કેવી રીતે કહીએ ?

દર્દ ઉછીનાં લઈને કેવળ મૂંગામંતર ફરીએ

કેવી રીતે કહીએ ?

 .

ખુદનો પ્હાણો ખુદના પગ ખુદની પીઠે વાર;

પડતા હોઈએ એ જ વેળાએ પડતો કેવો માર !

થાકી પાકી સાંજે પાછા સૂરજની જેમ ઢળીએ.

કેવી રીતે કહીએ ?

 .

પગ વાળી ના બેસે ઈચ્છા મન ઉડાઉડ કરતું;

વીણી વીણી દુ:ખના સિક્કા શ્વાસે શ્વાસે ગણતું.

એ જ વેળા બદલાતા પંથ થાય ઘણું એ મળીએ

કેવી રીતે કહીએ ?

.

( ફિલિપ ક્લાર્ક )

જિંદગીમાં જે ગમે, એ મળે એવું નથી,

સ્વપ્ન જોયું રાતમાં, એ ફળે એવું નથી.

 .

તું પરાઈ પીડને જાણવા તત્પર નથી,

કોઈ તારી લાગણી, ને કળે એવું નથી.

 .

આ નગરમાં ચોતરફ માણસો ઘર બાંધતાં,

પાદરે આજે નદી, ખળખળે એવું નથી.

 .

આ સફર જો આદરી, અડચણો આવે ઘણી,

આંખ મીંચી ખોલતાં, એ ટળે એવું નથી.

 .

લાખ કોશિશ તેં કરી એમને રીઝવવા,

એમનું પથ્થર હૃદય પીગળે એવું નથી.

 .

( હરીશ પંડ્યા)

ગીત જડ્યાં તે ગાયાં ને ? બસ, કવિ થવાની જરૂર શું છે ?

ભલે થયું; અજવાળું થ્યું ને ? છળી પડ્યાની જરૂર શું છે ?

 .

નભ વરસ્યું ને નાહ્યા એની મોજ મળી તે માણો

ભીનાં થયાનાં અવસર છે તે જ્ઞાન સમૂળુ છાંડો

જાત તો જેવી ને તેવી છે નવી કર્યાની જરૂર શું છે ?

ગીત જડ્યાં તે ગાયાં ને ? બસ, કવિ થવાની જરૂર શું છે ?

 .

હોય તો અનરાધાર પંડને ભૂલવાડી દે તેવું

કબૂલ કીંતુ તે ક્ષણ વીત્યે નથી ટપકતું નેવું

પળના ઝબકારાને કાયમ ગણી ગયાની જરૂર શું છે ?

ગીત જડ્યાં તે ગાયાં ને ? બસ, કવિ થવાની જરૂર શું છે ?

 .

મટી જવાની લીલા છે કંઈ બનવાનો આધાર નથી આ

જળ વાયુ કે તેજ સમજ કંઈ પથ્થરના આકાર નથી આ

ઘણું ગ્રહેલું ભૂલવાડે તે છવી ગ્રહ્યાની જરૂર શું છે ?

ગીત જડ્યાં તે ગાયાં ને ? બસ, કવિ થવાની જરૂર શું છે ?

 .

( ધ્રુવ ભટ્ટ )

સાંજ થવા આવી છે અને હજી સીમમાંથી

ધણ પાછાં ફર્યાં નથી

પાદરે ગોરજ છવાઈ નથી

મંદિરે નગારે દાંડી પીટાઈ નથી.

તો, સૂર્યાસ્ત નહીં જ થયો હોય શું ?

ચક્રવાકને સૂર્યાસ્ત ક્યારે જણાય છે ?

ના, ના;

પંખી વગરનું થઈ ગયું છે આકાશ

નાખી નજર પહોંચે ત્યાં સુધી

સૂર્ય ક્યાંય જણાતો નથી.

ગોરજ વગર

આરતી વગર

સૂર્યાસ્ત વગર

એમ સમજો ને જાણે કે

અચાનક આંખ કપાતાં

ધબાક

અંધારાં નીચે પડ્યાં છે.

એટલું જ નહીં,

પાતાળ ફૂટ થઈ હોય એમ

અંદર બહાર ઉભરાયો છે અંધાર

મને હણવા આ તારી રમત તો નથી ને ?

