. . . . . . . શીશમહલ મંદિર (ઉપાસના ગૃહ) શાંતિનિકેતન ઘરની સામે ઉપાસના ગૃહ છે. ૧૮૯૧માં આ આ મંદિરનું નિર્માણ થયું હતું. અલગ અલગ પ્રકારના કાચથી આ ઘર બનાવવામાં આવ્યું છે. મહર્ષિ દેવેન્દ્રનાથની ઈચ્છા અને પરિકલ્પના પ્રમાણે આ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું. આ મૂર્તિહીન મંદિર કોઈ પણ જાતિના અને તમામ વર્ગના મનુષ્યો માટે…

. . સંતોષાલય મુકુટઘરની ઉત્તર દિશામાં રેલિંગથી ઘેરાયેલું ઘર ‘સંતોષાલય’ છે. પહેલા અહીં વિદ્યાલયના છાત્રો રહેતા હતા. હવે અહીં બાળકો માટેનું છાત્રનિવાસ છે. રવીન્દ્રનાથે એમના પુત્ર રથીન્દ્રનાથને મિત્રપુત્ર સંતોષચંદ્ર મજમુદાર સાથે અમેરિકા કૃષિવિદ્યા શીખવા મોકલ્યા હતા. અમેરિકાથી પરત આવ્યા બાદ સંતોષચંદ્ર શ્રીનિકેતનમાં સ્વેચ્છાએ કાર્ય કરતા હતા. તેમના અકાળ મૃત્યુ પછી આ ઘરનું નામ સંતોષાલય રાખવામાં…

શાંતિનિકેતનની પહેલા મુલાકાત વિશે લખ્યું હતું અને સ્કુલમાં માઈક પર રજૂઆત કરવાની તક પણ મળી હતી. જે અહીં સાઈટ મૂકવાની ઈચ્છા છે પણ ક્યાં મૂકાઈ ગયું છે તે મળતું નથી. તો હાલ મારી શાંતિનિકેતનની બીજી મુલાકાત ચિત્રોમાં રજૂ કરું છું. મેં જે ક્રમમાં ફોટોગ્રાફ્સ લીધા હતા તે પ્રમાણે જ હું અહીં મૂકીશ. . . .…

. ૧. તારી વાડના ટેકે મૂકેલી મારી સાઈકલ આખી રાત ભીંજાતી રહી ઓસમાં.  . ૨ હું હજુ પણ ૯-૪૫ની બસમાં બારીવાળી સીટ પર મારો રૂમાલ પાથરી રાખું છું.  . ૩. આખ્ખી શેરી દેખાતાં તારા ઘરનો પડછાયો ભળી જાય છે મારા ઘરના પડછાયામાં.  . ૪. ક્યારેક ક્યારેક બે દૂરના ટેલિફોનને જોડતો વાયર બની જાય છે-જૂઈની વેલ.…

 . એક પાંદડું ખરે, તો અમને ફરક પડે છે !  કોઈ દીવો ઠરે, તો અમને ફરક પડે છે !   . થોડાક ભ્રષ્ટ પંખીની ધાકથી ડરીને,  આકાશ થર-થરે, તો અમને ફરક પડે છે ! . પાણીને કેમ વહેવું જે શીખવાડતો હોય,  એ જણ ડૂબી મરે, તો અમને ફરક પડે છે !  . બહુ લાડકોડથી જે…

. કંટકો કાપી બધે ગુલઝાર કર, કષ્ટ આપી જાતનો ઉદ્ધાર કર.  . ધર્મના વાડા ફગાવીને પછી, તું સડેલી નાતને પડકાર કર.  . વાડથી છૂટી પડે જો વેલ તો, જિંદગીભરનો ખરો આધાર કર. .  નાહજે તું રાતદિન પ્રસ્વેદથી, હોંશથી સ્વપ્નાં બધાં સાકાર કર.  . રોજ રસ્તો એક લેતાં જાનવર, ચાલ, તું કેડી નવી સ્વીકાર કર.  .…

. શમણું તો આવે ને જાય મારા બાલમા ! શમણાનો કરીએ ના સંગ રંગો તો આવે ને જાય મારા બાલમા ! ઘૂંટીએ એક પાક્કો તે રંગ !  . ઝાકળની જેમ આ આયખું ઓચિંતુ ઊડી જાશે રે પલકમાં આંખ્યુંમાં ઝાંખપ વળી જાય એ પ્હેલાં તું નીરખી લે છબિ ઝલકમાં !  . લાગણી તો આવે ને જાય…

. હરિ ! હું બાવળ, તું ગુલમોર . તારી છાતીના છાંયે, હર પળ ટાઢક થાતી ઝરમરતાં રાતાં ફૂલો, ઝીલું ને થઉં રાતી હરિ ! હું કલબલ, તું કલશોર  . તારી ગાઢ ઘટાઓમાં હું ખોવાયેલું તેજ તું શોધે પણ જડું નહીં, હું ડોકું કાઢું સ્હેજ હરિ ! હું ઝિલમિલ, તું ઘનઘોર  . તારી સૌરભ છાંટે ભૂરકી,…

. અંતરની આ વાત, લખાશે ? પડખાં ફરતી વાત, લખાશે ?  . સ્મરણોના રણમાં તરફડવું તારી મારી વાત, લખાશે ?  . ટોચ ઉપરથી એવાં ગબડ્યાં નીચે ઝંઝાવાત, લખાશે ?  . દગો સુકાની મધદરિયે દે, માણસ ડૂબ્યા સાત, લખાશે ?  . અહીં સ્મિત પણ ક્યારે છળશે માણસ છે કમજાત, લખાશે ?  . આજ કફનની નીચે સૂતો…