેમ કોઈ એક દિવસનો મોહતાજ હોય ? પ્રેમને કોઈ ઘડી-પળ કે મૂહુર્ત જોવાના હોય ???  પ્રેમનો મહિનો હોય ???

 

અચ્છા એ છાકટાઓને મારા બીજા બે ત્રણ સવાલ : કોઈ દિવસ તમને જણનારી જનેતાને આઈ લવ યુ કહ્યું છે ? બારે મહિના ઢસરડા કરીને તમારું પેટ ભરતા તમારા બાપને ભેટ્યા છો કદી ? તમારા ઘેર કચરા-પોતા કરવા આવતી બાઈને પ્રેમથી દુઃખ પૂછ્યું છે કદી ?

 

ચલો, સવાલ તો બીજાય છે : ગીતા જયંતિ ક્યારે આવે ?  એકાદશીનો વૈજ્ઞાનિક મહિમા શું છે ? 17 વર્ષની ઉંમરે અંગ્રેજોએ ફાંસી આપી હતી એ વીર બાળક ભગવાન તિલકા માંઝીનું નામ કેટલા લોકોએ આજ પહેલા સાંભળ્યું છે ? ભગતસિંહને ફાંસી કયા ગુના માટે થઈ ? દુનિયા જેને ઝૂકે છે એ ચરક અને સુશ્રુત મુનિઓના નામ સાંભળ્યાં છે ?

 

ચલો, આ સવાલના જવાબો શોધજો. પહેલા એ કહો, વેલેન્ટાઈન શા માટે મનાવવાનો ? સંત વેલેન્ટાઈન કોણ હતા ? એણે ભારત માટે, ભારતના લોકો માટે શું કર્યું ? અને એ એક સંત જ હતા તો એ સંતની યાદમાં આવા વેવલાવેડા શું કામ કરવાના ? કોઈ સંતની યાદમાં પ્રેમ કરે ? સંતની યાદમાં કોઈ ગુલાબ લઈને ફરે ? સંતને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા કોઈ આવી નખરેબાજી ને નાટકબાજી કરે ?

 

આવો, વીરપુર ! બસો વર્ષ પહેલા થઈ ગયેલા એક સંતપુરુષની શ્રદ્ધાંજલિ આપવા બસો વર્ષથી અખંડ રામરોટી ચાલે છે. રોજના હજારો લોકો મફત ભોજન મેળવે છે. ટૂકડો ત્યાં હરિ ઢૂકડો. આવા હોય સંતજીવન ને આવી હોય એમને શ્રદ્ધાંજલિ. આવો, બજરંગદાસબાપાના બગદાણામાં. ભૂખ્યા જાવ તો કહેજો. એ ઓલિયાના સ્મરણમાં અખંડ રામરોટી ચાલે છે. ચાલો પરબવાવડી બતાવું, દર્દી, ગાંડા, ઘેલા, માંદા, સહુની સમાનભાવે સુશ્રૂષા કરાય છે. ભગતના ગામ આંટો મારો (જોજો સાયલા કહેશો તો કોઈ પાણી પણ નહીં પીવડાવે, એને ભગતનું ગામ જ કહેવું પડે) ખબર પડે કે એક સંતના સ્મરણમાં એની નિશ્રામાં કેટ-કેટલું થાય છે. ખારાપાટની સાવ સૂકી મરુભૂમિ પીપળીધામ પધારો, સંત સવાભગતના ભજનનું સત આજે ય જીવે છે ને હજારો ભૂખ્યા અહીં ભજન-ભોજન બધું ય મેળવે છે. કમિજળા ભાણ સાહેબની સમાધિ પર પધારો, આઠે પ્રહર ધર્મ-કર્મ-સેવા ને ભજન-ભોજન ચાલે છે. વનથળ નિવાસી બ્રહ્મલીન પુરુષોત્તમલાલજી મહારાજની પાવની નિશ્રામાં ચાર-ચાર આશ્રમોમાં નિત્ય ભજન-ભોજન ને ગૌસેવા-માનવસેવા થાય છે.

 

આ તો આંગળીના વેઢે ગણાય એટલી વાત કરી. બાકી આ ગુજરાતની છાતીમાં હજારો સંતોના ચરણ પડ્યા છે. ને એ ચરણે ચાલીને માનવસેવા કરનારા કરોડો લોકો આજે ય મોજૂદ છે.

 

આવી ઉજળી પરંપરા છોડીને એક વિદેશી સંતની વરસી મનાવવા હાલી નીકળ્યા છો ? એ પણ સાવ આવી કઢંગી રીતે ??? બી માય વેલેન્ટાઈન…. વ્હોટ અ રબ્બીશ… એક્ઝેટલી આ જ શબ્દો રસ્તે રઝડતો કોઈ રોમિયો તમારી સગી બહેન કે ભાભીને કહી જાય તો ???

 

કેમ ભઈ !? આઘાત લાગે છે ? દુઃખ થયું ? લોહી ઉકળ્યું ? તો ઉકળવું જ જોઈએ, વાજબી છે. પણ ત્યારે… જ્યારે તમે કોઈની બહેન-દીકરી કે ભાભીનો પીછો કરતા હોવ ત્યારે….

