ટહુકા વિનાનું પંખી

થાકીને વૃક્ષની શોધમાં

ઊડ્યા કરે ઇધર-તિધર

અને છેવટે

બેસે છે એક પથ્થર પર

અને પોતે જ

પોતાનાં પીછાં ખંખેરી નાખે છે.

પીંછાંઓ પછી પવનમાં ઊડતાં રહે છે

કરમાઈ ગયેલા ફૂલની પાંદડીની જેમ.

નહીં પ્રકટેલો ટહુકો

શિયાળાના તડકાના તળાવમાં

તડાક દઈને તૂટી પડે છે.

હાડપિંજર જેવી

નિરાધાર પાંખો

ભાંગી ગયેલી હોડીનાં

હલેસાં જેવી અશક્ત…

 .

( સુરેશ દલાલ )

એ

દિવસે એમણે ચીસો પાડીને પાડીને ભલે કહ્યું કે

હવે,

કોઈ ચીસો પાડશે તો કાન પર હાથ મૂકીને બહેરા થઈ જઈશું.

એમને કહો કે

રસ્તા પર વેરાયેલો લાલ રંગ આંખો સુધી પહોંચે એ વચ્ચેના ગાળામાં જ

અઘરું હોય છે જીવવાનું.

બાકી,

તકલીફ તો ત્યારે જ થાય જ્યારે

એમ્બ્યુલન્સની સાઇરન મોબાઈલના રિંગટોન જેવી સંભળાય…

એ બધાંને ભેગાં કરીને સમજાવો કે

અંધારાને બીજા કોઈનો નહીં પણ અજવાળાનો ડર જરૂર લાગે છે

અને

સૂરજ ભલે આગનો ગોળો હોય પણ એ કોઈ બોમ્બ નથી કે ફટાક દઈને ફૂટી

જાય.

સૂરજને આકાશ વગર ચાલવાનું નથી !

એમને કહો કે મરી જવાનો ડર છોડી દે

એ લોકો જીવતાં જ છે

કારણ કે લાશને ઓળખતી વખતે એમના હાથ ધ્રુજતા હતા,

કારણ કે લોહીમાં ભળી ગયેલાં સિંદૂરના રંગને એ લોકો છૂટો નહોતો કરી

શક્યા…

એમને કહો કે

બારસાખે ઊભી રહીને રાહ જોતી પત્નીની આંખમાં

જ્યાં સુધી પ્રતીક્ષા જીવવાની છે

ત્યાં સુધી એમને કશું જથવાનું નથી.

જીવી જવાના વિશ્વાસને વિલપાવર કહેવાય છે,

ભલે એમનામાં નહીં હોય

પણ

એમને જિવાડવાનો ઈશ્વરનો વિલપાવર મજબૂત છે, હજી પણ !!!

 .

( એષા દાદાવાળા )

(૧)

આપણી પાસે રસ્તો બહુ જ ટૂંકો છે.

તારા શબ્દોનો ભાર ઊંચકીને

હવે મારાથી ચલાતું નથી.

કાં તો તું

પ્રેમને નામે ઠાલું બોલવાનું બંધ કર

અથવા તો

કાયમને માટે

ઊતારી લે આ બોજો…

 .

(૨)

આંખો યાદ કરે છે-

પાછું વળીને જોયા વિના

ગાડીનું બારણું ખોલી

બેસી ગયેલાં પગલાં…

 .

મન યાદ કરે છે.

પાછું વળીને જોયા વિના

ગાડીનું બારણું ખોલી

બેસી ગયેલાં પગલાં…

 .

મન યાદ કરે છે

પાછું વળીને જોયા વિના

ચાલી ગયેલાં પગલાંના ધક્કાથી

બંધ થઈ ગયેલું

ગાડીનું બારણું…

 .

(૩)

આંગણે અડકી અડકીને

પાછો ફરી જતો

બપોરના તડકાનાં મોજાંનો

નીરવ ઘુઘવાટ

મારી આંખમાં રણક્યા કરે

સમીસાંજે…

 .

(૪)

અવાવરુ જાળાં

અને

સૂર્યપ્રકાશ

પૂછે છે એકબીજાને

એક સમયના

જાહોજલાલીભર્યા ઘરમાં

પ્રવેશવાનો

રસ્તો…

 .

(૫)

પાંદડાં

ખડખડ હસે

ઉનાળે

ખરખર ખરે

પાનખરે

 .

(૬)

ક્યાંકથી ઘૂસી જઈ

મને

એના ભાર નીચે

દાબી

મસળી

જીવતેજીવ મારી નાંખે છે

એક વિચાર

નપુંસક-

 .

(૭)

કુંભાર

માટલાને ઘાટ આપે

એમ

આપ્યો છે મને પુસ્તકોએ

આકાર

મને નાણવા

કયા પુસ્તક પર

મારશો ટકોરા ?

 .

(૮)

કમળ ખારાં જળમાં

ઊગે

તો

જળકમળવત રહી શકે ખરાં ?

 .

(૯)

ગમે એટલી નિષ્ઠા હોય

ગમે એટલી ભક્તિ હોય

તો પણ

કોઈ પણ પનિહારી

જમુનાના જળ વિનાની

ખાલી ગાગરનો ભાર

ક્યાં સુધી ઝીલી શકે ?

ક્યાં સુધી ?

 .

(૧૦)

ગળાને રૂંધતી

પ્રશ્નોની વણજાર

અને

ઠાંસી ઠાંસીને

મોઢે મારેલા

અવાક શબ્દોના ડૂચા…

 .

