ચણા દાળ ૨ કપ,તુવેર દાળ ૧ કપ, મગ દાળ-મોગર-૧/૨ કપ, મસુર દાળ અને અડદ દાળ -૧/૪કપ (ઓપ્શનલ), લીલી મકાઇદાણા ૧/૨ કપ (ઓપ્શનલ).

સાફ કરેલી પાલક ભાજી ૫૦૦ ગ્રામ બહુ નાના કે બહુ મોટા નહીં તેવા ટુકડામાં સમારેલી, એક મીડીયમ સાઇઝની ઝીણી સમારેલી ડુંગળી, બે મીડીયમ સાઇઝના ઝીણા સમારેલા ટામેટા-બીયા વગરના,બે મોટા ઝીણા સમારેલા લીલા મરચા, નાનો આદુનો ટુકડો ઝીણો સમારેલો, ૧૫-૨૦ કળી ઝીણુ સમારેલુ લસણ.

* ટીપ-૧: અહીં કોઇની પેસ્ટ કે ચટણી લેવી નહીં, ઝીણા સમારેલા ટુકડાથી જમતી વખતે તે ચાવવામાં આવે અને બે દાંત વચ્ચે કચરાય ત્યારે તેનો અસલ ટેસ્ટ આવે છે.
૧/૨ કપ કાચા સિંગદાણા, ૩ મોટી ચમચી તલ, ૩ મોટી ચમચી કોપરાની છીણ.

*ટીપ-૨: કોઇપણ ગુજરાતી શાક કે દાળ માં સિંગદાણા-આખા કે ભુકો, સુકા કોપરાની છીણ, તલ વગેરે શેકીને કે બાફીને ઉમેરવાથી તેની ન્યુટ્રીશિયન વેલ્યુ તો વધેજ છે પણ ટેસ્ટમાં ય વધારો થાય છે અને ગ્રેવી ઘટ્ટ બને છે.

મીઠું, મરચું, હળદર, જીરુ, ધાણા જીરુ, રાઇ, હિંગ, સુકી મેથીના થોડા દાણા, ગોળ કે ખાંડ, લીંબુનો રસ, ગરમ મસાલો, … આ બધુ ટેસ્ટ મુજબ અને વઘાર મુજબ તેલ.

*ટીપ-૩: તિખાશ માટે લાલ મરચું, લીલું મરચું ઉપરાંત કાળા મરી, લવિંગ, તજ, લસણ, આદુ, ગરમ મસાલો વગેરે બધુય વપરાતું હોય તો તેનુ તિખાશ પ્રમાણે પ્રમાણ જળવાવુ જરુરી છે.

મીઠો લીમડો, કોથમીર….અને…… પાણી. ?

*ટીપ-૪: તમાલ પત્ર, લવિંગ, તજ, મીઠો લીમડો, બાદિયાન, હિંગ વગેરે સ્વાદ ઉપરાંત સુગંધ માટે પણ વપરાય છે. જે ભુખને સતેજ કરે છે.

સિંગદાણાને એક બાઉલ માં પાણી લઇ માઇક્રોવેવમાં ૩-૪ મિનીટ સુધી ગરમ કરી બાફી લો, જેથી તેનો લાલ કલર લગભગ નીકળી જશે અને દાળનો કલર બદલશે નહી. પાણી નિતારીને સિંગદાણા કાઢી લો.

*ટીપ-૫: જે વાનગી બનાવતા હોય તેનો યોગ્ય કલર હોવો પણ જરુરી છે. લગભગ હળદર એ સ્વાદ ઉપરાંત કલર માટે પણ વપરાય છે. જેથી તેમાં વપરાતા બીજા મસાલા નો કલર પણ જો એડ થતો હોય તો તેનુ યોગ્ય સંયોજન કરવુ જરુરી છે. જેમ કે ગળપણમાં વપરાતો ગોળ પીળો કે ડાર્ક બ્રાઉન હોય તો કાળાશ વધારે છે, ખાંડ વપરાય તો તે કલરમાં કોઇ અસર નથી કરતી. સિંગદાણાના ફોતરા લાલ રંગ બનાવે છે.

