આખું જગત ભમીને પણ ઘેર આવવાનું,
રમતો ઘણી રમીને પણ ઘેર આવવાનું.
મોતીની શોધમાં તું છો ડુબકી લગાવે,
દરિયો ધમી ધમીને પણ ઘેર આવવાનું.
નીકળી પડું છું કોની આ શોધમાં ઘરેથી!
સૌ લાગણી દમીને પણ ઘેર આવવાનું.
આ શબ્દની બજારે થોડુંઘણું ફરીને-
શું મૌનને ગમીને પણ ઘેર આવવાનું.
આગ્રહ મહીં રહેલી સચ્ચાઈ જોઈ જાણી,
થોડું ઘણું જમીને પણ ઘેર આવવાનું.
( આહમદ મકરાણી )
અમથું અમથું વહાલ વરસતું ઝરમર લાગે છે,
શ્યામ ભલે હો મેઘ છતાં એ મનહર લાગે છે.
શિલા બદલે ડાળે લેખ લખેલો કોનો છે ?
ફૂલો જોતા થાય; હરિના અક્ષર લાગે છે.
સુંદર; ઝરણાં, પંખી, ફૂલો, વૃક્ષો, ઈશ્વર પણ,
કમાલ છે, આ સૌથીયે મા સુંદર લાગે છે.
જૂઈ, મોગરા, ચંદન કરતા સુગંધ છે નિરાળી,
ધરતી પર ફોરાએ છાંટ્યું અત્તર લાગે છે.
ગાય કોયલો; પીળા જામા વૃક્ષોએ પહેર્યા,
આજ ઘરે ફાગણના કોઈ અવસર લાગે છે.
( જગદીપ ઉપાધ્યાય )
(૧)
कौन रंग फागुन रंगे, रंगता कौन वसंत?
प्रेम रंग फागुन रंगे, प्रीत कुसुंभ वसंत।
चूड़ी भरी कलाइयाँ, खनके बाजू-बंद,
फागुन लिखे कपोल पर, रस से भीगे छंद।
फीके सारे पड़ गए, पिचकारी के रंग,
अंग-अंग फागुन रचा, साँसें हुई मृदंग।
धूप हँसी बदली हँसी, हँसी पलाशी शाम,
पहन मूँगिया कंठियाँ, टेसू हँसा ललाम।
कभी इत्र रूमाल दे, कभी फूल दे हाथ,
फागुन बरज़ोरी करे, करे चिरौरी साथ।
नखरीली सरसों हँसी, सुन अलसी की बात,
बूढ़ा पीपल खाँसता, आधी-आधी रात।
बरसाने की गूज़री, नंद-गाँव के ग्वाल,
दोनों के मन बो गया, फागुन कई सवाल।
इधर कशमकश प्रेम की, उधर प्रीत मगरूर,
जो भीगे वह जानता, फागुन के दस्तूर।
पृथ्वी, मौसम, वनस्पति, भौरे, तितली, धूप,
सब पर जादू कर गई, ये फागुन की धूल।
( दिनेश शुक्ल )
(૨)
चेतन खेले होरी
सत्य भूमि, छिमा बसन्त में
समता प्राण प्रिया संग गोरी
चेतन खेले होरी
मन को माट, प्रेम को पानी
तामें करुना केसर घोरी
ज्ञान-ध्यान पिचकारी भरी-भरि
आप में छारैं होरा-होरी
चेतन खेले होरी
गुरु के वचन मृदंग बजत हैं
नय दोनों डफ लाल कटोरी
संजम अतर विमल व्रत चोवा
भाव गुलाल भरैं भर झोरी
चेतन खेले होरी
धरम मिठाई तप बहु मेवा
समरस आनन्द अमल कटोरी
द्यानत सुमति कहे सखियन सों
चिर जीवो यह जुग-जुग जोरी
चेतन खेले होरी
( कविवर द्यानतराय )
હળવેથી ફાગણનો ઘૂંઘટ ખોલો તારણહારા,
શ્વેત રંગની અંદર બેઠા જાનીવાલીપીનારા.
ગુલાલની મુઠ્ઠીમાં છલકે સ્પર્શ કાજની આશા,
કોણ ત્વચા પર રંગો ઘૂંટી ઉકેલશે એ ભાષા,
આખી મોસમ તારી આંખે કેફ કસુંબલ પીનારા.
