(૧)

નવોઢા

 .

મધદરિયે

મોટાં મોટાં

વહાણોય ડૂબી જાય છે

એ જાણવા છતાંય

દરિયાની છાતી પર

નવોઢાની જેમ

માથું મૂકવાનું

અદમ્ય આકર્ષણ

કેમ નહીં રોકી શકતી હોય

સઢવાળી નાનકડી હોડી ?

 .

( પન્ના નાયક )

 .

(૨)

મારી

પ્રતીક્ષા

વિસામો ચૂકી ગઈ છે

એટલે તો

હવે

એને

તોરણ અને સાંકળ

વચ્ચેનો

ફર્ક સમજાતો નથી !!

 .

( દિનેશ કાનાણી )

 .

(૩)

તડકો

 .

અડધી રાતે

તડકો

ભૂલો પડ્યો હતો

મને

સૂરજનું

સરનામું

પૂછતો હતો !

 .

( રજનીકાન્ત ઓઝા )

 .

(૪)

કેટલાક માણસોનાં દિલ

પથ્થર બની ગયાં છે,

ને કેટલાક પથ્થર

ઈશ્વર બની ગયા છે.

 .

( હરેશ સોંદરવા )

 .

(૫)

મન તો થાય…

ક્યાંક, મનભર વરસું…

પણ…

પ્રતીક્ષાનો, ખોબો ક્યાં ?

 .

( પ્રજ્ઞા વશી )

 .

(૬)

દીવાલ ચિતરેલા

પતંગિયાને

ફૂલ અડી ગયું

થોડીવારમાં તો

પતંગિયું ઉડી

ફૂલ ઉપર બેસી ગયું;

 .

( જનક વ્યાસ )

 .

(૭)

ફરક

 .

બે જણ

એકમેકને ગમે

તે લાગણી છે,

અને

બે જણને

એકમેક વગર ન ગમે,

તે પ્રેમ છે.

 .

( મદનકુમાર અંજારિયા )

વાદળ થઈ હું આવ્યો છું ને તું કે’ છે ‘હું ઘેર નથી’,

આ વખતે જો ના પલળ્યો તો તારી સ્હેજે ખેર નથી.

 .

હશે દીવાલો જૂની ઝર્ઝર, પણ ફળિયાનાં ફૂલ જુઓને !

મારું ઘર છે મારા જેવું, મ્હેલ નથી ખંડેર નથી.

 .

તારી દીધેલ ઉદાસીઓ પણ દીકરી જેવી વ્હાલી છે,

સ્મિત અને આંસુની વચ્ચે મારે સ્હેજે ફેર નથી.

 .

સૌના ખિસ્સા ભરેલ છે, પણ હૃદય બધાના ખાલી છે,

અહીંયા સૌને ખુદની સાથે બીજું તો કંઈ વેર નથી.

 .

કોઈ કરગરતું ઈશ્વરને તો કોઈ કરગરતું કિસ્મતને,

કોણ અહીંયા એવું છે કે જે સ્હેજે ઘૂંટણભેર નથી ?

 .

( અનિલ ચાવડા )

હું આવું છું…,

ને ઘર બારણાના બે બાહુ લંબાવીને

મને બાઝી પડે છે.

નેવાંનો નેહ (જાણે શ્રાવણી મેહ)

મારા પર છલકાઈ જાય છે.

ખીંટીએ ખીંટીએ બેઠેલી હવા

દોડી આવીને…,

આ શરીરને લીલા લસરક ખેતરની જેમ

લહેરાતું કરી દે છે.

ઘર ઢોલિયો દે છે ઢાળી,

હું બેસું પલાંઠી વાળી,

ત્યાં તો…,

ઘર બની જાયે ઠંડા જળનો લોટો

લોટે લોટે પીવું છે ઘર…

ઘર ભર્યા તળાવનો કાંઠો,

ઘર તો શેરડીનો સાંઠો,

ઘર લીંપણમાંથી બેઠું થાય,

મોભે જ્યાં અડવા જાય,

પાછું એ,

શિશુનું લઈને રૂપ

મને પાછળથી વળગી પડે છે.

હું વાળીને સોડે બેસાડું ઘર…,

હું ઝાલીને ખોળે પોઢાળું ઘર…,

ઘર કોયલ-ટહુકો

ઘર ગડાકુ-હુક્કો

બે ઘડી હું ઘરમાં ફરું છું…

ઘર સાથે રહીને મને ફેરવે છે.

