એક વાર શ્રદ્ધાથી – એઈલીન કેડી

.

ડિસેમ્બર ૩૧

 .

એક વાર શ્રદ્ધાથી તમે આગળ પગલું ભર્યુઁ કે કદી પાછળ વળીને જોતાં નહિ, પાછળ જે છોડી દીધું હોય તેના વિશે અફસોસ કરતાં નહિ. માત્ર અત્યંત અદ્દભુત ભવિષ્યની અપેક્ષા રાખો અને એ સાકાર થતું જુઓ. જૂનું બધું પાછળ છોડી દો. એ સમાપ્ત થઈ ગયું છે. તમે જે પાઠો શીખ્યાં છો અને તમને જે અનુભવો મળ્યા છે તે બદલ કુતજ્ઞ રહો. આ બધી બાબતોએ તમને વિકસવામાં મદદ કરી છે અને વધુ ઊંડી સમજ આપી છે, પણ કદી એને વળગી રહેવાનો પ્રયત્ન કરતાં નહિ. તમે પાછળ જે છોડીને આવ્યાં છો તેના કરતાં, તમારે માટે જે તૈયાર થઈ રહ્યું છે તે ક્યાંય વધારે અદ્દભુત છે. તમે તમારું જીવન સીધું મારા જ માર્ગદર્શન અને દોરવણી હેઠળ મૂક્યું હોય ત્યારે કશું ખોટું શી રીતે બની શકે ? પણ તમે આગળ પગલું ભરો પછી વિમાસણ અનુભવો કે મેં યોગ્ય કર્યુઁ કે નહિ, અને શંકા ને ભયને અંદર પ્રવેશવા દો, ત્યારે વસ્તુઓ તમને ઘેરી વળવા લાગે છે અને તમે તમારા નિર્ણયના ભાર તળે દબાઈ જાઓ છો. એટલે લગામ છોડી દો, ભૂતકાળને છોડી દો, અને તમારા હૃદયમાં પ્રેમ અને કૃતજ્ઞતા ભરીને આગળ વધો.

.

( એઈલીન કેડી, અનુવાદ : ઈશા કુન્દનિકા )

ડૂબવામાં પણ મઝા – હરીશ પંડ્યા

ઓ કિનારે બેસનારાં, ડૂબવામાં પણ મઝા છે,

હાથ આવી જાય મોતી, લૂંટવામાં પણ મઝા છે.

 .

રાત આખી તેં પ્રતીક્ષા આમ બેસીને કરી છે,

ને સવારે એ જ બારી, ખૂલવામાં પણ મઝા છે.

 .

હોય માળી બાગમાં એથી કહોને શું થયું રે,

ફૂલ સુંદર એક છાનું ચૂંટવામાં પણ મઝા છે.

 .

જામ લેતાં હાથ ધ્રૂજ્યો ને ઢળી મદિરા જરી તો,

ઘૂંટ કેવળ પી શક્યો બે, ખૂટવામાં પણ મઝા છે.

 .

વાટમાં તોફાન સાગમટે ફળે-ની શક્યતા પણ,

જિંદગી દાવે લગાવી, ઝૂઝવામાં પણ મઝા છે.

 .

( હરીશ પંડ્યા )

દિવાસ્વપ્ન – વિપિન પરીખ

એક દિવસ

એક લક્ષાધિપતિ આવી મને કહેશે :

‘તું મારો જ પુત્ર છે

મારી સઘળી ધનસંપત્તિ તારી જ છે.’

હું ના કહીશ.

કહીશ : ‘જેને હું શોધું છું તે તમે નહીં.’

એક દિવસ

લજ્જાથી ઢળેલાં નયને કોઈ મને કહેશે :

‘સમણાંમાં પણ મારી જોડે જે

સંતાકૂકડી રમે છે તે તમે જ છો.

આવો, મારા બાહુમાં તમને સમાવી લઉં.’