 

ગયા વર્ષની એક મોટી ઘટના તો યાદ જ નહીં હોય તમને ? સમાચાર સાંભળીને આ લખનારે લેપટોપનો ઘા કરેલો ને આંખો ભીંજાઈ ‘તી આખા દેશની. સર્જીકલ સ્ટ્રાઈકના વળતા જવાબ રૂપે મક્કાર-કાયર-હલકટ પાકિસ્તાને પોતાના સૂવરો મોકલીને ગ્રેનેડ હૂમલો કરાવ્યો. જેના પરિણામે પુલવામામાં એ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ઘટના બની. અને સ્થળાંતર કરી રહેલી આપણી અર્ધસૈન્યદળની ટૂકડીના ૪૪ જવાનો શહીદ થયા. એ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ઘટનાને આ ૧૪ તારીખે એક વર્ષ પૂર્ણ થાય છે. હજુ સુધી આંખ સામેથી એ દૃશ્યો હટતા નથી. એ ધડાકો, એ આંચકો, એ સન્નાટો, એ બોટી-બોટી ટૂકડામાં વિખરાયેલા પડેલા મા ભારતીના ૪૪ વીર સંતાનો… કશું જ નજર સામેથી ખસતું નથી. હૃદય પર એવડો કડાકો થયેલો જાણે કોઈએ પ્રાણ હરી લીધા ન હોય ! એર-સ્ટ્રાઈકથી હૃદય થોડું આશ્વસ્ત થયું, પણ… ૪૪ વીરોના અસ્થિઓને હજુ ય ટાઢક ન વળ્યાંનો ભાવ રહી-રહીને જાગ્યા કરે છે. ને હજુ આંખ મોતીના તોરણ ટાંક્યા કરે છે. હજુય કેટલીય પથારીઓ રાત-રાતભર જાગ્યા કરે છે. દેશ હજુ ય રહી-રહીને હીબકાં ભરી રહ્યો છે. આંખમાં ભરેલા એ દૃશ્યો હજુ ય અસ્તિત્વને હચમચાવી મૂકે છે.

 

ત્યારે, હજુ ય જો ૧૪ ફેબ્રુઆરી તમારે માટે વેલેન્ટાઈન ડે હોય તો ફાટી મરો, તમે ભારતીય કહેવાને લાયક નથી. આ દેશની ધરતી તમારી પાસે કશી અપેક્ષા નહીં રાખે ગદ્દાર-ગુલામો ! તમે અંગ્રેજી અને અંગ્રેજીયતને ગુલામ રહેવા જ જન્મ્યા છો. હજુ ય એ ગુલામીની પરંપરામાંથી બહાર નથી આવવું તો પોતાને ભારતીય ન કહેતા. હજુ ય જો તમે આ દેશની બલિદાની પરંપરાને ઓળખતા નથી, વંદન નથી કરતા તો તમે દેશદ્રોહી, ગદ્દાર અને મક્કાર છો.

 

આક્રોશ બિલકુલ વાજબી છે ને એ કાયમ રહેશે જ… તમામ સવાલો આવકાર્ય.

 

તો બોલો, શું સ્વીકારો છો ?

૧૪ ફેબ્રુઆરી : વેલેન્ટાઈન કે બલિદાન દિવસ ?

 

જો આ લેખ વાંચ્યા પછી આંખ ખૂલે તો આ ૧૪ ફેબ્રુઆરી શોક મનાવજો, બલિદાન દિવસ મનાવજો. શહીદોની યાદમાં સફેદ કે કાળા વસ્ત્ર પહેરી બે મિનિટ મૌન રાખજો, તિરંગાને સ્લામી આપી વંદે માતરમ્ ને જન-ગણ-મન ગાજો, પૂરા દિલથી ભારતમાતાની જય બોલજો. કોઈ સૈનિકના ચરણસ્પર્શ કરજો. ને શહીદોના આત્માની શાંતિ માટે પ્રાર્થના-પુણ્ય-દાન કરજો. ભારતીય હોવાનો આ જ મોટો પુરાવો છે. આ જ ભારતમાતાના ઋણ ચૂકવવાનો અવસર છે. પ્રભુ શ્રી રામે લક્ષ્મણના સવાલનો જવાબ આપતા કહેલું :

 

अपि स्वर्णमयि लंका न मे लक्ष्मण रोचते ।

जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी ।।

 

ઈશ્વર સહુને સન્મતિ આપે, ઈશ્વર સહુને ભારતમાતા પ્રત્યે પ્રેમભાવ અર્પણ કરે.

 

-આપનો જ

સી.એમ.સરકાર

+૯૧૯૫૫૮૫૧૧૧૪૩

+૯૧૯૫૭૪૭૧૧૧૪૩

હાસ્યાસ્પદ હક્કો-ફાલતું ફરજો-વિનય દવે

26મી જાન્યુઆરી. પ્રજાસત્તાક દિવસ આપણા ભારતના બંધારણનો ‘જન્મદિવસ’. વિશ્વના મહાન દેશોના બંધારણમાંથી શ્રેષ્ઠ મુદ્દાઓ લઈ બનાવવામાં આવેલું આપણું બંધારણ શ્રેષ્ઠત્તમ ગણવામાં આવી રહ્યું છે. આપણા આ ‘વર્લ્ડ બેસ્ટ કોન્સ્ટિટ્યુશન’માં દેશનું તંત્ર સારી રીતે ચાલે તે માટે ઘણું બધું લખવામાં આવ્યું છે, પણ એમાં દેશના નાગરિકો માટે હક્ક અને ફરજો અંગે જે લખવામાં આવ્યું છે તે તો ખૂબ જ અદ્ભુત છે. બંધારણ મુજબ મને, તમને આપણને સૌને વાણી સ્વતંત્રતાનો હક્ક, ઇચ્છા મુજબનો ધર્મ પાળવાનો હક્ક, ન્યાય મેળવવાનો હક્ક એવા ઘણા બધા હક્ક, અધિકાર યાને કિ ફંડામેન્ટ રાઇટ્સ મળેલા છે, તેવી જ રીતે બંધારણમાં નાગરિકો માટે કેટલીક ફરજો પણ જાહેર કરાઈ છે. જેમ કે, બંધારણ, રાષ્ટ્રધ્વજ, રાષ્ટ્રગીતનું સન્માન જાળવવું, રાષ્ટ્રની એકતા-અખંડિતતા જળવાઈ રહે તેનો ખ્યાલ રાખવો, પ્રાકૃતિક સંપત્તિ અને રાષ્ટ્રીય સ્મારકોની જાળવણી કરવી એવી ઘણી ફરજોનો પણ બંધારણમાં ઉલ્લેખ છે.

