દોસ્તો !

આપણી બંધ મુઠ્ઠીમાં

ઈશ્વર નથી કે

આપણે કોશનો અર્થ

કોઈ પણ વ્યક્તિને

નિર્ભય મને

કોરા કાગળમાં સમજાવી શકીએ !

ખાલીપાનાં ખંડેરમાં

પીળું પાંદડું જ નહીં

લીલું પાંદડું પણ એકલું એકલું

એકલતામાં

ખખડતું હોય છે.

શબ્દની લિપિમાં

ભલે સોનેરી શ્વાસ મઢ્યો હોય

વાણીનો અર્થ

સાવ સીધો સરળ

પાણી સમો નિર્મળ લાગતો હોય

છતાં કોણ છે સાચું ?

ને’ કોણ છે ખોટું ?

આવી કારણ વગરની

પંચાતમાં કોણ કૂદી પડે ?

નહીંતર શબ્દકોશના જર્જરિત પાનામાં

જો વૃક્ષનો અર્થ શોધવા નીકળીએ

અને આપણને કદાચ તેનો અર્થ

પંખી મળે !

એમ પણ બને !

( પ્રીતમ લખલાણી )

એક વહેલી સવારે

લાલ લીલા

પીળા અને ભૂરા પંખીઓને

આંગણાના

મેપલ વૃક્ષની ડાળે ડાળે

રમતાં, ભમતાં જોઈને

‘વાહ કેવા

સુંદર મજાના પંખીઓ છે ?’

ને ત્યાં જ

પવનમાં લહેરાતી

ગુલાબની એક ડાળે

મારો કાંઠલો જાલીને મને કહ્યું,

‘અરે’ કવિ,

તું આવી રૂપરંગની

જાળમાં ક્યાંથી અટવાયો !

‘પંખી,

રૂપરંગથી નહીં

ઓળખાય છે ટહુકાથી !’

 .

( પ્રીતમ લખલાણી )

(23/08/1938 – 25/12/2012)

.

મા કદી મરતી નથી : માનો દેહ ન હોય ત્યારે એનું વહાલ હવાના કણકણમાં વિખેરાઈને આલિંગન આપે છે.

***

જેને પત્ર ન લખ્યો હોય છતાં એની આંખોમાં લખવા ધારેલા પત્રનો પ્રેમાળ જવાબ વંચાય તે મા.

***

મા એટલે જગતજનની.

***

( હરીન્દ્ર દવે )

 .

‘માતા’ શબ્દ નથી પણ શબ્દતીર્થ છે.

 .

( ગુણવંત શાહ )

 .

પરથમ પરણામ મારાં માતાજીને કહેજો,

માન્યું જેણે માટીને રતનજી,

ભૂખ્યા રહી જમાડ્યા અમને

જાગી ઊંઘાડ્યા એવા

કીધાં રે કાયાનાં જતનજી.

 .

( રામનારાયણ પાઠક )

.

માતા એ જ વિધાતા છે.

***

જે જતન કરે તે મા.

***

માતા એ શાશ્વતીનું બીજું નામ છે.

***

( સુરેશ દલાલ )

 .

માના વિષયમાં હું શું, કેવી રીતે લખું કે બોલું ? તે મારી એટલી નિકટ છે એટલે તો એના વિશે કંઈ પણ બોલવું વિકટ છે અને મને એમાં અસંસ્કારિતા લાગે છે.

 .

( હેલન કેલર )

.

ઈશ્વરને પહેલી વાર માતાનો વિચાર આવ્યો હશે ત્યારે ખુદ ખુદાના ચહેરા પર એક સંતોષનું સ્મિત ફરક્યું હશે અને તરત જ એણે માનું સર્જન કર્યું હશે. મા વિશે ઈશ્વરની કલ્પના આવી હશે. ચિક્કાર સમૃદ્ધ, હૃદયના ઊંડાણથી ભરી ભરી, અત્યંત દિવ્ય, આત્મશક્તિ અને સૌંદર્યથી સભર સભર.

 .

( હેન્રી બિયર )

 .