આ અંધારું લાંબુ ચાલશે તો ટેવાયેલી પાંપણો

દરવાજા ઉઘાડી, અંદર આવવા દેશે નિદ્રાને

અને નિદ્રા તો રૂપાળી દાસી જેવી;એનું સાન્નિધ્ય

શ્રમહર ને માદકહારી.

સારથિ ! સાંભળતો નથી !

સૌ કહે છે, થ્યો છે : સૂર્યાસ્ત

સારથિ ! રથને છાવણી ભણી પાછો લઈ જા

પણ અરે આ સમયરથનું ચક્ર…

 .

( ચિનુ મોદી )

નીચા દરવાજાની મજબૂરી નિભાવી લઈએ,

એવું ઘર હો તો જરા માથું નમાવી લઈએ.

 .

પાંદડાં તૂટે ને કરગરવું પડે તે કરતાં,

ચાલ રિસાયેલી મોસમને મનાવી લઈએ.

 .

ક્યાંક આંખોથી, ગઝલથી કે મુસ્કુરાહટથી,

કોઈ પણ રીતે અમે કામો કઢાવી લઈએ.

 .

એક આંસુનું વજન ટેરવું ઝીલે તો પછી,

આપણે ખોબામાં પરવતને ઉઠાવી લઈએ.

 .

ભાગ્યરેખાની જરા ઊંઘ ઊડે તે માટે,

એનું સરનામું હથેળીમાં લખાવી લઈએ.

 .

પાનખર ઘરમાં કદાચ આવી ચડે તે પહેલાં,

ફૂલદાનીને ઝરૂખેથી હટાવી લઈએ.

 .

છો ખલીલ આજે નજર ફંફોસે ચેહરા સૌના,

આજ આ થાકેલી આંખોને તપાવી લઈએ.

.

( ખલીલ ધનતેજવી )

કોઈના સૂરજને કાં ઝાંખો કરો,

પોતપોતાના ઘરે દીવો કરો.

 .

પગ સલામત છે, ફક્ત ઊભો કરો

ચાલવા મંડી જશે ટેકો કરો.

 .

જે કશું ખૂટતું હશે, સરભર થશે,

પગ તમે ચાદર મુજબ લાંબા કરો.

 .

આગ તો છે અર્થની તાસીરમાં,

શબ્દ ફાવે તેટલો ઠંડો કરો.

 .

સાંજ લગ આકાશગંગા થઈ જશે,

ભીંત પર ખાલી તમે લીટો કરો.

 .

હા, વિવેચક છો તમે જાણું છું હું,

પણ જરા આઘા ખસો, રસ્તો કરો.

 .

આપ છો ભાષાભવનના માસ્તર,

લો, જરા ટહુકાનો તરજૂમો કરો.

 .

એ ખલીલ આવ્યા છે પાટો બાંધવા,

ખોતરીને ઘાવને મોટો કરો.

.

( ખલીલ ધનતેજવી )

અજાણી કોઈ ખુશબો ક્યાંકથી રસ્તામાં ઊતરી છે,

હવે એના વિશે આખી સભા ચર્ચામાં ઊતરી છે.

 .

સમસ્યા ક્યાં હતી કૈં માનવીના આગમન પહેલાં,

બધી મુશ્કેલીઓ તો એ પછી દુનિયામાં ઊતરી છે.

.

કદાચ આ સૌ મકાનોને ઉથામો તો જડી આવે,

નથી જે શહેરમાં એવી ગલી નકશામાં ઊતરી છે.

 .

ગમે ત્યાંથી ગમે તેની બુલંદી માપવા માટે,

ઘણા ખમતીધરોની આબરૂ ખાડામાં ઊતરી છે.

 .

તમે મારા હૃદયમાં એમ આવીને પ્રવેશ્યા છો,

કે જાણે કોઈ પાગલ આગ આ તણખામાં ઊતરી છે.

.

હવે દીવાઓ પણ ભડકે ચડી પડદાઓ સૂંઘે છે,

હવા પણ વાળ છુટ્ટા વીંઝતી રસ્તામાં ઊતરી છે.

 .