છતાં

હું છટકી જઈશ

કહીશ : ‘જેને હું શોધું છું તે તું નહીં.’

એક દિવસ

નગરને ઝાંપેથી ઝૂલતો ઝૂલતો હાથી

મને શોધી કાઢશે.

દુંદુભિના શોરથી આકાશ ભરી દઈ

લોકો કહેશે : ‘આ જ, આ જ,

આ જ છે આપણા રાજાધિરાજ.’

હું એ ટોળામાંથી મને પણ ખબર ન પડે એમ ઓગળી જઈશ.

એક સવારે

વિઠોબા એની ઈંટ ઉપરથી ઊતરી

મારા પર હાથ મૂકશે.

કહેશે : ‘આંખો ખોલ, ક્યાં હતો આજ સુધી ? –

હું તને જ શોધતો હતો.’

હું જાગીશ

જાણે કે

હું જ મને ફંફોળતો ફંફોળતો બહાર આવ્યો.

અને જોઉં છું

તો મારા ખાલી ગજવામાં માર હાથ ભરાઈ ગયો છે.

કોઈના વાળની લટને રમાડવા માટે

મારાં ટેરવાં તલસી રહ્યાં છે.

કોઈ કરતાં કોઈ નથી.

અને દેવના ગોખલા વિનાના ઘરમાં

સાંજ

રણ થઈને સળગે છે.

 .

( વિપિન પરીખ )

કોઈ ચાર્જ નહીં – સં. સંજીવ શાહ

.

અમારો નાનકડો દીકરો તેની મમ્મી પાસે આવ્યો અને મમ્મીના હાથમાં એક કાગળ પકડાવ્યું. મમ્મીએ હાથ લૂછી કાગળ વાંચવા લીધો. કાગળમાં આમ લખ્યું હતું.

 .

મારો કમરો સાફ કરવા માટે  –  રૂ. ૦૫=૦૦

નાની બહેનની કાળજી રાખવા માટે  –  રૂ. ૧૦=૦૦

ખરીદી માટે સાથે જવા  –  રૂ. ૦૨=૦૦

કચરો ફેંકવા બહાર જવા  –   રૂ. ૦૦=૫૦

સારા ગુણ મેળવવા મહેનત કરી  –  રૂ. ૧૦=૦૦

શાક સમારવાની મહેનત  –  રૂ. ૦૦=૨૫

કુલ ચાર્જ  –  રૂ. ૨૭=૭૫

 .

મમ્મીએ દીકરા સામે મીઠ્ઠી નજરે જોયું. પછી તેણે કાગળ ઊંધો કરી પેનથી તેના પર લખ્યું.

 .

નવ મહિના મેં તને મારા પેટમાં ઉછેર્યો  –  કોઈ ચાર્જ નહીં.

તારી સાથે બેઠી, તારી કાળજી રાખી, માવજત કરી  –  કોઈ ચાર્જ નહીં.

આટલાં વર્ષો દરમ્યાન તારી પાછળ જે પણ આંસુ વહાવ્યાં  –  કોઈ ચાર્જ નહીં.

રાતોની રાતો તારી પાછળ ઉજાગરા કર્યા  –  કોઈ ચાર્જ નહીં.

તને ખોરાક, કપડાં, રમકડાં આપ્યાં  –  કોઈ ચાર્જ નહીં.

અને આવા બધાનો કુલ સરવાળો  –  ખૂબ જ પ્રેમ, કોઈ ચાર્જ નહીં.

 .

દીકરાએ મમ્મીનું આ લખાણ વાંચવું પૂરું કર્યું, અને તેની આંખમાં મોટાં આંસુ આવી ગયા. મમ્મી સામે જોઈને એણે કહ્યું, “મમ્મી,તું ખરેખર કેટલી સરસ છે !” અને પછી પોતાનો કાગળ હાથમાં લઈ મોટા અક્ષરથી એણે લખ્યું – “બધુંજ ચૂકવાઈ ગયું છે – પૂરેપૂરું અને આગોતરું જ !”

