.

પરબિડીયું ખોલતા કારણ મજાનું નીકળે,

આંગળીને સ્પર્શ વચ્ચે રણ મજાનું નીકળે.

 .

હું તરત કાગળ લખું છું આ સળગતા સૂર્યને,

સાંજ જેવું ક્યાંક લો, સગપણ મજાનું નીકળે.

 .

સાવ પીળો હોય છે કેલેન્ડરનો અંતિમ અવાજ,

   એ મુલાયમ દર્દનું તારણ મજાનું નીકળે.

 .

પાંસળીમાં કાળુ અંધારું છવાતું જાય છે,

શ્વાસની વાતોનું બંધારણ મજાનું નીકળે.

 .

તું નદી, શ્વાસો હલેસાં, હું દરિયો છું કદાચ,

એ પછી ભૂલી જવા એક જણ મજાનું નીકળે.

.

( અજય પુરોહિત )

.

દિવસ, મહિના, સાલ વિશે શું લખું તને ?

વહેતા સમયની ચાલ વિશે શું લખું તને ?

 .

ચાલે છે ઠીક ઠીક ને એ રીતે ચાલશે,

જીવનની આજકાલ વિશે શું લખું તને ?

 .

હે દોસ્ત ! એ તો જાત અનુભવની ચીજ છે,

હું પ્રેમના કમાલ વિશે શું લખું તને ?

 .

તું જાણવા ચહે છે કે ખામોશ કેમ છું ?

અંગત છે, એ સવાલ વિશે શું લખું તને ?

 .

એવુંય થાય છે, કદી ઘાતક બને છે એ,

હું દોસ્તોની ઢાલ વિશે શું લખું તને ?

.

ચિંતા નથી જ્યાં સહેજ મને વર્તમાનની,

વીતી ગયેલી કાલ વિશે શું લખું તને ?

 .

( ‘રાઝ’ નવસારવી )

.

આ ધરાને આભ સાથે જોડવી પડશે, ભગત

કોઈ કૂંપળની સમાધિ તોડવી પડશે, ભગત

 .

એક પરપોટો ઘણો મગરૂર એની જાત પર

એક-બે તોપો અણી પર ફોડવી પડશે, ભગત

 .

હામાં હા શું કામ ? હૈયે હોય એવું હોઠે હો

લત હવે ગાંજા-ચલમની છોડવી પડશે, ભગત

 .

કોઈ ત્યાં કંકુ ચડાવીને પ્રતીક્ષા-રત રહે

ખેર, ખાંભી પણ સમયની ખોડવી પડશે, ભગત

 .

પોર પોરો ખાઈ લીધો ને ભલે અટકી ગયા

ઓણ કાં તો એ મજલ પણ દોડવી પડશે, ભગત

.

( સુરેન્દ્ર કડિયા )

.

હરિવર સાથે હેત

ખુલ્લેખુલ્લું કહી દઉં છું કે ખપે નહીં સંકેત.

 .

છાનુંછપનું શાને કરવું ? ક્યાં કરીએ છીએ ચોરી ?

રાધાશ્યામના પ્રેમની ઉપર કોની છે શિરજોરી ?

હું શ્યામની કુંજગલી છું : મીરાંબાઈનો ભેખ.

 હરિવર સાથે હેત.

 .

સાંવરિયાના સૂરની સાથે

હોય અમારો નાતો,

શ્યામની સાથે હોય સદાયે

શરદપૂનમની રાતો.

સૃષ્ટિ આખી તન્વી  શ્યામા: ‘કૃષ્ણપુરુષ છે એક’.

હરિવર સાથે હેત.

 .

( પન્ના નાયક )

.

હવે મૃગજળ મને તો બહુ વહાલ કરે છે

હાથ સ્હેજ લંબાવું ભીનો કરવા

છતાં રેતીના બાચકા ન્યાલ કરે છે

 .

તરવા માટે હવે રેતી ને

આંખેથી ઝરવા માટેય હવે રેતી

ઈચ્છાના સાગરની કોણે કરી હશે

આવડી તે મોટી ફજેતી

અટકળની લહેરો તો આવી આવીને

ચૂંટી ખણીને સવાલ કરે છે

આ મૃગજળ તને કેમ વહાલ કરે છે.

