Archives

લાલાની ગઝલ-સ્નેહલ જોષી

*લાલાની ગઝલ – ૧*

 

ફૂલ  ઉપર છે  ઝાકળ લાલા,

જીવન તારું ઝળહળ લાલા !

 

મથુરાથી ગોકુળ લગ જાવા,

એક નદી થઈ ખળખળ લાલા.

 

બોલ,  તને  શું  વ્હાલું  લાગે ?

ગંગાજળ, જમનાજળ લાલા ?

 

સૂર  સાંભળી  વાંસલડીના,

ખુલે  ઉરની  સાંકળ  લાલા !

 

સૌને  કેવળ  પૂર્ણ  જણાયા,

સ્હેજ થયા જો ચંચળ લાલા.

 

એક સુદામો ત્યાં જ ઊભો છે,

તું નીકળ્યો બહુ આગળ લાલા.

 

હાથ  બળે  છે  નરસૈંયાનો,

લાવ  કવિતાનું  જળ  લાલા !

 

ભવ-ભવની આ પ્રીત્યું કહેવા,

લખવાનો  છે  કાગળ  લાલા.

 

 

*લાલાની ગઝલ – ૨*

 

તું  નટખટ ને નટવર લાલા,

નાચે  તા  થૈ  નાગર લાલા.

 

ફેર કશો પણ ક્યાં પડવાનો,

ગિરિધર કે બંસીધર લાલા !

 

તારી  લીલાઓ  લખવામાં,

ટાંચા  પડશે  અક્ષર  લાલા.

 

તું ધરતીના છે કણ – કણમાં,

શોધે  સૌ  તારું  ઘર  લાલા !

 

નામ  સુદામાનું  સાંભળતા,

પગ અટક્યા ના પળભર લાલા.

 

યુગ વીત્યાં ને  આવી આઠમ,

આવ્યાં રૂડાં અવસર લાલા !

 

રાધા – માધવ  ભેટ  થઈ  છે,

ક્યાં  છે  કોઈ  અંતર  લાલા !

 

મીરાં  કે’  પ્રભુ  એક  તરાપે,

તરવાનો  છે  સાગર  લાલા.

 

 

*લાલાની ગઝલ – ૩*

 

આંખોમાં છે  પાણી લાલા,

કેવી  તારી  વાણી  લાલા !

 

એ જ ન પામ્યાં દર્શન તારું,

દ્રષ્ટિ  જેની  કાણી  લાલા !

 

ક્યારેક આપ્યાં વસ્ત્રો અઢળક,

ક્યારેક  લીધાં  તાણી લાલા !

 

જીવનમાં  કે   રણમેદાને,

ફૂટે  જ્ઞાન – સરવાણી  લાલા !

 

આંખોના  એક જ  પલકારે,

લીધો  નાગને  નાણી  લાલા.

 

કર્યું   કારવ્યું   સૌનાં   માટે,

રહ્યા  ધૂળ ને  ધાણી  લાલા !

 

તું  જેનાં  મનમાં  વસવાનો,

એ  સૌ  તારી  રાણી  લાલા !

 

લીલાઓ  સંપૂર્ણ  કરી  તે,

અડધી ક્યાં સમજાણી લાલા.

 

 

*લાલાની ગઝલ – ૪*

 

કેશ  નર્યાં  વાંકડિયા  લાલા,

મિત્રો  છે  લાકડિયા  લાલા !

 

શબ્દોમાંથી  ઝરતું  માખણ,

કેવા  તો  વાતડિયા  લાલા !

 

હોય  ભલેને  પ્રશ્નો  અટપટ,

ઉત્તર  દે  તડફડિયા  લાલા !

 

ચપટીક  માટી  આરોગી લો,

સારાં  છે  ચોઘડિયાં  લાલા !

 

ચૌદ  ભુવન  સાથે બતલાવી,

એમ  થયા  માવડિયા  લાલા.

 

હોય  ભલે  દ્વારિકાના  રાજા,

મૂળે  તો  ગામડિયા  લાલા !

 

તીર  ભલે  ખૂંપ્યું  હો  પગમાં,

મારે  ના  તરફડિયા  લાલા.

 

તારી  વાતું  લખવામાં  તો,

ખૂટે શબ્દ ને ખડિયા લાલા !

 

 

*લાલાની ગઝલ – ૫*

 

તને  જોઈ  હું  હરખું લાલા,

એક  તને  હું  પરખું  લાલા.

