શિખર પરથી
પાછળ વળીને જોયું,
અંધકારની
રજાઈ ઓઢીને
ઘસઘસાટ ઢોલિયે પોઢેલ
મારા ગામના
પાદરમાં
ઝાંખાપાંખા ટમટમતા
દીવા વચ્ચે
તાપણું કરીને બેઠેલા
બે-ચાર પાળિયા
સાદ પાડીને
મને બરકી રહ્યાં’તાં
કે,
દીકરા પાછો ફર….
( પ્રીતમ લખલાણી )
मेरे सामने से
बादलों-जैसा वह इन्सान चला जा रहा है
उसकी देह को थपकने से
लगता है पानी झरने लगेगा
मेरे सामने से
बादलों-जैसा वह इन्सान जा रहा है
उसके पास जाकर बैठने पर
लगता है छाया उतर आएगी
वह देगा, या कि लेगा ? वह आश्रय है, या कि आश्रय चाहता है ?
मेरे सामने से
बादलों-जैसा वह इन्सान चला जा रहा है
उसके सामने जाकर खड़े होने से
हो सकता है मैं भी कभी बादल बन जाऊँ!
( शंख घोष, अनु.: उत्त्पल बैनर्जी )
मूल कविता : बंगाली
कोई नहीं है कहीं मुन्तज़िर !
एक वो चिठ्ठी ही गुम नहीं हुई हैं।
बहुत कुछ गुम हो गया है चिठ्ठी के साथ-साथ।
ढूंढ़ता हूं यहां-वहां।
कुछ भी हाथ में नहीं आता है।
स्याही, कलम कहाँ चले गये हैं।
आंसू … झील-आँखें सूख गयी हैं….
पत्थर फेंकू….धूल उड़ेगी थोड़ी सी और बैठ जायेगी फिर से..
अब कोई बवण्डर भी नहीं उठता है हमारे अंदर।
सब जगह् राजनीति..
कदम दर कदम राजनीति….
( गोपाल सहर )
સવાલ-જવાબની વચ્ચે મૌન પાળીને બેઠી છું,
માયા સંકેલી, શબ્દોનું પોટલું, વાળીને બેઠી છું.
સ્પર્શનો ગરમાવો હાંફીહાંફી ઠીકરું થતો ગયો,
અંગારો ફૂંકવા એમાં, ખુદને બાળીને બેઠી છું.
અરીસો અખંડ હોય કે તિરાડવાળો શું ફરક પડે છે ?
સપાટીથી તળિયા સુધી તને ભાળીને બેઠી છું.
જે ઘટનાઓ બદલવાનું હવે મારું ગજું નથી,
મારી કલ્પનાના બીબાંમાં એને ઢાળીને બેઠી છું.
નથી જોઈતા ખુલાસાઓ, નહિ ભરું અદાલત હવે,
વીંધાઈશ નહીં ધારણાઓથી એમ ધારીને બેઠી છું.
( આરતી શેઠ )
એક એહસાસ સાચવી રાખો,
મહેકતા શ્વાસ સાચવી રાખો.
હાથ આપ્યો છે એણે હાથોમાં,
એનો વિશ્વાસ સાચવી રાખો.
સાચવી રાખો આંખનો જાદુ,
ચહેરે લાલાશ સાચવી રાખો.
મહેક આવે છે હજી એમાંથી,
પત્ર એ ખાસ સાચવી રાખો.
દર્દ પણ દાસ્તાન થઈ જાશે,
આર્દ્ર ઈતિહાસ સાચવી રાખો.
કાં ઉદાસી ભરી લો આંખોમાં,
કાં તો આકાશ સાચવી રાખો.
તો જ થાશે ગઝલ આ સિદ્ધ હનીફ,
શબ્દ સહવાસ સાચવી રાખો.
( હનીફ સાહિલ )
આખરી આ શ્વાસનું બંધન હતું, છૂટી ગયું,
આ જગતની સાથનું અંજળ હતું, છૂટી ગયું.
વેંત જેવું હું નમ્યો તો હાથ જેવું એ નમ્યો,
ઓગળ્યો દિલનો અહમ અંતર હતું છૂટી ગયું.
જ્યારથી પરચો થયો છે પ્રેમની તાકાતનો,
લોહી તરસ્યું હાથમાં ખંજર હતું છૂટી ગયું.
કર્મ એનું એ જ કર્તા, જ્ઞાન એ લાધ્યા પછી,
પુણ્ય શું ને પાપ શું ? મંથન હતું છૂટી ગયું.
સાવ ક્ષુલ્લક મોહમાં પરવશ રહ્યો ‘અક્ષર’ સદા,
માણવા સુંદર જગત, અંબર હતું છૂટી ગયું.
