बिन कहे जो कह सको
तो कहो
बिन पूछे ही, वह बात, बता सको
तो बताओ
जो किए ही नहीं तुम ने , वह वादे, हो सके
तो निभाओ
न हो यक़ी मेरा, मेरी बात का, तो चलो
आज़मा लो
कोई होगी मजबूरी उसकी, यूँ ही सोच, दिल
को समझा लो
बन गई हूँ पत्थरों में पत्थर, आओ, इक बार
आके रुला दो
खता थी वह मेरी कि मजबूरी, जो भी, हो सके
तो भुला दो
भुला कर नाफरमानियाँ मेरी ,जो लगा सको
तो गले लगा लो
.
( उमा त्रिलोक )
कुछ दिन बड़े कठिन होते हैं
जब मेरी आँखों में तैर जाते हैं कामना के नीले रेशे
लाल रक्त दौड़ता है दिमाग से लेकर
पैरों के अँगूठे तक
एक अनियन्त्रित ज्वार
लावे-सा पिघल-पिघल कर बहता रहता है
देह के जमे शिलाखण्ड से
मैं उतार कर अपनी केंचुली
समा देना चाहती हूँ ख़ुद को
सख़्त चट्टानों के बीच
इतने क़रीब कि वह सोख ले मेरा उद्दाम ज्वर
मेरा सारा अवसाद
मेरी सारी लालसा
और मैं समेट लूँ ख़ुद में उसका सारा पथरीलापन
ताकि खिल सके नरम फूल और किलकती कोमल दूब
कुछ दिन बड़े कठिन होते हैं
जब भूल कर और सब कुछ
मैं बन जाती हूँ सिर्फ़ एक औरत
अपनी देह से बँधी
अपनी देह से निकलने को आतुर
चाहना के उस बन्द द्वार पर दस्तक देती
जहाँ मेरे लिए अपनी मर्ज़ी से प्रवेश वर्जित है ..
.
( रश्मि भारद्वाज )
|| અમુક દિવસ ||
કેટલાંક દિવસ ખૂબ આકરા હોય
જ્યારે મારી આંખોમાં ઉભરી આવે લાલસાના ભૂરા રેસા
લાલ રક્ત દોડે મગજથી માંડી
પગના અંગૂઠા લગી
એક વણથંભ્યુ પૂર જાણે લાવા જેમ પીગળી – પીગળીને વહેતું રહે
દેહના થીજેલ શિલાખંડમાં
હું મારી કાંચળી ઉતારી
સ્વયંને સમાવી દેવા ઇચ્છું છું
કાળમીંઢ શિલાઓ મધ્યે
એટલું ઊંડે કે એ શોષી લે
મારો સમગ્ર અવસાદ
મારી સંપૂર્ણ લાલસા
અને હું સ્વયંમાં સમેટી લઉ
એની સમગ્ર પાષાણતા
જેથી ખીલી શકે મુલાયમ પુષ્પ
અને ઉદ્દામ નરમ ઘાસ
અમુક દિવસો ખૂબ આકરાં હોય
જ્યારે બીજું બધું વિસરીને
હું બની જાઉં છું માત્ર એક સ્ત્રી
પોતાના દેહ સંગે બંધાયેલી
પોતાના દેહમાંથી ભાગી છૂટવા આતુર
ચાહનાના એ બંધ દ્વારે ટકોરા દેતી
જ્યાં મારા માટે
મારી મરજી મુજબ
પ્રવેશ વર્જ્ય છે…
( રશ્મિ ભારદ્વાજ, હિન્દી પરથી અનુવાદ : ભગવાન થાવરાણી )
मैं जो बोलती हूँ
वह नहीं है मेरी भाषा
क्योंकि वह हो सकती थी किसी और की
जैसे कि कोई और बोल रहा है मेरी भाषा अभी
कहीं किसी दूरदराज के शहर में।
.
जन्म के वक़्त
मैं रोई थी किस भाषा में
अब याद नहीं
पर वही थी शायद मेरी भाषा।
.
प्रथम रुदन की भाषा से अलग होकर
जीती रही हूँ मैं हमेशा से
पर अब मुझे डर है
अचानक किसी सुबह उठकर
मैं बोलने लगूँगी वह अनजान भाषा
किसी ऐसे देश की
जिसकी भूमि पर
मैंने कभी नहीं रखे हैं पाँव।
.