( પન્ના નાયક )

उगते सूरज से लेकर

डूबती रात तक

बता कोई लम्हा

जो खाली रहा हो

मेरे दिल में कभी

तेरे खयाल से

यह कहाँ का न्याय

मुहब्ब्त का रिश्ता

शुरु तूने किया

निभा रही हूँ मैं

जितनी परेशानी नहीं

तेरे भूल जाने की

आदत से

उतनी परेशान हूँ

जालिम

अपनी याद रहने की

इस आदत से

.

( आशा पाण्डेय ओझा )

अब तक संजोए था

अपना आकाश

और एक धरती

 .

लेकिन जाने कहाँ से

तुम आ गए जीवन में

तोडकर सारे मिथक

औए वे झरोखे बंद हो गए

जहाँ से देखता था

आकाश

टूट गए वो पैमाने

जिनसे नापता था धरती

 .

तुम्हारे प्रेम में

कुछ और विस्तार पा गया मेरा आकाश

तुम्हारे स्पर्श ने

दे दी असीमता मेरी धरा को

 .

तुम्हारा आना

एक इत्तेफाक हो सकता है

लेकिन तुम्हारा होना

अब मेरी आवश्यकता है

.

( बृजेश नीरज )

જે શાંત સૌમ્ય માણસો છે એને મારો નશો કદી નહીં સમજાય

એ લોકો કદી મારા કાર્યને સમજી નહીં શકે

દુનિયાદારીના માણસો તો દેવળમાં જાય છે

તેઓ કદી સમજી નહીં શકે

નશાબાજ માણસના હૃદયની ગમગીની

જે લોકો ગૌરવ અને અહંકાર પહેરીને ફરે છે એ લોકો કદીયે

મારા રહસ્યના પડદાની પાછળ જોઈ નહીં શકે

જે લોકો કદી પોતાના પ્રિયતમથી વિખૂટા નથી થયા

એ લોકો કદીયે નહીં સમજી શકે મારા પ્રિયતમ વિનાની રાત્રિને

હું તો મારા ઘરમાં બંદીવાન મારા પ્રિયતમ વિના

ઘરમાં એટલા માટે કે બહારના માણસો મારી વેદના ન જોઈ શકે

બુલબુલની બેચેની, કળીના ઝુરાપાને

કેવળ બગીચાનું ફૂલ જ સમજી શકે

જે લોકો કદીયે પ્રેમની યાતનામાં પડ્યા નથી

તેઓ કદીયે ‘અત્તર’ની વ્યથાને ઓળખી ન શકે.

 .

( ફરીઉદ્દીન અત્તર, અનુ. સુરેશ દલાલ )

 .

મૂળ : પર્શિયન

रंगो के साथ खेल

हो रहा था

कि तू आ गयी

अपने रंगो मिला कर खेलने…

 .

खयालों के खाके

तस्वीरें बनने लग गये

और जिन्दगी अपने आप कविता

और कविता अपने आप

जिन्दगी हो कर

खयालों के साथ

आ मिली…

 .

( ईमरोज )

प्यार के रिश्ते

बने बनाए नहीं मिलते

जैसे माहिर बुत तराश को

पहली नजर में ही अनगढ पत्थर में से

संभावना दिख जाती है-मास्टर पीस की

मास्टर पीस बनाने के लिए

बाकी रह जाती है सिर्फ तराश तराश तराश

 .

उसी तरह

दो इन्सानों को भी पहली नजर में

एक दूसरे में संभावना दिख जाती है-

प्यार की-जीने योग्य रिश्ते की

बाकी रह जाती है-तराश तराश तराश-

बोलते सुनते भी

खामोशी में भी

और एक दूसरे को देखते हुए भी

और न देखते हुए भी

 .

बुततराश की तराश तो

एक जगह पर आकर खत्म हो जाती है

जब उसका मास्टर पीस मुकम्मल हो जाता है

जैसे प्यार के रिश्ते की

तराश भी खत्म होती नहीं

सिर्फ उम्र खत्म होती है…

 .

ये जिन्दगी का रिश्ता दिलकश रिश्ता

एक रहस्यमय रिश्ता

ना ये रिश्ता खत्म होता है

और ना ही इसकी तराश तराश…

 .

( ईमरोज )

चलते चलते एक दिन

पूछा था अमृता ने-

तुमने कभी वुमैन विद माईंड (woman with mind)

पेंट की है ?

चलते चलते मैं रुक गया

अपने भीतर देखा अपने बाहर देखा

जवाब कहीं नहीं था

चारों ओर देखा-

हर दिशा की और देखा और किया इंतजार

पर न कोई आवाज आई, न कहीं से प्रतिउत्तर

जवाब तलाशते तलाशते

चल पडा और पहुंच गया-

पेटिंग के क्लासिक काल में

अमृता के सवाल वाली औरत

औरत के अंदर की सोच

सोच के रंग

न किसी पेटिंग के रंगो में दिखे

न किसी आर्ट ग्रंथ में मुझे नजर आए

उस औरत का, उसकी सोच का जिक्र तलाशा

हां

हैरानी हुई देख कर

किसी चित्रकार ने औरत को जिस्म से अधिक

न सोचा लगता था, न पेंट किया था

संपूर्ण औरत जिस्म से कहीं बढकर होती है

सोया जा सकता है औरत के जिस्म के साथ

पर सिर्फ जिस्म के साथ जागा नहीं जा सकता

अगर कभी चित्रकारों ने पूर्ण औरत के साथ जागकर

देख लिया होता

और की और हो गई होती चित्रकला-अब तलक

माडर्न आर्ट में तो कुछ भी साबुत नहीं रहा-

न औरत, न मर्द और न ही कोई सोच…

गर कभी मर्द ने भी औरत के साथ जाग कर देख लिया होता,

बदल गई होती जिन्दगी हो गई होती जीने योग्य-जिन्दगी

उसकी और उसकी पीढी की भी…

 .

( ईमरोज )