 

પણ ભઈ આ તો બંધારણ મુજબ જાહેર થયેલ હક્ક અને ફરજો છે, પણ એ સિવાયના ઘણા હક્ક અને ફરજો તો આપણે જાતે-પોતે બનાવી નાખ્યાં છે અને એનો અમલ કરી રહ્યા છીએ. આવા દેશના નાગરિકો દ્વારા ‘સેલ્ફ મેન્યુફેક્ચર્ડ’ હક્ક અને ફરજો કયાં છે ખબર છે? નહીં ખબર? તો લો હોંભરો તારે…

 

ગંદકી કરવાનો હક્ક અને ફરજ:

આપણે ભારત દેશના નાગરિકો આખા દેશને ‘પોતાની મિલકત’ સમજીએ છીએ અને પોતાની મિલકતમાં તો જે કરવું હોય એ કરાય એવી માનસિકતા સાથે આપણે ચારે બાજુ ગંદકી કરતા રહીએ છીએ. ગંદકી ફેલાવવી એને આપણે આપણા હક્ક સમજીએ છીએ. સરકાર ગમે તેટલાં સ્વચ્છતા અભિયાનો કરે, પણ આપણે ‘ગંદકી કરવી એ અમારો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે’ એવું નક્કી કરી સતત, અવિરત, ચારેબાજુ ગંદકી ફેલાવ્યા જ કરીએ છીએ. ગંદકી ફેલાવવાના હક્કની પૂર્તિ કરવા માટે આપણે પાન, મસાલા, ગુટખા ખાઈ ગમે ત્યાં થૂંકવાની પ્રવૃત્તિને ફરજ ગણી એનો અમલ કરતા રહીએ છીએ. એ સિવાય ગમે ત્યાં કચરો ફેંકવો, જાહેર સ્થળોએ ખૂબ ગંદકી કરવી, મન ફાવે ત્યાં જાહેરમાં ‘એકી-બેકીની રમત’ રમવાની ફરજ નિભાવી ગંદકી કરવાના હક્કને અમલમાં મૂકતા રહીએ છીએ.

 

ઘોંઘાટ કરવાનો-ડિસ્ટર્બન્સ ઊભું કરવાનો હક-ફરજ:

આપણે ભારતના બધા જ નાગરિકો ખૂબ ઘોંઘાટપ્રિય પ્રજાજનો છીએ. બીજાની પરવા કર્યા વગર ગમે તે સમયે ખૂબ ત્રાસજનક ઘોંઘાટ કરવો એને આપણે આપણો હક્ક સમજીએ છીએ. આપણા આ ઘોંઘાટિયા હક્કને અમલમાં મૂકવા આપણે ઘોંઘાટી ફરજો અદા કરવા માંડીએ છીએ. અભૂતપૂર્વ ઘોંઘાટ કરવા આપણે જાહેરમાં ધાર્મિક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરીએ છીએ, સભાઓ કરીએ છીએ, સરઘસો કાઢીએ છીએ, વરઘોડા લઈ નીકળી પડીએ છીએ, જાહેરમાં ગમે ત્યારે ફટાકડા ફોડીએ છીએ, મોબાઇલમાં ગમે ત્યારે, ગમે તે રીતે રાડારાડી કરી વાતો કરવા માંડીએ છીએ. ખૂબ જ નિષ્ઠાથી તીવ્ર ઘોંઘાટ કરવાની ફરજ નિભાવી લોકોને પરેશાન કરી, શાંતિનો ભંગ કરી ઘોંઘાટ કરવાના હક્કની મજા લઈએ છીએ.

 

ફાલતુ, વાહિયાત બકવાસ કરવાનો હક્ક અને ફરજો:

આપણા બંધારણમાં આપણને વાણી સ્વાતંત્ર્યનો હક્ક મળેલો છે. આપણે આપણા વિચારો મુક્ત રીતે વ્યક્ત કરી શકીએ છીએ, પણ આ હક્કનો દુરુપયોગ કરી આપણે ‘દે જ દે’ બકવાસ કરવાનો હક્ક જાતે બનાવી દીધો છે. કોઈપણ વ્યક્તિ પર કોઈપણ વિષય પર આપણે કંઈ પણ બોલવા માંડીએ છીએ, લખવા માંડીએ છીએ, આડેધડ બકવાસ કરી ‘ઝૂડમઝૂડ’ શરૂ કરી દઈએ છીએ. ઉગ્ર અને વ્યગ્ર બની જેમ ફાવે એમ લવારી કરીએ છીએ, દલીલો કરીએ છીએ. આપણા બકવાસ કરવાના હક્કને પરિપૂર્ણ કરવા આપણે ‘બકવાસી ફરજો’ નિભાવવા માંડીએ છીએ. જેના ભાગરૂપે આપણે ચાની કીટલીઓ પર, બગીચા બાંકડે, પાનના ગલ્લે, ગલીના નાકે, ઘરની બહારના ઓટલે ટોળું વળી બેસી જઈએ છીએ અને બોગસ વાતો મોટા અવાજે કરવા માંડીએ છીએ. આ ઉપરાંત મોબાઇલ ફોનમાં, સોશિયલ સાઇટ્સ પર, વોટ્સએપ, એફ.બી., ટ્વિટર પર ગમે એવું એલફેલ લખી ફરતું કરી દઈએ છીએ. કેટલાંક તો ટીવી ચેનલોમાં, સમાચારોમાં જઈ ‘ટોક શો’માં બેસી ખૂબ ભંગાર વાતો યાને કિ બકવાસનો મારો ચલાવતા રહે છે. આપણો આ ફાલતુ બહુ બકવાસનો હક્ક અને એની ફરજો ખૂબ ‘ન્યૂસન્સ’ ફેલાવે છે.