मेरे घर के पालतू पक्षी को
कुछ नए शब्द सिखाते हुए
अक्सर मैं भूल जाती हूँ मेरी अपनी भाषा
और वह अब बोलने लगा है
अपने ही किसी और जन्म की भाषा।
.
मेरे घर में बोलता रहता है एक पक्षी
कभी किसी वन्य प्राणी की भाषा
तो कभी किसी समुद्री जीव की भाषा।
मैं सुन रही हूँ
उसका प्रथम रुदन।
.
( मनीषा लक्ष्मीकांत जोशी )
आज सुबह बहुत ख़ुश था कामरेड
.
कह रहा था :
.
“युद्ध हो रहा है भाईसाहब युद्ध!”
.
मैंने कहा :
.
“तो”?
.
तो हँसी को दबाकर
आवाज़ में गंभीरता का अभिनय करते हुए बोला :
.
“अब तो गया साला मोदी!”
.
मैंने पूछा :
.
“कैसे गया मोदी?”
.
तो उसने बातों की रेलगाड़ी ही चला दी :
.
“अब पेट्रोल महंगा हो जाएगा”
“अब गैस महंगी हो जाएगी”
“अब लम्बी लम्बी लाइन लगेगी”
“अब लोग ब्लैक मार्केटिंग करेंगे”
“अब मारा-पीटी छीना-झपटी होगी”
“अब धारा एक सौ चौवालीस लगेगी”
“अब राहुल गाँधी का महत्व समझ आएगा”
“अब कांग्रेस मज़बूत बनकर उठेगी”
“अब इतना संकट होगा कि मध्यावधि चुनाव होंगे”
“अब चुनाव में मोदी हारेगा”
“अब मोदी पर केस होंगे”
“अब मोदी जेल जाएगा”
“अब मोदी वाले सपोर्टर रोयेंगे”
“अब अल्पसंख्यक मज़बूत होंगे”
“अब असली लोकतंत्र की स्थापना होगी”
“अब भारत नेहरू का भारत बनेगा”
“अब भारत गाँधी का भारत बनेगा”
.
इतना कहते कहते
हांफने लगा कामरेड
.
और
ज़मीन पर उकडू बैठ गया!
_
मैंने कामरेड को उठाया
थोड़ा-सा पानी पिलाया
यू ट्यूब पर “आज तक” लगाया
भारत सरकार की प्रेस कॉन्फ्रेंस दिखाई
और फिर धीरे से बताया :
.
होरमुज़ स्ट्रेट में
भारतीय जहाज़ों को अनुमति मिल गई है कामरेड!
.
कामरेड के चेहरे का तो
रंग ही उड़ गया
.
उसने कहा
इण्डिया टीवी लगाओ
.
उसने कहा
एबीपी न्यूज़ लगाओ
.
उसने कहा
आर. भारत लगाओ
.
उसने कहा
Ndtv लगाओ
.
उसने कहा
सब के सब झूठे हैं
.
जल्दी से देखो
क्या रवीश कुमार की कोई वीडियो आई है
क्या पुण्य प्रसून वाजपेई की कोई वीडियो आई है
क्या अभिसार शर्मा की कोई वीडियो आई है
क्या ध्रुव राठी की कोई वीडियो आई है
.
_
मैं समझ गया था
अगर कामरेड को थोड़ा और पानी नहीं पिलाया
तो इसका राम नाम सत्य हो जाएगा
.
हालांकि किसी भी भारतीय कामरेड का
“राम नाम सत्य” कभी नहीं होता
एक सच्चे भारतीय कामरेड का
हमेशा ही “इन्ना लिल्लाहि व इन्ना इलैहि राजिऊन” होता है
.
मैंने कामरेड को
गाड़ी में बिठाया
गाड़ी स्टार्ट की
गाड़ी पेट्रोल पम्प तक पहुंची ही थी
.
कि कामरेड चीख़ उठा :
.
“पेट्रोल ख़त्म”
“पेट्रोल ख़त्म”
“पेट्रोल ख़त्म”
.
लेकिन कामरेड को फिर झटका लगा
जब मैंने गाड़ी की टंकी फुल करवाई
.
_
कामरेड को ड्रिप लगी
कामरेड को ORS पिलाया गया
कामरेड को विटामिन b12 और d3 की सुईयां लगीं
तब जाकर कुछ नॉर्मल हुआ कामरेड
हॉस्पिटल से छुट्टी मिली
तो लंगड़ाते हुए बाहर आया कामरेड
जुबान पर जैसे लकवा पड़ गया था
.
