प्रचार-इमरोज़

मैं आपका कल का
प्रचार सुनकर आई हूं
कल आप ने कहा था
कि आपका ग्रंथ औरत की इज्जत करता है
पर आप के ग्रंथ को मानने वाले
हर रोज अपनी औरतों के साथ
हर तरह की बदतमीजियां किये जा रहे हैं
प्रचार और असलियत में इतना फासला ?
जिन्दगी ने प्रचारक के पास बैठकर
उसे कहा

प्रचारक का जिन्दगी के साथ
इस तरह का वास्ता नहीं पडा होगा
वह चुपचाप सुनता भी रहा और चुप भी रहा…

जिन्दगी ने फिर पूछा
अपने ग्रंथ में देख कर बताइये
कि इस में ये वाक्य कहीं है
कि औरत हमारी ईज्जत है…

प्रचारक ग्रंथ पर झुक कर
घंटो ग्रंथ को देखता रहा
पर वह वाक्य नहीं मिला उसे…
प्रचारक को चुप सा देख कर
जिन्दगी वहां से उठ आई…

औरत हमारी इज्जत है
ये वाक्य जिन्दगी के लिए
जिन्दगी में जरुरी है
किसी ग्रंथ के लिए नहीं…
( इमरोज़ )

ત્રણ કાવ્યો-પન્ના

(૧)
પહેલાં
હું હતી રેતી.
કોઈ અઢેલવા જતું
તો ઢળી પડતું ઢગલો થઈને.
હવે હું છું
એક ખડક,
તોફાનનાં મોજાં
અથડાઈ અથડાઈને
ચૂરેચૂરા થઈ જાય એવો.
અહ્વાન છે
મને અઢેલવાનું…

(૨)
હું એકલી
અને
મને ભીંસતું
જીરવાય નહીં એવું
છકેલી પૂનમનું
આલિંગન..

(૩)
પાનખરમાં
વૃક્ષ પરથી પાંદડાં
ખર ખર ખરીને
ધબ્બ દઈને
જમીન પર પડતાં નથી.
પાંદડાં તો
વૃક્ષને આવજો કહેતાં કહેતાં
ઝર ઝર ઝરીને
પવન પખવાજે
નૃત્ય કરતાં કરતાં
બેલેરિનાની જેમ
હળવેથી મૂકતાં હોય છે પગલાં ધરતી પર…

( પન્ના નાયક )

સાહિબ…-નીતિન વડગામા

સાહિબ, મ્હોરે થઈ હરિયાળી.
રણમાં જાણે મીઠાં જળની વાવ મજાની ગાળી !

એના એક અખેપાતરને રોજેરોજ ઉલેચે.
વણમાગ્યે પણ સૌને સઘળું હોંશેહોંશે વહેંચે.

બારેમેઘ થઈને કેવા વરસે છે વનમાળી !
સાહિબ, મ્હોરે થઈ હરિયાળી.

એને આંગણ ના રહેતા કંઈ કોઈ કદીયે ઊણાં.
દીવાને અજવાળે મઘમઘ થાતા ખૂણેખૂણા.

ઓઢીને એ ખુદ થઈ જાતા એક કામળી કાળી.
સાહિબ, મ્હોરે થઈ હરિયાળી.

( નીતિન વડગામા )

કલ્પતરુની છાયા-નીતિન વડગામા

સાહિબ, કલ્પતરુની છાયા,
સંકેલે છે સઘળી સૌની મનોરથોની માયા.

સેવે છે સૌ સાંજ-સવારે મનગમતા મનસૂબા.
આપોઆપ જ અજવાળાંથી ભરાઈ જાતા કૂબા.

ઈચ્છાઓનો દરિયો તરવા કાં થાતાં રઘવાયા !
સાહિબ, કલ્પતરુની છાયા.

એક જગાએ ઊભા હોયે તોયે પંથ કપાતો.
ટેકો દેવા કોઈ અગોચર હાથ સતત લંબાતો.

પગથી માથા લગ ડૂબ્યા છે, એ જ ખરા રંગાયા.
સાહિબ, કલ્પતરુની છાયા.

( નીતિન વડગામા )

-સ્વજન હે !-માધવ રામાનુજ

જુઓ,
સમયની સાંઢણીઓ
શણગાર સજીને આવી.
જુઓ સમયની સાંઢણીઓ પર
સવાર થઈને આવી ગઈ વિદાય-

અમે સ્મરણના પડછાયા પહેરીને
જઈશું.
આ કોઈ સ્વજનના અંતર જેવું અકળ
અને આ સાવ અજાણ્યા અક્ષય જેવું
આછું આછું ઉકલે એવું મૌન
અમારા મારગ વચ્ચે આવીને ઊભું છે !
એમાં ઉઘડે છે આ
અનંતની યાત્રાનો સૂનો પંથ
અને કંઈ કેટલાંય યાત્રીનો મૂંગો પદરવ…

આ શ્વાસ ક્યારના સજીધજીને
થનગનતા ઊભા
અને સમયની સાંઢણીઓ પર
સજીધજીને આવી ગઈ વિદાય.

સ્વજન હે !
બોલ્યું ચાલ્યું માફ !
આવજો.
ફરી મળીશું અહિંયા-
અહીંયાં, આંસુના બે ટીપાં વચ્ચે
ભીનો ભીનો મળી જશે અવકાશ…
ક્યાંક…ક્યારેક !