ખલીલ આજે તરસની આબરૂ સચવાય તો સારું,

બિચારી એકલી પાણી પીવા કૂવામાં ઊતરી છે.

 .

( ખલીલ ધનતેજવી )

ઈચ્છાઓ પણ બળવત્તર છે, પીડાઓ પણ બળવત્તર છે

લોહી નિચોવીને જીવ્યો છું, અફવાઓ પણ બળવત્તર છે

 .

રણ જેવું તોરણ બાંધે છે, ડમરીઓ રેતી રાંધે છે-

સાંજે આંખોમાં ઘેરાતા તડકાઓ પણ બળવત્તર છે

 .

ડાઉનલોડના સંબંધોમાં ભળીભાખળી ભાળ મળે છે,

જાત ઉછીની ઓળખ આપે રસ્તાઓ પણ બળવત્તર છે

 .

શું પૂછું ને જવાબ આપે, એવા દિવસો કોને માપે ?

કયા અંતને સાચો ગણવો ? ઘટનાઓ પણ બળવત્તર છે

 .

હું બોલું ને તમે સાંભળો વાત જુદી છે સમયસમય પર

સૌને સૌની રીતે ભજવે તખ્તાઓ પણ બળવત્તર છે

 .

( અંકિત ત્રિવેદી )

તમારા ઘરનાં દીવા રાતે રસ્તામાં હતા કે શું ?

પવન ફંટાઈ જાશે, એ ભરોસામાં હતા કે શું ?

 .

ઘરે પહોંચ્યોં તો દરવાજાએ પૂછ્યું ક્યાંથી આવો છો ?

સુગંધ આ શેની છે, સાંજે બગીચામાં હતા કે શું ?

 .

તમારા દિલના ધબકારા અજાણ્યા કેમ લાગે છે !

તમે પણ કાલે તરણેતરના મેળામાં હતા કે શું ?

 .

ઘણી વાતો, ઘણાં વર્ષો પછી કાલે કહી નાખી,

હવે એ પણ કહો, ગઈ રાતે સ્વપ્નામાં હતા કે શું ?

 .

તમે ચુપચાપ સાંભળતા રહ્યા, નિર્લેપ દ્રષ્ટિથી,

કે મારી રૂબરૂ બીજી જ દુનિયામાં હતા કે શું ?

 .

દિવસ રઘવાટમાં કાઢ્યો ને રાતે પણ નથી સૂતા,

તમારા પણ વહાણો કાલે દરિયામાં હતા કે શું ?

 .

ફરી બેચાર પથ્થર એ તરફથી આ તરફ આવ્યા,

તમે પાછા ખલીલ એના જ ફળિયામાં હતા કે શું ?

 .

( ખલીલ ધનતેજવી )

ગેરૂઆ વસ્તર નહીં, ભભૂત ભસ્મ નહીં અંગ

સાધુ ઐસા ચાહિએ એકલ ઔર નિ:સંગ

 .

ટીવી પર ચમકે નહીં આપે નહીં વ્યાખ્યાન

સાધુ ઐસા ચાહિએ માન નહીં સન્માન

 .

આશ્રમ નહીં આસન નહીં, નહીં ટ્રસ્ટ મઠ ધામ

સાધુ ઐસા ચાહિએ નહીં સ્થાન નહીં ઠામ

 .

તિલક છાપ ચંદન નહીં, છત્ર મુગટ નહીં દંડ

સાધુ ઐસા ચાહિએ, ફંદ નહીં કોઈ ફંડ

 .

નામ નહીં ઓળખ નહીં, નહીં બિરુદ ઇલ્કાબ

સાધુ ઐસા ચાહિએ નિર્મલ બહેતા આબ

 .

નહીં તસ્વીર નહીં મૂરતી, પૂજન દે નહીં પાંવ

સાધુ ઐસા ચાહિએ જૈસી તરુવર છાંવ

 .

લિંગ ભેદ વ્યાપે નહીં ઐસા ચેતન દેહ

સાધુ ઐસા ચાહિએ પવન ઉડાઈ ખેહ

 .

તન મન હરિ કો દે દિયા આપ હરિમે લીન

સાધુ ઐસા ચાહિએ જૈસી જલમે મીન.

.

( હરકિસન જોષી )