બધી દાળ ધોઇને મકાઇ દાણા અને બાફેલા સિંગદાણા સાથે બાફી લો.. તેમાં બાફતી સમયે થોડુ મીઠું ઉમેરો.

એક મોટા વાસણમાં તેલ ગરમ કરી જરુરી વઘાર કરો.

*ટીપ-૬ વઘાર માટે તેલ ને બરાબર ગરમ થાય અને તેમાંથી વરાળ નીકળે ત્યારેજ રાઇ નાખવી જોઇએ, જેથી તે બરાબર તતડી શકે. રાઇ નાખ્યા પછીજ આખુ જીરુ ઉમેરવું કેમકે તે ઓછા સમયમાં શેકાઇ જાય છે. અને પછી હિંગ ઉમેરવી કેમ કે તે તરત શેકાય છે. તે રીતે જ જેને તળવામાં વધારે સમય થતો હોય તેવી વસ્તુ પહેલા ઉમેરવી જોઇએ.

મેથીના દાણા પાચનક્રિયા વધારતા હોઇ તેને સ્વાદાનુસાર ઉમેરી શકાય. ડુંગળી, લસણ, આદુ, લીલા મરચા, તજ, લવિંગ, તલ, કોપરાની છીણ વગેરે મસાલો વઘારમાં ઉમેરી પછી, મીઠો લીમડો, તમાલ પત્ર ઉમેરવા, પછી લાલ મરચું, ધાણાજીરુ પાવડર, મીઠું, હળદર વગેરે બાકીના મસાલા ઉમેરવા.

પાલકની ભાજી ઉમેરીને તેને મિક્ષ કરી તેમાંથી પાણી બળી જાય અને તેલ છુટુ પડે ત્યાં સુધી ગરમ કરો. તેલ છુટુ પડે પછીજ ટામેટા ઉમેરો. અને પછી બાફેલી દાળ જરુરી પાણી સાથે ઉમેરો.

દાળને હલાવતા રહેવી જરુરી છે, ચણા દાળ કે અડદદાળ તળીયે ચોંટી જવાની શક્યતા છે.

જો ખટાશ માટે કોકમ કે આંબલી કે લીંબુ સિવાયની વસ્તુ વાપરવાની હોય તો તે પણ દાળ ઉકળવાની શરુઆત થાય ત્યારેજ ઉમેરવા જોઇએ.

દાળ સહેજ ઉકળે એટલે ગળપણ માટેના ગોળ કે ખાંડ ઉમેરી દો.

*ટીપ-૭: ગળપણ લગભગ છેલ્લે કે દાળ ઉકળે ત્યારે નાખવુ જોઇએ. નહીંતર તે સહેજ ચિકાશ પકડી ચાસણી જેવુ બનાવે છે.

દાળમાં મસાલો ચડી રહે અને તે ઉકળે એટલે તેમાં ગરમ મસાલો ઉમેરો, તેની સુગંધ આવે એટલે સ્ટવ બંધ કરી તરત જ જો લીંબુ ખટાશ તરીકે ઉમેરવાનુ હોય તો તે ઉમેરો.
દાળને લગભગ પાંચ મિનીટ એમ જ ઢાંકેલી રાખો જેથી બધા મસાલા યોગ્ય રીતે રંધાઇ રહે અને તેના સત્વ બરાબર છુટા પડી દાળમાં મિક્ષ થાય.

બસ … હવે રાહ શેની જુવો છો??? ઓ.કે. ચલો ફોટા પાડી લો…. અને ભાત કે રોટલા કે રોટલી સાથે ખાવા બેસી જાવ. સાથે છાસ કે દહીં લો. કચુંબર કે પાપડ ઉમેરો.