 

નેહભર્યાં  લોચનિયાં  જોવાં,

આંખે અઢળક તરસું લાલા !

 

હોય  નજર  સામે તું  કાયમ,

તોય  તને  હું  વલખું  લાલા.

 

દર્શન સ્હેજ મળે પળભર તો,

હું  ચોધારે  વરસું  લાલા !

 

એકલતા  પણ  કેવી  રુડી !

મલક મલક બસ મલકું લાલા.

 

તું  દ્વારામાં  મબલક  મ્હાલે,

હું   શેરીમાં   ભટકું   લાલા.

 

બારે   મેઘ  થયાં  છે   ખાંગા,

બોલ,  હવે  શું  કરશું લાલા ?

 

ગોકુળ-મથુરા  અમે જાણીએ,

તારે  સઘળું  સરખું  લાલા !

 

( સ્નેહલ જોષી )

પરાજિતભાઈ ડાભીને શ્રદ્ધાંજલિ

ઉત્તમ ગઝલકાર એવા પરાજિતભાઈ ડાભીને “મોરપીંછ” તરફથી હ્રદયપૂર્વકની શ્રદ્ધાંજલિ. એમની જ ગઝલો એમના જ હસ્તાક્ષરમાં.

 

અમર રાખડી રે

કુંતા અભિમન્યુને બાંધે અમર રાખડી રે,

દીકરા દુશ્મન ડરશે દેખી તારી રાખડી રે,

મારા બાલુડા હો બાળ, તારા પિતા ગયા પાતાળ,

નથી મારા શ્રીગોપાળ, કરવા કૌરવ કુળ સંહાર,

દેજે સિંહ સરીખી ફાળ, તારી કોણ લેશે સંભાળ ?- કુંતા

 

અભિ : માતા પહેલે કોઠે કોણ આવી ઊભા હશે રે ?

કુંતા : દીકરા પહેલે કોઠે દ્રોણ ગુરુ આવી ઊભા હશે રે.

પહેલે કોઠે ગુરુ દ્રોણ, તેને જગમાં જીતે કોણ ?

કાઢી કાળ વ્રજનું બાણ, તેના પળમાં લેશે પ્રાણ-કુંતા

 

સાખી : એક બે ત્રણ ચાર ને પાંચ છ ને વળી સાત;

એટલા દેવ રક્ષા કરે, દિનમાં દશ દશ વાર-કુંતા

 

અભિ : માતા બીજે કોઠે કોણ આવી ઊભા હશે રે ?

કુંતા : દીકરા બીજે કોઠે કૃપાચાર્ય ઊભા હશે રે,

મારા કોમળ અંગકુમાર, તેને ત્યાં જઈ દેજે માર-કુંતા

 

સાખી : સાત આઠ નવ દશ અગિયાર ને વળી બાર;

એટલા દેવ રક્ષા કરે, દિનમાં દશ દશ વાર-કુંતા

 

અભિ : માતા ત્રીજે કોઠે કોણ આવી ઊભા હશે રે ?

કુંતા : દીકરા ત્રીજે કોઠે અશ્વત્થામા ઊભા હશે રે.

તેને થાજો કુંવર સામા, તેના ઉતરાવજો જામા-કુંતા.

 

સાખી : તેત્રીસ છત્રીસ અડતાળીસ ઓગણપચાસ બાવન સાઠ;

એટલા દેવ રક્ષા કરે, દિનમાં દશ દશ વાર-કુંતા.

 

અભિ : માતા ચોથે કોઠે કોણ આવી ઊભા હશે રે ?

કુંતા : ચોથે કોઠે કાકો કરણ; તેને દેખી ધ્રુજે ધરણ;

તેને માથે આવ્યાં મરણ, તેના ભાંગજે ચરણ-કુંતા.

 

સાખી : બેઠા ને વળી ઊભેલા, ભીતર ને વળી બહાર,

એટલા દેવ રક્ષા કરો, દિનમાં દશ દશ વાર-કુંતા.

 

અભિ : માતા પાંચમે કોઠે કોણ આવી ઊભા હશે રે ?

કુંતા : પાંચમે ઊભો દુર્યોધન પાપી, તેને રીસ ઘણેરી વ્યાપી.

તેને શિક્ષા સારી આપી, તેના મસ્તક લેજો કાપી-કુંતા.

 

સાખી : બે જળચર બે નભચર બે બે રાજકુમાર;

એટલા તુજ રક્ષા કરો, દિનમાં દશ દશ વાર-કુંતા.