કેસૂડાંની ખિસકોલી ત્યાં બેઠી મહુડો ફોલે,
વાસંતી વૈભવને કાંઠે કલરવ ટહુકા ડોલે,
ગુલમ્હોરી ગીતોમાં પંખી કેમ કરે સિસકારા.
કોણ ઋતુમાં રંગ ભરે ને કોણ ભરે પિચકારી,
ગરમાળાના ઝુમ્મર નીચે કોણ કરે ચિચિયારી,
કુદરત પાસે અરજી લઈને આવ્યા છે રંગારા.
( ચેતન શુક્લ ‘ચેનમ’ )
તમે કેમ આ દુ:ખને સિમ્પલિફાઈ કરો છો ?
કે રહી રહીને એને ગ્લોરિફાઈ કરો છો ?
આંસુથી ધોઈ આંખને ફરી ફરી જુઓ,
શું એ રીતે વિષાદને પ્યોરિફાઈ કરો છો ?
તમામ રાત શાને જખ્મોને દો હવા ?
શું એ રીતે પીડાને આઈડેન્ટિફાઈ કરો છો ?
સુખ એમ નહિ ઊતરે કાગળ ઉપર કદાચ,
દુ:ખને ઘૂંટી ઘૂંટીને મોડીફાઈ કરો છો ?
અલ્લાહ છે જુએ છે, ઈશ્વર જેવો છે સાક્ષી,
તમે જ છો કે તમને મેગ્નીફાઈ કરો છો.
( શૈલેશ ટેવાણી )
તું જ્યારે અચેતન અવસ્થામાં
નહોતી ત્યારે
કોની સાથે વાતો કરતી હતી,
કહે ને !
વાત વાતમાં વચ્ચે વચ્ચે હસતી હતી !
વળી હકારમાં માથું ધુણાવતી
કોને જવાબો આપતી હતી ?
હું નજીક હોવા છતાંયે
પીઠ ફેરવીને તેં વાસી દીધા કમાડ !
તું મારી સાથે જ વાત કરવાની હોય તો
હું ઊભો છું, તારી સાવ પાસે.
વચ્ચેનો ડુંગર ઓળંગીને આવ,
જેમ ચંદ્ર આકાશમાં ઊગે છે તેમ !
જરા પરિચયની નજરે મને જો,
તો જીવમાં જીવ આવે !
અને એ નજરની આંગળી ઝાલીને
હું તારી સંગાથે ચાલતો રહીશ, ચાલતો રહીશ !
( ધર્મેશ ભટ્ટ )
સુકાયેલા એ પર્ણની વાતો, લીલીછમ નીકળે;
પાનખરની યાદોમાં આખેઆખી વસંત નીકળે !
ધનીઓને લૂંટી, એ ગરીબોમાં સાંજનું જમણ વહેંચે,
ગામનો પાક્કો વાણિયો પણ ક્યારેક મહંત નીકળે !
આપીશ તને દીકરો, કે જોઈએ છે નાર ગમતી તને?
ઈશે આપેલું ના ગમે તો, લાભ લેવા લેભાગુ સંત નીકળે !
અહીં એકલાનું શું છે ? ભલે રાજ્ય આખું તું જીતે,
એ વિજયયાત્રા પાછળ પણ પોતીકાનો ખંત નીકળે !
જીવનમાં વાત સૌની સાંભળ, જ્ઞાન ચારે દિશાઓ આપે,
મનની ગડમથલ સુલઝાવતો ઘરનો બાળ,સુમંત નીકળે.
( દિવ્યા સોની “દિવ્યતા” )
દરવાજો
અંદર લઈ જાય
બહાર પણ.
***
સહેજ ધક્કો મારું ને
ખૂલી જાય દરવાજો.
સહેજ ખેંચું ને
બંધ થઈ જાય દરવાજો.
ખોલબંધ કરવાની આ રમત
હું રમ્યા કરું સતત, અવિરત.
***
એક પછી એક
દરવાજા ખૂલતા જાય છે સરળતાથી
તોયે
કેમ ક્યાંય પહોંચાતું નથી ?