Recipe by Mukesh Raval (USA)

(૧)
कौन रंग फागुन रंगे, रंगता कौन वसंत?
प्रेम रंग फागुन रंगे, प्रीत कुसुंभ वसंत।

चूड़ी भरी कलाइयाँ, खनके बाजू-बंद,
फागुन लिखे कपोल पर, रस से भीगे छंद।

फीके सारे पड़ गए, पिचकारी के रंग,
अंग-अंग फागुन रचा, साँसें हुई मृदंग।

धूप हँसी बदली हँसी, हँसी पलाशी शाम,
पहन मूँगिया कंठियाँ, टेसू हँसा ललाम।

कभी इत्र रूमाल दे, कभी फूल दे हाथ,
फागुन बरज़ोरी करे, करे चिरौरी साथ।

नखरीली सरसों हँसी, सुन अलसी की बात,
बूढ़ा पीपल खाँसता, आधी-आधी रात।

बरसाने की गूज़री, नंद-गाँव के ग्वाल,
दोनों के मन बो गया, फागुन कई सवाल।

इधर कशमकश प्रेम की, उधर प्रीत मगरूर,
जो भीगे वह जानता, फागुन के दस्तूर।

पृथ्वी, मौसम, वनस्पति, भौरे, तितली, धूप,
सब पर जादू कर गई, ये फागुन की धूल।

( दिनेश शुक्ल )

(૨)
चेतन खेले होरी
सत्य भूमि, छिमा बसन्त में
समता प्राण प्रिया संग गोरी
चेतन खेले होरी

मन को माट, प्रेम को पानी
तामें करुना केसर घोरी
ज्ञान-ध्यान पिचकारी भरी-भरि
आप में छारैं होरा-होरी
चेतन खेले होरी

गुरु के वचन मृदंग बजत हैं
नय दोनों डफ लाल कटोरी
संजम अतर विमल व्रत चोवा
भाव गुलाल भरैं भर झोरी
चेतन खेले होरी

धरम मिठाई तप बहु मेवा
समरस आनन्द अमल कटोरी
द्यानत सुमति कहे सखियन सों
चिर जीवो यह जुग-जुग जोरी
चेतन खेले होरी

( कविवर द्यानतराय )

હળવેથી ફાગણનો ઘૂંઘટ ખોલો તારણહારા,
શ્વેત રંગની અંદર બેઠા જાનીવાલીપીનારા.

ગુલાલની મુઠ્ઠીમાં છલકે સ્પર્શ કાજની આશા,
કોણ ત્વચા પર રંગો ઘૂંટી ઉકેલશે એ ભાષા,
આખી મોસમ તારી આંખે કેફ કસુંબલ પીનારા.

કેસૂડાંની ખિસકોલી ત્યાં બેઠી મહુડો ફોલે,
વાસંતી વૈભવને કાંઠે કલરવ ટહુકા ડોલે,
ગુલમ્હોરી ગીતોમાં પંખી કેમ કરે સિસકારા.

કોણ ઋતુમાં રંગ ભરે ને કોણ ભરે પિચકારી,
ગરમાળાના ઝુમ્મર નીચે કોણ કરે ચિચિયારી,
કુદરત પાસે અરજી લઈને આવ્યા છે રંગારા.

( ચેતન શુક્લ ‘ચેનમ’ )

તમે કેમ આ દુ:ખને સિમ્પલિફાઈ કરો છો ?
કે રહી રહીને એને ગ્લોરિફાઈ કરો છો ?

આંસુથી ધોઈ આંખને ફરી ફરી જુઓ,
શું એ રીતે વિષાદને પ્યોરિફાઈ કરો છો ?

તમામ રાત શાને જખ્મોને દો હવા ?
શું એ રીતે પીડાને આઈડેન્ટિફાઈ કરો છો ?

સુખ એમ નહિ ઊતરે કાગળ ઉપર કદાચ,
દુ:ખને ઘૂંટી ઘૂંટીને મોડીફાઈ કરો છો ?