બાજરાનો રોટલો ને તાંસળીમાં છાસ

ડુંગળી હોય જો પાસ,

હાશ…!

ઘૂંટડે ઘૂંટડે ઉતારું ઘર…

ઘર તો દહીંવડું

ઘર તો ભોટંગડું.

-દા’ડે પીસવો બનીને વાગ્યા કરે છે ઘર…

-રાતે દીવો બનીને જાગ્યા કરે છે ઘર…

ઘર વીંજણાનો પવન થઈ વાય;

ઘર છીંદરાનું ગવન થઈ છાય;

વહેલા પરોઢે મને જગાડે છે ઘર

હું હસતો હસતો જાગું છું.

ઘર બાંધે પછેડીને છેડે ભાતું

કરી લઈ મનમાની વાતું.

ઘર ફળિયા સુધી વળાવવા આવે છે.

પ્રાણમાં પ્રોવું ઘર…

વાણમાં સોવું ઘર…

ઘર તુલસી બનીને ડોલ્યા કરે છે

ઘર પરબડી બનીને ઝૂલ્યા કરે છે.

રોજ હૈયાની કાવડીમાં રમતું ઘર…

રોજ આંખની વાવડીમાં ઝમતું ઘર…

 .

( રામચન્દ્ર બ. પટેલ ‘સુક્રિત’ )

Mummy at Mama’s home, Fort Wyne (USA)
(23.08.1938 – 25.12.2012)

.

ભગવાનનું બીજું નામ મા છે.

*.

તમારા નિ:શ્વાસોનું સુગંધમાં રૂપાંતર કરતી મા

જાદુગરણી છે,

તે તમારામાં ઉગાડે છે વિસ્મયની સવાર

સત્યનું રૂપાંતર સુંદરમાં કરી આપે છે તાબડતોબ

એટલે કે મા સ્વયંનું રૂપાંતર કરે છે

સત્યમાંથી સુંદરમાં.

મા હંમેશાં સુંદર હોય છે.

*

એક પલ્લામાં મારી મા મૂકો અને

બીજા પલ્લામાં આખું જગત મૂકો તો માવાળું પલ્લું નીચું નમશે.

 ( લોર્ડ લેન્ગડેઈલ )

*

માતા એ જ વિધાતા છે અને એની જોડે એક જ પ્રાસ મળે છે, શાતા.

 ( સુરેશ દલાલ )

 *

તારું સ્વર્ગ તારી માતાનાં ચરણોની નીચે છે.

 ( હઝરત મહમ્મદ પયગંબર )

હું તારી સાથે નથી

એટલે જ કદાચ હું તારી ખૂબ ખૂબ પાસે છું.

વિરહને ઓઢીને હવે ચાલતો નથી.

વિરહ તો આકાશ થઈને વ્યાપ્યો છે.

એમાં તારી સ્મૃતિના વાદળ બંધાય છે, વીખરાય છે

ને ક્યારેક હોય છે વાદળ વિનાનું આકાશ.

સ્મૃતિ વિનાનો વિરહ

એટલે આકાશ.

અનંત આકાશની છાયામાં

હું બેઠો છું.

દર્પણ થઈને ફેલાયેલો સમય

પ્રતિબિંબ જોવાની મન ફરજ પાડ્યા કરે છે.

હું કશું જ જોતો હોઉં એમ જોયા કરું છું.

મને, આકાશને, વાદળને, હવાને, સમયને, તને !

 .

( સુરેશ દલાલ)

હરિ કરે સો હોય

એ જ આપે છે દોરો

ને એ જ આપે છે સોય

હરિ કરે સો હોય.

 .

એની ઈચ્છા વિના

હલે નહીં ઝાડ ઉપરનું પાંદ,

એની એક અણસારે ફરતા

આભે સૂરજ-ચાંદ;

એ જ આપે છે સ્મિત

ને એ જ આંસુને લ્હોય,

હરિ કરે સો હોય.

 .

આંખ અને વળી દ્રષ્ટિ આપે,

દ્રષ્ટિ હોય તો સૃષ્ટિ;

પાંચ ભલે આંગળીઓ,

પણ એ વાળી આપે મુષ્ટિ

હરિ આપણું આભ

ને હરિ આપણી ભોંય

હરિ કરે સો હોય.