મા જેવો છાંયડો ક્યાંય હોય નહીં, માતા જેવી કોઈની ગતિ નહીં, માતા સમું બીજું કોઈ છત્ર નહીં અને મા જેવું પ્રિય કોઈ જ નહીં.

 .

( મહર્ષિ વેદ વ્યાસ )

મૂલ્ય મારે શ્વાસના કરવા હતા;

ને અજંપા ઊરમાં ભરવા હતા.

 .

નાવ કાગળની બનાવીને પછી;

સાગરો કૈં રેતના તરવા હતા.

 .

ને પ્રસાદી રૂપે મારે દેવને;

વેદનાના આંસુઓ ધરવા હતા.

.

ટાંકણું એકાંતનું કરવું અને;

યાદના આકારને ઘડવા હતા.

 .

અન્યની તો વાત પણ કરવી નથી;

જાત સાથે યુદ્ધ કૈં લડવા હતા.

 .

સમજ કેરા ધ્વજને ફરકાવવા;

અણસમજના શિખરો સરવા હતા.

 .

( ફિલિપ ક્લાર્ક )

કેમ કરીને તને પ્રેમનું ગીત મજાનું લખવું ?!

શબ્દો કેરા સાગરમાંથી મોતીને જ પરખવું…કેમ કરીને.

 .

બે-ચાર હજી જ્યાં અક્ષર માંડું કલમ બિચારી અટકે,

લખું પરાણે જેવું તેવું-ટાંક ઓચિંતી બટકે !

 .

તને ગમે એ વાત વિચારી લખવા કાજ વલખવું,

દિવસે-રાતે ભઠ્ઠીમાંના અંગારા-શું ધખવું !…કેમ કરીને.

 .

‘પ્રેમ’ નામની ચીજ પ્રથમ કથવી-લખવી અઘરી,

ગાવાં જાતાં ભુલાય સઘળું, બાઝે કંઠે ખખરી !

 .

નભમાં તરવું, જલમાં સરવું, છંદ-સ્પંદને ચખવું,

પળમાં પ્રગટે, છળમાં પલટે, કદીક વળી હરખવું…!…કેમ કરીને.

 .

( દેવેન્દ્ર દવે )

સમયનું અજબ આચરણ નીકળ્યું છે

સ્મરણનાં તળેથી સ્મરણ નીકળ્યું છે

 .

ગમે ત્યારે ઘર મૃગજળોનું જો ખોલ્યું

સદા હાંફ્યા કરતું હરણ નીકળ્યું છે

 .

સૂરજ નામે એ ઓળખાયું જગતમાં

તમસ ચીરીને જે કિરણ નીકળ્યું છે

 .

બપોરી સફરમાં તમારી કૃપાથી

મને આંબવાને ઝરણ નીકળ્યું છે

 .

અચંબો થયો અંગજડતી લઈને

સમંદરના તળિયેથી રણ નીકળ્યું છે

.

જીવ્યા સામસામે છતાંયે મિલનમાં

કોઈ ને કોઈ આવરણ નીકળ્યું છે

 .

અમસ્તો નવાઈ નથી પામ્યો ‘સાહિલ’

જીવન જો નીચોવ્યું-મરણ નીકળ્યું છે

.

( સાહિલ )

તમે બે ઘડી જ રહી જુઓ કદી ચાહનાની કતારમાં

પછી આપોઆપ તમે હશો નરી વેદનાની કતારમાં

 .

નથી ખુદની પણ પડી કોઈને-પછી વાત અન્યની શું કરું

જો મળી તો મા-ની જાત બસ મળી ખેવનાની કતારમાં

 .

જો કરે તો કેમ કરે કહો એ વિવેચના કોઈ બિંબની

મળ્યા જોવા અંધજનો બધે મને આયનાની કતારમાં

 .

અમે પણ જરૂર જશું કદી-દસ બાય દસના મહેલમાં

જીવ્યાં ફૂટપાથની ધૂળમાં એ જ કલ્પનાની કતારમાં

 .

બહુ ઊંચા આસને બેસવાથી ફરક ગજામાં પડે નહીં

ઘણા મોટા માણસો જોયા છે મેં ટૂંકા પનાની કતારમાં

 .

