(૧)

ગ્રીષ્મની પૂનમ રાતે

સૂકાઈ ગયેલા

સરોવરને કાંઠે

મારા અવાવરું સ્વપ્નો વેચી,

બદલામાં ખરીદું છું

મુઠ્ઠી પતંગિયાઓ !

 .

(૨)

તારી પ્રતીક્ષામાં હજુ પણ

ઉઘાડી નથી

મેં મારી બંધ મુઠ્ઠી

જ્યારે તું આવશે

અને મુઠ્ઠી ખોલશે

ત્યારે

એમાં તું શોધી શકીશ

મારા ગત જન્મની

કથાઓ-વ્યથાઓ !

 .

( એસ. એસ. રાહી )

કોઈ ક્યારેય પણ ઉદાસ ના થાય,

થાય તો મારી આસપાસ ના થાય !

 .

એક દિ સૂર્ય ના ઊગ્યો, તો થયું,

ક્યાંક મારી ઉલટ-તપાસ ના થાય !

 .

જો વીતે આપના વિચાર વગર,

એ દિવસ મનનો ઊપવાસ ના થાય ?

 .

એ રીતે કોઈ ભીંત શણગારો,

કે બીજી ભીંત નાસીપાસ ના થાય.

 .

રોજ ઈશ્વરની હું પરીક્ષા લઉં,

એમ ઈચ્છું કે એ નપાસ ના થાય !

 .

વૃક્ષને પામીને ન પામ્યા, જો,

ડાળીએ ડાળીએ પ્રવાસ ના થાય.

.

( ભાવેશ ભટ્ટ )

आज फिर उग आई है

खयालों की जमीन पर वो याद

जिस शाम मिले थे

हम तुम पहली बार

और मौसम की

पहली पर तेज बारीश भी तो

हुई थी उसी रोज

चाय की इक छोटी सी थडी में

ढूँढी थी हमने जगह बारिश से बचने को

ठीक वैसे ही

कहीं न कहीं हम बचते रहे

कहने से मन की बात

और चाहते भी रहे इक दूजे को

कितनी पाकीजा होती थी ना तब मुहब्बतें

देह से परे

सिर्फ रुहें मिला करती थी

और मोहताज भी नहीं थी शब्दों की

हाँ पूर्णता कभी मोहताज नहीं होती

ना शब्दों की ना देह की

वो अनछुए अहसास आज भी जीती हूँ

बरसा-बरस बाद

तुम भी जीते होओगे ना

वो लम्हे आज भी

ठीक मेरी ही तरह

हाँ जेते तो होगे जरुर

तुम भी तो ठहरे मेरी ही पीढी के

तब की पीढियाँ नहीं बदला करती थी

रोज-रोज महब्ब्त के नाम पर देह के लिबास

 .

( आशा पाण्डेय ओझा )

(૧)

ઘરઆંગણે

ન ઓળંગાતા

ઠરીને બરફ થઈ ગયેલા

સ્નોના ઢગલે ઢગલા.

 .

ક્યારે સૂરજ ઊગશે ?

ક્યારે ?

 .

(૨)

ચાલ્યા કરે છે હજીય

તારી ને મારી

શોધ

કશુંક રચવા.

 .

એ રચાઈ જશે

એટલે પતંગિયું ઊડી જતાં

નમેલું ફૂલ સ્વસ્થ થાય એમ

નહીં રહે કોઈ અજંપ

નહીં રહે કોઈ ખેવના.

 .

વિચારું છું-

પછી આપણું શું થશે ?

 .

(૩)

તું અહીં નથી

ને

વરસું વરસું થતાં વાદળાંનો ભાર

મારે જીરવ્યા કરવાનો

ભીનો ભીનો….

 .

(૪)

ઢળતી સાંજે

મિત્રની વૃદ્ધ માને મળવા જાઉં છું

ત્યારે

આંખ સામે તરવરતું હોય છે

નવેમ્બરની સવારના તડકામાં જોયેલું

ખરું ખરું થઈ રહેલું એક પાન…

 .

(૫)

દીવો ઓલવ !

