જીવન સુંદર છે !

આ જીવન સુંદર છે !

ઉર-પથ્થરથી ફૂટી નીકળે રમ્ય પ્રેમનું ઝરણું;

શ્યામલ શશના ગૌર હાસ્યમાં શરદપૂર્ણ ચાંદરણું:

આ અનુકૂલ અવસર છે-

આ જીવન સુંદર છે !

.

અલ્પ વર્ણની વર્ણમાલિકા : મહાકાવ્ય અવતરતું;

સ્વલ્પ વર્ણની કાવ્યપંક્તિમાં નવચેતન તરવરતું :

તન વ્યંજન મન સ્વર છે –

આ જીવન સુંદર છે !

.

પલ પલ પર્વ અમર છે :

સુંદર સુંદરતર છે !

જવ સમદર પર સૂર્ય નવોદિત અદ્દ્ભુત કંઈ ઉદ્દભવતું;

ક્ષિતિ-નભ-વાયુ-અગન-જલ સંગમ પંચતત્વ પાંગરતું !

એ જ બ્રહ્મ-હરિ-હર છે !

આ જીવન સુંદર છે !

પલ પલ પુણ્ય પરમ છે :

સુંદર સુંદરતમ છે !

.

( અરુણ વામદત્ત )

ખાલીપાની ખાલી

ચડી છે સહુને ખાલીપાની ખાલી…

નથી કોઈના ચહેરા ઉપર…

સ્મિત ભરેલી લાલી…!

.

હાય-વોયનાં જાળાંઓની વચ્ચે ગયાં ફસાઈ,

દુનિયા નાની થઈ, રચાઈ મનની ઊંડી ખાઈ,

છોળ છલોછલ સમૃદ્ધિની,

કિન્તુ સંકોચાઈ હ્રદયની પ્યાલી…

.

સૌ રંગોની અસલ ચમકની પરખ નથી પકડાતી,

ભીતરમાંયે તંગદિલી તો સદા રહે સૂસવાતી,

વાતવાતમાં નથી આપતું,

કોઈ હવે તો હસી હસીને તાલી…!

.

( યોસેફ મેકવાન )

મને

લીલુંછમ કોણે બતાવ્યું રણ મને ?

ઝાંઝવાથી થૈ ગયું સગપણ મને.

.

રૂપનું મેં પત્રમાં વર્ણન કર્યું,

પણ રિસાવાનું કહો કારણ મને.

.

પાછલા હું બારણેથી નીકળું-

તે છતાંયે દેખતું દર્પણ મને.

.

કેટલાં વરસો પછી આવું ઘરે,

ઓળખે છે ઊડતી રજકણ મને.

.

ક્યાંક તો ઘરમાં સમય ઊભો હશે,

છૂટીને એમાંથી વાગી ક્ષણ મને.

.

( મનીષ પરમાર )

ચકમકની પોટલી

તમરાં સજાવી શોધે છે બકબકની પોટલી,

ઢોળાઈ ગઈ છે રાતમાં ચકમકની  પોટલી.

.

કાપી સતત રહી છે સમયને દિવસ ને રાત,

લટકી રહી જે ભીંત પર ટકટકની પોટલી.

.

ભાષા જુદી જ હોય છે શિશુઓના વિશ્વની,

ચકલીનું નામ હોય છે ચકચકની પોટલી.

.

બાંધે છે રાતે વસ્ત્રથી મલમલના, નભને કોણ ?

જાણે બની ગયું છે એ તારકની પોટલી !

.

એ સામે આવશે તો થશે શું, નથી ખબર;

એનો વિચાર માત્ર છે ધકધકની પોટલી.

.

ભૂલી સમય વહાલ કરે આંખ, આંખને !

વેરાઈ રહી છે, જોઈ લો ! રકઝકની પોટલી.

.

(શોભિત દેસાઈ)

હાલી નીકળ્યા

લઈ એક ‘ઠોસ નામ’ અમે હાલી નીકળ્યા

ખાલી કરીને ગામ અમે હાલી નીકળ્યા

.