 

કાયદા-કાનૂન-નિયમ-રૂલ્સ તોડવાનો હક્ક અને ફરજો:

આમ તો આપણે ત્યાં ‘રૂલ ઓફ લો’ એટલે કે ‘કાયદાનું શાસન’ છે, પણ આ વાત એ માત્ર બોલવા-સાંભળવામાં સારી લાગે એવી વાત છે. બાકી આપણને બધાયને કાયદા અમલ નહીં કરવાની, નિયમો નહીં માનવાની, કાનૂન તોડવાની, રૂલ્સની ‘ઐસીતૈસી’ કરવાની જબરી ફાવટ છે. કાયદો હોય એને તોડવો જ જોઈએ આ વાતને આપણે પોતાનો અધિકાર માનીએ છીએ.

 

આપણા ‘કાયદાતોડ હક્ક’નું જડબેસલાક પાલન કરવા આપણે પ્રમાણિક રીતે કાયદા ઉલ્લંઘનની અપ્રમાણિક ફરજો નિભાવીએ છીએ. કાયદો હોય તો એમાં છીંડાં શોધી છટકવું એ  આપણે નૈતિક ફરજ માનીએ છીએ. આ ઉપરાંત કાયદો તોડી અને પછી ‘તોડ-પાણી’ કરવા ‘સેટિંગ પાડવા, છેડા અડાડી છટકી જવું, ખિસ્સા ગરમ કરી ખોવાઈ જવું, લાંચ-રુશવત આપવી, સામા થવું, સરાસર ખોટું બોલવું આ બધી ફરજોનો અમલ કરી આપણે કાયદા તોડવામાં હક્કની માથાભારે બની મસ્તીથી મજા માણીએ છીએ.’

 

આ સિવાય ઘપલાં કરવાં, ગોટાળા કરવા, જુઠ્ઠાણાં ચલાવવાં, વિરોધ અને માત્ર વિરોધ જ કર્યા કરવો, ટાંટિયાખેંચ પ્રવૃત્તિ કરવી, લાગવગ લગાડી આગળ વધી જવું. ઘૂસણખોરી કરવી, કામકાજ કરવામાં દાંડાઈ કરવી, ફરજ નિભાવવામાં દોંગાઈ કરવી, મફતનું મારી ખાવું, આવાં ઘણાં ઘણાં હક્ક અને ફરજો આપણે જાતે બનાવી લીધાં છે. આપણા આવા જ લેભાગુ વર્તનના કારણે પ્રજાસત્તાક ભારત દેશની પ્રજાને ‘સટ્ટાક-સટ્ટાક’ તમાચા પડતા રહે છે. 1950ની 26મી જાન્યુઆરીથી અમલમાં આવેલા ‘બેસ્ટ’ બંધારણમાંથી કંઈક તો શીખો મારા વાલીડાંવ!

 

( વિનય દવે )

રાષ્ટ્રભક્તિ-કાના બાંટવા

રાષ્ટ્રભક્તિ વર્ષમાં બે વાર પહેરવાનાં કપડાં નથી.

 

છવ્વીસમી જાન્યુઆરી અને પંદરમી ઓગસ્ટ. આ બે રાષ્ટ્રીય પર્વ આવે એટલે આપણને સિઝનલ રાષ્ટ્રભક્તિનો વાઇરલ બુખાર ચડે છે. વોટ્સએપ, ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ જેવાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મને તિરંગાના ફોટા, રાષ્ટ્રગીતની કડીઓ અને એમપીથ્રી વડે છલકાવી દઈએ છીએ અને દેશદાઝ દેખાડ્યાના સંતોષ સાથે નિરાંતે પોઢી જઈએ છીએ.

 

આપણા માટે પ્રજાસત્તાક પર્વ કે સ્વાતંત્ર્ય દિવસ એટલે રજાનો દિવસ. તિરંગાને યાદ કરવાનો અને અમુક માટે સલામ કરવાનો દિવસ. રાષ્ટ્રભક્તિના મેસેજ મોકલવાનો દિવસ. રજા ક્લબ કરીને ક્યાંક ફરવા જતા રહેવાનો દિવસ.

 

રાષ્ટ્રપ્રેમ કોઈ એક દિવસ પૂરતો સીમિત ન હોય, એ તો 24×7 ધધકતો હોય. શાશ્વત હોય. એ કોઈ એક દિવસનો મોહતાજ ન હોઈ શકે. એ કોઈ વિશેષ દિવસે વાપરીને પછી વર્ષ દિવસ સુધી સાચવીને કબાટમાં મૂકી દેવાની ચીજ નથી. થાપણાનાં કપડાં જેવો શબ્દપ્રયોગ તમારામાંના ઘણાએ સાંભળ્યો નહીં હોય. અગાઉના જમાનામાં પ્રસંગોએ પહેરવા માટે નવાં અને થોડાં મોંઘાં કપડાં સાચવીને કબાટમાં રાખવામાં આવતાં. સારા પ્રસંગે એ પહેરવાનાં અને પછી ધોઈને પાછાં મૂકી દેવાનાં. આપણી દેશભક્તિ થાપણની થઈ ગઈ છે.

 

વર્ષમાં બે વખત પહેરો અને પછી ગડી વાળીને, સાચવીને મૂકી દો. થાપણાનાં કપડાં સાથે તેને સાચવવા માટેનાં દ્રવ્યો અને ઘરેણાં પણ એ જ કબાટ કે ટૂંક કે પટારામાં રહેતાં એટલે તે કપડાંમાં એક વિશિષ્ટ સુગંધ આવતી. વર્ષે બે વખત બહાર નીકળતી રાષ્ટ્રભક્તિમાં પણ એવી જ સુગંધ આવતી હોય છે, જે ઉછીની હોય છે, પોતીકી નથી હોતી.

 

સોશિયલ મીડિયા પર રાષ્ટ્રીય પર્વ નિમિત્તે આપણે મેસેજનો જે ધોધ વહાવીએ છીએ તે ખરાબ નથી, પણ તે રાષ્ટ્રભક્તિયે નથી જ. એ દેશદાઝનો દેખાડો માત્ર છે. તમે પણ દેશ પ્રત્યે અખૂટ લાગણી ધરાવો છો એવું બીજાને બતાવવા માટે આ મેસેજ થાય છે. કોઈ તમને ઓછા દેશભક્ત ન સમજી લે એ માટેનો પ્રયાસ છે.