कामरेड बुदबुदा रहा था :
.
“एक मौक़ा और गया”
“एक मौक़ा और गया”
“एक मौक़ा और गया”
दोस्तो!
.
बहुत मुमकिन है
कि महंगा हो गया हो पेट्रोल
कि महंगी हो गई हो गैस
.
लेकिन कितना सस्ता हो गया है
हमारा कामरेड
.
दोस्तो!
.
मेरे मन में तो हँसी के फव्वारे छूट रहे हैं
इसलिए कामरेड को फोन नहीं कर सकता
लेकिन आप ज़रूर कर सकते हैं
कृपया आप तो पूछिए
क्या कामरेड ठीक है या नहीं
.
कहीं ऐसा तो नहीं
कि सड़कों पर पैदल निकल गया हो कामरेड
.
गैस एजेंसी के सामने
भीड़ नहीं पाकर
और ज़्यादा बावला हो गया हो
.
_
दोस्तो!
.
पता तो करो…
.
कामरेड कहाँ है?
कामरेड कैसा है?
कामरेड क्या कर रहा है?
.
दोस्तो!
.
पेट्रोल से भी
ड्राइक्लीन नहीं होते
कामरेड की गद्दारी के दाग़ धब्बे!
.
आप क्या कहते हैं???
.
( मनमीत सोनी )
જે આપણને ડરાવે છે
એ હંમેશા એમ કહેતો હોય
ડરવા જેવી કોઈ વાત નથી
હું કોઈને ડરાવતો નથી
.
જે આપણને ડરાવે છે
એ હવામાં આંગળી ઊંચી કરીને કહે છે
કોઈએ ડરવાની જરૂર નથી
એ પોતાની મુઠ્ઠી ભીડીને હવામાં ઉલાળે છે
અને પૂછે છે
તમે ડરતા તો નથી ને
.
જે આપણને ડરાવે છે
એ પોતાની તીક્ષ્ણ ઠંડી આંખોથી આપણને ઘુરે છે
અને નીરખે છે – કોણ કોણ ડરી રહ્યાં છે
.
લોકો જ્યારે ડરવા લાગે છે, એ રાજી થાય છે
અને હસતાં હસતાં કહે છે
ડરવાનું કોઈ કારણ નથી
.
જે આપણને ડરાવે છે
એ ત્યારે સ્વયં ડરી જાય છે
જ્યારે એ જુએ છે
કે કોઈ એનાથી ડરી નથી રહ્યું.
.
( મંગલેશ ડબરાલ, હિન્દી પરથી અનુવાદ : ભગવાન થાવરાણી )
.
जो डराता है
.
जो हमें डराता है
वह कहता है डरने की कोई बात नहीं है
मैं किसी को डरा नहीं रहा हूँ
जो हमें डराता है
वह हवा में अपनी अंगुली तान कर कहता है
किसी को डरने की जरूरत नहीं है
वह अपनी मुट्ठियाँ भींच कर हवा में उछालता है
और पूछता है तुम डर तो नहीं रहे हो
.
जो हमें डराता है
वह अपनी तीखी ठंढी आँखों से हमें घूरता है
और देखता है कौन-कौन डर रहा है
लोग जब डरने लगते हैं वह खुश होने लगता है
और हँसते हुए कहता है डरने की कोई वजह नहीं है
वह खुद डर जाता है
जब वह देखता है कि कोई डर नहीं रहा है।
जो हमें डराता है
.
( मंगलेश डबराल )
|| મિત્ર ||
એ મિત્ર હતો
એકનો એક
પહેલી જાસુસી ચોપડી
પહેલી સિગરેટ
પહેલો ઝઘડો
પહેલો પ્રેમ
અમારું બધું સહિયારું હતું
.
હું વહેંચતો
મારા દુઃખ એની સાથે
કશું બોલ્યા વિના
અને કશું બોલ્યા વિના સમજી પણ જતો
એનો મૂંઝારો અને એનાં સપના
.
એની પાસેથી ઉછીના લીધેલા પૈસા ક્યારેય ભારરૂપ ન લાગતા દિલને
અને આપતો તો કશું જ નહીં એને
.
કેવળ એ એક જ હતો
જેની સામે રડી શકતો હું
એટલે એ જ્યારે મર્યો
તો રડ્યો નહીં હું
.