બસ ‘નામની’જ પાટી ગળે બાંધી : બાકીનાં

સહુ ભૂંસી નામઠામ અમે હાલી નીકળ્યા

.

ઘેરી વળ્યા સંબંધ : અતિ કરગર્યા છતાં

સહુને કરી પ્રણામ અમે હાલી નીકળ્યા

.

દિવસે નહીં નિરાંત નહીં નિંદ રાતના

વિશ્રામ ના વિરામ અમે હાલી નીકળ્યા

.

ગોઠ્યું નહીં પ્રયાગમાં કે નાથદ્વારમાં

સહુ ત્યાગી તીર્થધામ અમે હાલી નીકળ્યા

.

જોયું નહીં કે માર્ગ કયો શ્રેયકર હશે !

નિષ્કામ કે સકામ : અમે હાલી નીકળ્યા

.

(અમૃત ઘાયલ)

તારી-મારી ભીતર

તારી-મારી ભીતર ભઈલા ક્યાંક મળે ના એક્કે દેરું,

તોય વાત આ નક્કી છે કે ભીતર એનું છે જ પગેરું.

પાંખો માંહે થાક લઈને નીડ ભણી આવે પંખેરું,

દૂર પણે ઝાલર વાગે છે ; નભ વેરે છે ગુલાલ ગેરુ.

શ્વાસ સમો જીવનની સાથે કાયમ એ ચાલ્યા કરવાનો,

વીત્યોકાળ નથી કંઈ ‘રજકણ’ કે બસ ઊભો થઈ ખંખેરું.

વાત ક્ષણોની એવી છે કે જેમ ઊતરતા જાઓ ઊંડા,

અજવાળાંઓ ઠરી જઈ ને સ્તબ્ધ બની પ્રગટે અંધેરું.

એક અજાયબ ઘટના સાલ્લી વરસોથી બનતી આવી છે,

સાંજ પડે ને સાવ અચાનક ‘સ્મરણ’ નામનો ડંખ એરુ.

સવાર સાથે સૂરજ છે ને વર્ષા સાથે ચાતક, એમ જ,

શબદ અમારો અમે શબદના જનમ જનમના છઈએ ભેરુ.

ન વાત કશી જ્યાં ‘પ્રેમ’ થઈ છે પ્રેમ-પદારથ પણ પીધાંની,

નામ સતત ચર્ચાયું છે આ બંદાનું તો વેંત ઊંચેરું.

(જિગર જોશી ‘પ્રેમ’)

વાતાવરણ તો બદલાય

મકાનોનાં બંધ દ્વાર,

નિર્જન માર્ગ,

લોકો મૌન,

મારી સોસાયટીનું વાતાવરણ

અકળાવી નાખે છે.

મન ઈચ્છે,

કોઈક તો દ્વાર ખોલે,

એકાદ શબ્દ બોલે,

કે પછી ક્યાંકથી

કોઈ પાગલ આવી

ચીસો પાડે.

કે તોફાની બાળકો

અહીં તહીં દોડે,

ને પછી રામ રામ કરતાં

ભલે ડાઘુઓની પસાર થાય સ્મશાનયાત્રા,

કોઈ મરણ પામ્યો હોય,

બાણું વર્ષનો ઘરડો,

સોસાયટીનું વાતાવરણ તો બદલાય.

.

(અમૃત મોરારજી)

[મોગરાવાડી, હનુમાન ફળિયા, વલસાડ]

ચકલી ગીત

ખાલીખમ્મ કમરામાં ચકલીનું ઊડવું ને પાંખોનું ફરફરવું

ચીં ચીં થી અળગા થવાય છે ? ના… રે… ના

બારીમાં કૂંડું ને કૂંડામાં લીલુંછમ ચોમાસું ઊતરે તો

ચકલીની માફક નવાય છે ના… રે… ના

ચકલી તો વૃક્ષોની ડાળીની પટરાણી ધરતી ને સમદર ને

વાયુ ને આકાશ ઓઢીને ઝૂલે છે,

સામેના ઘરમાંથી મઘમઘતા કોઈ ગીતનું મધમીઠું

પરબીડિયું કન્યાના અધરોની વચ્ચેથી ખૂલે છે.

