.

બારીમાંથી

રોજ ડોકિયું કરી

પાંગરી રહેલા વૃક્ષને

હું નિરખ્યા કરું છું

 .

વીતેલા પ્રસંગોને

તપાસવા માટે

હું રોજ એક એક પાંદડું તોડી

માઈક્રોસ્કોપ હેઠળ

તેનું નિરીક્ષણ કરું છું

.

અને વિચારું છું

કે

આ વૃક્ષને

પાનખર સાથે કંઈ સંબંધ ખરો ?

 .

( પ્રકાશ દવે )

.

મણકા સમી જ એને વિખેરી શકાય છે,

ઈચ્છાઓ જળની જેમ ઉલેચી શકાય છે !

 .

આવો તરસને આંખનું ઉપનામ આપીએ,

મૃગજળ સમું કહે છે – સમેટી શકાય છે !

 .

નિર્મમપણાની ભીંત ઉપર આવું કૈં લખો,

‘આ શૂન્યતાઓ દૂર ખસેડી શકાય છે!’

 .

વસ્ત્રો સમા દિવસ તમે ફેંકી શકો નહીં,

હા, એટલું ખરું કે પહેરી શકાય છે!

 .

એકાદ ચિંતા ફૂલની માફક ચૂંટી જુઓ,

લિપિ ઘણી ય ઊંધી ઉકેલી શકાય છે!

 .

( શ્યામ સાધુ )

.

નથી જોઈતાં મને હવે

આ સંબંધોનાં ચોરદીવાનાં

નાનાં નાનાં ગોળ ચકરડાં

 .

ભલી એથી વિસ્તારભરી

આ અંધકારની સોડ

પ્રગટે એની મેળે ઢાંકે અંગેઅંગ

ઊંડે ઊંડે ઊતરી હવે શોધું એનો સંગ

દેખાય જે ના ભુલાય જે ના

મૌનતણી વાણી એની

પૂરી હજી સમજાય ના

પળપળનો સંગાથ એનો

તોય કદી વિસરાય ના

.

શી પરવા એ જડે ન જડે

બેસવું નિશ્ચિત થઈ એક કોર

એની મેળે શોધી કાઢશે

એ જ મને જરૂર.

 .

( ધીરુબેન પટેલ )

.

અઘોર યાતનામાંથી પ્રસવતી

નવજાત સ્વતંત્રતાની આંખ

ખૂલી ન ખૂલી ત્યાં

સમુદ્રના તરંગો ઊછળી પડ્યા.

યાતનાનું તરફળવું

અને બરફનું ઓગળવું

એટલે ગંગા થઈ જવું.

શિશિરના હૂંફાળા તડકામાં

ચકરાવા લેતા કબૂતરનું પ્રતિબિંબ

ગંગાનાં પાણીમાં પડ્યું

ને પાણી વર્તુળાઈ ગયું સફરજનની જેમ.

ને એના વર્તુળો તો છેક કાંઠે જઈને તૂટ્યાં

ને એ તૂટતાં વર્તુળોમાં

અમે તમારો ગુલાબી ચહેરો જોયો છે.

અમે નાના હતા ત્યારે

ચોપડી વાંચતાં વાંચતાં

પાનું ભૂલાઈ ન જાય એ માટે

ચોપડીમાં મોરપીંછ રાખતા

તો ક્યારેક વળી

સુકાઈ ગયેલું ગુલાબ રાખતા.

આજે મોટા થયા છીએ ત્યારે

ઈતિહાસનું પાનું યાદ રાખવા માટે

અમે કારતૂસો રાખીએ છે.

 .

( અનિલ જોશી )

.

એક તાળી દેતામાં ભવ વીતે

હવે માણસ જીવે તો કઈ રીતે ?

.

સુક્કી હથેળીમાં સુક્કી તિરાડ

અને સપનાંની સુક્કી આ કુંડળી

આંસુનાં ટીપાંથી સાંધેલી આંખ

જાણે પરપોટા ગેરવતી ભૂંગળી

માણસની જેમ હવે ખખડે છે

સુક્કાતું પાંદડું યે ઘરની પછીતે !

હવે માણસ જીવે તો કઈ રીતે ?

