ઈચ્છાઓ પણ બળવત્તર છે, પીડાઓ પણ બળવત્તર છે
લોહી નિચોવીને જીવ્યો છું, અફવાઓ પણ બળવત્તર છે
.
રણ જેવું તોરણ બાંધે છે, ડમરીઓ રેતી રાંધે છે-
સાંજે આંખોમાં ઘેરાતા તડકાઓ પણ બળવત્તર છે
.
ડાઉનલોડના સંબંધોમાં ભળીભાખળી ભાળ મળે છે,
જાત ઉછીની ઓળખ આપે રસ્તાઓ પણ બળવત્તર છે
.
શું પૂછું ને જવાબ આપે, એવા દિવસો કોને માપે ?
કયા અંતને સાચો ગણવો ? ઘટનાઓ પણ બળવત્તર છે
.
હું બોલું ને તમે સાંભળો વાત જુદી છે સમયસમય પર
સૌને સૌની રીતે ભજવે તખ્તાઓ પણ બળવત્તર છે
.
( અંકિત ત્રિવેદી )
તમારા ઘરનાં દીવા રાતે રસ્તામાં હતા કે શું ?
પવન ફંટાઈ જાશે, એ ભરોસામાં હતા કે શું ?
.
ઘરે પહોંચ્યોં તો દરવાજાએ પૂછ્યું ક્યાંથી આવો છો ?
સુગંધ આ શેની છે, સાંજે બગીચામાં હતા કે શું ?
.
તમારા દિલના ધબકારા અજાણ્યા કેમ લાગે છે !
તમે પણ કાલે તરણેતરના મેળામાં હતા કે શું ?
.
ઘણી વાતો, ઘણાં વર્ષો પછી કાલે કહી નાખી,
હવે એ પણ કહો, ગઈ રાતે સ્વપ્નામાં હતા કે શું ?
.
તમે ચુપચાપ સાંભળતા રહ્યા, નિર્લેપ દ્રષ્ટિથી,
કે મારી રૂબરૂ બીજી જ દુનિયામાં હતા કે શું ?
.
દિવસ રઘવાટમાં કાઢ્યો ને રાતે પણ નથી સૂતા,
તમારા પણ વહાણો કાલે દરિયામાં હતા કે શું ?
.
ફરી બેચાર પથ્થર એ તરફથી આ તરફ આવ્યા,
તમે પાછા ખલીલ એના જ ફળિયામાં હતા કે શું ?
.
( ખલીલ ધનતેજવી )
ગેરૂઆ વસ્તર નહીં, ભભૂત ભસ્મ નહીં અંગ
સાધુ ઐસા ચાહિએ એકલ ઔર નિ:સંગ
.
ટીવી પર ચમકે નહીં આપે નહીં વ્યાખ્યાન
સાધુ ઐસા ચાહિએ માન નહીં સન્માન
.
આશ્રમ નહીં આસન નહીં, નહીં ટ્રસ્ટ મઠ ધામ
સાધુ ઐસા ચાહિએ નહીં સ્થાન નહીં ઠામ
.
તિલક છાપ ચંદન નહીં, છત્ર મુગટ નહીં દંડ
સાધુ ઐસા ચાહિએ, ફંદ નહીં કોઈ ફંડ
.
નામ નહીં ઓળખ નહીં, નહીં બિરુદ ઇલ્કાબ
સાધુ ઐસા ચાહિએ નિર્મલ બહેતા આબ
.
નહીં તસ્વીર નહીં મૂરતી, પૂજન દે નહીં પાંવ
સાધુ ઐસા ચાહિએ જૈસી તરુવર છાંવ
.
લિંગ ભેદ વ્યાપે નહીં ઐસા ચેતન દેહ
સાધુ ઐસા ચાહિએ પવન ઉડાઈ ખેહ
.
તન મન હરિ કો દે દિયા આપ હરિમે લીન
સાધુ ઐસા ચાહિએ જૈસી જલમે મીન.
.
( હરકિસન જોષી )
સ્વામીજીની ૧૫૧મી જન્મજયંતિ નિમિત્તે
.
(૧)
મારાં બાળકો !
યાદ રાખજો કે ડરપોક અને નિર્બળ માણસો
જ પાપ કરે છે અને અસત્ય બોલે છે.
