૧.
હોલા સાથે
પીલુડીને છાંયડે,
બપોર
આવનારી સાંજનું
સંગીત રચે.
૨
ભેંસની પીઠે ચઢી
બપોર ગામના
તળાવમાં
ધૂબકા મારે
૩.
ધણને સીમમાં
ચરાવતાં
પસીને લદબદ થયેલ
બપોર,
વડલાની વડવાઈએ
હીંચકા ખાય !
૪.
ટાઢા પહોરની રાહમાં
બપોર
માથે ફાળિયું ઓઢી,
ફળિયે કેવી
ઘસઘસાટ ઊંઘતી પડી હોય છે !
( પ્રીતમ લખલાણી )
૧.
પાટીપેન,
લખોટી અને ગરિયા વચ્ચે
શૈશવ બેઠું છે
લઈ સ્મરણનું અજવાળું.
૨.
દીવાના અજવાળે
તુલસી ક્યારાને
મહેંકતો જોઈ
રોજ સવારે આંગણું ઝળહળી
ઊઠે !
૩.
ગોખે-ચપટીક અજવાળે
દેવ બેઠા છે ખુશ !
૪.
ઝળહળતા મોંઘેરા દીપ
પ્રગટાવ્યા બાદ પણ
રાજમહેલ ક્યાં પામી શકે છે
ઝૂંપડીએ ટમટમતા દીવાના
અજવાળાની ખુશી !
( પ્રીતમ લખલાણી )
૧.
પ્રિયતમામાંથી
પત્ની થવા
સ્ત્રી
આખું આયખું
લાગણીના કિચનમાં
અને
સંબંધોના
લિવિંગરૂમમાં
ખર્ચી નાખે છે !
૨.
બિચારી
સ્ત્રીએ
જીવનના
પ્રત્યેક તબક્કે
ઘરના ઉંબરનો
ખ્યાલ કરવો પડે છે !
૩.
ફળફૂલથી
લચી પડેલી ડાળથી,
પાંખ ફૂટતાં જ
માળેથી ઊડી ગયેલાં પંખીની,
પાનખરમાં રાહ જોતાં વૃક્ષની
પીડાને
જો આપણે સમજી શકીએ તો,
સ્ત્રીની જીવનવ્યથાને
સમજી શકીએ !
( પ્રીતમ લખલાણી )
સ્પર્શનો અભ્યાસ મારે ટેરવે,
શબ્દનો વિન્યાસ મારે ટેરવે.
સો અષાઢો સામટા વરસી જજે,
સાત રણની પ્યાસ મારે ટેરવે !
મેંશ આંજી સૂર્ય આંખે એટલે,
છે જરા કાળાશ મારે ટેરવે.
ચિત્ત ચગડોળે ચડે તો પૂછતે,
છે સકળનો ક્યાસ મારે ટેરવે !
ઝંખના તારી જ છે આઠે પ્રહર,
શ્વાસનો વિશ્વાસ મારે ટેરવે !
ભીતરે છે આગ એની જ્યોતનો,
ખૂબ છે અજવાસ મારે ટેરવે !
( આબિદ ભટ્ટ )
૧.
પાંખ ફફડાવતાં
પારેવડાં કાજે વાવ છે,
માળા જેવી !
૨.
પવનસ્પર્શે,
સંકોચાતા જળે,
હલબલી ઊઠે
રાત્રે
વાવની ગોદમાં પોઢેલાં
તારાઓ !
૩.
લઈ થોડોક
તડકો
વાવ,
પનિહારીને બદલામાં
આપે છે બેડું એક
જળ !
૪.
કાળાં ડિબાંગ
ખેતરને લીલુંછમ જોવા
ઊલેચાઈ ગઈ વાવ
હવે, ખુશીમાં છલકાય !
૫.
એક દિવસ મેં દરિયાને પૂછ્યું :
‘ભલા,તારું સ્વપ્ન શું છે ?’
‘જો પનિહારી કોઈ દિવસ પાણી
ભરવા
મારે કાંઠે આવી ચઢે
તો હું વાવ થઈ જાઉં !’
( પ્રીતમ લખલાણી )
કોઈ એ રીતે મહોબ્બતનો વિજય થઈ જાએ,
જ્યારે ચાહું તને મળવાનો સમય થઈ જાએ.
લાગણી, દર્દ, મહોબ્બત ને અધૂરી આશા,
એક જગા પર જો જમા થાય હૃદય થઈ જાએ.
આંખથી આંખ મળી ગઈ છે સભર મહેફિલમાં,
સ્મિત જો એમાં ભળી જાય, પ્રણય થઈ જાએ.
મળે આંખોથી આંખો, ને બધો સંવાદ થઈ જાએ,
‘મરીઝ’ એક જ સિતમ છે, એ પ્રસંગ અપવાદ થઈ જાએ.
હૃદયની વાત કહેવાનો મને મોકો નહીં દેજો,
મને ભય છે કશું કહેવા જતાં ફરિયાદ થઈ જાએ.
જીવન શું છે ફક્ત ચૈતન્ય છે બે ચાર દિવસનું,
મરણ શું છે કે આદમી તસવીર થઈ જાએ.
( મરીઝ )
૧.
માર્ગમાં
ક્યાંય જો તમને
મોરપીંછું નજરે ચઢી જાય
તો ?
સમજજો
હવે ગોકુળ નથી બહુ દૂર !
