ખાબોચિયું – મૂકેશ વૈદ્ય

Posted on July 21, 2013 by Heena Parekh

images

(૧)

એક ખાબોચિયામાં

મધ્યાહ્નને

માતેલી ભેંસની જેમ જડ થઈ પડી રહેલા

સૂર્યને

સાંજ સુધીમાં તો માછલાં ફોલી ફોલીને ખાઈ ગયાં.

(૨)

બારીની જેમ જડાઈ ગયાં છે ખાબોચિયાં.

વૃક્ષો એમાં ડોકાઈ ડોકાઈને જુએ છે

કદાચ

તેઓ ક્યાં પહોંચ્યાં એનો તાગ કાઢતાં હશે.

વચ્ચે અફાટ અવકાશ.

(૩)

પીઠ પર દફતર ઝુલાવતા નિશાળિયાઓએ

મોટા દેખાતા એક ખાબોચિયે કાંકરા નાંખી

અનેકાનેક વલયો જન્માવ્યાં.

પછી તો આખુંય ખાબોચિયું કાંકરે કાંકરે પુરાઈ ગયું.

કાલે જ્યારે નિશાળિયાં છૂટીને પાછા ફરશે

ત્યારે

તેઓએ કાંકરાની શોધમાં દૂર રખડવું નહીં પડે.

(૪)

મેં એક ખાબોચિયામાં

એક કાગળની હોડી મૂકી

અને-

એ તરી.

(૫)

ખાબોચિયે જોવા મેં આંખ માંડી

ત્યારે આંખના ડોળા પર કશુંક ઘસાતું હોય એવું લાગ્યું હતું

પણ મને મજા પડી.

ખાબોચિયા પર આંખ માંડીને જ હું આગળ વધ્યો

અડધાં કપાયેલાં. ફરી એકમેકમાં ભળી જઈ જોડાતાં

ટોળાં, દુકાનોનાં પાટિયાં, છત, પડું પડું મકાનો

ને ઊંધી વળેલી બસનાં ઊંધાં પ્હોળાં મસમોટાં વ્હીલ

મારાં ઉપલાં પોપચે ફરવા લાગ્યાં

નજીક પહોંચ્યો

તેમ તેમ દ્રશ્યો ચકરાયાં, તૂટ્યાં ને બદલાયાં.

ખાબોચિયું

આંખ સરસું પાસે આવ્યું

ત્યારે તો કશું જ નહિ

માત્ર ચૂનેધોળ્યું આકાશ;

મારી આંખોમાં

ઊંડે ઊંડે અસહ્ય પીડા થવા લાગી.

ટીનનાં પતરાં જેવું ચળકતું ખાબોચિયું

ખાસ્સું અડધું એવું

મારી આંખો ચીરીને ઊંડે ઊંડે પેસી ગયેલું.

સામે ક્ષિતિજ જેટલું દૂર

ને પાછળ

ફૂટેલી, લોહિયાળ ખોપરીને પેલે પાર…. ….

( મૂકેશ વૈદ્ય)

પરિસ્થિતિની લક્ષ્મણરેખા – મણિલાલ પટેલ

Posted on July 20, 2013 by Heena Parekh

પરિસ્થિતિની લક્ષ્મણરેખા ઓળંગવા

મેં ઉપાડેલો મારો પગ

સત્તાવીસ વર્ષોથી

અટકી ગયો છે એમ જ….

ક્યાં છે શબ્દોની પંચવટી?

શબ્દો વિનાનો હું

સળગ્યા કરું છું-રૂ જેવું !

શબ્દ જ મારો રામ હશે ?

કે શબ્દ જ હશે માયાવી મૃગ ?

શ્લોકત્વ પામવા ઝંખતી

મારી વેદનાઓ

વંધ્ય થઈ જાય એ પહેલાં જ

હે નિષાદ ! વીંધી નાખ મને….

કેમ હું ફંગોળી શકતો નથી

મારી અશબ્દતાને ?

મારી એકલતાના ખારાદવ અબ્ધિ પર

બાંધી શકતો નથી હું શબ્દ-સેતુ !

મારી આંખમાં ખડક થઈ ગયેલું આંસુ

ઝરણાની જેમ હું વહાવી શકતો નથી હવે-

હે રામ ! તમે જ વીંધી નાખો મને….

( મણિલાલ પટેલ )

વ્યર્થ બોજ – સુચિતા કપુર

Posted on July 19, 2013 by Heena Parekh

સફરની શરૂઆતથી જ

ધીમે-ધીમે

જરૂરી લાગતી ચીજો, જરૂરી ભાવનાઓ

ઊંચકતા જવાની, ભરતા જવાની, ટેવ પડતી ગઈ.