બહાદુર માણસો હંમેશા નીતિમાન હોય છે.
નીતિમાન બનો.
બહાદુર અને સહૃદયી બનો.
.
(૨)
મારા મિત્રો !
તમારા એક સગાભાઈ તરીકે:
જીવન અને મૃત્યુમાં તમારા સાથી તરીકે;
હું તમને કહેવા માંગુ છું કે આપણે જોઈએ છે
સામર્થ્ય, સામર્થ્ય;
અને હર સમયે સામર્થ્ય.
.
(૩)
ખડા થાઓ
અને મર્દ બનો.
મર્દ બનાવનારા ધર્મની આપણને જરૂર છે;
મર્દ બનાવનારા સિદ્ધાંતોની આપણને જરૂર છે.
ચોમેર મર્દ બનાવનાર
શિક્ષણની આપણને જરૂર છે.
.
(૪)
ગરીબ લોકો માટે જેનું હૃદય દ્રવે તેને
હું ‘મહાત્મા’ કહું છું, નહિ તો એ ‘દુરાત્મા’ છે.
હે મહાન આત્માઓ !
ઊઠો, જાગો !
આ દુનિયા દુ:ખના દાવાનળમાં ભડકે બળે છે
ત્યારે તમે સૂઈ શકો ખરા ?
.
(૫)
વીર યુવકો !
શ્રદ્ધા રાખો કે તમારા સહુનો જન્મ
મહાન કાર્યો કરવા માટે થયો છે.
કુરકુરિયાંના ભસવાથી ડરી જશો નહિ;
અરે, આકાશના વજ્રપ્રહારથી પણ ભયભીત
થશો નહિ. પણ ઊભા થાઓ અને કામે લાગો !
.
(૬)
પવિત્રતા, ધૈર્ય અને ખંત બધાં વિધ્નોને જીતી લે છે.
નિરંતર પવિત્ર વિચારો કર્યે રાખો.
ખરાબ સંસ્કારોને દબાવવાનો
એક માત્ર ઉપાય એ જ છે.
પવિત્રતા એ સૌથી મોટી શક્તિ છે;
તમામ વસ્તુઓ એનાથી ડરે છે…
.
(૭)
પ્રાચીન ધર્મો ઈશ્વરમાં ન માનવાને નાસ્તિકતા
કહેતા ; નવો ધર્મ કહે છે કે
જેને પોતાનામાં શ્રદ્ધા નથી તે નાસ્તિક છે.
શ્રદ્ધાવાન બનો; બીજું સર્વ આપોઆપ પાછળથી
આવવાનું જ છે. કોઈપણ વસ્તુથી ડરો નહી,
તમે અદ્દભુત કાર્ય કરી શકશો.
.
(૮)
જે કાંઈ નિર્બળ હોય તેનાથી દૂર રહો ! તેમાં મોત છે.
જે કાંઈ બળ હોય તેને નર્કમાં જઈને પણ પકડો.
નીતિમાન થજો,
શૂરવીર બનજો.
ઉદાર હૃદયના થજો.
જાનને જોખમે પણ વીર, ચારિત્રવાન બનો.
.
(૯)
પૈસાથી કંઈ વળતું નથી, નામથી પણ નહિ,
યશથી પણ નહિ, વિદ્યાથી પણ નહિ
માત્ર પ્રેમથી લાભ થાય છે;
માત્ર ચારિત્ર્ય જ
મુશ્કેલીઓની વજ્ર જેવી દિવાલો
તોડીને તેમાંથી માર્ગ કાઢે છે.
.
(૧૦)
કાર્ય કરવું એ ઘણું સારું છે.
પરંતુ તે વિચારમાંથી આવે છે.
એટલે મસ્તકને ઉન્નત વિચારોથી,
સર્વોચ્ચ આદર્શથી ભરી દો;
તેમને દિનરાત તમારી દ્રષ્ટિ તરફ રાખશો તો
તેમાંથી મહાન કાર્યોનો જન્મ થશે.
.
(૧૧)
બહાદુર, હિંમતવાન માણસો
કે જેના લોહીમાં જોમ,
જ્ઞાનતંતુઓમાં તાકાત,
લોખંડી માંસપેશીઓ અને
પોલાદી સ્નાયુઓ હોય તેવાની જરૂર છે;
નરમ અને પોચી ભાવનાઓ નહીં
.