૨.
લ્યો, તમારે
રાધાને પત્ર લખવો છે,
તો કરો સરનામું
C/o. મોરપીંછું !
૩.
જો મોરપીંછને બદલે
માથે સોનાનો
મુગટ હોત તો ?
શું માધવ આટલી નિરાંતે
વાંસળીના સૂર
છેડી શક્યા હોત ખરા ?!
૪.
હોઠમાં તણખલું ચાવતી રાધાને
ગોપીએ પૂછ્યું :
માધવના પ્રેમમાં કવિએ રચેલ ગીત
જો
વાંસળીની ધડકન હોય તો,
અછાંદસ શું હશે ?
કાનજીના રેશમી, વાંકડિયા કેશમાં,
લહેરાતું મોરપીંછું.
( પ્રીતમ લખલાણી )
૧.
રોંઢે ફળિયામાં
બે-ચાર પીંછા
ખેરવી ઊડી ગયેલ મોર.
ઢળતી સાંજે
હળવો ફૂલ-ફટાક થઈને
બેઠો હોય છે
ગામને પાદર
મહેકતો થોરની વાડે !
૨.
મોરને કળા કરતો જોવા
મારા ફળિયે
સાંજ સમયે
સુગંધ પણ ઊતરી આવે છે
રાતરાણીની ડાળથી !
૩.
સીમના સેઢે
વૈશાખની ધોમધખતી બપોરે
કુંવારી કન્યાની
ચૂંદડી લહેરાઈ જાય
સાંભળીને
મોરનો ટહુકો !
૪.
મીરાં
ઓશીકાના ખોળિયે
તેં ભરેલ
રંગીન મોર
તારી યાદમાં
રાતભર મારા
સ્વપ્નના ઝરુખે
ટહુકા કરે છે.
૫.
શ્રાવણની
ઝરમર વરસતી સાંજે
મીરાં
આજે પણ
તારી યાદમાં
થનગનતું હોય છે
મારુંમન
મોર બનીને.
( પ્રીતમ લખલાણી )
દર્પણ
૧.
સોળ વર્ષની કન્યા
નજરે ચઢતાંજ
આળસ મરડીને ઊઠે
દર્પણ !
૨.
રાજમાર્ગે ઊભેલ ગાંધીજીની
પ્રતિમાને
મેં પૂછ્યું :
‘સ્વતંત્ર ભારતમાં-
તમારો સાચો વારસ કોણ ?’
બાપુની પ્રતિમાએ આંગળી
ચીંધી
પાનવાળાના ગલ્લે દેખાતા
દર્પણ તરફ…
૩.
અકસ્માતથી નંદવાઈ
ગયેલા
દર્પણના પ્રત્યેક ટુકડામાં
મારો ચહેરો જોઈ
હું ચીસ પાડી ઊઠું છું
કે મારામાં
આટલા બધા હું !!!
૪.
જો દર્પણે ન બતાવ્યા હોત
દશરથને શ્વેત વાળ તો
રામને ગાદી સોંપવાનો
વિચાર
આવ્યો ન હોત
ને તેમને ન જવું પડ્યું
હોત વનમાં.
( પ્રીતમ લખલાણી )
વર્ષો જૂની એ ઈમારત પર
ઐતિહાસિક તડકો પથરાયેલો છે.
એ ઈમારત કોણે બંધાવી, શા માટે બંધાવી,
તેના સ્થાપત્યની શૈલી કઈ,
તે કંઈ જ જાણવામાં મને રસ નથી.
પણ આ તડકો આજે, હજી સુધી કેમ અહીં છે
તે વિચાર મને સતાવે છે.
રોજ તો આ સમયે
તડકો
આ ઈમારતના પેલા ખૂણા પાસેથી ઓસરી ગયો હોય છે.
આ સમયે એટલે કયા સમયે ?
મેં છેલ્લે ક્યારે જોયો હતો આ તડકો ?
હું ક્યારેય પણ ક્યાંયથી પણ
પાછી વળતી હોઉં ત્યારે
આ ઈમારત પાસેથી પસાર થતી વેળા
જરૂર જોતી
કે તેના કયા ખૂણે, કઈ બારીએ,
ભીંતના કયા વળાંકે,
ક્યારે, કેટલો તડકો પથરાયેલો હોય છે
અને ક્યાં તેનો પડછાયો હોય છે.
સમય તો ત્યારે હોતો જ નહીં.
સમય તો જાણે
મનના કોઈ ખૂણે કેદ.
હું ઓળખું માત્ર તડકાને.
તડકામાં ઝાંખા થઈ ગયેલા
આ ઈમારતના પથ્થરો,
એ પથ્થરોની તિરાડોમાં તડકાનું ભરાવું,
પથ્થરનું ખરવું, તડકાનું વેરાવું,
એ ઈમારતનું અહીં હોવું,
મારું અહીંથી પસાર થવું
આ તમામને એક અલિપ્ત અર્થ છે.
એટલે જ સ્તો,
આજે કેમ હજી સુધી અહીં છે આ તડકો ?
પડછાયાની આ કેવી નવી પ્રથા ?
શું મારા હાથમાંથી સરી રહી છે
સમય પરની સત્તા ?
પડછાયાના પ્રદેશમાં
એકલા અસહાય તડકાને
હું જોઈ રહી છું, બંદીવાન.
( મનીષા જોષી )
મોરપીંછ 