 .

શ્વાસોથી ફૂંકાતી કાળઝાળ લૂ :

રોજ શેકાતા જીવતરના ઓરતા

પાણીનું નામઠામ સાંભળ્યા છતાં

હજુ હોઠ નથી આછુંય મ્હોરતા

દરવાજે ટાંગી ગયું કોઈ સૂરજ

ને કિરણો આ ઘરમાં ધમાલ કરે છે

જાણે જીવતરમાં ઝાંઝવાનો ફાલ ખરે છે

 .

( મુકેશ જોષી )

.

લાગણીને પાણીમાં પલાળીને ફણગાવી શકાય

લાગણીને વાટી શકાય

ચીરી શકાય

નીચોવી શકાય

લાગણીને કચડી-મચડી તોડી શકાય.

લાગણીને વાવી શકાય ને વેચી શકાય.

લાગણીને ગટરમાં પધરાવી શકાય.

ને બાળી પણ શકાય.

લાગણીનું બધું જ થઈ શકે

એનું કાવ્ય બનાવીને કાન પર લગાડી શકાય

ને બામ બનાવીને કપાળ પર લગાડી શકાય.

એનો જામ બનાવીને દારુ ભરી શકાય.

ને રામ બનાવીને દામ પામી શકાય.

ને પાન બનાવીને ચાવી શકાય.

એ ધીરજ પણ છે અને ધતિંગ પણ છે

એ આખી પણ છે અને રાખી પણ છે

એ ખાલી પણ છે અને ખખડે પણ છે

એનો હાથ લંબાય તો હિમાલય જડકાય બથોબથ

અને ઓગળવા માંડે ઉષ્માથી-

અને આંખ તરડાય તો…બાંગ્લાદેશ

એ વેશ કાઢે વિચિત્ર મનની લકડિયા રંગભૂમિ પર ઠિચુકઠંગ

એ અડે તો ફૂલની જેમ ને પડે તો ઊલ્કાની જેમ-

એમ લાગે જાણે આપણા હાથમાં પીંછી

ને તેમ લાગે જાણે સાથળ પર વીંછી-

ને રુંવે રુંવે એના ઝેરથી બળું બળું થયાંના સ્મરણ…

ને આમને આમ લાગણીની લપછીપમાં આવવાનાં મરણ.

અરેરે

આપણે પાણીમાં પલડીને ફણગવું નથી, ચીરાવું નથી, નીચોવાવું નથી

નથી આપણે કચડાવું કે નથી આપણે મચડાવું

આપણે વવાવું પણ નથી ને વેચાવું પણ નથી.

અને છતાં ભરબજારમાં બેઠા છીએ હારબંધ વેચાવા માટે

લાગણીનું કૂંડું બનીને-

થાય છે ગબડી જઈએ, તૂટી જઈએ, ફૂટી જઈએ-

પણ કોણ ધક્કો મારે ?

અંદર જે છે તેને તો હાથ જ નથી, પગ જ નથી,

કોણ ધક્કો મારે-

અને ગબડી જઈએ ?

 .

( લાભશંકર ઠાકર )

.

આશા-ઈચ્છાથી પર મને લઈ જા,

ને નિરાશાથી પર મને લઈ જા.

 .

હું સમસ્યા છું, બીજું કંઈ જ નથી,

આ સમસ્યાથી પર મને લઈ જા.

 .

તારી સાથે વિતાવું છું ક્ષણ-ક્ષણ,

આ ક્ષણીકતાથી પર મને લઈ જા.

 .

તું બતાવી દે મારું સ્વર્ગ મને,

મારી દુનિયાથી પર મને લઈ જા.

 .

રાહ જોઉં છું, આવ, આવ અને;

આ પ્રતીક્ષાથી પર મને લઈ જા.

 .

જે તૂટી જાય એવું બંધન શું ?

આજે ‘હા’-‘ના’ થી પર મને લઈ જા.

 .

( રઈશ મનીઆર )

.

રાતને જ્યારે ઊંઘ નથી આવતી ત્યારે

એ વાદળની પથારીમાં પડખાં ઘસે છે.