 .

( સુરેશ દલાલ )

ના તાજ કે ન તખ્ત, ઈજ્જત અલોપ છે,

કિલ્લા ઉપર કટાયેલી એ કોની તોપ છે.

 .

રણનો કબીલો એ પછી હિજરત કરી ગયો,

આ ઝાંઝવાના ગામમાં શેનો પ્રકોપ છે.

 .

મારા સ્મરણની વીંટી મેં આપી છે તે મહીં,

ધાતુ છે લાગણીની ને ઉર્મિનો ઓપ છે.

 .

મીઠા સ્વરોમાં વાંસળીએ કાનમાં કીધું :

જમના કિનારે વાટ જોતો કોઈ ગોપ છે.

 .

છઠ્ઠીના લેખમાં જ વિધાતાએ લખ્યું કે,

તારા જીવનની વારતામાં ઘટનાલોપ છે.

 .

( એસ. એસ. રાહી )

મંદિર મારા મનમાં ને મસ્જિદ મારા મનમાં

દેવળ હોય કે હોય દેરાસર : મારી ક્ષણેક્ષણમાં

 .

આકાશને તો હોતો નથી

કોઈને કોઈનો ભેદ

ઈંટમાં કદી હોતો નથી

કોઈનો પ્રભુ કેદ

 .

હરખ-શોકના હાંસિયા એ તો આપણા પાગલપનમાં

મંદિર મારા મનમાં અને મસ્જિદ મારા મનમાં

 .

નદી કોઈને ના કહે નહીં

ફોરમને નહીં પાળ

આપણે મારુંતારું કરી

ભોગવીએ જંજાળ

 .

પ્રાર્થના, બંદગી, નમાજ એ તો રસ્તા ત્રિભુવનના

મંદિર મારા મનમાં અને મસ્જિદ તારા મનમાં.

 .

( સુરેશ દલાલ )

રઝળતી ચીસમાંથી છંદોલયની શક્યતા શોધો,

ને એમાંથી પછી તાજા વિષયની શક્યતા શોધો !

.

ઘણું કહેવાનું ભીતર તરફડે ને મૌન ના તૂટે,

હવે આથી વધુ કપરા સમયની શક્યતા શોધો !

 .

ઉગમણા સૂર્યને હંમેશ હંફાવે છે પડછાયા,

ઉઠો બીજી દિશામાં સૂર્યોદયની શક્યતા શોધો !

 .

હજી પીછો કરે છે એજ વરસો જૂની ઘટનાઓ,

બધું ભૂલી શકે એવા હૃદયની શક્યતા શોધો !

 .

તમારી ચેતના નાહક કટાઈ જાય તે કરતાં,

તમારી ગાઢ નિર્ભયતામાં ભયની શક્યતા શોધો !

 .

ચિરાગોની નહીં, અજવાળાની ઈજ્જત અદબ ખાતર,

હવાઓના કબીલામાં વિનયની શક્યતા શોધો !

 .

ખલીલ આ ધૂળમાં તરતી મૂકો કાગળની હોડીને,

ને પરપોટામાં ધસમસતા પ્રલયની શક્યતા શોધો !

 .

( ખલીલ ધનતેજવી )

બાળકને બાળક રહેવા દો

બચપણ ઉપર હક રહેવા દો

એની રીતે મોટું થાશે

એને માટે તક રહેવા દો… !

હું છું સીધો સાદો માણસ,

ચમક દમક રોનક રહેવા દો

થોડામાં પણ હું તો રાજી

આ ખુશીઓ અઢળક રહેવા દો.

બમણાવેગે વધીશ આગળ

ટીકા બધી ક્ષુલ્લક રહેવાદો

પ્રશંસકોની સાથે સાથે

સમજદાર નિંદક રહેવા દો… !

ચોમાસું આવે ના આવે

આંખોમાંચાતક રહેવા દો

કોઈને તો રસ્તો મળશે

રસ્તામાં દીપક રહેવા દો… !

હોય ભલે નાનો કે નબળો

મારામાં સર્જક રહેવા દો…

ગઝલને જોતા ‘વાહ’ કહી દે

એવો એક ચાહક રહેવા દો… !

( રિષભ મહેતા )