लौटूंगा

बार बार लौटूंगा

लौटने के लिए ही होता है घर

घर न हो तो लौटना कहाँ?

लौटना न हो तो जाना कहाँ?

एक घर ही तो है

जहाँ से जाया जा सकता है कहीं

जहाँ लौटा जा सकता है

कहीं से भी

कभी भी

घर है तो इंतज़ार है

इंतज़ार ही घर है

.

( देवेन्द्र आर्य )

.

|| ઘ ર ||

.

પાછો ફરીશ
વારંવાર પાછો ફરીશ

પાછા ફરવા માટે જ તો હોય છે ઘર
ઘર ન હો તો પાછા ફરવું ક્યાં ?

એક ઘર જ તો છે
જ્યાંથી કશે પણ જઈ શકાય
જ્યાં પાછા ફરી શકાય
ક્યાંયથી પણ
ક્યારેય પણ

ઘર છે તો પ્રતીક્ષા છે

પ્રતીક્ષા એ જ ઘર છે..

.

( દેવેન્દ્ર આર્ય )

( હિન્દી પરથી અનુવાદ : ભગવાન થાવરાણી )

जीवन में ख़ुशी के लिए कम ही चाहिए होता है,

वह कम कई बार बस इतना होता है

हमें जब बसों, गाड़ियों और जहाज़ों में यात्रा करनी हो,

तो हम इतने भाग्यशाली हों,

कि हमें खिड़की वाली सीट मिल जाए,

हम टिकट लेकर

बग़ैर सहयात्रियों से उलझे,

सामान सुरक्षित रखने के बाद,

आसानी से अपनी खोह में जा सकें।

घर से निर्जन के बीच ऐसी जगहें बमुश्किल होती हैं

जहाँ हम फूल जैसी हल्की नींद ले सकें

सैकड़ों पेड़ झुलाए नींद को,

या बादलों की सफ़ेदी ले जाए निर्वात की ओर।

इस छोटी-सी नींद से जगना चमत्कार जैसा है,

यह नींद हमारे छीजे हुए मन को सिल देती है

इस नींद से जग कर,

जैसे हम इस हैसियत में लौट सकें,

और ख़ुद से एक बार फिर पूछें,

कि हम कौन हैं,

भले इस प्रश्न के उत्तर में,

हम फूट-फूट कर रो पड़ें।

.

( मोनिका कुमार )

.

|| વિન્ડો સીટ ||

.

જીવનમાં સુખ માટે

બહુ ઓછું જોઈએ

આ ઓછું ક્યારેક તો બસ એટલું

કે બસ, ટ્રેન કે જહાજમાં મુસાફરી કરતા હોઈએ

ત્યારે એવા ભાગ્યશાળી હોઈએ

કે આપણને બારીવાળી સીટ મળે

આપણે આપણી ટિકિટ લઈ

સહયાત્રીઓ સાથે જીભાજોડી વિના

સામાન ગોઠવી

સહેલાઈથી આપણી કંદરામાં છુપાઈ જઈએ

ઘરથી માંડી રણ લગી આવી જગા મુશ્કેલીથી મળે

જ્યાં આપણે ફૂલ – શી હળવી નીંદર માણીએ

સેંકડો વૃક્ષ એ નીંદરને ઝુલાવે

અથવા વાદળની ધવલતા લઈ જાય શૂન્ય તરફ

એ સંક્ષિપ્ત ઊંઘમાંથી જાગવું ચમત્કાર જેવું લાગે

એ ઊંઘ આપણા ફાટેલા મનને સીવી દે જાણે

એ ઊંઘમાંથી જાગી

જાણે આપણે મૂળ હસ્તીમાં પાછા ફરીએ

અને સ્વયંને એક વાર ફરી પૂછીએ

‘ કોણ છું હું ? ‘

ભલે એ પ્રશ્નના ઉત્તરમાં

આપણે ધ્રુસ્કે – ધ્રુસ્કે રડી પડીએ..

.

( મોનિકા કુમાર )

( હિન્દી પરથી અનુવાદ : ભગવાન થાવરાણી )

यह कविता नहीं

मेरे एकांत का प्रवेश-द्वार है

यहीं आकर सुस्ताती हूँ मैं

टिकाती हूँ यहीं अपना सिर

ज़िंदगी की भाग-दौड़ से थक-हारकर

जब लौटती हूँ यहाँ

आहिस्ता से खुलता है

इसके भीतर एक द्वार

जिसमें धीरे से प्रवेश करती मैं

तलाशती हूँ अपना निजी एकांत

यहीं मैं वह होती हूँ

जिसे होने के लिए मुझे

कोई प्रयास नहीं करना पड़ता

पूरी दुनिया से छिटककर

अपनी नाभि से जुड़ती हूँ यहीं!

मेरे एकांत में देवता नहीं होते

न ही उनके लिए

कोई प्रार्थना होती है मेरे पास

दूर तक पसरी रेत

जीवन की बाधाएँ

कुछ स्वप्न और

प्राचीन कथाएँ होती हैं

होती है—

एक धुँधली-सी धुन

हर देश-काल में जिसे

अपनी-अपनी तरह से पकड़ती

स्त्रियाँ बाहर आती हैं अपने आपसे

मैं कविता नहीं

शब्दों में ख़ुद को रचते देखती हूँ

अपनी काया से बाहर खड़ी होकर

अपना होना!

.

( निर्मला पुतुल )

.

|| મારા એકાંતનું પ્રવેશ દ્વાર ||

.

આ કવિતા નથી

મારા એકાંતનું પ્રવેશ દ્વાર છે

અહીં આવીને લંબાવું છું હું

અહીં જ ટેકવું છું મારું માથું

જીવનની ભાગદોડથી થાકી – હારી

જ્યારે પાછી ફરું છું અહીં

ધીમેકથી ઊઘડે છે

એની અંદર એક દ્વાર

જેમાં હળવેથી પ્રવેશી

હું શોધું છું મારું અંગત એકાંત

અહીં જ

હું

એ હોઉં છું

જે હોવા માટે

મારે કોઈ પ્રયત્ન નથી કરવો પડતો

આખી દુનિયાથી છટકીને

પોતાની નાભિનાળ સંગે જોડાઉં છું અહીં

મારા એકાંતમાં

દેવી – દેવતા નથી હોતા

ન તો એમના માટે

કોઈ પ્રાર્થના હોય મારી પાસે

હોય છે દૂર લગી પ્રસરેલો રેત – સાગર

જીવનની અડચણો

થોડાંક સપના

અને પ્રાચીન કથાઓ

હોય છે

એક અસ્પષ્ટ તરજ

પ્રત્યેક યુગમાં જેને

પોતપોતાની રીતે ઝીલતાં

સ્ત્રીઓ જાતમાંથી બહાર આવે છે

હું કવિતા નહીં

શબ્દોમાં સ્વયંને રચતી

જોઉં છું

પોતાના શરીરથી બહાર ઊભી – ઊભી

પોતાનું અસ્તિત્વ…

.

( નિર્મલા પુતુલ )

( હિન્દી પરથી અનુવાદ : ભગવાન થાવરાણી )