મારી પાસે સમયનો

કોરોકટ તાકો છે,

મને શું પૂછે છે :

અવકાશ છે ?

 .

નિર્જળા ઉપવાસ કરતી વાદળીઓ

મારા આકાશમાં

તપ તપવા આવે છે;

મને શું પૂછે છે :

અવકાશ છે ?

.

આવ, તને પણ આવવાની તક છે

ભલે તું જિદે ચડેલું બાળક છે

રિસાળ લાગણીઓનું

વ્હાલસોયું વાહક છે;

મારી ફુરસદની તમામ ક્ષણોનું

માનવંતું ગ્રાહક છે-

લેવો છે ? મારી પાસે

દાહક દાહક ખાલીપો છે-

 .

તું આવ

નહીં ખેડેલા ખેતરમાં

મને વાવ

દાણા બેસે પછી

કોયલ પાસે ગવરાવ

મોર પાસે ટહુકા કરાવ

ભાઠાં પડી ગયેલા પડખામાં

જખ્મેરૂઝ લગાવ.

રણઝણતા રથમાં બેસી મૃત્યુનો દેવ આવે

એ પહેલાં આવ-સમયનો કોરોકટ તાકો

આજ છે-કાલ કદાચ…

 .

( ચિનુ મોદી )

.

હે મારા એકાંતોના સ્વામી !

. 

હું તો કેવળ બની પ્રતીક્ષા,

સૌરભથી છલકે છે મારા શ્વાસ,

ફોરમ ફોરમનો અજવાસ,

નીરવતાની બદેહે ક્ષણોમાં !

 .

ધીમે ધીમે અડકે અદ્દભુત નાદ

કે

અણુ અણુ આંદોલિત, ઉત્કંઠ,

સ્વયં હું ઝળકી ઊઠું જ્યોત !

 .

ક્યહાં લગી હું રહું નિરાળી કેવળ ઝળહળ,

ક્યહાં લગી સાંભળતી રહું કેવળ અણુ અણુ ઝંકાર !

 .

સઘળું તોડી ફોડી ઢોળી થઈ રહું સૂનકાર,

ઘણું થયું, અવ સ્વયં પધારો તમે જ કેવળ,

અરે હવે ન કરશો વાર,

ઓ મારા એકાંતોના સ્વામી !

 .

( નયના જાની )

એ ફેલાયેલો હોય છે

મારી ચોફેર, શર્ટની જેમ

અને છતાં પકડાતો નથી બટનની માફક.

*

એક વાર એક ખરતું પાંદડું ઊડતું ઊડતું

મારી ઉપર બેઠું

એની પાછળ પાછળ જાણે ઊતરી આવેલો

આખેઆખો એ,

પળમાં કરતો માટી અને મને એકાકાર

*

આંખમાં જાણે દૂરબીન બની

દૂર દૂર એને માંડ દેખે

ત્યારે ઘણી વાર જોવા મળે એની લીલા

અને આખેઆખું આભ ઊતરી આવે ભીતર.

*

એ જાણે

મારી અંદર વહેતો હોય શ્વાસ બનીને

અને કોષેકોષમાં એ વિસ્તરે છે

મારી અંદર

એટલે જ કદાચ એ દેખાતો નથી

છતાં અનુભવાય છે સતત.

*

વરસતાં ફોરામાં

અગણિત આકાશ ઊતરી આવે છે

મારા નાના આંગણામાં,

એમ એ ઊતરી આવે છે દરેક ક્ષણે

મારા પંડમાં.

*

એ છે

મારી અંદર એટલો જ મારી બહાર

છતાં એના અસ્તિત્વ માટે

મારા અસ્તિત્વનો લોપ કરવા

જીવું છું.

*

બાપાજી હવે નથી

બા પણ નથી

કાલે કદાચ હું પણ નહીં હોઉં

છતાં એ હશે આકાશની જેમ

અમારી સાથે

સદા.

*

હાથ લંબાવું હું દર્પણ તરફ

એમ એ હાથ લંબાવી ઊભો છે

મારી તરફ.

બસ

લંબાવું હાથ સહેજ

અને બધું એક…

.

( રાજેન્દ્ર પટેલ )

અવાય તો જ હવે આવ, સાવ છોડીને

હું રાહ જોઉં છું તારો લગાવ છોડીને

.

અનેક વાર તૂટ્યો એનું એક કારણ આ,

મળ્યો ન ક્યાંય અરીસો સ્વભાવ છોડીને

 .

નથી કશુંય નથી માત્ર ધૂળ-ઢેફાં છે,

જઈ શકાતું નથી પણ તળાવ છોડીને

 .

ફરી જનમવું જ પડશે એ વાત નક્કી છે,

કહ્યું તેં અંત સમયમાં : ‘ન જાવ, છોડીને.’

 .

ઉદાસી, આંસુઓ, પીડા, સ્મરણ અલગ ક્યાં છે ?

કુટુંબ એક છે ના જાય ઘાવ છોડીને.