સફરમાં આગળ કામ આવશે,

એમ માની હું ચીજો ભરતી ગઈ.

ભાવો મનમાં સંઘરતી ગઈ,

હળવા રહેવાને બદલે,

વધારે ને વધારે ભાર હું ભરતી ગઈ.

સંબંધો ભાવનાઓને હૃદય-મનમાં ઠાંસતી ગઈ.

સફર તો અવિરત ચાલતી રહી,

પણ, હળવાશથી કાપવાની સફર,

સતત બોજો વેઢારી કપાતી રહી.

રેવાળને બદલે લડખડાતી ચાલ,

‘ને સસ્મિત વદનના બદલે, બોઝિલ ચહેરા સાથે,

મંઝિલ તો હવે સામે જ છે

‘ને સફરની સરળતા માટે,

રસ્તે લેવાયેલું બધું જ અહીં હવે

જમા કરાવવાનું છે.

હળવા થઈ, જેવા હતા તેવા

મંજિલે પહોંચવાનું છે.

નિયમ અફર છે, હું મુંઝાઉં છું

ઘડીક બોજને જોઉં છું, ઘડીક નિયમ વાંચું છું.

જતાં પહેલાં બધું જ છોડવાનું છે

તો આ આખી સફર

મેં આ આટલો બોજો, કેમ ઊંચક્યો ? કેમ ?

( સુચિતા કપુર )

અંધારાએ – પરાજિત ડાભી

Posted on July 18, 2013 by Heena Parekh

અંધારાએ રાત સમેટી

સપનાં સૂતાં વાત સમેટી

આંખો ખોલી ઝરણું જાગે

કાંઠા ઊંઘે જાત સમેટી

રસ્તો અર્ધી રાતે જાગી

બેઠો છે આઘાત સમેટી

પ્હેલાં પ્હેલાં અજવાળાનાં

કિરણો ઊગ્યાં ઘાત સમેટી

ફૂલોએ ખોલી પાંદડીઓ

પતંગિયાએ ભાત સમેટી

ઝાકળ ટપકી ફૂલો પરથી

રંગોની ઓકાત સમેટી

સાંજ ઢળી ગઈ ધીમે ધીમે

સૂરજની સોગાત સમેટી

( પરાજિત ડાભી )

જો જો હોં કે – મધુમતી મહેતા

Posted on July 17, 2013 by Heena Parekh

ઠગ જેવાં અરમાન મળે ના જો જો હોં કે

અધવચાળે ક્યાંક લૂંટે ના જો જો હોં કે

વીજળીને અમથી ગુસ્સામાં જોઈ પેલી

વાદળીઓ માસૂમ રડે ના જો જો હોં કે

બાળક ઝરણાં મોટી નદિયું થાતાં પહેલાં

રણને રસ્તે ક્યાંક ચડે ના જો જો હોં કે

પૂર્યા ભૈરવ ગાવામાં કે સાંભળવામાં

અંદરનો સૂર બંધ પડે ના જો જો હોં કે

સ્વપ્નો આવ્યાં હાલત માથે હલ્લો કરતાં

આપસમાં રમખાણ કરે ના જો જો હોં કે

મ્હેતા તો કાંટાળા પંથકના જ પ્રવાસી

લવકારાથી ક્યાંક ડરે ના જો જો હોં કે

( મધુમતી મહેતા )

कोई तो कमी होती – दीपक भास्कर जोशी

Posted on July 16, 2013 by Heena Parekh

कोई तो कमी होती

गर तुम न साथ होती !

फूल मुरझाते

आँखों में बरसात होती

कोई तो कमी होती….

चांदनी रातों में

चांद भी

यूँ न खो गया होता

भीगी पलकों का

काजल भी यूँ न घुला-घुला होता

कोई तो कमी होती….

रिमझिम बादल भी यूँ न कभी बरसा होता

तितलियों के पंखों पर

न जुगनुओं की कहानी होती

कोई तो कमी होती….

गर तुम न तुम होती, मैं न मैं होता

न धडकनों में अपने-अपने चांद होते

कोई तो कमी होती….

( दीपक भास्कर जोशी )

પ્રાર્થના – ડો. ભરતભાઈ મિસ્ત્રી

Posted on July 15, 2013 by Heena Parekh

(૧)

સ્પર્શ,

અણુએ અણુમાં વ્યાપી જતી,

પૂરા પામી જવાની

પ્રવાહી ઘટનાનું નામ સ્પર્શ !

એકત્વની આરાધનાનું પ્રથમચરણ

અને પૂર્ણ અદ્વૈતનું મૌન શિખર

એ જ સ્પર્શ.

પૂર્ણ સ્પંદને નિ:સ્પંદીત ચેતના

એ જ સ્પર્શ પ્રકાશ !