 .

( સંકલન : સંજીવ શાહ )

તું આંખોમાં આંખ – પન્ના નાયક

.

તું આંખોમાં આંખ પરોવે, દીર્ઘ ચુંબનો કરે, આક્રમણો કરે,

વાઘા ઉતારે, હુંફથી નવડાવે, ત્વચાની રજાઈ ઓઢાડે, હાસ્યના

ફુવારા ઉડાડે, કાલીઘેલી કવિતા સંભળાવે, કાન પાછળ

વાળને ગોઠવવાની રમત રમે, મારા રેશમી દેહને પંપાળે,

સ્તનમાં છુપાઈ જાય, ક્યારેક વિરહના વિચાર ‘ચિંતિત’ થાય,

ક્યારેક મિલનની પ્રસન્નતામાં મુખરિત થાય, ક્યારેક

સહજ સ્મિતથી મારા આંસુ લૂછે, મને મારામાં પ્રેરે,

મારી લાગણીઓને ઉછેરે…  આ બધું મને એટલું ગમે છે

એટલે હવે હું પણ મને ગમવા માંડી છું.

( પન્ના નાયક )

मैं तुम्हें फिर मिलूंगी – अमृता प्रितम

मैं तुम्हें फिर मिलूंगी

मैं तुम्हें फिर मिलूंगी

कहां ? किस तरह ? नहीं जानती

शायद तुम्हारे तख्यिल की चिनगारी बनकर

तुम्हारी कैनवस पर उतरूंगी

या शायद तुम्हारी कैनवस पर

रहस्यमय रेखा बनकर

खामोश तुम्हें देखती रहूंगी

 

या शायद सूरज की किरन बनकर

तुम्हारे रंगो में घुलूंगी

या रंगो की बांहो में बैठकर

तुम्हारी कैनवस को लिपटूंगी

पता नहीं कैसे-कहां ?

पर तुम्हें जरुर मिलूंगी

 .

या शायद एक चश्मा बनी होऊंगी

और जैसे झरनों का पानी उडता है

मैं पानी की बूंदे

तुम्हारे जिस्म पर मलूंगी

और ठंडक-सी बनकर

तुम्हारे सीने के साथ लिपटूंगी…

मैं और कुछ नहीं जानती

पर ईतना जानती हूं

कि वक्त जो भी करेगा

यह जन्म मेरे साथ चलेगा

यह जिस्म जब मिटता है

तब सब-कुछ खत्म हो जाता है

पर चेतना के धागे

कायनाती कणों के होते है

मैं उन कणों को चुनूंगी

धागों को लपेटूंगी

और तुम्हें मैं फिर मिलूंगी…

 .

( अमृता प्रितम )

તારાથી તો – પન્ના નાયક

તારાથી તો છૂટાં પડવું ક્ષણ પણ મને ગમે નહીં,

તારા વિના દિવસ તો ઊગે પણ સાંજ કદીયે શમે નહીં.

 .

આંખની સામે તારો ચહેરો,

થોડો આછો થોડો ઘેરો.

 .

કોઈ અદીઠી ડાળી ઉપર ગીતનાં ખીલ્યાં ફૂલ

તોય મને આ તારા વિના મારું આખું ઝાડ

ગમે છતાંયે ગમે નહીં

  તારાથી તો છૂટાં પડવું ક્ષણ પણ મને ગમે નહીં.

 .

હજી તો હમણાં છૂટાં પડ્યાંને લગની લાગી ક્યારે મળશું ?

કાંઈ કશુંયે બોલ્યા વિના એકમેકમાં ક્યારે ભળશું ?

હૈયામાં ને હોઠ ઉપર આ એક જ તારા નામ વિના

કદીય કોઈનું રમે નહીં,

તારાથી તો છૂટાં પડવું ક્ષણ પણ મને ગમે નહીં.