 .

( અશોક ચાવડા ‘બેદિલ’ )

કોઈ ખાસ, અતિશય ખાસ બનીને આવે એનું શું કરીએ

કોઈ અજવાળું અજવાસ બનીને આવે એનું શું કરીએ

 .

કોઈ ફૂલ-પરીનું હાસ બનીને આવે એનું શું કરીએ

કોઈ નિત નવો વિશ્વાસ બનીને આવે એનું શું કરીએ

 .

કોઈ પાસ નહિ, ચોપાસ બનીને આવે એનું શું કરીએ

કોઈ લીલું-લીલું ઘાસ બનીને આવે એનું શું કરીએ

 .

કોઈ છૂટ કવિની લઈએ, તો એ માફકસરની હોય ભલા !

પણ જીવન-મૃત્યુ પ્રાસ બનીને આવે એનું શું કરીએ

 .

આ ખળખળ વહેતી આંખો આજે બંધ થવાનું નામ ન લે

કોઈ અંતરનો ઉલ્લાસ બનીને આવે એનું શું કરીએ

 .

( સુરેન્દ્ર કડિયા )

જળ નથી વાદળ નથી પણ વૃષ્ટિ છે અવકાશમાં

મેં ઘૂંટે ઘૂંટે પીધી એ મસ્તી છે અવકાશમાં

 .

સાવ ખાલીખમ બધું ને તોય તે લાગે સભર

નક્કી અદ્દભૂત ને અલૌકીક સૃષ્ટિ છે અવકાશમાં

 .

મેં સુરા આકંઠ પીધી ને પછી છોડી દીધી

કે નશાની પણ વધારે તૃપ્તિ છે અવકાશમાં

 .

રામ આવ્યા, બુદ્ધ પણ આવ્યા અને ચાલ્યા ગયા

છે પગેરાંનો ઈશારો હસ્તી છે અવકાશમાં

 .

દ્રશ્ય દ્રષ્ટા સર્વે ઓગળીને એકમાં

થાય એકાકાર એવી શક્તિ છે અવકાશમાં

.

છે નમન એને જે કાયાનેય ઓળંગી ગયા

પગ ધરા પર છે ને જેની દ્રષ્ટિ છે અવકાશમાં

 .

( મધુમતિ મહેતા )

મારો કાતરઘેલો સાયબો

લૂગડાં વેતરે

વત્તું કરે

મૂછ કાપે

હવે આંગળિયું નથ હાલતી તોય બે આંગળિયું હલાવ્યા કરે

ને મોઢેથી બોલ્યા કરે

ખચ ખચ ખચ ખચ

હું સોઈ-દોરો ને તમારા ભાઈ કાતર

 .

મેં ભોળીએ ઈમ કીધું કે

ઘરડે ઘડપણ હાથમાં કરતાલ શોભે, કાતર નૈ

પણ કોઈનું માને નૈ

એકનો બે નો થાય

પોતે દાઢીજટા વધારે

ગામનું વત્તું કરે, પોતાનું નૈ

 .

સું વાત્ય કરું બોન

એક વાર તો ઈને સોપડીયું કાપવાનું વેન લીધું

સોપડી ગંધાય સોપડી ખાઉં

ગોંધીબાપુની સોપડી વાંહે કાતર લઈને ધોડ્યા

ઈ પડ્યા ઉપર પાટું કે’વાય કે નૈ ? બ્રોબર ને ?

લૂગડું ફાટે તો સાંધું પણ સોપડી સંધાય કિમ ?

 .

સું વાત્ય કરું બોન

એક ફેરી ગોમમાં કોઈની સોપડી બાર પડી

તમારા ભાઈંને સોપડીની રિબન કાપવા તેડી ગ્યા

આખું ગોમ ભેગું થ્યું

ભાસણો થ્યાં, સરસતી માની મૂર્તિ પાહે

દીવડા પેટવ્યા,

પન તમારા ભાઈએ સોપડીની રિબન હાર્ય સોપડી જ કાપી નાખી

ગોમને બૌ ખોટું લાઈગું

સોપડીનો લખનારો ભોઠો પડી ગ્યો

તે દન ને આજની ઘડી

મારો કાતરઘેલો સાયબો હરિજન બની ગ્યો

 .

સું વાત કઉ બોન

એક ફેરી નખ વધાર્યા

મેં ખાલી અમથું જ કીધું

નખી તળાવ ખોદવું સે ?

ધરાર નખ નો કાઈપા તી નો કાઈપા

મારો નખજમણો સાયબો મને હાચું કે’તો

નખ કપાય, ઓંગળી નો કપાય

સમજફેર થાય તો હું હું હું હું હું કપાય, સગપણ નો કપાય

 .

મેં ભોળીએ ઈમ કીધું કે

ઘરડે ઘડપણ હાથમાં કરતાલ શોભે, કાતર નૈ

પણ કોઈનું માને નૈ

એકનો બે નો થાય

પોતે દાઢીજટા વધારે

ગામનું વત્તું કરે, પોતાનું નૈ

 .

