(૧)
પહેલાં
હું હતી રેતી.
કોઈ અઢેલવા જતું
તો ઢળી પડતું ઢગલો થઈને.
હવે હું છું
એક ખડક,
તોફાનનાં મોજાં
અથડાઈ અથડાઈને
ચૂરેચૂરા થઈ જાય એવો.
અહ્વાન છે
મને અઢેલવાનું…
(૨)
હું એકલી
અને
મને ભીંસતું
જીરવાય નહીં એવું
છકેલી પૂનમનું
આલિંગન..
(૩)
પાનખરમાં
વૃક્ષ પરથી પાંદડાં
ખર ખર ખરીને
ધબ્બ દઈને
જમીન પર પડતાં નથી.
પાંદડાં તો
વૃક્ષને આવજો કહેતાં કહેતાં
ઝર ઝર ઝરીને
પવન પખવાજે
નૃત્ય કરતાં કરતાં
બેલેરિનાની જેમ
હળવેથી મૂકતાં હોય છે પગલાં ધરતી પર…
( પન્ના નાયક )
સાહિબ, મ્હોરે થઈ હરિયાળી.
રણમાં જાણે મીઠાં જળની વાવ મજાની ગાળી !
એના એક અખેપાતરને રોજેરોજ ઉલેચે.
વણમાગ્યે પણ સૌને સઘળું હોંશેહોંશે વહેંચે.
બારેમેઘ થઈને કેવા વરસે છે વનમાળી !
સાહિબ, મ્હોરે થઈ હરિયાળી.
એને આંગણ ના રહેતા કંઈ કોઈ કદીયે ઊણાં.
દીવાને અજવાળે મઘમઘ થાતા ખૂણેખૂણા.
ઓઢીને એ ખુદ થઈ જાતા એક કામળી કાળી.
સાહિબ, મ્હોરે થઈ હરિયાળી.
( નીતિન વડગામા )
સાહિબ, કલ્પતરુની છાયા,
સંકેલે છે સઘળી સૌની મનોરથોની માયા.
સેવે છે સૌ સાંજ-સવારે મનગમતા મનસૂબા.
આપોઆપ જ અજવાળાંથી ભરાઈ જાતા કૂબા.
ઈચ્છાઓનો દરિયો તરવા કાં થાતાં રઘવાયા !
સાહિબ, કલ્પતરુની છાયા.
એક જગાએ ઊભા હોયે તોયે પંથ કપાતો.
ટેકો દેવા કોઈ અગોચર હાથ સતત લંબાતો.
પગથી માથા લગ ડૂબ્યા છે, એ જ ખરા રંગાયા.
સાહિબ, કલ્પતરુની છાયા.
( નીતિન વડગામા )
જુઓ,
સમયની સાંઢણીઓ
શણગાર સજીને આવી.
જુઓ સમયની સાંઢણીઓ પર
સવાર થઈને આવી ગઈ વિદાય-
અમે સ્મરણના પડછાયા પહેરીને
જઈશું.
આ કોઈ સ્વજનના અંતર જેવું અકળ
અને આ સાવ અજાણ્યા અક્ષય જેવું
આછું આછું ઉકલે એવું મૌન
અમારા મારગ વચ્ચે આવીને ઊભું છે !
એમાં ઉઘડે છે આ
અનંતની યાત્રાનો સૂનો પંથ
અને કંઈ કેટલાંય યાત્રીનો મૂંગો પદરવ…
આ શ્વાસ ક્યારના સજીધજીને
થનગનતા ઊભા
અને સમયની સાંઢણીઓ પર
સજીધજીને આવી ગઈ વિદાય.
સ્વજન હે !
બોલ્યું ચાલ્યું માફ !
આવજો.
ફરી મળીશું અહિંયા-
અહીંયાં, આંસુના બે ટીપાં વચ્ચે
ભીનો ભીનો મળી જશે અવકાશ…
ક્યાંક…ક્યારેક !