(૧૨)
જો તમારે સફળતા પ્રાપ્ત કરવી હોય
તો તમારી પાસે પ્રચંડ ખંત
અને દ્રઢ ઈચ્છાશક્તિ હોવાં જોઈએ.
ખંતીલો માણસ કહે છે :
‘હું સાગરને પી જઈશ, મારી ઈચ્છા થતાં વેંત
પર્વતો કડડભૂસ થઈને તૂટી પડશે.’
.
(૧૩)
સખત પરિશ્રમ કરો.
પવિત્ર અને શુદ્ધ બનો
એટલે ઉત્સાહ આવશે જ.
આપણાં જીવન
સારાં અને પવિત્ર હોય તો જ દુનિયા
સારી અને પવિત્ર થઈ શકે.
.
(૧૪)
ઈચ્છાશક્તિનું મૂળ છે ઈશ્વર, સ્વયં પરમાત્મા…
સમુદ્ર તરવો હોય તો
તમારામાં લોખંડી ઈચ્છાશક્તિ જોઈશે;
પહાડો વીંધી નાખવા જેટલું બળ જોઈશે;
તમે કમર કસીને તૈયાર રહો…
કશાની પણ ચિંતા ન કરશો !
.
(૧૫)
વીરતાભર્યા વચનો અને
એથીયે વધુ વીરતાભર્યા કાર્યોની જ
આપણને જરૂર છે.
.
( સ્વામી વિવેકાનંદ )
દેખાય નહીં ઘાવ, કળા તારા તીરની !
સૌરભ ન પારખી શકી લીલા સમીરની !
.
પીડા તરસની લઈને ભટકતા’તા વાટમાં
પનઘટ ઉપર લઈ ગઈ વાણી કબીરની !
.
માણસને જોવો જોઈએ માણસ રૂપે બધે
એ ઝૂંપડું હો કે હો હવેલી અમીરની
.
ધારું તો હાથ ઝાલી લઉં હું સૌના દેખતા
મર્યાદા નડે તેં સનમ ખેંચી લકીરની !
.
આંખોમાં રહી એકલા આકાશની ઝલક
બહેતર દશા છે આજ તો તારા ફકીરની !
.
( હરકિસન જોષી )
ચાલ પિંકુ, તને એકથી અનંત ગણતાં શીખવાડું
મમ્મી, એ કેવી રીતે ?
આપણે તારા ગણીએ
મમ્મી, હું તો સૂઈ જાઉં છું, ઊંઘ આવે છે
પછી એ ગણવા બેઠી
ગણતાં ગણતાં વચ્ચે વાદળ આવી ખડખડ હસી પડ્યાં ને ભૂલ પડી
ગણતાં ગણતાં ઝબક ઝબકતાં તારા ધડધડ ખરી પડ્યાં ને ભૂલ પડી
ગણતાં ગણતાં મંદ ચાલ લૈ ચાંદ-ચાંદની ફરી વળ્યાં ને ભૂલ પડી
સવારે રાતીચોળ આંખો જોઈ
પિંકુએ ધીરજ ખોઈ
મમ્મી કેટલા દિવસથી તારા ગણે છે ?
કેટલા દિવસ ગણીશ ?
એ તો આપણને છોડી ગયેલા તારા પપ્પા આવશે ને ત્યાં સુધીમાં
તો ગણાઈ જશે.
.
( મુકેશ જોષી )
આ તો કહેતા કહેવાઈ ગયું તમને હું ચાહું છું
બાકી મેં કોઈ દિવસ કીધું કે સૂરજના પડખામાં જિંદગી વીતાવું છું.
.
વાયરાએ એવી તે મારી શું આંખ મૂઈ ખુશ્બુએ દાબડી ખોલી
વાણીને ગોખાવી રાખ્યું’તું મૌન તો ય આંખોને ટેવ છે તે બોલી
આ તો કહેતા કહેવાઈ ગયું ફૂલો સજાવું છું
બાકી મેં કોઈ દિવસ કીધું કે બાગમાં હું જ મારી જાતને વાવું છું
.