અલ્લાહ છે જુએ છે, ઈશ્વર જેવો છે સાક્ષી,
તમે જ છો કે તમને મેગ્નીફાઈ કરો છો.

( શૈલેશ ટેવાણી )

તું જ્યારે અચેતન અવસ્થામાં
નહોતી ત્યારે
કોની સાથે વાતો કરતી હતી,
કહે ને !
વાત વાતમાં વચ્ચે વચ્ચે હસતી હતી !
વળી હકારમાં માથું ધુણાવતી
કોને જવાબો આપતી હતી ?
હું નજીક હોવા છતાંયે
પીઠ ફેરવીને તેં વાસી દીધા કમાડ !
તું મારી સાથે જ વાત કરવાની હોય તો
હું ઊભો છું, તારી સાવ પાસે.
વચ્ચેનો ડુંગર ઓળંગીને આવ,
જેમ ચંદ્ર આકાશમાં ઊગે છે તેમ !
જરા પરિચયની નજરે મને જો,
તો જીવમાં જીવ આવે !
અને એ નજરની આંગળી ઝાલીને
હું તારી સંગાથે ચાલતો રહીશ, ચાલતો રહીશ !

( ધર્મેશ ભટ્ટ )

સુકાયેલા એ પર્ણની વાતો, લીલીછમ નીકળે;
પાનખરની યાદોમાં આખેઆખી વસંત નીકળે !

ધનીઓને લૂંટી, એ ગરીબોમાં સાંજનું જમણ વહેંચે,
ગામનો પાક્કો વાણિયો પણ ક્યારેક મહંત નીકળે !

આપીશ તને દીકરો, કે જોઈએ છે નાર ગમતી તને?
ઈશે આપેલું ના ગમે તો, લાભ લેવા લેભાગુ સંત નીકળે !

અહીં એકલાનું શું છે ? ભલે રાજ્ય આખું તું જીતે,
એ વિજયયાત્રા પાછળ પણ પોતીકાનો ખંત નીકળે !

જીવનમાં વાત સૌની સાંભળ, જ્ઞાન ચારે દિશાઓ આપે,
મનની ગડમથલ સુલઝાવતો ઘરનો બાળ,સુમંત નીકળે.

( દિવ્યા સોની “દિવ્યતા” )

દરવાજો
અંદર લઈ જાય
બહાર પણ.
***
સહેજ ધક્કો મારું ને
ખૂલી જાય દરવાજો.
સહેજ ખેંચું ને
બંધ થઈ જાય દરવાજો.
ખોલબંધ કરવાની આ રમત
હું રમ્યા કરું સતત, અવિરત.
***
એક પછી એક
દરવાજા ખૂલતા જાય છે સરળતાથી
તોયે
કેમ ક્યાંય પહોંચાતું નથી ?
***
દરવાજો
કર્યો છે બંધ ચસોચસ.
કોઈ પ્રવેશી નહીં શકે હવે ?
***
દરવાજો
ખુલ્લો રાખ્યો છે
રાતદિવસ દિવસરાત
તોય કોઈ કેમ આવતું નથી ?
***

બંધ દરવાજાની
બહાર છે તે હું છું ?
કે પછી
અંદર-બહાર ક્યાંય હું નથી ?
***
દરવાજો ખુલ્લો રાખું ને
એ આવી જાય તો ?
દરવાજો બંધ રાખું ને
એ પાછો વળી જાય તો ?
***
દરવાજા વચ્ચે અટવાયેલી હું
ક્યાંથી પ્રવેશું તારા સુધી પહોંચવા ?
***
દરવાજો છે એટલે
કાં તો રહેવાનું છે અંદર
અથવા તો
જવાનું છે બહાર.
જો
દરવાજો જ ન હોય તો ?
***
દરવાજો ખૂલી જાય તો ?
ધોધમાર અજવાળું ભીંજવે
દરવાજો બંધ થઈ જાય તો
ભીતર ઝળાંહળાં.