( સુભાષ પંચોલી ‘અક્ષર’ )
ઉદાસી આંગણે આવી સ્વંયની શોધ આદરજે,
ઝરણને સહેજ છલકાવી સ્વંયની શોધ આદરજે.
પરિચિત જળ મળ્યું છે તો ડુબાવી દે અધૂરપને,
પ્રવાહો છેક પલટાવી સ્વંયની શોધ આદરજે.
ગગનમાં કો’ક દિન તું નીરખી લે ધ્રુવ તારકને,
પછી સંકલ્પ સરખાવી સ્વંયની શોધ આદરજે.
મળ્યો છે વારસો તો બંધ હોઠોનો જ જન્મોથી,
છતાં અહાલેક સંભળાવી સ્વંયની શોધ આદરજે.
ગતિની તાજગી સાથે મળે સંતોષ વાયુને,
ધજાને એમ ફરકાવી સ્વંયની શોધ આદરજે.
નહીં તો તૃપ્ત મૂળિયાંઓ ભૂલી જાણે ઉગમબિંદુ,
તૃષાનું બીજ ફણગાવી સ્વંયની શોધ આદરજે.
જુદા છે અર્થસંદર્ભો બધી સંઘર્ષગાથાના-
હૃદય, મસ્તકને સમજાવી સ્વંયની શોધ આદરજે.
( હાર્દિક વ્યાસ )
અંધારી અજવાળી ક્ષણો ભીતર
સહસા છાતી ફાડી તરી આવતું વિસ્મૃત નગર,
ગોરાળુ જમીનના થર છેદી ફૂટી નીકળતાં બીજાંકુરો
જૂનાં-નવાં રૂપ એકાકાર.
પ્રલયપૂરમાં લીન થતી સૃષ્ટિ.
મારી ત્વચા, માંસ-મજ્જા, શિરા-ધમની, રુધિર
રસબસ અંધારી-અજવાળી ક્ષણો ભીતર.
ગોરજ ટાણું, ધૂંધળી સાંજ
દિશાઓથી સૂસવતા પોકાર
પોકાર જળ, અગન, માટી આભ ને વાયરાના
ગંધ, સ્પર્શ, સ્વાદ, શ્વાસ ને રવના
અંધાર ઉજાશ ને ઉગમણા-આથમણાના-
રસબસ અંધારી અજવાળી ક્ષણો ભીતર.
માટીની માયા ધાનભરી ભોંયના શ્વાસ હેવાયા.
શિયાળુ સવારનાં હૂંફાળાં ચોસલાં
તાજાં લણેલાં ધાનની ગંધ
અંધારી અજવાળી ક્ષણોમાં પ્રવેશું વિસ્મૃત નગર ભીતર
ન સ્વપ્ન, ન સમજણ, ન કોઈ બોધ.
બહાર નક્ષત્રોભર્યું આકાશ, સઘળે તું વ્યાપ્ત
અવાજ જેવી
સુવાસ જેવી
હૂંફ જેવી
પ્રેમ જેવી ને
ક્યારેક મેં અતિશે ચાહેલા એકાંત જેવી.
( ઉર્વશી પંડ્યા )
ઊગી હતી એક વાર અવકાશમાં,
ના આથમી એ સવાર, અવકાશમાં.
વાતાવરણ રંગ-ઢંગ બદલે ભલે,
ના તેજ, ના અંધકાર, અવકાશમાં.
વાદ્યો બધાં મૂક, મૂક વાચા કરી,
મનના બચાવ્યા વિચાર અવકાશમાં.
છે ખાલીખમ પણ વિશાળ સૌથી વધુ,
સાથે કરીએ વિહાર અવકાશમાં.
અંજળ હશે તો મળીશું, કોઈ ખૂણે,
પાંખો ફરીથી પસાર અવકાશમાં.
અસ્તિત્વનો સૂનકાર બ્રહ્માંડમાં-
તો ક્યાં ગયો ઓમકાર અવકાશમાં ?
અંતે મને એક યાન, સમજી-ગણી,
લેતો જજે આરપાર અવકાશમાં.
( હર્ષદ ચંદારાણા )
ફાગણને વાયરે છકેલું કે મન મારું ઘેલું ઘેલું,
સોણાના સાગરિયે શેલું કે મન મારું ઘેલું ઘેલું.
પહેલી અજાણ કોઈ કુંપળ પે હેતથી
અંતરની હેલ હું રેલું કે….
શિશિરને વાયરે થીજેલી વૈખરીને
રૂમઝુમતી સૂરમાં હું મેલું કે…
વાસંતી લ્હેરખીમાં મનના મુકુલ ખીલે
સુરભિના છંદમાં છકેલું કે….
સદુરે એકાંત કોઈ અજાણી ભોમમાં
તરવરિયા તાલમાં ચગેલું કે…
મન તારું શાને ઘેલું ?
( ઈશ્વરચંદ્ર ભટ્ટ )
મોરપીંછ 