 .

પાણીમાં કુંડાળાં ફેલાતાં જાય

એમ જીવતરનું ફેલાતું ગૂંછળું

પીગળતું જાય હવે માણસનું નામ

જેમ તડકા વચાળે મીણ-પૂતળું

સમ્મયની સોગઠાંબાજીમાં, ભાઈ

એક માણસ હારે ને પળ જીતે !

હવે માણસ જીવે તો કઈ રીતે ?

 .

( હરીશ મીનાશ્રુ )

.

૧.

તારી વાડના ટેકે મૂકેલી

મારી સાઈકલ

આખી રાત ભીંજાતી રહી

ઓસમાં.

 .

૨

હું હજુ પણ

૯-૪૫ની બસમાં

બારીવાળી સીટ પર

મારો રૂમાલ પાથરી રાખું છું.

 .

૩.

આખ્ખી શેરી દેખાતાં

તારા ઘરનો પડછાયો

ભળી જાય છે

મારા ઘરના પડછાયામાં.

 .

૪.

ક્યારેક ક્યારેક

બે દૂરના ટેલિફોનને જોડતો

વાયર

બની જાય છે-જૂઈની વેલ.

 .

( યોગેશ વૈદ્ય )

 .

એક પાંદડું ખરે, તો અમને ફરક પડે છે !

 કોઈ દીવો ઠરે, તો અમને ફરક પડે છે !

  .

થોડાક ભ્રષ્ટ પંખીની ધાકથી ડરીને,

 આકાશ થર-થરે, તો અમને ફરક પડે છે !

.

પાણીને કેમ વહેવું જે શીખવાડતો હોય,

 એ જણ ડૂબી મરે, તો અમને ફરક પડે છે !

 .

બહુ લાડકોડથી જે સંબંધ વાવીએ, ત્યાં,

 ભેંકાર પાંગરે, તો અમને ફરક પડે છે !

 .

કાયમ સહન કરી લઉં એ ખાનદાની તો છે,

 પણ દોસ્ત આખરે, તો અમને ફરક પડે છે !

  .

( ભાવેશ ભટ્ટ )

.

.

કંટકો કાપી બધે ગુલઝાર કર,

કષ્ટ આપી જાતનો ઉદ્ધાર કર.

 .

ધર્મના વાડા ફગાવીને પછી,

તું સડેલી નાતને પડકાર કર.

 .

વાડથી છૂટી પડે જો વેલ તો,

જિંદગીભરનો ખરો આધાર કર.

. 

નાહજે તું રાતદિન પ્રસ્વેદથી,

હોંશથી સ્વપ્નાં બધાં સાકાર કર.

 .

રોજ રસ્તો એક લેતાં જાનવર,

ચાલ, તું કેડી નવી સ્વીકાર કર.

 .

થરથરે તારી નજરથી મોત પણ,

આંખથી એવી અમીની ધાર કર.

 .

સિદ્ધિઓના વાવટા ફરક્યા કરે,

રોજ એવાં કામ બે-ચાર કર.

. 

( જગદીશ સાધુ ‘પ્રજ્ઞેય’ )

.

શમણું તો આવે ને જાય મારા બાલમા !

શમણાનો કરીએ ના સંગ

રંગો તો આવે ને જાય મારા બાલમા !

ઘૂંટીએ એક પાક્કો તે રંગ !

 .

ઝાકળની જેમ આ આયખું ઓચિંતુ

ઊડી જાશે રે પલકમાં

આંખ્યુંમાં ઝાંખપ વળી જાય એ પ્હેલાં તું

નીરખી લે છબિ ઝલકમાં !

 .

લાગણી તો આવે ને જાય મારા બાલમા !

લાગણીના પારખીએ ઢંગ !

ઈચ્છા તો હોય ઘણું ઊંચે ઊડવાની પણ

આકાશ પડે અહીં ટૂકું

.

ઝાડવું ન જાણે કે લીલુંછમ્મ પાન અહીં

થૈ જાશે એક દિ’ સૂકું !

વાયરો તો આવે ને જાય મારા બાલમા !

સાચવીએ આપણો પતંગ !

 .

( લાલજી કાનપરિયા )