અરધું આકાશ તમે જોયું છે એટલે અંદર પતંગિયાં ડરે છે
સાચું કહું તો એ ઊડે છે જ્યાં જ્યાંથી જિંદગીના રંગ ત્યાં ખરે છે
આ તો કહેતા કહેવાઈ ગયું સપના રંગાવું છું
બાકી મેં કોઈ દિવસ કીધું કે મેઘધનુષ આંખથી પાછા વળાવું છું.
.
( મુકેશ જોષી )
એને સીધા બેડરૂમમાં આવવાની ટેવ
ભીના ખુલ્લા વાળ રાખીને ઊભી રહું તો
પવન થઈને ફરે સુગંધી જંગલમાં
.
ચાંદલો કરવા કંકુ ડબી ખોલું તો
આઇનામાંથી ડોકિયું કરી મને લાલમલાલ કરી દે
.
સાડીની પાટલી વાળતી હોઉ તો
બારીમાંથી વાદળ થઈ ડોકિયું કરે
.
તકિયા પર તો માથું મુકાય જ નહીં
એના શરીરની સુગંધ…
એટલે
હવે તો કીચનમાં જ સમય વીતાવું
તો ય
કોફીની વરાળમાં
દાળના વઘારમાં
કૂકરની સીટીમાં
એ સીટી માર્યા કરે
મને લાગે છે
ઘણા સમયથી હું માત્ર કાંદા સમાર્યા કરું છું.
.
( મુકેશ જોષી )
આજ સૂનકાર ખોઈ બેઠો છું, એક આકાર ખોઈ બેઠો છું
ઝીણો ઝણકાર ખોઈ બેઠો છું, એક આકાર ખોઈ બેઠો છું
.
એની ઇ ભોમકાના અણસારા… વૈખરી પાર થાતાં ઉદગારા..
જોગી ! ઇ તાર ખોઈ બેઠો છું, … એક આકાર ખોઈ બેઠો છું
.
કોને શોધું છું, કયા વેશે છું… આ કયા દેશે અહર્નિશે છું…
ક્યારે વણજાર ખોઈ બેઠો છું… એક આકાર ખોઈ બેઠો છું
.
ક્યારે હું એકટસ ન જોઈ શક્યો…ક્યારે હું એક પગ ઊભી ન શક્યો
કે હું સ્વીકાર ખોઈ બેઠો છું, એક આકાર ખોઈ બેઠો છું
.
એક નિષ્કંપ વેળની વાટે…કોના વિનાની વાવના કાંઠે…
એક અસવાર ખોઈ બેઠો છું, એક આકાર ખોઈ બેઠો છું
.
રેન બુઝાઈ ગઈ છે, આવી જા… પેન રણકતી નથી, આવી જા…
હું ઈંતેઝાર ખોઈ બેઠો છું, એક આકાર ખોઈ બેઠો છું
.
તારાં પાણીડે ખેલવા માટે… તારા પાલવડે પોઢવા માટે…
હું નિરાકાર બેઠો છું, એક આકાર ખોઈ બેઠો છું
.
( લલિત ત્રિવેદી )
કળીની સુરખિ-શો મત્લઆ પતંગિયા કહેશે
કુમાશ તારી, ને મિસરા પતંગિયા કહેશે !
.
ઘુઘવતી માટી લગ રસ્તા પતંગિયા કહેશે !
ફૂટે ક્યાં ખુશ્બુનાં ઝરણાં, પતંગિયા કહેશે !
.
કવિ ! બગીચા સાથે તારે વાત કરવી છે !
તો શીખ ફૂલની ભાષા, પતંગિયા કહેશે !
.
નદીમાં છે તે થનગનાટ છે પવનમાં પણ
લઈને પાંખમાં ગાણાં, પતંગિયા કહેશે !
.
ભરી સભા હશે…ઋતુઓ ને બાગ સુણતાં હશે
ખરેલાં પર્ણની ગાથા પતંગિયા કહેશે !
.
“પદાર્થ પામવો જો હોય તારે મર્મરનો-
-લખ્યાં છે તૃણ ઉપર કક્કા”, પતંગિયા કહેશે !
.
જઈશ ત્યારે હિસ્સો રેશમી દઈને જઈશ
ભલે ક્ષણિક છે આ કાયા, પતંગિયા કહેશે !
.
( લલિત ત્રિવેદી )
મોરપીંછ 