તું જ્ઞાન, અંધકાર અમે !

(૨)

ક્ષણ,

સમયનું પરમસત્ય

એ જ ક્ષણ.

‘હતું’ અને ‘હશે’ની વચ્ચે

‘હોવું’ની વાસ્તવિકતા

એ જ સત્યક્ષણ.

અખિલાઈએ ક્ષણની ઓળખ,

ક્ષણનું અનુસંધાન અને

ક્ષણનો આનંદ

એ જ ક્ષણ સાક્ષાત્કાર !

તું અનંત, અંત અમે !

( ડો. ભરતભાઈ મિસ્ત્રી )

ઉંદરોની સંસ્કૃતિમાં – સુરેશ દલાલ

Posted on July 14, 2013 by Heena Parekh

ઉંદરોની સંસ્કૃતિમાં

બિલાડીની જેમ પાછળ પાછળ દોડવાનું

શેરીના કુત્તાની જેમ ભસવાનું

ખોટેખોટું, જુઠ્ઠેજુઠ્ઠું, હસવાનું

મગરનાં આંસુથી રડવાનું

પ્લાસ્ટિકનાં ફૂલથી ખીલવાનું

જીવન વિના જીવવાનું

ને જીવ્યા વિના મરવાનું.

આનું આ જ ચક્ર

આપણી જેમ વિધાતા પણ વક્ર

આકાશમાં ઊગે છે કાચનો

ને લાકડાનો ચંદ્ર

દરિયામાં મોજાંઓ પરાણે ઊછળે

કાગળનું સરોવર પ્રતિબિંબ પાડે નહીં

ઝાડની ડાળીઓ એકમેકમાં ગૂંચવાયેલી.

ભોંયભેગાં પડી રહ્યાં રૂનાં પંખીઓ

અનાથ, અસહાય, આશા વિનાના

-પોતાની ભાષા વિના.

( સુરેશ દલાલ )

પ્રાર્થના – સુરેશ દલાલ

Posted on July 13, 2013 by Heena Parekh

આટઆટલી પ્રાર્થના કરું છું, હવે તો તારે પીગળવું જોઈએ, મારી મા ! હું સતત તારી સાથે ચૈતન્યની ભૂમિકા પર જીવું છું. તારી સાથે હસું છું, રડું છું. તને કાકલૂદી કરું છું. તારી સાથે લાડ કરું છું. મારી પહાડ જેવી ભૂલને કબૂલું છું અને છતાંય તું ન પીગળે એ હું માની ન શકું. મા જો પોતાના સંતાનને વહાલ નહીં આપે તો કોણ આપશે ? મારે તારા ખોળામાં રમવું છે. તારા પાલવ પાછળ છુપાઈ જવું છે. તું મારી મા છે. મારા ચહેરાને તારી ચૂમીથી સભર સભર કરી દે. હું તારા વ્હાલનો ભૂખ્યો છું. મારી કોઈ ભૂલચૂક હોય તો તું કાયમને માટે મને માફ કરી દે. મારી આસપાસના જે કોઈ સંબંધો હોય એને સુખનો અનુભવ આપ. એને આપ તારા હોવાપણાની પ્રતીતિ અને ઊંડી અનુભૂતિ. માતાથી મોટો કોઈ વિશ્રામ નથી બાળક માટે. બાળકના આનંદનો મહિમા જેટલો માતાને હોય છે એટલો કોઈને હોતો નથી. તું મારી માતા છે, તું અમારી વિધાતા છે.

* * *

હવે તો હું મારાથી થાક્યો છું એના કરતાં તારાથી વધુ થાક્યો છું. તું કાંઈ સાંભળતો જ નથી.સમજ નથી પડતી કે તારી સાથે વાત કરું છું કે દીવાલ જોડે ? માણસને સાંકેતિક રૂપે પણ પ્રતિભાવ તો મળવો જોઈએ ને ! હું સતત તારું સ્મરણ કરૂં તો ક્યાંક ને ક્યાંક તારે દેખાવું જોઈએ. હું સંતપ્ત હોઉં તો તું શીતળ લહેરખી થઈને આવી શકે. હું બારી ખોલું ત્યારે ચિક્કાર ધુમ્મસ હોય અને તને સૂર્યકિરણ થઈને પ્રવેશવાની ઝંખના કેમ ન જાગે ? તારે આવવું હોય તો રસ્તા અનેક છે. પણ, આવવું હોય તો ને ! ન આવવું હોય તો ન આવતો – જિંદગી તેં જ આપી છે – તો તારા વિના અમે જીવી જઈશું. જિંદગીને ચાહીશું અને અમે વફાદાર રહીને તમારો દ્રોહ નહીં કરીએ.

( સુરેશ દલાલ )