જ્યારે સમાચાર મળ્યા એના મૃત્યુના
અર્ધ ચંદ્ર આકાશમાં હતો
પછી આકાશમાંથી ચંદ્ર ગાયબ થયો અને હું એકલો ઊભો હતો બાલ્કનીમાં
.
રાત્રિમાં
આકાશમાં
દુનિયામાં
હું સાવ એકલો હતો..
.
( સિદ્ધાર્થ બાજપેયી, હિન્દી પરથી અનુવાદ : ભગવાન થાવરાણી )
કઈ હતી મારી માતૃભાષા ?
ફળિયાની કોરે ઉગેલા
ટમેટાંના લીલા છોડમાં
અચાનક એક લાલ ટમેટું જોઈ હું બોલી ઊઠેલો
પહેલીવાર ” અરે ! “
જે તોતડી ભાષામાં
એ ?
.
અથવા પછી
બધાં સપના જોયાં જે ભાષામાં
એ અલ્લડ અને બાલિશ ઉંમરમાં
એ ?
.
કે પછી
જે ભાષામાં રમતાં રમતાં લડી પડતાં
અમે નાના નાના ભેરુઓ
અથવા
જે ભાષામાં લખી કવિતાઓ
અને પ્રેમના કાચા પાકા સંદેશા
એ ?
.
પરંતુ ના ,
ખરેખર તો મારી માતૃભાષા એ હતી
જેમાં મારી બા રડતી
ક્યારેક ક્યારેક
ચુપચાપ
એકલાં – એકલાં…
.
( સિદ્ધાર્થ બાજપેયી, હિન્દી પરથી અનુવાદ : ભગવાન થાવરાણી )
( મૂળ કવિતા કવિના સંગ્રહ आसान सी बातें માંથી )
.
कौन-सी थी मेरी मातृभाषा
———————————
कौन-सी थी मेरी मातृभाषा?
आंगन के किनारे
उगे टमाटर के हरे पौधों में अचानक
एक लाल टमाटर देख मैंने कहा पहली बार
‘अरे!’ जिस तोतली भाषा में वह?
या फिर सारे सपने देखे जिस भाषा में
एक अल्हड़ और मूर्ख-सी उम्र में, वह?
या जिस भाषा में लिखी कविताएं
और लिखे प्रेम के कच्चे-पक्के संदेशे, वह?
पर सच में तो
मेरी मातृभाषा वह थी
जिसमें मेरी मां रोती थी कभी-कभी
चुपचाप अकेले में!
નિકળ્યો છું પતવાર લઈને
સ્વપ્નોની ભરમાર લઈને.
.
ક્યાં લગ જાશે વ્હાણ અમારું !
ભ્રમણાઓનો ભાર લઈને.
.
જો ને મારી નૈયા ડૂબે !
આવ મનુ અવતાર લઈને.
.
ભીતર કોઈ મરવાં લાગ્યું
આવ હવે જણ ચાર લઈને.
.
પંખી ઊડ્યું ડાળ ઉપરથી
લીલોછમ ચિત્કાર લઈને.
.
શ્વેત ચળકતા જગમાં ભટકું
અણઘડ શો આકાર લઈને.
.
દરિયો શાને મોટો થ્યો છે ?
નદીઓનાં ઘરબાર લઈને.
.
સત્ય ભલા શાને શોધે છે?
પુસ્તક તું દળદાર લઈને !
.
( હિમાંશુ પટેલ "અદ્વૈત" )
ખભો દેનાર મોડી રાતના આવી જવાના છે
પછી વહેલી સવારે સ્વપ્નને કાઢી જવાના છે
.
બધાના હાથમાં પથ્થર ના આવી જાય એ જોજે !
સતત બે હાથ જોડીને બધા થાકી જવાના છે
.
સ્વયંના પ્રેમમાં ડૂબેલ ઘરનું આ જ છે ભાવિ
હશે બારી એ સ્થાને આયના લાગી જવાના છે
.
બધા ભેગા મળી અંધારને ગાયબ તો કરશે પણ,
ચિરાગો એકબીજાથી અહીં દાઝી જવાના છે
.
તમારા કારનામાની થશે જો પિતૃઓને જાણ
તમારા શહેરમાંથી કાગડા નાસી જવાના છે
.
( ભાવિન ગોપાણી )
1.0 પ્રસ્તાવના: સફળતાના રહસ્યની શોધ
.