( માધવ રામાનુજ )
હું નહીં શ્યામને ભાળું !
પ્રણ લીધું છે, ઉદ્ધવ ! મારા પ્રાણ ગયે નહિ ટાળું !
હતો સમય કે જ્યારે વ્હાલાં થવા કૃષ્ણને જીવતાં;
કરી એકઠાં મોરપિચ્છ, કહાનાનાં વસ્ત્રો સીવતાં !
કાલાવાલા કરીએ ત્યારે માંડ વગાડે બંસી;
એ વેળા થાતું કે હું તો મનસરોવર હંસી !
થયું બધું વેરાન, થોરની વચ્ચે જીવન ગાળું !
હું નહીં શ્યામને ભાળું !
હશે શ્યામને, એના વિણ ગોકુળનો ઊડ્યો રંગ;
કોણ હશે જે મરક-મરકતું ઊભું રહે ત્રિભંગ ?
કહેજો, ઉદ્ધવ ! અમે બધાંયે ભૂલી ગયાં ગઈકાલ;
આ વેળા, મોસમનો સાચ્ચે મબલખ ઊતર્યો ફાલ !
હાશ, નગરમાં કોઈ નથી કરનારું કામણ કાળું !
હું નહીં શ્યામને ભાળું !
પ્રણ લીધું છે, ઉદ્ધવ ! મારા પ્રાણ ગયે નહિ ટાળું !
( વીરુ પુરોહિત )
ઘરને મહેલ થવામાં ઘણી વાર લાગશે
એવું વિચારવામાં ઘણી વાર લાગશે !
મારા નગરમાં આપ અકસ્માત આવજો,
ચાહીને આવવામાં ઘણી વાર લાગશે !
આવો તો તમારા અભાવને જણાવજો
આજે ઘરે જવામાં ઘણી વાર લાગશે !
આવ્યા નહીં તમે તો શરાબે કહી દીધું
મહેફિલ શરૂ થવામાં ઘણી વાર લાગશે !
મારો સ્વભાવ ખૂબ નિખાલસ હતો પ્રિયે !
એ તથ્ય શોધવામાં ઘણી વાર લાગશે !
કાયમ મને વિકલ્પ તરીકે જુઓ નહીં
નહીં તો ગુમાવવામાં ઘણી વાર લાગશે !
( ચિન્મય શાસ્ત્રી )
એક દિવસ
હું
તારે માટે
ગુલાબનું ફૂલ લઈને આવી.
મને એમ કે
એની સુગંધથી
તું છલકાઈ જશે.
પણ
બાજુએ રહી ગઈ સુગંધની વાત.
તું બોલ્યો : મને કાંટા વાગ્યા.
પાછી ફરી એક વાર
એક દિવસ
હું તારે માટે
ખોબો ભરીને જળ લાવી.
મને એમ કે
જળ જોઈને
તારી તરસ ઊઘડશે
પણ તું બોલ્યો : મને જળના છાંટા વાગ્યા.
હવે
મારી પાસે છે કેવળ
હથેળીની કોરી રેખાઓ….
તારે કંઈ કહેવું છે ?
( પન્ના નાયક )
શાહી નહીં, કાગળ પર અશ્રુપાત થવાનો,
તારો કાગળ મોંઘેરી મીરાત થવાનો
ફૂલો પર અહીં પતંગિયું પાંખો ફફડાવે,
દૂર કશે દરિયામાં ઝંઝાવાત થવાનો
મારાં સઘળાં મ્હોરાં સાવ નકામ રહ્યાં છે
તેં ચાલી છે ચાલ, હવે હું મ્હાત થવાનો
જગ આખું માને છે જે આભાર પાતળો,
એ જ તાંતણે ટકવાની તાકાત થવાનો
મારા કિસ્સા મારા અંગત ક્યાંથી રહેશે ?
