મૂર્ધન્ય સાહિત્યકાર ઉશનસ ( નટવરલાલ કુબેરદાસ પંડ્યા ) નું વલસાડ મુકામે નિધન.  . વડોદરાના સાવલી-સદ્દમાતાના ખાંચામાંથી નોકરી અર્થે વલસાડ-લક્ષ્મી શેરી મુકામે સ્થાયી થયેલા ઉશનસ સાહેબે આખરી વર્ષોમાં વલસાડને જ વતન બનાવીને વલસાડને ગૌરવ બક્ષ્યુ હતું. સુરતને જેમ “નર્મદ નગરી” કહેવામાં આવે તેમ વલસાડને હું “ઉશનસ નગરી” કહેવાનું પસંદ કરતી. તેમનો જન્મ વડોદરાના સાવલીમાં તા. ૨૮/૦૯/૧૯૨૦ના…

આંગણું ઢાળીને હું તો જોતી’તી વાટ હજુ પદરવ સંભળાય નહીં ડેલીએ. . ડેલીએ અડીને સાવ ઊભા છે તોય બધા રસ્તાઓ લંબાતા ચાલ્યા ડેલીબંધ બેસીને પહોંચાયું ક્યાંય અમે સ્મરણોના ચીલાઓ ઝાલ્યા  . એ રીતે ઉંબરમાં બેઠી કે ચાલ જરા સાંકળ ખખડે તો હવે ખોલીએ. આંગણું ઢાળીને હું તો જોતી’તી વાટ…  . ઢાળેલા આંગણામાં ઘેરાતું આભ અને…

ઝરૂખો નથી ને અટારી નથી; હું કરતો પ્રતીક્ષા તે બારી નથી.  . હજી કોઈ ચકલીઓ બેસે છે ત્યાં, છબી ભીંતથી મેં ઉતારી નથી. . હજી ચાંદની ત્યાં જ પથરાય છે; અગાશીમાં પેલી પથારી નથી. . ટપાલી તો નાખી ગયો થોકડો; ચબરખીયે એમાં તમારી નથી.  . કવિતા મળી જે તે વાંચું છું હું; મેં હ્રસ્વ ઇ…

આજથી હું ખિસ્સામાં પેન નહીં, છરી રાખીશ. મારાં સફેદ ઈસ્ત્રીબંધ વસ્ત્રોને મેં આગ લગાવી છે. હવે ધીમે ધીમે બ્હીતાં બ્હીતાં બોલે તે હું નહીં એક શબ્દ બોલીશ ને આખો મહોલ્લો ધ્રુજી ઊઠશે. કોણ લાંચ માગે છે ? – મારી સામે લાવો. એનાં કાંડાને હું કાપી નાખીશ. કોણ રસ્તામાં સૌભાગ્યવતીના ગળામાંથી મંગળસૂત્ર ખેંચી ભાગી જાય છે…

તમે ક્યારેય તિરાડોનો ચિત્કાર સાંભળ્યો છે ? જો ના સાંભળ્યો હોય તો તમે બહેરા છો,  . તમે ક્યારેય લોહીલુહાણ ચીસોનાં ટોળા જોયા છે ? જો ના જોવા હોય તો તમે આંધળા છો,  . તમે ક્યારેય કોઈ નથીની સાથે સંવાદ કર્યો છે ? જો ના કર્યો હોય તો તમે મૂંગા છો,  . મને ખરેખર અફસોસ છે…

સાહિબ, બને શ્વાસનું બખ્તર. કાળ તણા વિકરાળ પ્હાડ થઈ જાતા જાણે કંકર !  . પડછાયો થઈ પડખે રહીને એ રખવાળું કરતાં બળબળતા સૂરજને ઝીલી વાદળ થઈ ઝરમરતા.  . જોજન છેટે હોય છતાંયે લાગે નિકટ નિરંતર. સાહિબ, બને શ્વાસનું બખ્તર.  . શૂળીનો એ હુકમ સોયથી સહજ ઉકલી જાતો ! થંભેલો ધબકારો દોડી ફરી નાચતો – ગાતો!…

સાહિબ, સાચો સાગરખેડુ. ખેપ કરીને ભરતો એ સૌની ઈચ્છાનું બેડું.  . દરિયો એ છે, એ જ હલેસું, એ જ આપણી હોડી. મૂરખ મનવા, તારે એને કેમ મૂકે તરછોડી !  . કાંઠાની રેતી થઈને કાં મોજાંને છંછેડું ? સાહિબ, સાચો સાગરખેડુ.  . નિત્ય નિરંતર થાતી રહેતી એની આવનજાવન. પગલું પડતું ને થઈ જાતું મનનું ફળિયું પાવન…

સાહિબ, શાંત સરોવરપાણી. સચરાચરમાં ઝિલાતી કંઈ ભીની અમરતવાણી.  . ભરતી-ઓટ ન આવે એમાં, ના ઊછળતાં મોજાં. પળપળ વીતે સમથળ એને શું ઈદ કે શું રોજા ?  . રોમેરોમે રામરટણની કરતા રહે ઉજાણી. સાહિબ, શાંત સરોવરપાણી.  . કોરા એ કાંઠાને જળનો કાયમનો સથવારો. હંસ ચણે છે હરખે હરખે મીઠો મોતીચારો.  . કાળમીંઢ પથ્થર વચ્ચેથી સતત વહે…

સાહિબ, વીરડો ગાળે રણમાં. ખોબેખોબે ભીનપ વહેંચે ધરતીના કણકણમાં.  . વૈશાખી તીખા તડકાને વ્હાલ કરી વેંઢારે. વાદળ થઈને સૌને ફળિયે વરસે અનરાધારે.  . રઢિયાળી રંગોળી પૂરે અવાવરુ આંગણમાં. સાહિબ, વીરડો ગાળે રણમાં.  . એની આંખો સૌની પીડાનું પરબીડિયું વાંચે. જગને રાજી જોવા એ તો રામરટણમાં રાચે.  . મેળ નહિ બેસે કંઈ મનવા, અધકચરી સમજણમાં. સાહિબ,…

સાહિબ, થાય જરા બસ રાજી. અવર કશું ના યાચું ના કંઈ કરું ઝંખના ઝાઝી.  . રાજીપાની રેખામાંથી મળે સંપદા મોટી હીરા-મોતી છોડી શું કામ લઈ એક લખોટી ! . બંધ આંખથી રમતાં તોયે જીતી જઈએ બાજી ! સાહિબ, થાય જરા બસ રાજી.  . મેલા જીવને માફ કરી કરીને રુદિયામાં સંઘરજો. કાલાઘેલા શબ્દોનીયે હૂંડી કબૂલ કરજો.…