આપણે સૌ જીવનમાં સફળતા મેળવવા ઈચ્છીએ છીએ, પરંતુ આ સફળતા સુધી પહોંચવાનો માર્ગ ઘણીવાર અસ્પષ્ટ અને ગૂંચવણભર્યો હોય છે. આપણને ચારે બાજુથી સલાહો મળતી રહે છે, જેમાંથી કઈ સાચી છે તે નક્કી કરવું મુશ્કેલ બની જાય છે. આ પરિસ્થિતિમાં, પ્રો. ઓસામા શૌકીનું “ધ મેવેરિક્સ મેન્યુઅલ ફોર અલ્ટીમેટ સક્સેસ” એક પ્રકાશના કિરણ સમાન છે. આ કોઈ સામાન્ય સલાહ નથી, પરંતુ લેખકની પોતાની સફળતાના અનુભવમાંથી જન્મેલા નિયમો છે, જે તેમની બીજાઓને તેમના સપના પૂરા કરવામાં મદદ કરવાની તીવ્ર ઈચ્છાથી પ્રેરિત છે. આ લેખ પરંપરાગત વિચારસરણીને પડકારતા છ સીધા, શક્તિશાળી અને બિનપરંપરાગત નિયમો રજૂ કરે છે.
.
2.0 સફળતા માટેના 6 નિયમો જે તમારી વિચારસરણી બદલી નાખશે
.
લેખકની પોતાની જીવનયાત્રામાંથી તારવેલા આ છ નિયમો અધિકૃત સફળતા માટે એક બળવાખોરનો માર્ગદર્શક છે, જે વ્યક્તિગત અનુભવની આગમાં ઘડાયો છે. ચાલો, તેમને વિગતવાર સમજીએ.
.
2.1 નિયમ 1: ‘શું’ નહીં, પણ ‘કોણ’ બનવું છે તે નક્કી કરો
.
આ પહેલો અને સૌથી મહત્વનો નિયમ છે: તમારી જાત પર વિશ્વાસ કરો. લેખક સ્પષ્ટ કરે છે કે ‘તમારે શું બનવું છે’ (એક નોકરી કે પદવી) અને ‘તમારે કોણ બનવું છે’ (તમારી મૂળ ઓળખ) વચ્ચે મોટો તફાવત છે. અને અહીં લેખક તમારા માતા-પિતા કે શિક્ષકો શું ઈચ્છે છે તેની વાત નથી કરી રહ્યા… પણ ‘તમે’ શું ઈચ્છો છો તેની વાત કરી રહ્યા છે. સાચી ખુશી ત્યારે જ મળે છે જ્યારે તમે બીજા લોકો શું વિચારે છે તેની પરવા કર્યા વિના, તમારા માટે આ ઓળખ નક્કી કરો છો.
.
તમારી જાતને પૂછો, “તમે કોણ બનવા માંગો છો?” શું નહીં, પણ કોણ.
.
2.2 નિયમ 2: નિયમો તોડો (પરંતુ પહેલા તેને જાણો)
.
આ નિયમનો અર્થ છે “આઉટ ઓફ ધ બોક્સ” વિચારવું અને પરંપરાગત માપદંડોને પડકારવા, કાયદો તોડવાનો નથી. જો તમે ખૂબ જ ‘સભ્ય’ બનીને રહેશો તો એક મૌલિક કે સાચા અર્થમાં ‘મૂળ વિચારક’ બનવું અશક્ય છે. જોકે, લેખક ભારપૂર્વક કહે છે કે નિયમોને અસરકારક રીતે તોડવા માટે, તમારે પહેલા તે નિયમોમાં નિપુણતા મેળવવી પડશે. તૈયાર રહો, કારણ કે આ માર્ગ પર તમને આક્રમક વિરોધ, ઈર્ષ્યા અને દુશ્મનોનો પણ સામનો કરવો પડી શકે છે. દલીલોમાં સમય બગાડવાને બદલે તમારા લક્ષ્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો અને આગળ વધો.
.
2.3 નિયમ 3: નિષ્ફળ થવાથી ડરશો નહીં
.
લેખક કહે છે કે તેઓ જે પણ પ્રયાસ કરે છે, તેમાં તેઓ “નિષ્ફળ થવા માટે તૈયાર અને તેને સ્વીકારવા” તૈયાર હોય છે. બીજા લોકો મારા વિશે શું કહેશે… તેઓ મારી મજાક કેવી રીતે ઉડાવશે… તેની ચિંતા કર્યા વગર. નિષ્ફળતાનો ડર વ્યક્તિને લકવાગ્રસ્ત કરી દે છે અને વ્યક્તિગત વિકાસને અટકાવે છે. મુશ્કેલીઓ છતાં આગળ વધતા રહેવું એ જ સફળતા પ્રાપ્ત કરવા માટે જરૂરી છે.