 .

( પન્ના નાયક )

મુક્તિ – રીના ચિંતન મહેતા

લાવ,

ખભે ઝોળી ભેરવી નીકળી પડું ક્યાંક.

અંતહીન મેદાનોની મોકળાશ

આંખોમાં આંજી દઉં.

ગીચ જંગલોની ભૂલભુલામણીમાં

હરણના બચ્ચાની જેમ અટવાયા કરું.

નદીના ખળખળ પ્રવાહમાં

વહ્યા કરું માછલીના ચટાપટાળા રંગ પહેરી.

સૂર્યનાં કિરણ પીઠ પર બાંધી

છમછમ નાચું.

પક્ષી બની પહાડો પર ઊડતાં-ઊડતાં

આકાશને જરા અડીને

કલબલી ઊઠું.

વાદળોની આરપાર ઊતરીને

ભરી દઉં છાતીમાં તાજી હવા.

ખિસકોલી થઈ વૃક્ષો પર કર્યા કરું ચઢ-ઊતર…

પણ,

અહીં તો મકાનો

ને બારણાંઓ

ને સાંકળો

ને તાળાં.

બારીઓ તો ખરી

પણ પાછા સળિયા ને કાચ !

સામસામી દીવાલો પર પડછાયા ભીંસાય.

ઉપર ઝળૂંબતી છત-

માણસ ઊડે તો ક્યાં ?

ભોંય પર જડ્યા રે પથ્થર !

મૂળ ક્યાં પ્રસારે ?

બંધ બારીમાંથી મગતરું પણ જઈ ન શકે બહાર

શરીર બંધ

ને મન પણ બંધ.

બારીના કાચની ફાટમાંથી

ઝીણી-અમથી લહેરખી

કરે છે ટક ટક

ટકોરા…

લાવ,

ખભા પરની ઝોળીયે ફગાવીને

નાભિમાંથી છૂટતા શ્વાસની જેમ

નીકળી પડું ક્યાંક.

 .

( રીના ચિંતન મહેતા )

ના હાર જો કે જીત જો – મુકેશ જોષી

તું ફક્ત ના હાર જો કે જીત જો

યુદ્ધ કરવાનીયે એની રીત જો

 .

દુશ્મનો હથિયાર હેઠાં ફેંકશે

મ્યાનમાંથી કાઢશે તું સ્મિત જો

 .

હું ગઝલના ગામમાં રહેવા ગયો

યાદ આવ્યું તોય પાછું ગીત જો

 .

ભાગ અંદર આ પ્રસિદ્ધિની ક્ષણે

કોક બાંધે છે અહમની ભીંત જો

 .

કામ સહુ પૂરાં કરીને નીકળ્યા

યાદ આવ્યું રહી ગઈ લ્યાપ્રીત જો

 .

( મુકેશ જોષી )

શૈય્યા હો ભીષ્મસાત – સુરેન્દ્ર કડિયા

શૈય્યા હો ભીષ્મસાત, ખીચોખીચ બાણ હો

ઢળતી હવાનો ઢાળ સહજ, સપ્રમાણ હો

 .

ડૂબે નજર તો કહ્હેક ડૂબે તળ-અતળ સુધી

કૂવાના સ્થિર જળમાં ખતરનાક તાણ હો

 .

કંડારું લાજવાબ ગઝલ-શેર મોજથી

વિચાર હો તો ખુદ-બ-ખુદ આરસપહાણ હો

 .

સામે મળેલ લહેરખીનું નામ-ઠામ શું ?

જાણું કશું ન હુંય ને એ પણ અજાણ હો

 .

કરવી પછી શું કામ ક્ષિતિજોની ખેવના !

આગળ જરી અનંતથી મારી પિછાણ હો

 .

( સુરેન્દ્ર કડિયા )