માનવીની જાતનો ઈતિહાસ મેં જોયો નથી,

જિંદગી જોઈ નથી કે શ્વાસ મેં જોયો નથી.

 .

તું મને મંદિર કે મસ્જિદને બતાવી પૂછમાં,

ત્યાં નહીં મસ્તક નમે, વિશ્વાસ મેં જોયો નથી.

 .

તું કહે છે રોજ ઊગે સૂર્ય તારા શ્હેરમાં,

કોઈ પણ ચ્હેરા ઉપર અજવાસ મેં જોયો નથી.

 .

સાવ ખોટી ઓળખાણો આપશો ના શેખજી,

સર્વવ્યાપી આ ખુદાને ખાસ મેં જોયો નથી.

 .

માનવીને શોધવાની વાત છે તો સાંભળો,

આપણામાં છે નહીં, ચોપાસ મેં જોયો નથી.

 .

( પરાજિત ડાભી/તમન્ના આઝમી )

.

આંખમાં તસવીર તારી તરવરે છે આજ પણ;

ભીતરે લાગેલ અગ્નિ ક્યાં ઠરે છે આજ પણ ?

.

ઝૂરવાનું ભાગ્યમાં મારા લખેલું છે સદા;

આંખમાં ઉજાગરા હીબકા ભરે છે આજ પણ.

 .

પામવાની ઝંખના પણ ક્યાં સુધી લઈ ગઈ મને;

શબ્દ જ્યાં એરણ પરેથી અવતરે છે આજ પણ.

 .

એ જ છે રસ્તા અને છે એ જ જાણીતી સફર;

તે છતાં કો’ માર્ગ મારો આંતરે છે આજ પણ.

 .

પાંદડું ખરતા અટૂલી ડાળખી ઝૂર્યા કરે;

કૂંપળો જેવું નસેનસ પાંગરે છે આજ પણ.

 .

ઝાંઝવા માફક નસીબ આજેય પણ છળતું મને;

આયખામાં રણ સરીખું વિસ્તરે છે આજ પણ.

 .

( ‘વિવશ’ પરમાર )

.

મેં છીંકણી રંગનું પેન્ટ

અને ચોકડીવાળો બુશકોટ પહેર્યાં નથી.

મને કપાળે વાગ્યાનું નિશાન નથી.

મને ગુજરાતી વાંચતાં, લખતાં આવડે છે.

હું વાંચતી વખતે ચશ્માં પહેરું છું.

મને ડાબા હાથે કામ કરવાની આદત નથી.

મારા માનવા પ્રમાણે…

હું અસ્થિર મગજનો નથી.

મારા માતા-પિતાની તબિયત સારી છે.

મારી પત્નીએ જમવાનું છોડી દીધું નથી.

મારો પુત્ર નિશાળે નિયમિત જાય છે.

કોઈએ મને ઠપકો આપ્યો નથી.

કોઈને કહ્યા વિના હું ક્યાંય ચાલ્યો ગયો નથી.

ઘરમાં જ બેઠો છું.

છતાં

હું ખોવાયો છું !

 .

( સતીશ વૈષ્ણવ )

.

સોયના આ ઘા સહી શકીશ ?

તો ચાલ, જોડાઈએ આપણે.

 .

અવિરત ગતિએ ચાલતા

ટાંકા તણી ભ્રમજાળમાં

અટવાતી જતી સ્વાધીનતાને

જોઈ શકીશ શું શાંત ભાવે ?

તો ચાલ, જોડાઈએ આપણે.

 .

દ્વૈતના રણથી મૂકેલી દોટ અદ્વૈત પામવા

અટકે નહીં કદીય ને ચરણ જો લડખડે

રેતી ઊડે ચોમેર તે ખાળી શકીશ શું પાંપણે ?

તો ચાલ, જોડાઈએ આપણે.

 .

મધુરજની મધુમાસ

માની લે મધુવર્ષ પણ વીતી ગયું

આંખ ઊઘડ્યા પછીનું આભ સૂનું

જીરવી શકીશ કે તું ?

તો ચાલ, જોડાઈએ આપણે.

 .

આયુષ્યની અંતિમ ક્ષણે

લેવા સહારો ઊંચકાતો હાથ હવા ફંફોસીને

પાષાણવત પછડાઈ જાશે સોડમાં

ત્યારે શૂન્યતા ગહ્વરથકી

જાગતો ને આવતો શિથિલ ગતિએ

મંદ એ નિ:શ્વાસ રોકી શકીશ તું ?

તો ચાલ, જોડાઈએ આપણે.

 .

( ધીરુબહેન પટેલ )

.

ઉછીનાં વસ્ત્ર-આભૂષણ-મહાલય ત્યાગવા માંડુ,

દશા બદલે દિશા જે, એ દિશામાં ભાગવા માંડુ.

 .

ચઢી ગ્યા કેટલા ચહેરા અસલ ચહેરા ઉપર આ તો !

કરું શું તો, હતો એવો હું માણસ લાગવા માંડું ?

 .

તમારી આ દવાઓથી દરદ તો ઓર વકરે છે !

હવે બસ બહુ થયું, છોડો; દુવા હું માગવા માંડું.