રોજ ઊઠી જ્યાં જગનો ચંચુપાત થવાનો.
( ઉર્વીશ વસાવડા )
કદી કામના તણાં કુંભને જો ભરી શકો તો ભરી જુઓ
પૂરા વિશ્વમાં પછી ઈચ્છો ત્યાં જો ફરી શકો તો ફરી જુઓ.
નદી હોય છીછરી તોય શું-મળ્યું બરકરાર નદીપણું
તમે સાવ છીછરા વ્હેણમાં જો તરી શકો તો તરી જુઓ.
જો ઝીલી શકો તો પતંગિયાના પીંછાની છાયા ઝીલી લઈ,
પછી વીજળીના લસરપટે જો સરી શકો તો સરી જુઓ.
તમે બાળકોના નયનને ઊડતી પરીના થોડા સપન દઈ
પછી સુખ તમારી પછેડીમાં જો ભરી શકો તો ભરી જુઓ.
ભલે કલ્પવૃક્ષના છાંયડે તમે આયખું વીતાવ્યાં કરો
અને મનને વશમાં જરા-તરા જો કરી શકો તો કરી જુઓ.
હવે શક્યતા ને અશક્યતાની તમામ ભાંજગડો મૂકી
ને હરિ કનેથી હરિપણું જો હરી શકો તો હરી જુઓ.
તમે ગાંઠ બાંધી છે જેટલી-એ બધીય ‘સાહિલ’ છૂટશે !
એ વિષે વિચારીને જાતરા જો કરી શકો તો કરી જુઓ.
( સાહિલ )
૧૫ જાન્યુઆરી… ઇન્ડિયન આર્મી ડે!
આપણા દરેક દિવસ અને રાતની શાંતિ જેમના કારણે છે તેમનો દિવસ એટલે આર્મી ડે! છેલ્લા ૨ દાયકાથી લોકોનો રોષ વધી રહ્યો છે; આપણા જવાનો કપાઈ રહ્યા છે-વીંધાઈ રહ્યા છે. લોકોને યુદ્ધ જ એક વિકલ્પ દેખાય છે. કોઈ પણ સરકાર જો યુદ્ધ નથી ઈચ્છતી તો એનું કારણ પણ આપણે જ છીએ. એક યુદ્ધ કોઈ પણ દેશને દાયકાઓ પાછળ લઇ જાય છે; એટલો ખર્ચ અને ખુંવારી થાય છે કે જેને પહોંચી વળવા એક પેઢી ખપી જાય છે. આપણા જવાનો શહીદી વોહરે છે તે ફક્ત આપણી સુરક્ષા માટે જ નથી પણ આપણી સમૃધ્ધિ માટે પણ છે; પણ આપણે આ વાત આ રીતે જોતા કે સમજતા જ નથી.
આપણા આદર્શો નટ-નટીઓ અને વેપારી ખેલાડીઓ છે. આપણા જવાનોના ફોટોગ્રાફ્સ આપણે કશે રાખતા નથી અને આવા નક્કામાઓના ફોટોગ્રાફ્સથી કોમ્પ્યુટર, લેપટોપ, સેલ ફોનની સ્ક્રીન્સ છલકાતી હોઈ છે.
આપણે સરહદ પર જઈને લોહી નથી વહાવવું પડતું તો એટલીસ્ટ અહીં સમાજમાં તો એ રીતે વર્તીએ કે આપણા જવાનોને એવો સવાલ ના થાય કે ‘કેવા લોકો માટે આપણો જીવ દઈએ છીએ?!!!’
આ દેશની સ્વતંત્રતા, શાંતિ અને સમૃધ્ધિ માટે સતત જાગતા રહેતા, લડતા રહેતા અને શહીદી વહોરતા રહેતા જવાનોને સલામ!
The Civic Code – Awareness for Patriotism ‘આપણા આદર્શો’માંથી….
મોરપીંછ 