કદી સુખની સેજે યા રંગમોલે સગડ મળે નહીં એમના

સ્વની જાણવાની જીદે ચડેલા મળી ફનાની કતારમાં

 .

જશે સર્વ એષણા અવગતે એ વિષે રુંવેરુંવુ જાણતું

છતાં સહુને સાહિલ જોઉં છું અહીં કામનાની કતારમાં

 .

( સાહિલ )

(૧)

વજન

 .

એક કોરા કાગળનું

વજન કર્યું…

પછી એ કાગળ પર

કવિતા લખી…

પછી ફરી તેનું વજન કર્યું…

પણ વજનમાં

કોઈ ફેર ન પડ્યો !

-સમજાયું કે

કવિતા વજન માટે નહીં,

સ્વજન માટે લખાય છે.

 .

(૨)

ભ્રમ

 .

મારી સહાયતા વગર

સીધી લીટી

દોરી શકાતી નથી.

-એવા ભ્રમમાં રાચતી

ઓ ફૂટપટ્ટી !

તારી મદદ

ન લેવાની શરતે જ

વર્તુળ દોરી શકાય છે.

 .

(૩)

એમ માનવામાં લાભ છે

કંઈ ખોટ નથી,

કે સાંજ એ કંઈ

દિન-દરિયાની ઓટ નથી.

 .

(૪)

હવાનાં સાવ પારદર્શક

વસ્ત્રો પહેરે છે,

છતાં સાંજ

મર્યાદાવાન

સન્નારી જેવી લાગે છે !

 .

(૫)

કમભાગ્ય તો

સૂર્યોદયને પણ નડે છે !

-એના નસીબમાં

સાંજ નથી હોતી.

 .

(૬)

અસ્તાચળના ઓશિકે

સૂરજને ઊંઘી જવાનો

ઢોંગ કરતો જોઈને

ક્ષિતિજ હસી પડે !-

-તે સાંજ !

 .

(૭)

બધું સમજ્યાની ભ્રમણમાં અકળ સાંજે,

ચલિત થઈ નીકળ્યા ફરવા અચળ સાંજે !

ફુવારા વચ્ચે પણ પહેરી જ રાખ્યાં છે,

હતાં ઘડિયાળ વોટરપ્રૂફ સજળ સાંજે !

 .

( મદનકુમાર અંજારિયા ‘ખ્વાબ’ )

આશિકીનો કમાલ છે જાનાં

માત્ર તારો ખયાલ છે જાનાં

 .

ફૂલ ખુશ્બૂ કે ચાંદ તારા હો

તું ફક્ત બેમિસાલ છે જાનાં

 .

આઈનો પણ તડાક દઈ તૂટે

એવો તારો જમાલ છે જાનાં

 .

હું તો ખુશહાલ છું જુદાઈમાં

તું કહે કેવા હાલ છે જાનાં

 .

આપવું હોય જો તો આપી દે

દિલના ક્યાં ભાવતાલ છે જાનાં

 .

એક તારા થકી હતી આબાદ

જિંદગી પાયમાલ છે જાનાં

 .

શોકગ્રસ્ત એકલો હનીફ નથી

ચાંદ પણ પુરમલાલ છે જાનાં

 .

( હનીફ સાહિલ )

रास्तों में गुमरही अच्छी लगी

ये तलाशे-बेखुदी अच्छी लगी

 .

मैंने देखा है उसे बस एक बार

एक लडकी अजनबी अच्छी लगी

 .

सारा दिन तो शोर रहता है यहां

शाम होते ही गली अच्छी लगी

 .

गम से गेहरा कोई भी दुश्मन नहीं

गम से अपनी दोस्ती अच्छी लगी

 .

गमकदे में तीरगी जब बढ गई

खूने-दिलकी रौशनी अच्छी लगी

 .

एक बस तेरी कमी खलती रही

वरना हमको जिंदगी अच्छी लगी

 .

शायरी से क्या मिला तुमको हनीफ

हां मगर ये सरखुशी अच्छी लगी

 .

( हनीफ साहिल )