.
તમે નિષ્ફળતાના ડરથી લાચાર ન બની શકો, નહીં તો તમે ક્યારેય તમારી જાતને આગળ નહીં વધારી શકો. તમે આગળ વધતા રહો છો કારણ કે તમે તમારામાં અને તમારી દ્રષ્ટિમાં વિશ્વાસ કરો છો અને તમે જાણો છો કે તે સાચું છે અને સફળતા મળશે.
.
2.4 નિયમ 4: નિરાશાવાદી લોકોની વાત ક્યારેય સાંભળશો નહીં
.
તમે ઘણીવાર એવા લોકોને મળશો જે કહેશે કે “આ શક્ય નથી.” લેખક આવી નકારાત્મકતાને પ્રેરણા તરીકે વાપરવાની સલાહ આપે છે, જેથી તમે તે કામ કરનાર પ્રથમ વ્યક્તિ બની શકો. સાચી જીત તે ક્ષણે થાય છે, જ્યારે એ જ ટીકાકારો, જેમણે તમારા સપનાને નષ્ટ કરવાનો અને ષડયંત્રો દ્વારા તમારી છબીને બગાડવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, તે જ લોકો ઊભા થઈને તમારી સફળતા પર તાળીઓ પાડે. અને તે ક્ષણે, તેમને માફ કરી દો અને ભૂલી જાઓ.
.
2.5 નિયમ 5: સખત પરિશ્રમ કરો (જ્યાં સુધી પીડા ન થાય)
.
આ નિયમને સમજાવવા માટે મહમ્મદ અલીનો એક શક્તિશાળી દાખલો છે. જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે તેઓ કેટલી સિપ-અપ્સ કરે છે, ત્યારે તેમણે કહ્યું, “જ્યારે મને દુખાવો થવા લાગે છે ત્યારે જ હું ગણતરી શરૂ કરું છું, કારણ કે તે જ સમયે તે ખરેખર ગણાય છે.”
.
આ નિયમનો સાર “NO PAIN, NO GAIN” (પીડા વિના કોઈ લાભ નહીં) છે. પરંતુ, લેખક સ્પષ્ટ કરે છે કે જીવનમાં આનંદ માણવો પણ એટલો જ જરૂરી છે. તેઓ પોતાને એક ‘મનોરંજન જગાવનાર’ વ્યક્તિ તરીકે વર્ણવે છે જે આસપાસના વાતાવરણને ખુશીથી ભરી દે છે. છતાં, જ્યારે કામની વાત આવે છે, ત્યારે અત્યંત સમર્પણ જરૂરી છે. લેખક કામના કલાકો વધારવા માટે “ઝડપથી ઊંઘો” જેવી સલાહ પણ આપે છે. બસ એટલું યાદ રાખો, તમે તમારા હાથ ખિસ્સામાં રાખીને સફળતાની સીડી ચડી શકતા નથી.
.
2.6 નિયમ 6: સમાજને પાછું આપો
.
તમે જીવનમાં ગમે તે માર્ગ અપનાવો, તમારા સમુદાય કે દેશને કંઈક પાછું આપવા માટે હંમેશા સમય કાઢો. લેખકના મતે, બીજાને મદદ કરવાથી જે સંતોષ મળે છે તે અન્ય કોઈ પણ અંગત સિદ્ધિ કરતાં ઘણો વધારે હોય છે.
.
તમે જે સ્વપ્ન જુઓ છો તે સ્વપ્ન બનો… બીજાને તેમના સપના પૂરા કરવામાં મદદ કરો.
.
3.0 અંતિમ વિચાર
.
આ નિયમો માત્ર સફળતાના સૂત્રો નથી, પરંતુ એક ‘મૂળ વિચારક’ (true original) બનવાનો માર્ગ છે—જે નિયમોને સમજીને તોડે છે, નિષ્ફળતાને એક પાઠ માને છે, અને પોતાની સફળતાનો ઉપયોગ બીજાના જીવનને ઉન્નત કરવા માટે કરે છે.
.
( પ્રો. ઓસામા શૌકી, ઈજીપ્ત )
મોરપીંછ 