 

અત્યારની પરિસ્થિતિમાં તો ઓછા દેશભક્ત કે દેશપ્રેમરહિત સમજવા માટે સોશિયલ મીડિયા જ એકમાત્ર માપદંડ રહ્યો છે એ પણ હકીકત છે. દેખાદેખીને લીધે ફોરવર્ડ અને લાઇક્સ થાય છે. દેશભક્તિ સોશિયલ મીડિયામાં મેસેજીસ થકી દેખાડો કરવાની ચીજ નથી, એ આચરણમાં મૂકવાની ચીજ છે. અમલ કરવાની ચીજ છે.

 

દેશભક્તિ જીવવાની હોય, જતાવવાની ન હોય. દેશપ્રેમ શ્વાસ જેટલો અનાયાસ હોય, એ એક વિશ્વાસ હોય, આયાસપૂર્વક ઢંઢેરો પીટવાનો ન હોય દેશપ્રેમનો.

દેશદાઝ, રાષ્ટ્રભક્તિ શું છે?

તેના માટે સરહદ પર લડવા જવું અનિવાર્ય નથી.
તેના માટે કોઈ સલામતી દળમાં જોડાવું અનિવાર્ય નથી.
તેના માટે કોઈ પદ પર હોવું જરૂરી નથી.
તેના માટે કોઈ વિશેષ સુવિધાની જરૂર નથી.
તેના માટે કોઈ સાધન, શસ્ત્ર, સરંજામથી સજ્જ થવાની જરૂર નથી.
તેના માટે કોઈ શિક્ષણ-પ્રશિક્ષણની આવશ્યકતા નથી.
તેના માટે સ્નાયુબદ્ધ શક્તિશાળી હોવું જરૂરી નથી.
તેના માટે કોઈ ચોક્કસ કોમ, જ્ઞાતિ, નાતના હોવા અનિવાર્ય નથી.
તે કોઈનો ઇજારો નથી અને કોઈ ચોક્કસ વર્ગની જ ફરજ નથી.
તેના માટે કોઈ ગણવેશ વર્દી જરૂરી નથી.
તેના માટે સરકારની મંજૂરીની આવશ્યકતા નથી.
દેશભક્તિ
રાષ્ટ્રપ્રેમ
દિલમાંથી પ્રગટે છે.
બારેમાસ વહે છે.
ખુમારી આપે છે.
સંતુષ્ટી આપે છે.
તેજ આપે છે.
તાકાત આપે છે.
એ સંસ્કારમાં સિંચાય છે

રાષ્ટ્રગીત સાંભળતી વખતે તમને ઊભા થઈ જવાની અદમ્ય ઇચ્છા થઈ આવે છે? તમે સાવધાન થઈ જાઓ છો? તમારાં રૂંવાડાં ઊભાં થઈ જાય છે? રક્તપ્રવાહ ઝડપી થઈ જાય છે? એ તમારી માતૃભૂમિ, તમારા નેશન પ્રત્યેની તમારી લાગણી દર્શાવે છે. આ લાગણી કર્મમાં પરિવર્તિત થવી જોઈએ. એ જીવવી જોઈએ નહીંતર વ્યર્થ જાય.

તમે રસ્તા પર કચરો ન ફેંકો એ દેશભક્તિ છે.
તમે જાહેરમાં થૂંકો નહીં એ દેશભક્તિ છે.
તમે ટ્રાફિક સેન્સ દર્શાવો એ દેશભક્તિ છે.
તમે કરવેરા ભરો એ દેશભક્તિ છે.
તમે સરકારી સંપત્તિનું રક્ષણ કરો એ દેશભક્તિ છે.
તમે બસ-ટ્રેનની સીટ ન ચીરો એ દેશભક્તિ છે.
તમે શહેરની દીવાલો ગંદી ન કરો એ દેશભક્તિ છે
તમે બીજા નાગરિકને મદદરૂપ થાઓ એ દેશભક્તિ છે.
તમે લાઇનમાં ઊભા રહો એ દેશભક્તિ છે.
તમે સામાજિક સેવા કરો એ દેશભક્તિ છે.

યાદી અનંત છે. દરેક કામમાં તમે દેશદાઝ દેખાડી શકો. અન્નનો બગાડ નહીં કરીને, પાણી બચાવીને, નેચરલ રિસોર્સનો મર્યાદિત ઉપયોગ કરીને. કંઈ કેટલીય રીતે રાષ્ટ્રભક્તિ બનાવી શકાય.

 

પાકિસ્તાનની વિરુદ્ધમાં સોશિયલ મીડિયામાં પોસ્ટ મૂકવી એ જ રાષ્ટ્રભક્તિ નથી. એના માટે પાકિસ્તાન સામે લડવા જવાની હિંમત જરૂરી છે. ડોકલામમાં ચીની સૈનિકો ઘૂસી આવે ત્યારે રેલી કાઢીને પૂતળાં બાળવાં એ જ રાષ્ટ્રપ્રેમ નથી. આંદોલનો કરવાં એ રાષ્ટ્રભક્તિ નથી. તોડફોડ કરવી, રસ્તાઓ પર ચક્કાજામ કરવા, વાહનો સળગાવવાં, મારામારી કરવી એ લોકશાહીમાં વિરોધ કરવાની રીત બની ગઈ છે, પણ એ દેશપ્રેમ નથી.