( અનિલ રમાનાથ )

મને સૂર્ય ખૂબ જ કરગર્યો; બસ તે પછી હું ઘરે ગયો

પડછાયો મુજમાંથી ખર્યો; બસ તે પછી હું ઘરે ગયો…

.

નહીં રાહ જેવું કશું મળ્યું; હર ડગલું મારું મને નડ્યું

હર ગલીએ હરપળ છેતર્યો; બસ તે પછી હું ઘરે ગયો…

.

કોઈ રાહ જોઈ ઊઠી ગયું; કોઈ નામ મારું ભૂંસી ગયું

મને કોઈએ નહીં સંઘર્યો; બસ તે પછી હું ઘરે ગયો…

.

સૂમસામ એ ફળિયું હતું; એક જાગતું નળિયું હતું

જીવ બાળી બાળી દીવો ઠર્યો; બસ તે પછી હું ઘરે ગયો…

.

હું હતો જ ક્યાં તને શું કહું ? નહીં ઓળખાયો મને જ હું !

હું સ્વયં સ્વયંથી બહુ ડર્યો; બસ તે પછી હું ઘરે ગયો…

.

નહીં હું કશુંય ત્યજી શકું; નહીં અન્યને હું ભજી શકું

મને બુદ્ધ ગૌતમ સાંભર્યો; બસ તે પછી હું ઘરે ગયો…!!

.

( રિષભ મહેતા )

હું હરિનો આંગળિયાત;

હું ઝાંખો પડછાયો,હરિ તો સકળ અને સાક્ષાત !

હું હરિનો આંગળિયાત…

.

હરિવરની ગ્રહી આંગળી આવ્યો જગમોઝાર;

હરિ દોરે ત્યાં હું દોરાતો, ઉજાસ કે અંધાર;

પગલાં થોડાં ઠેબાં ઝાંઝાં હાથ હરિને હાથ !

હું હરિનો આંગળિયાત…

.

હરિએ મારા હાથમાં દીધી રૂડી તુલસીમાળા,

હું મણકાને બદલે ગણતો વગડાના ગરમાળા,

હરિએ કેવળ સ્મિત કર્યું, ઠપકાની તે શી વાત ?

હું હરિનો આંગળિયાત…

.

હરિએ દીધાં કલમ-પાટી ને કહ્યું: ઘૂંટ તું ઓમ,

ધૂળ ઉપર મારે તો લીંપણ, શું ધરતી શું વ્યોમ ?

હરિએ સ્પર્શ કર્યો પાટી પર વરસ્યાં પારિજાત…

હું હરિનો આંગળિયાત…

.

( ભગવતીકુમાર શર્મા )

.

આજે અચાનક કાળિયા કુંભારનું ગધેડું

મારા આંગણામાં આવ્યું.

એને જોતાંજ હું બોલી ઊઠ્યો :

અરે ! તું ક્યાંથી અહીં ?

પછી હું એની કોટે વળગી પડ્યો

પછી મેં એના કાન ઝાલી લીધા

પછી મેં એનું માથું હળવેથી ઊંચું કરી

એની આંખમાં આંખ પરોવી જોયું

એમાં એ જે રસ્તા પર થઈને ચાલતું હતું

એ વીરપુરનો રસ્તો દેખાયો

એ રસ્તા પરની આંબાવાડી દેખાઈ

એમાં હડમતિયા હનુમાન પણ દેખાયા

એ પર્વતને ખભે બેસાડીને જઈ રહ્યા હતા

એમણે મને હાથ ઊંચો કર્યો,

મેં પણ.

એમાં નવ ગજા પીર દેખાયા

એ આરામખુરશીમાં

હોકો લઈને બેઠા હતા

મેં એમને પૂછ્યું:

ચલમ ભરી આપું કે ?

એમણે મરકતાં ના પાડેલી.

એમાં મને પેલું ગરનાળું દેખાયું

એની નીચે થઈને જતો એક વાઘ જોયેલો મેં

એ વાઘ પણ મને ફરી એક વાર દેખાયો.

મને થયું :અરે આ ગધેડું કેટલું બધું લઈને આવ્યું છે મારી પાસે.

મારે એને પૂજવું જોઈએ.

હું દોડતોક ઘરમાં ગયો

અને પૂજાની થાળી લઈને બહાર આવ્યો.

જોઉં છું મારા ગધેડાનું માથું એક બાજુ અને ધડ બીજી બાજુ

હું કશુંક બબડ્યો ને એ સાથે જ

મારી આંખ ઊઘડી ગઈ

હું દોડતોજ ગયો મારા આંગણામાં

ત્યાં એક સસલું કૂદાકૂદ કરી રહ્યું હતું

એના કાન પેલા ગધેડના કાનની જેમ ઊભા હતા.

હું એની સામે જોઈ મલકતો ઘરમાં પાછો આવ્યો.

 .

( બાબુ સુથાર )