 

અભિ : માતા છઠ્ઠે કોઠે કોણ આવી ઊભા હશે રે ?

કુંતા : છઠ્ઠે કોઠે મામા શલ્ય, તે તો જનમનો છે ખલ;

તેને ટકવા ના દઈશ પલ, તેનું અતિ ઘણું બળ-કુંતા.

 

સાખી : જોશી ને ફાતડા ભાંડ અને ભરવાડ

એટલા તુજ રક્ષા કરો, દિનમાં દશ દશ વાર-કુંતા.

 

અભિ : માતા સાતમે કોઠે કોણ આવી ઊભા હશે રે ?

કુંતા : દીકરા સાતમે કોઠે જયદ્રથ તો ઊભા હશે રે.

સાતમે કોઠે જયદ્રથ, તે તો લડવૈયો સમરથ,

તેનો ભાંગી નાખજે રથ, તેને આવજે બાથોબાથ-કુંતા.

 

સાખી : કુંતાએ કાર ઝાલી કરી, વાળી વ્રજની ગાંઠ,

દાસ મગન એમ બોલિયા, ડોસીએ વાળ્યો દાટ.

શ્રીકૃષ્ણના ઉરમાં ફાળ પડી છે તે ઘડી રે-કુંતા.

 

ચેત્યા ચૌદ ભુવનના ભૂપ, વ્હાલે ધર્યું બ્રાહ્મણ રૂપ,

રાખડી તોડાવી અનુપમ, રણમાં પડ્યા અભિમન્યુ ભૂપ-કુંતા.

 

(લોકગીત)

 

[ સૌજન્ય : ભાનુબેન ચૌહાણ ]

વિશ્વાસ લઈ-શૈલેન રાવલ

સૂર્યના સંગાથનો વિશ્વાસ લઈ,

પાંગર્યો છું ડાળનો વિશ્વાસ લઈ.

 

ઊભવાનું હોય તો ઊભા રહો,

આયનાના સાચનો વિશ્વાસ લઈ.

 

કેટલા દરિયા વટાવી જાય છે,

એક પીછું પાંખનો વિશ્વાસ લઈ.

 

દોડજે તું શસ્ત્ર લઈ ફરિયાદનું,

હું ફરું સંવાદનો વિશ્વાસ લઈ.

 

જીવવું તો એ જ સાચું જીવવું,

આપણા અજવાસનો વિશ્વાસ લઈ.

 

અસ્તનો મતલબ નવેસર ઊગવું,

આવનારી કાલનો વિશ્વાસ લઈ.

 

( શૈલેન રાવલ )

લાગણીઓ વેચવા-સાહિલ

જીવવા જેવું નથી જે ગામમાં,

ત્યાં વીતાવ્યું આયખું આરામમાં.

 

લાગણીઓ વેચવા આવ્યો હતો,

હું જ વેચાઈ ગયો લિલામમાં.

 

એ જ ક્ષણથી નીંદથી કિટ્ટા થયો,

જે ક્ષણે સપનાં મળ્યાં ઈનામમાં.

 

એ ય એળે આયખાંં જેમ જ જશે,

આ સુરા રેડો ગળેલા જામમાં.

 

ઘરેથી ચિક્કાર પીને નીકળ્યો,

ભાનમાં આવ્યો નશાના ધામમાં.

 

હોઉં છું જ્યારે તમારા આંગણે,

હોઉં છું જાણે હું તીરથધામમાં.

 

હું મને ‘સાહિલ’ મળું તો શી રીતે,

હું જીવું છું સાવ ખોટા ઠામમાં.

 

( સાહિલ )

પહેલા જેવો-હનીફ સાહિલ

પહેલા જેવો હવે લગાવ નથી

પ્રેમમાં કેમ રખરખાવ નથી

 

સૂની ગલીઓ છે ઝરૂખા સૂના

આશિકોની ય આવજાવ નથી

 

પ્રેમનો પૂર ઓસરી ચાલ્યો

લાગણીનો હવે બહાવ નથી

 

એક જેવા છે રાત ને દિવસ

આ પ્રતોક્ષામાં ભેદભાવ નથી

 

હું ય મહેફિલ સજાવી બેઠો છું

કોઈનો ભાવ કે અભાવ નથી

 

હું કોઈ અન્યનો થઈ જાઉં

જાણી લે મારો એ સ્વભાવ નથી

 

જિંદગીના પડાવ છે સાહિલ

એષણાનો કોઈ પડાવ નથી

 

( હનીફ સાહિલ )

તું જો છે તો-હનીફ સાહિલ

તું જો છે તો ખાસ છે દિવસ,

કેફ, મસ્તી, વિલાસ છે દિવસ.