 

દેશને ચાહનાર ક્યારેય દેશને નુકસાન કરી શકે નહીં. ભારતનો સામાન્ય માનવી દેશપ્રેમી છે. ભારતના નાગરિકોને મા ભારતી પ્રત્યે અનંત આદર છે, કારણ કે આ પ્રજાએ ગુલામી જોઈ છે. ભારતમાતાના પગમાં બેડીઓ પડેલી જોઈ છે. આઝાદીની કિંમત આ પ્રજાએ ચૂકવી છે, પણ સિત્તેર વર્ષે ઘણું ભુલાઈ ગયું છે. ઘણું આભાસી થઈ ગયું છે. દેશપ્રેમ છે, પણ તે દર્શાવવાના રસ્તા નથી જાણતા એટલે સસ્તા અને સરળ ઉપાયો-પોસ્ટ ફોરવર્ડ કરવા જેવા અજમાવે છે. આ દંભ નેતાઓમાંથી પ્રજામાં ઊતર્યો છે.

 

પ્રજાસત્તાક દિન નિમિત્તે ધ્વજવંદન કરતા નેતાઓ નર્યો દંભ જ કરે છે. મીડિયા પૂછે ત્યારે વંદે માતરમની ચાર કડી પણ ગાઈ શકતા નથી. અરે! જનગણમનના સર્જકનું નામ પણ નેતાશ્રીઓને યાદ નથી હોતું. તેઓ સફેદ કપડાં પહેરીને સલામ ઠોકે છે, ભાષણો કરે છે, ઉપદેશ આપે છે, શુભેચ્છા આપે છે, સંદેશા આપે છે. વર્ષોની આ ઘટમાળ જોઈને પ્રજા પણ એવું જ કરતાં શીખી ગઈ છે. નેતાઓના દંભની નકલ પ્રજા કરવા માંડી છે.

આ પ્રજાસત્તાક પર્વે વિચારજો કે દેશ ચલાવવાની સત્તા તમને મળી છે, તમે કેટલું કર્યું દેશ માટે? વિચારજો કે તમને રાષ્ટ્રએ જે આપ્યું છે તેનો બદલો વાળવા માટેનું કોઈ કામ તમે કરો છો ખરા? ભારતમાતાના ખોળે પેદા થવું એ આપણું સૌભાગ્ય છે, પણ એ જનની જન્મભૂમિ માટે કશું ન કરવું એ આપણું અભાગ્ય છે. વિચારશો તો અમલ પણ કરશો, કરાવશો. ‘દેશ તો આઝાદ થાતાં થઈ ગયો, તેં શું કર્યું’ની જેમ કોઈ પૂછે કે માતૃભૂમિ માટે કંઈ કરો છો ખરા? તો જવાબ આપવા પૂરતું તો કંઈક હોવું જોઈએ ને.

 

છેલ્લો ઘા : પ્રજાસત્તાક પર્વ, સ્વાતંત્ર્ય પર્વની જાહેર રજા શું કામ હોવી જોઈએ? તે દિવસે તો વધુ કામ કરીને દેશની સમૃદ્ધિમાં ફાળો આપવો જોઈએ. આ બે રજાઓ રદ કરાવવા માટે ઝુંબેશ ચલાવે એ છે કોઈ વિરલા?

 

( કાના બાંટવા )

જી.એલ.એફ.-કિશોરસિંહ પરમાર

“ગુજરાત લિટરેચર ફેસ્ટિવલ” સારું કામ કરે છે. શિયાળાને સાહિત્યમય બનાવી દે છે. પણ મોટા ભાગની સંસ્થાઓમાં થતું હોય તેમ અહીં પણ થઈ રહ્યું છે. જેમ સગાવાદ હોય છે તેમ પરિચયવાદ અને ચમચાવાદ હોય છે. આ ફેસ્ટિવલમાં પણ યોગ્ય નામોના બદલે ઓળખીતા-પાળખીતાને બોલાવવાનો ચાલ છે.

 

દર વખતે છાપેલા કાટલા જેવા લોકો જ મંચ પર હોય છે. સાહિત્યના દરેક ક્ષેત્રમાંથી ખરેખર સાર્થક નામો શોધી આમંત્રણ આપીને બોલાવવાના બદલે જે લોકો એક અખબારના પૂર્વ તંત્રી, કેટલાક સ્વનામધન્ય કોલમિસ્ટ અને નવલકથાકાર અને સાહિત્યના સ્વઘોષિત ઝંડેદાર છે તેમને બોલાવાય છે. હદ તો ત્યારે થાય કે સચીન તેંડુલકરને અવગણીને બેટિંગ માટે બુમરાહને બેટિંગ પર બોલવા બોલાવાય છે. નવલકથામાં મહેશ યાજ્ઞિક, વાર્તામાં ડૉ. શરદ ઠાકર, જેવા સિદ્ધહસ્ત અને લોકો જેમને ખરેખર ચાહે છે તેમને બોલાવાતા નથી. આ બંને મહાનુભાવો તેમના ક્ષેત્રના અમિતાભ બચ્ચન છે. મહેશ યાજ્ઞિક સસ્પેન્સ તો શરદ ઠાકર પ્રેમના બાદશાહ છે. મહેશ યાજ્ઞિકની નવલકથા વાંચવા ચિત્રલેખા અને અભિયાન ખાસ ખરીદતા. શરદ ઠાકર ગુજરાત સમાચાર, સંદેશ અને ભાસ્કર જે જે છાપામાં ગયા તે છાપા બંધાવેલા. પણ હજુ તો પહેલી નવલકથા લખી હોય તેમને સ્ટેજ પર બોલાવાય છે. આવું જ ફિલ્મ રિવ્યૂમાં છે. ગુજરાતીમાં ફિલ્મ રિવ્યૂની આધુનિક શરૂઆત જયવંત પંડ્યાએ કરેલી. તેમના રિવ્યૂ વાંચીને અમે ફિલ્મ જોવા જતા. તેમની રસાળ શૈલીમાં ટૂંકમાં ફિલ્મ રિવ્યૂ વાંચવાની હંમેશા આતુરતા રહેતી. તેમના દ્વારા સંપાદિત “નવરંગ” કોઈ ફિલ્મ મેગેઝિનથી કમ નહોતું. ફિલ્મોમાં જયંત પીઠડિયાએ તો ગુરુદત્ત પર પી.એચ.ડી કરેલું છે પણ તેઓ પણ ઉપેક્ષાનો ભોગ બને છે. હિન્દીથી માંડીને ગુજરાતી ફિલ્મોનો રેકોર્ડ હરીશ રઘુવંશી પાસે જેટલો છે તેટલો કોઈની પાસે નથી. તેઓ તેમના પુત્રની તબિયતના લીધે ન આવી શકે તો વિડિયો કૉન્ફરન્સ સુલભ છે જ. મુંબઈના સુભાષ છેડા ન માત્ર ફિલ્મોના રેકોર્ડ સંગ્રહિત કરવામાં નામ ધરાવે છે પણ સાથે તેઓ કેટલીક વિસરાયેલી ક્લાસિક ફિલ્મોની ડીવીડી પણ બહાર પાડે છે. તેઓ પુસ્તકોનો પણ પ્રચારપ્રસાર કરે છે જેમ કે સાને ગુરુજીનું શ્યામનીબા (મૂળ – શ્યામચી આઈ). ઉત્તમ સાહિત્યની સાધના કરતા સાહિત્ય સાધના ટ્રસ્ટ સંભાળતા ભગીરથ દેસાઈ પણ આવું નામ છે પણ કદાચ તેમના પર આર.એસ.એસ.નું લેબલ તેમને નડતું હશે.