( પારુલ કંદર્પ દેસાઈ )

[ કોઈ શુભઘડીએ એક પંક્તિ લખાઈ. તરત મેં દિવ્યાને વાંચવા મોકલી. અમારી વચ્ચે કવિતાનું આદાનપ્રદાન સતત થતું હોય છે. એણે વાંચીને પ્રતિભાવ આપ્યો અને એ સાથે મને સૂઝ્યું કે આ કવિતા આપણે સાથે મળીને પૂરી કરીએ તો કેવું રહેશે ? દિવ્યાનો જવાબ આવ્યો કે ‘સારું માસી આપણે ટ્રાય કરીએ.’ પ્રથમ પંક્તિ મારી છે તો બીજી એની. એમ એ ટ્રાયના ફળ સ્વરૂપ આ કવિતા લખાઈ છે. ]

मेरी रश्के-कमर, तूने पहली नजर, जब नजर से मिलायी मज़ा आ गया |
बर्क़ सी गिर गयी, काम ही कर गयी, आग ऐसी लगायी मज़ा आ गया ||

जाम में घोलकर हुस्न कि मस्तियाँ, चांदनी मुस्कुरायी मज़ा आ गया |
चाँद के साये में ऐ मेरे साक़िया, तूने ऐसी पिलायी मज़ा आ गया ||

नशा शीशे में अंगड़ाई लेने लगा, बज्मे-रिंदा में सागर खनकने लगा |
मैकदे पे बरसने लगी मस्तियां, जब घटा गिर के छायी मज़ा आ गया ||

बे-हिज़ाबाना वो सामने आ गए, और जवानी जवानी से टकरा गयी ||
आँख उनकी लड़ी यूँ मेरी आँख से, देखकर ये लड़ाई मज़ा आ गया

आँख में थी हया हर मुलाकात पर, सुर्ख आरिज़ हुए वस्ल की बात पर |
उसने शरमा के मेरे सवालात पे, ऐसे गर्दन झुकाई मज़ा आ गया ||

शैख़ साहिब का ईमान बिक ही गया, देखकर हुस्न-ऐ-साक़ी पिघल ही गया |
आज से पहले ये कितने मगरूर थे, लूट गयी पारसाई मज़ा आ गया ||

ऐ “फ़ना” शुक्र है आज वादे फ़ना, उस ने रख ली मेरे प्यार की आबरू |
अपने हाथों से उसने मेरी कब्र पर, चादर-ऐ-गुल ल चढ़ाई मज़ा आ गया ||

( अज्ञात )

रश्क-ए-क़मर (रस्के-कमर) = इतने खूबसूरत की चाँद भी जलता हो जिसकी खूबसूरती से
बर्क़ = बिजली गिरना
बे-हिज़ाबाना = बिना नक़ाब या परदे के
आरिज़ = कपोल, वस्ल = मिलने
पारसाई = पवित्रता, छूकर किसी को सोना बना देने का वरदान
चादर-ऐ-गुल = फूलों की चादर या गुलदस्ता

એનું ય દિલ દુખાય, મને લાગતું નથી,
કરશે એ કંઈ ઉપાય, મને લાગતું નથી.

વચમાં સમયના કેટલા અવરોધ છે પ્રભુ !
તારા સુધી અવાય, મને લાગતું નથી !

એનો પ્રભાવ જોઈને ચૂપ થૈ ગયા બધા !
એક પ્રશ્ન પણ પૂછાય, મને લાગતું નથી.

સુખ પણ ફરીથી આવશે, વિશ્વાસ છે મને,
પણ દુ:ખ હવે ભૂલાય, મને લાગતું નથી.

ઈન્સાન આખરે તો ઈન્સાન છે “અદી”
એ કંઈ ફરિશ્તો થાય, મને લાગતું નથી.

આંખોમાં કોઈ ચહેરો વસી જાય પણ ખરો,
દિલમાં કોઈ સમાય, મને લાગતું નથી.

( અદી મિર્ઝા )