***
દરવાજો
કર્યો છે બંધ ચસોચસ.
કોઈ પ્રવેશી નહીં શકે હવે ?
***
દરવાજો
ખુલ્લો રાખ્યો છે
રાતદિવસ દિવસરાત
તોય કોઈ કેમ આવતું નથી ?
***
બંધ દરવાજાની
બહાર છે તે હું છું ?
કે પછી
અંદર-બહાર ક્યાંય હું નથી ?
***
દરવાજો ખુલ્લો રાખું ને
એ આવી જાય તો ?
દરવાજો બંધ રાખું ને
એ પાછો વળી જાય તો ?
***
દરવાજા વચ્ચે અટવાયેલી હું
ક્યાંથી પ્રવેશું તારા સુધી પહોંચવા ?
***
દરવાજો છે એટલે
કાં તો રહેવાનું છે અંદર
અથવા તો
જવાનું છે બહાર.
જો
દરવાજો જ ન હોય તો ?
***
દરવાજો ખૂલી જાય તો ?
ધોધમાર અજવાળું ભીંજવે
દરવાજો બંધ થઈ જાય તો
ભીતર ઝળાંહળાં.
( પારુલ કંદર્પ દેસાઈ )
[ કોઈ શુભઘડીએ એક પંક્તિ લખાઈ. તરત મેં દિવ્યાને વાંચવા મોકલી. અમારી વચ્ચે કવિતાનું આદાનપ્રદાન સતત થતું હોય છે. એણે વાંચીને પ્રતિભાવ આપ્યો અને એ સાથે મને સૂઝ્યું કે આ કવિતા આપણે સાથે મળીને પૂરી કરીએ તો કેવું રહેશે ? દિવ્યાનો જવાબ આવ્યો કે ‘સારું માસી આપણે ટ્રાય કરીએ.’ પ્રથમ પંક્તિ મારી છે તો બીજી એની. એમ એ ટ્રાયના ફળ સ્વરૂપ આ કવિતા લખાઈ છે. ]
मेरी रश्के-कमर, तूने पहली नजर, जब नजर से मिलायी मज़ा आ गया |
बर्क़ सी गिर गयी, काम ही कर गयी, आग ऐसी लगायी मज़ा आ गया ||
जाम में घोलकर हुस्न कि मस्तियाँ, चांदनी मुस्कुरायी मज़ा आ गया |
चाँद के साये में ऐ मेरे साक़िया, तूने ऐसी पिलायी मज़ा आ गया ||
नशा शीशे में अंगड़ाई लेने लगा, बज्मे-रिंदा में सागर खनकने लगा |
मैकदे पे बरसने लगी मस्तियां, जब घटा गिर के छायी मज़ा आ गया ||
बे-हिज़ाबाना वो सामने आ गए, और जवानी जवानी से टकरा गयी ||
आँख उनकी लड़ी यूँ मेरी आँख से, देखकर ये लड़ाई मज़ा आ गया
आँख में थी हया हर मुलाकात पर, सुर्ख आरिज़ हुए वस्ल की बात पर |
उसने शरमा के मेरे सवालात पे, ऐसे गर्दन झुकाई मज़ा आ गया ||
शैख़ साहिब का ईमान बिक ही गया, देखकर हुस्न-ऐ-साक़ी पिघल ही गया |
आज से पहले ये कितने मगरूर थे, लूट गयी पारसाई मज़ा आ गया ||
ऐ “फ़ना” शुक्र है आज वादे फ़ना, उस ने रख ली मेरे प्यार की आबरू |
अपने हाथों से उसने मेरी कब्र पर, चादर-ऐ-गुल ल चढ़ाई मज़ा आ गया ||
( अज्ञात )
रश्क-ए-क़मर (रस्के-कमर) = इतने खूबसूरत की चाँद भी जलता हो जिसकी खूबसूरती से
बर्क़ = बिजली गिरना
बे-हिज़ाबाना = बिना नक़ाब या परदे के
आरिज़ = कपोल, वस्ल = मिलने
पारसाई = पवित्रता, छूकर किसी को सोना बना देने का वरदान
चादर-ऐ-गुल = फूलों की चादर या गुलदस्ता
મોરપીંછ 