પૃથ્વી એને પારકી લાગે છે

અને આકાશ અજાણ્યું.

 .

પોપચામાં વિચારો પોલાદના ભારની જેમ

એવા પડ્યા છે કે બીડ્યાં બિડાતા નથી.

આંખ મીંચાય તો સ્વપ્નના દ્વાર ખૂલે

પણ ઉજાગરાનો ઓથાર જંપવા દેતો નથી.

 .

કશું જ કામ નથી આવતું. ડૂબી ગયેલો સૂરજ

જાણે કે જનમોજનમનો વેરી હોય એવો.

અને ચંદ્ર તો જિપ્સી – ટિપ્સી થઈને

ક્યાંક નજરની ક્ષિતિજને ઓળંગીને ચાલી ગયો છે.

 .

રાતની જ્યારે માંડ આંખ મળશે ત્યારે સવાર પડી જશે

અને સૂર્ય એના ઉજાગરાનો લાલ રંગ થઈને સળગી ઊઠશે.

 .

( સુરેશ દલાલ )

.

લે મફતમાં હું તને ગુલઝાર પર ગુલઝાર આપું

પણ કહી દે, કેટલી ફોરમ તને ઉધાર આપું !

 .

શ્વાસનો આ મહેલ ને ચોપાટ માંડી ભવ્ય છે તો

જીત મેં દીધી ઘણી, લે હાર છેલ્લી વાર આપું

 .

મીણનો ઘોડો ગમે ત્યારે પીગળવાનો, લખી લે

ઓગળી ગઈ છે લગામો, એટલો અણસાર આપું

 .

કાયમી તો કોઈને દીધી નથી મેં કોઈ દી

પણ જરૂરી હોય ત્યારે હું તરસ પળવાર આપું

 .

રણ કહે તો રણ અને પગલાં કહે તો એય દઈ દઉં

થાય એનાથી વધુ લાંબી કરી વણજાર આપું

 .

( સુરેન્દ્ર કડિયા )

.

આંખ જરા મોડી ખૂલી

પણ

જોયું તો નાહી-ધોઈને…

લલાટમાં કંકુ તિલક કરીને

હમણાં જ

મંદિરેથી આવ્યું હોય એવું આકાશ

નીલું સ્મિત ફરકાવતું

આરતી કરતા ઘંટડી વગાડવા મળે

અને રાજી થતાં બાળકો જેવી

રમતિયાળ બે ચાર વાદળીઓ ધીમું ધીમું હસે

જુઓ તમે બધા રહી જ રહેજો.

નીચે ઝાકળથી નાહીને નાની કૂંપળો અને

પાંદડીઓ ટાઢમાં થરથરતી હશે. હું જલદી

જઈને લૂછી કાઢું નહીં તો માંદી પડશે

કહીને ચાલવા માંડેલા સૂરજદાદા

‘એક મિનિટ દાદા’ હુંય આવું છું કહીને

સાથે ચાલી નીકળેલો અને ધીમું ધીમું ગાતો

પવન… ને….

બંને પોતાની મોજમાં હસે

પંખીઓએ સમૂહ સ્વરમાં

જૂની મદનમોહનની તરજમાં છેડેલું

કબીર કે મીરાંનું પદ

ને ઝાડવાંઓના હોઠ પર મંદ મંદ હાસ્ય

સામેના ઘરમાં કોલેજમાં જવાનું હોય છતાં

ફાઇવસ્ટાર પાર્ટીમાં જવાનું હોય એમ

તૈયાર થતી સેવન-સ્ટાર રૂપાળી છોકરી

જે કોલેજમાં જતાં પહેલાં

મમ્મીને હસીને બાય કહેતી નીકળે

ને આ તરફ…

માએ પાણિયારે દીવો મૂકી

મને હસતાં હસતાં જગાડ્યો… ત્યારે

ખબર પડી

શિયાળાની સવાર પાસે કેટલું

મધુર હાસ્ય હોય છે

બિલકુલ

ઈશ્વરના ચહેરા ઉપર હોય એવું.

 .

( મુકેશ જોષી )