( માધવ રામાનુજ )

નહિ ટાળું !-વીરુ પુરોહિત

હું નહીં શ્યામને ભાળું !
પ્રણ લીધું છે, ઉદ્ધવ ! મારા પ્રાણ ગયે નહિ ટાળું !

હતો સમય કે જ્યારે વ્હાલાં થવા કૃષ્ણને જીવતાં;
કરી એકઠાં મોરપિચ્છ, કહાનાનાં વસ્ત્રો સીવતાં !
કાલાવાલા કરીએ ત્યારે માંડ વગાડે બંસી;
એ વેળા થાતું કે હું તો મનસરોવર હંસી !

થયું બધું વેરાન, થોરની વચ્ચે જીવન ગાળું !
હું નહીં શ્યામને ભાળું !

હશે શ્યામને, એના વિણ ગોકુળનો ઊડ્યો રંગ;
કોણ હશે જે મરક-મરકતું ઊભું રહે ત્રિભંગ ?
કહેજો, ઉદ્ધવ ! અમે બધાંયે ભૂલી ગયાં ગઈકાલ;
આ વેળા, મોસમનો સાચ્ચે મબલખ ઊતર્યો ફાલ !

હાશ, નગરમાં કોઈ નથી કરનારું કામણ કાળું !
હું નહીં શ્યામને ભાળું !

પ્રણ લીધું છે, ઉદ્ધવ ! મારા પ્રાણ ગયે નહિ ટાળું !

( વીરુ પુરોહિત )

ઘણી વાર લાગશે-ચિન્મય શાસ્ત્રી

ઘરને મહેલ થવામાં ઘણી વાર લાગશે
એવું વિચારવામાં ઘણી વાર લાગશે !

મારા નગરમાં આપ અકસ્માત આવજો,
ચાહીને આવવામાં ઘણી વાર લાગશે !

આવો તો તમારા અભાવને જણાવજો
આજે ઘરે જવામાં ઘણી વાર લાગશે !

આવ્યા નહીં તમે તો શરાબે કહી દીધું
મહેફિલ શરૂ થવામાં ઘણી વાર લાગશે !

મારો સ્વભાવ ખૂબ નિખાલસ હતો પ્રિયે !
એ તથ્ય શોધવામાં ઘણી વાર લાગશે !

કાયમ મને વિકલ્પ તરીકે જુઓ નહીં
નહીં તો ગુમાવવામાં ઘણી વાર લાગશે !

( ચિન્મય શાસ્ત્રી )

કોરાશ-પન્ના નાયક

એક દિવસ
હું
તારે માટે
ગુલાબનું ફૂલ લઈને આવી.
મને એમ કે
એની સુગંધથી
તું છલકાઈ જશે.
પણ
બાજુએ રહી ગઈ સુગંધની વાત.
તું બોલ્યો : મને કાંટા વાગ્યા.

પાછી ફરી એક વાર
એક દિવસ
હું તારે માટે
ખોબો ભરીને જળ લાવી.
મને એમ કે
જળ જોઈને
તારી તરસ ઊઘડશે
પણ તું બોલ્યો : મને જળના છાંટા વાગ્યા.

હવે
મારી પાસે છે કેવળ
હથેળીની કોરી રેખાઓ….

તારે કંઈ કહેવું છે ?

( પન્ના નાયક )

અશ્રુપાત-ઉર્વીશ વસાવડા

શાહી નહીં, કાગળ પર અશ્રુપાત થવાનો,
તારો કાગળ મોંઘેરી મીરાત થવાનો

ફૂલો પર અહીં પતંગિયું પાંખો ફફડાવે,
દૂર કશે દરિયામાં ઝંઝાવાત થવાનો

મારાં સઘળાં મ્હોરાં સાવ નકામ રહ્યાં છે
તેં ચાલી છે ચાલ, હવે હું મ્હાત થવાનો

જગ આખું માને છે જે આભાર પાતળો,
એ જ તાંતણે ટકવાની તાકાત થવાનો

મારા કિસ્સા મારા અંગત ક્યાંથી રહેશે ?
રોજ ઊઠી જ્યાં જગનો ચંચુપાત થવાનો.

( ઉર્વીશ વસાવડા )

કરી જુઓ-સાહિલ

કદી કામના તણાં કુંભને જો ભરી શકો તો ભરી જુઓ
પૂરા વિશ્વમાં પછી ઈચ્છો ત્યાં જો ફરી શકો તો ફરી જુઓ.

નદી હોય છીછરી તોય શું-મળ્યું બરકરાર નદીપણું
તમે સાવ છીછરા વ્હેણમાં જો તરી શકો તો તરી જુઓ.

જો ઝીલી શકો તો પતંગિયાના પીંછાની છાયા ઝીલી લઈ,
પછી વીજળીના લસરપટે જો સરી શકો તો સરી જુઓ.

તમે બાળકોના નયનને ઊડતી પરીના થોડા સપન દઈ
પછી સુખ તમારી પછેડીમાં જો ભરી શકો તો ભરી જુઓ.

ભલે કલ્પવૃક્ષના છાંયડે તમે આયખું વીતાવ્યાં કરો
અને મનને વશમાં જરા-તરા જો કરી શકો તો કરી જુઓ.

હવે શક્યતા ને અશક્યતાની તમામ ભાંજગડો મૂકી
ને હરિ કનેથી હરિપણું જો હરી શકો તો હરી જુઓ.

તમે ગાંઠ બાંધી છે જેટલી-એ બધીય ‘સાહિલ’ છૂટશે !
એ વિષે વિચારીને જાતરા જો કરી શકો તો કરી જુઓ.

( સાહિલ )