 

આર.જેમાં દેવકી અને ધ્વનિત સિવાય પણ લોકપ્રિય અને સારા નિવડેલા લોકો છે. દા.ત. અર્ચના. પણ એમનો કોઈને વિચાર નથી આવતો. વિજ્ઞાન અને હાસ્યમાં કિશોર અંધારિયા છે. તેમના તો વિજ્ઞાન લેખ પાઠ્ય પુસ્તકોમાં સમાવિષ્ટ થયા છે. વિજ્ઞાનને લોકો સુધી પહોંચાડનારામાં એક સુખ્યાત નામ ધનંજય રાવલનું પણ છે. તેમની કદર પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ કરી શકે પણ જી.એલ.એફ તેમને ન બોલાવે તેમાં ધનંજયભાઈને કંઈ ગુમાવવાનું નથી. પણ જી.એલ.એફનું માન એક દોરો ઘટે છે. અધ્યાત્મ આવે ત્યાં સ્વામી સચ્ચિદાનંદનું નામ આવે. તેમણે જે લખ્યું તે હિન્દુ પ્રજાની આંખ ઉઘાડી દેનારું છે. રાષ્ટ્રવાદી લેખક-સંપાદક-રાજનેતાના સુભગ સમન્વય જેમાં છે તેવા કિશોર મકવાણાને પણ યાદ કરાતા નથી. બાળ સાહિત્ય હોય કે ધર્મ સાહિત્ય, ભાવનગરના પ્રા. રક્ષાબેન દવે ઊંચું નામ છે પરંતુ તેમને કદાચ જી.એલ.એફ.ના આયોજકો ઓળખતા પણ નહિ હોય. બાળ સાહિત્યમાં આવાં બે નામો મધુકાન્ત પ્રજાપતિ અને મહેન્દ્ર ઝીંઝુવાડિયાના પણ છે. શૈલેષ સાગપરિયા તો પૉઝિટિવ વાતો ફેલાવીને સતત નેગેટિવ દુનિયામાં આશાની જ્યોત ટમટમતી રાખે છે. પરંતુ તેમની પણ અવગણના કરાય છે. લઘુનવલમાં યોગેશ પંડ્યા પણ સુખ્યાત નામ છે. તેઓ તો પાછા કવિ પણ છે. નીતિન ત્રિવેદી પણ માનવીય સંવેદનાસભર વાર્તા ક્ષેત્રે જાણીતું નામ છે. રહસ્ય વાર્તાઓમાં યશવંત મહેતા પછી હવે રાજ ભાસ્કરનું નામ ટોચ પર છે. તેમનાં અનેક પુસ્તકો પણ પ્રકાશિત થયા છે જેમ કે “લવ યુ દોસ્ત”. તેમજ  વિદેશી સાહિત્યમાં રંજના હરીશ પણ પ્રશંસિત નામ છે. તેમને બોલાવી જ શકાય. જો ફિલ્મ રિવ્યૂને સાહિત્ય કહી શકાય તો જ્યોતિષના પુસ્તકો-કોલમને શા માટે નહીં? તેમાં મહેશ રાવલ, પદ્મનાભ અગ્નિહોત્રી, બેજાન દારૂવાલા શા માટે ન સમાવેશ પામે? અને આ જ રીતે ડૉક્ટરો લખે તેને સાહિત્ય કહેવાય કે નહિ તે પણ એક ટોપિક હોય શકે. ડૉ. મુકુંદ મહેતાથી લઈને મુકુલ ચોકસી કેમ જી.એલ.એફ દ્વારા ઉપેક્ષિત છે? મુકુલ ચોકસી તો પાછા કવિય ખરા.  અને નવલકથાથી માંડીને સમસામયિક વિષયો પર દીર્ઘ ચિંતન પ્રસ્તુત કરનાર અનુભવશીલ દિનકર જોશીને તો ઘરે જઈને તેડું આપવું જોઈએ. સૌરભ શાહ અને વીરેન્દ્ર પારેખ પણ આવા જ સન્માનનીત લેખક છે. ફિલ્મોની વાત અને મિડ ડેની વાત આવે તો અરવિંદ શાહ (એ.ટી.) અને સલીલ દલાલને કેમ ભૂલાય?

 

સ્પોર્ટસ પર વખાય તેને સાહિત્ય કહેવાય? ચર્ચા તો થવી જોઈએ. અને તો તુષાર ત્રિવેદી, ભવેન કચ્છી, જગદીશ બિનિવાલે અને ચિંતન બુચ તેમાં અવ્વલ સ્થાન પામે. પ્રેરણાત્મક અને યુવાલક્ષી સાહિત્યમાં રાજુ અંધારિયા પણ જાણીતું નામ છે. (જસ્ટ મિનિટ)

 

બ્લોગરોની દુનિયામાં કાર્તિક મિસ્ત્રી, હિના પારેખ તો ફેસબુક સાહિત્યમાં અને ફેસબુક પર રોજ સાહિત્યકારોને યાદ કરતા રજની અગ્રાવતને બોલાવી શકાય.