પૂર્વાપર સંબંધો ચકલીને કન્યાના બંધાયા કઈ રીતે ? એવું

કંઈ કોઈને પૂછાય છે ના… રે… ના

ચકલીમાં વત્તા એક ચકલી ને ઓછામાં સૂનો અરીસો છે

બે ચાર ભીંતો છે, બે ચાર ખીંટી છે

ચકલી તો ભોળી છે, ચકલી તો પીંછાનો ઢગલો છે, ચકલી

શું જાણે કે સામે અગાસીમાં આવે એ સ્વીટી છે ?

સોનાની પાંખોથી, રૂપાની ચાંચોથી, હીરાની પાંખોથી,

ચકલીને ભાગી શકાય છે ના… રે… ના

ખાલીખમ્મ કમરામાં ચકલીનું ઊડવું ને પાંખોનું ફરફરવું

ચીં ચીં થી અળગા થવાય છે ? ના… રે… ના

.

(નયન દેસાઈ)

પવન

કેટલી મનગમતી એંધાણી પવન,

આંગણે ભરતો રહે પાણી પવન.

દોડતો ચારે દિશાઓ ઊંચકી,

મારી માફક તારો બંધાણી પવન.

શ્વાસમાં પેસે કે કાચીંડો બને,

રંગ પલટે રાગ પરમાણી પવન.

રાતભર એકેક રગમાં સાંભળું,

હોય જાણે ફૂટતી ધાણી પવન.

તું લીલુંછમ ઝૂલતા શીખવી ગઈ,

થઈ ગયો છે ત્યારથી વાણી પવન.

લાલ દરવાજાનો જાણે બાદશો,

બેસતો બસ તંબુઓ તાણી પવન.

ઓગળેલો એ જ મિસ્કીન હાથ છે,

તું જવા દે કેમ એ જાણી પવન ?

(રાજેશ વ્યાસ “મિસ્કીન”)

હિન્દુ

શું વાત
કરો છો, યાર!
‘હિન્દુ’ એ કોઈ ઈન્ડુ છે
કે ઊભી ચમચીથી
તડાક દઈને તોડી ને ઓહિયા કરી જાવ?
અથવા તો મન ફાવે તેમ
સેવીને, પાર પાડી નાખો
ગમે તેવા ઈરાદાઓ!?…
હિન્દુ, એ કોઈ ધર્મનું નામ
પણ નથી કે જેણે
વિસ્તારવાદની ગ્રંથીથી
પીડાવું પડ્યું હોય !
હિન્દુ એ ચિંતનધારા છે
જેણે આખા વિશ્વમાંથી
ઊતરી આવેલા માનવ ટોળાંઓને
ગળે લગાડ્યા છે…
હજારો વર્ષોથી આ ધારામાં
વહેતા મનુષ્યોનો ઈશ્વર
એમનાં ચિદાત્મામાં વસે છે
તેથી એમને દેવસ્થાનોમાં
નિયમિત જવાનું, જરૂરી રહેતું નથી.
હિન્દુ એ જીવનરીતિ છે, જે,
એને દબાવી-કચડી-રોંદી
નાખવાના પ્રયત્નોને પણ…
ક્ષમા જ આપશે,..અને એ જ
એના અગાધ બળની સાબિતી છે !
ગરોળીના કપાયેલા
અવયવની જેમ એનું આંતર્સત્વ
ગમે ત્યાંથી પાછું
ફૂટી નીકળશે…
અથવા પોતાના અશ્મિમાંથી
સળવળીને એ પાછું
ઊભું થઈ જશે,
દેવહુમા પક્ષીની જેમ!
તમે, એને યાર…
કદાપિ, નષ્ટ નહીં કરી શકો!!

(જયંત દેસાઈ)