 .

ખરું, છું વાંસળી, પણ દૂર થઈ ગઈ સૂરની દુનિયા !

અલખની ફૂંક વાગે તો અહર્નિશ વાગવા માંડું.

 .

કશું સમજાય ના કે છે અવસ્થા આ કઈ મારી ?!

નયન મીંચાય જેવાં કે તરત હું જાગવા માંડું !

 .

તમે બસ, એટલું જોજો છૂટે ના દોર આ મારો;

હું ભીતર ડૂબકી મારીને તળિયાં તાગવા માંડું.

 .

( વિષ્ણુ પટેલ )

.

શબ્દરૂપે અવતરે કેવળ કૃપા

શ્વાસમાં છાને પગે પણ સંચરે કેવળ કૃપા.

 .

ઝાડ ને ઝરણાં બધાં વ્હેતાં રહે છે આંખમાં.

સામટું આકાશ પણ ટોળે વળે છે પાંખમાં.

 .

ભીતરે ભગવી ધજા થૈ ફરફરે કેવળ કૃપા

 શબ્દરૂપે અવતરે કેવળ કૃપા

 .

એક પંખી ડાળ પર બેસી સતત ગાતું રહે.

પોત ટહુકાનું સહજ રીતે જ બંધાતું રહે.

 .

વ્હાલનું વાદળ થઈને ઝરમરે કેવળ કૃપા.

શબ્દરૂપે અવતરે કેવળ કૃપા

 .

કોઈ આવીને બધો અંધાર ઉલેચી ગયું.

છેક ઊંડે એમ આપોઆપ અજવાળું થયું !

 .

એ જ છે આધાર સાચો આખરે કેવળ કૃપા

શબ્દરૂપે અવતરે કેવળ કૃપા

 .

( નીતિન વડગામા )

(૧)

એણે જ્યારે જાણ્યું કે માણસ પાસે

સિંહ વાઘ દીપડા ચિત્તા અજગરની તાકાત નથી

નથી બિલ્લી ઘુવડ વરુ ઝરખની ચાલ છાનીછપની

એરુ ને કાનખજૂરા વીંછી મધમાખીના ડંખ પણ નથી

ત્યારે એને થયું

માણસ પાસે આ નથી ને તે નથી-ની

વાત જો હોય સાચી

તો એ કેવી સારી વાત છે

બસ, ‘માણસ’ હોવું એ જ મોટી વાત છે.

( જયા મહેતા )

 .

(૨)

બધી જ લાગણીઓ

અને સંબંધો

જ્યાં અટકી જાય છે

તેને હું પ્રેમ કહું છું.

 .

( પ્રદીપ પંડ્યા )

 .

(૩)

નિદ્રાના લીલાછમ્મ બગીચામાંથી

હું અનિદ્રાના કાળાઘોર જંગલમાં

ભમ્યા કરું છું

એક માત્ર મારા

ખોવાઈ ગયેલા પંખીની તલાશમાં.

 .

( સુરેશ દલાલ )

 .

(૪)

આ…. આખો દિવસ,

તડકામાં બેસી રહેતા રસ્તા,

દાઝતા નહિ હોય ?

અને જ્યારે

એના પરથી બસ પસાર થાય ત્યારે,

બસના ભારથી એને પીડા થતી હશે કે પછી

બે ક્ષણ છાંયો મળ્યાનો સંતોષ ?

 .

( ગાયત્રી )

.

કઠેરા પર આ માટીના કુંડામાં પણ બગીચો છે,

સવારે જોઉં છું ઝાકળનો પર્ણો પર પસીનો છે.

 .

તમારા ઘરમાં અજવાળું વધારે હોય તો શું છે ?

બધાના ઘરમાં ફાનસ ને ખૂણામાં એક દીવો છે.

. 

હવે વરસાદ રોકાઈ ગયો ને નીકળ્યો તડકો,

મને સમજાવ આવીને હજી તું કેમ ભીનો છે ?

 .

સૂરજ આકાશે ને છાંયો ધરા પર સ્થાન બદલે છે,

અમારો સાથ દુ:ખમાં છોડી દે એવા ય મિત્રો છે.

 .

હવે પરિવાર પર આ ધારાધોરણ તારા છોડી દે,

હજી ઘરમાં ઉંમરમાં તારાથી મોટા વડીલો છે.

 .

જો ઘરની હોય કંઈ તકરાર તો આપસમાં સમજીએ,

અહીં રસ્તે ને મહોલ્લે અંદરોઅંદર કજિયો છે.

 .

બધાએ પુસ્તકો વાંચીને તારણ સાચ્ચું કાઢ્યું છે,

ખરેખર એક સર્જક તો આ દુનિયાનો અરીસો છે.

 .

( નીલેશ પટેલ )

મારી મમ્મી

ગઈ કાલે એક માટલું લાવી;

ટકોરા મારીને તપાસ્યું.

 .

આજે તે

શ્રીફળ લાવી;

ટકોરા મારીને તપાસ્યું.

 .

આવતી કાલે-

તે મારા માટે

છોકરો જોવા જવાની છે….

 .

( જિજ્ઞાસુ દક્ષિણી ‘પેસિફિક’ )