 

અને સાહિત્ય સર્જકોની સાથો સાથ સાહિત્યનો પ્રચારપ્રસાર કરનારાની કદર શા માટે નહિ? મહેન્દ્ર મેઘાણી તો અમદાવાદ છે માટે બોલાવાય પણ ભાવનગરથી વિશેષરૂપે તેમના એવા જ કર્મઠ પુત્રો જયંત મેઘાણી (પ્રસાર) અને ગોપાલ મેઘાણી (લોકમિલાપ)ને ન બોલાવી શકાય?

 

(ઉપર લખેલાં નામો આ વખતે નથી. જો અગાઉ આવી ગયા હોય તો દરગુજર કરવા વિનંતી. આ તો એક ઉર્મી છે અને આનો હેતુ જી.એલ.એફ.ને હતોત્સાહ કરવાનો નહિ બલકે એનું સ્થાન વધુ ઊંચું કરવાનો છે.)

 

( કિશોરસિંહ પરમાર )

વર્ષોને વાપરે છે-તુષાર શુક્લ

કેટલાંક વર્ષોને વાપરે છે
કેટલાંકને વર્ષો વાપરે છે.
કેટલાંક વર્ષોને ધનની પેઠે સાચવી સાચવીને ખરચવા મથે છે.
એક એક પળનો હિસાબ માંડે છે.
કોઈક વળી છૂટે હાથે ઉડાવે છે.
મજા એ છે કે, કોઈને ય ક્યાં ખબર છે કે મૂડી કેટલી છે ?
બેલેન્સમાં શું છે ? સિલક શું વધી છે ?
એકને ઘટી જવાની ચિંતા છે, એકને વધી પડવાની ફિકર છે.
જે સાચવે છે એ ય વધારી નથી શકતા.
જે વેડફે છે એમનુંય ઘટી તો નથી જ જતું!
પણ, બંનેનું સરવૈયું જુદું જુદું બોલે છે!
કેટલું જીવાયું ને કેવું જીવાયું!
મૂંજી થઈને પૂંજી વધારવા મથવાને બદલે રમૂજી થઈને સમજી લેવાની જરૂર છે,
હસતાં આવડશે તો જીવતાં આવડશે.
ઈશ્વર પાસે આંસુ ને સ્મિત બંનેના ખડિયા છે,
એમની કલમ ક્યારેક આંસુ તો ક્યારેક આંસુમાં કલમ ડૂબાડે
ત્યારે હસી પડવું એ જ એક માર્ગ!

( તુષાર શુક્લ )

હવે તો-તુષાર શુક્લ

હવે તો મોટાં થયાં!
હવે શેની ઉજવણી?
ઘરડાં થયાં, હવે તો!
આવા ઉદ્દગાર પાછળ વેડફેલા વર્ષોની વ્યથા જ હોય છે.
આજને કાલ પર છોડનારાને મહાકાલ છોડતો નથી.
પ્રત્યેક વર્ષ
પ્રત્યેક માસ
પ્રત્યેક સપ્તાહ
પ્રત્યેક દિવસ
પ્રત્યેક પળ…
આપણને અવસર આપે છે જીવનને આનંદવાનો.
માત્ર આપણી તૈયારી જોઈએ-જીવવાની.
તત્પરતા જોઈએ-માણવાની.
સજ્જતા જોઈએ-સ્વીકારવાની.
વર્ષગાંઠ એ તો પૂર્ણત્વની પ્રાપ્તિ તરફનું વધુ એક પગલું છે
એનો તો આનંદ જ હોય.
ઉત્સવ જ હોય.
ઉમંગ જ હોય
ઉલ્લાસ જ હોય.

( તુષાર શુક્લ )

કેટલાક વળી-તુષાર શુક્લ

કેટલાક વળી વર્ષગાંઠે ઉદાસ બની જાય છે
વિચારે છે કે એક વર્ષ ઓછું થયું…
વિચારી તો એમ પણ શકાય ને કે એક વર્ષ વધ્યું?!
પ્યાલો અરધો ખાલી ય છે.
પ્યાલો અરધો ભરલો ય છે.
બંને સત્ય છે!

સવાલ સમજણનો છે. દ્રષ્ટિનો છે.
જે જીવનને માણે છે એ વધઘટના હિસાબમાં નથી અટવાતા.
જે વર્ષોને વેડફે છે એ જ વર્ષ ઘટ્યાનાં રોદણાં રડે છે.
સમય ન હોવાની ફરિયાદ કરનારાનું સમયપત્રક જ,
વાસ્તવમાં, ખોટું હોય છે!

દિવસ આખાનું વ્યવસ્થિત આયોજન હોય
એમની પાસે ઉડાડવા માટેનો ય સમય હોય છે.
સમયને વેડફનારાને જ સમય ખૂટે છે!

( તુષાર શુક્લ )

વર્ષગાંઠે-તુષાર શુક્લ

વર્ષગાંઠે એક વધુ વર્ષ બંધાય છે,
અનુસંધાય છે જીવન સાથે.
આ નવા વર્ષનું આગમન આનંદદાયી તો જ બને
જો વીતેલા વર્ષોની ગાંઠોનો ભાર પીડા ન બને.

વળી એક વર્ષ…વળી એક ગાંઠ…
આવો ભાવ મનમાં હોય તો ન જ ઉજવાય વર્ષગાંઠ.
વર્ષગાંઠ બંધન નહિ,
અનુસંધાન બની રહે જીવનનું
તો જ ગમે ગાંઠને ઉજવવાનું.

( તુષાર શુક્લ )