 

તારી આંખોમાં ઊઘડતાં પુષ્પો,

મારા શ્વાસો સુવાસ છે દિવસ.

 

વેલ જાણે ચડે દીવાલો પર,

આ પ્રસરતો ઉજાસ છે દિવસ.

 

તારા ચહેરાથી ચાંદની વરસે,

કેશ કાળા અમાસ છે દિવસ.

 

તું જો છે તો રંગરાસ બધે,

તું ન હો તો ઉદાસ છે દિવસ.

 

હોઠ પર તારા સ્પર્શની લિજ્જત,

તોય અણબૂઝ આ પ્યાસ છે દિવસ.

 

એક તારાથી આ ગઝલ છે હનીફ,

તું જો છે તો આ પ્રાસ છે દિવસ.

 

( હનીફ સાહિલ )

 

 

થૈ ગયો-લલિત ત્રિવેદી

મૂર્તિ ઘડતાં ઘડતાં છેવટ મિટ્ટી જેવો થૈ ગયો,

આદિ માનવની ગુફાની લિપિ જેવો થૈ ગયો !

 

માળી પરફ્યુમથી છલકતી શીશી જેવો થૈ ગયો,

ને બગીચો રોડ પરની બીડી જેવો થૈ ગયો !

 

અવતરી કાગળ ઉપર આષાઢની રમણીયતા,

જીવ કાલિદાસની લેખિની જેવો થૈ ગયો !

 

દરિયાથી ઝરણા તરફ…પર્વત લગી…આરોહણે…

શાહીનો ખડિયો શિશુની લીટી જેવો થૈ ગયો !

 

એક દિ’ સાચી ગઝલ લખવાની પ્રક્રિયામાં હું,

ઈવ ને આદમની રસબસ કીકી જેવો થૈ ગયો !

 

કોઈ ટહુકો માળાનું અજવાળું લૈ આવ્યો નહીં,

સૂર્ય પણ તારીખિયાની તિથિ જેવો થૈ ગયો !

 

આશ્રમે ગ્યો’તો…ને અડક્યો દોરો ખાદીનો જરા,

એક ક્ષણ હું રેંટિયાની ગતિ જેવો થૈ ગયો !

 

( લલિત ત્રિવેદી )

કૂંણા ઢાળમાં-સ્નેહલ જોષી

ગાલના ખાડાના કૂંણા ઢાળમાં,

હું પરોવાયો છું તારા વાળમાં !

 

મેં સરોવરને નથી જોયું કદિ’

જીવ અટવાયો છે એની પાળમાં.

 

કેમ હાંફે છે કબૂતર શ્વાસનાં ?

એ હજી આવ્યા છે ક્યાં પરસાળમાં ?!

 

અશ્રુઓની ધારથી ન્હાયો છું હું,

તું નવો કૂવો કપાળે ગાળ મા.

 

મોર જે છાતીમાં છુંદાવ્યો હતો,

એ હવે ઊડી ગયો ભૂતકાળમાં !

 

( સ્નેહલ જોષી )

સ્વપ્ન, ઈચ્છાઓ-દિનેશ ડોંગરે “નાદાન”

સ્વપ્ન, ઈચ્છાઓ, અપેક્ષા, ધારણામાં,

આપણું હોવાપણું બસ આપણામાં.

 

આંખમાં આંજી પ્રતીક્ષા હું ઊભો છું,

સાંજ ઢળતી જાય છે એકલપણામાં.

 

આ હયાતીની હકીકત એટલી છે,

ઝાંખરાનું રાખ થવું તાપણામાં.

 

જન્મ-મૃત્યુ બેઉને ક્યાં આવરણ છે ?

જીવતર તો પણ વીતે છે ખાંપણામાં.

 

માત-પિતાને મૂકી ઘરડાઘરોમાં,

દીકરા જીવે પછી ખાલીપણામાં.

 

આપને સમજાવવું અઘરું નથી કૈં,

આપ સમજી જાવ છો થોડાઘણામાં.

 

એક દ્વિધા ચાલે છે નિરંતર,

એટલે “નાદાન” ઊભા બારણામાં.

 

( દિનેશ ડોંગરે “નાદાન” )