ચાલ,

એકમેકને જીવી લઈએ

પથારી પર

નૃત્ય કરતી

ચૈત્રની ચાંદનીના સાન્નિધ્યમાં…

 .

( પન્ના નાયક )

આમ તો

મને ઘણું યાદ રહે છે,

તારી સાથે કરેલી વાતો,

આપણે પહેલી વાર મળેલાં ત્યારે તેં પહેરેલા શર્ટનો રંગ,

આપણો પહેલી વારનો ઝગડો

ઘણું બધું…

અને લગભગ બધું જ.

આપણે પહેલી વાર એક કોનમાં આઇસક્રીમ શેર કરેલો પછી વરસાદ

પડેલો,

મારા હાથમાં ગુલાબનું ફૂલ મૂકી તેં મને પૂછ્યું હતું, ‘હવે કશું કહેવાની જરૂર

ખરી ?’

અને મારી રિસ્ટવોચનો સમય અટકી ગયેલો.

મને બધું જ યાદ છે હજી પણ,

એવું ને એવું જ…

ઘણી વાર તને મળવાની ઝંખના તીવ્ર બનતી હોય ત્યારે

મારી અંદર આ બધું ઝળહળી ઊઠે,

મારી અંદર જ વરસાદ થાય તારો…

હું ભીની થઈ જાઉં આખેઆખી ત્યાં સુધી વરસે તું,

હું આંખો બંધ કરી લઉં,

અને સળવળે કશુંક અંદર…

તું સ્પર્શે અને પછી થાય એવું જ કંઈક…

હું પથારીએ પડું, એવી ને એવી જ…ભીનીને ભીની

અડધી રાત્રે તું વરસતો બંધ થઈ ગયો હોય અને

હું અચાનક જાગી જાઉં,

બધું કોરું-સૂકું કરું

એ પહેલાં તો

તું કવિતા થઈ કાગળે અવતરી ચૂક્યો હોય

અને હું તો રહી ગઈ હોઉં

એવી ને એવી જ,

ભીની !!

 .

( એષા દાદાવાળા )

વણવંચાયેલા પુસ્તક જેવા મારા જીવનને મૂકી દો અકબંધ

નહીં દેખાતી કોઈ ખૂણા પરની આળસુ અભરાઈના કાષ્ઠ પર.

મૂકો એ પહેલાં એના પર ચડાવી દેજો બ્રાઉનપેપર

જેથી એને ઊંચકીને જરાક સરખું પણ જોવાનું કુતૂહલ ન રહે.

.

આમ પણ જીવનમાં રસ પડે એવી ઘટનાઓ દેખાતી નથી

અને આપણી ભીતરની તરસ સાથે કોઈને લેવાદેવા પણ શું ?

ખીલતાં પહેલાં ખરી ગયેલાં ફૂલોને એકઠાં કરવાની કોઈ ઇચ્છા નથી

અને તૂટેલા વહાણનો ભંગાર ભલે ને કોઈ કિનારા પર પડ્યો રહે.

 .

જીવનમાં નથી આવ્યા એવા કોઈ વળ-વ્ળાંક, કે ઝૂમી પડું

સ્મૃતિની કંટાળાજનક ગલીમાં ફરવા માટે મન માનતું નથી.

હવે એટલું બધું મોડું થયું છે કે સ્વપ્નાં પણ આંસુ જેમ સુકાઈ ગયાં છે

અને આમ પણ ભાંગેલી ડાળને કે ચૂંથાયેલા માળાને જોવામાં રસ નથી.

 .

નથી જોઈતો કોઈનો પ્રેમ કે સહાનુભૂતિ કે કશુંય પણ.

હવે તો આંખ જોયા કરે છે કેવળ વિસ્તરતું જતું મૃગજળ વિનાનું રણ.

.

( સુરેશ દલાલ)

ટહુકા વિનાનું પંખી

થાકીને વૃક્ષની શોધમાં

ઊડ્યા કરે ઇધર-તિધર

અને છેવટે

બેસે છે એક પથ્થર પર

અને પોતે જ

પોતાનાં પીછાં ખંખેરી નાખે છે.

પીંછાંઓ પછી પવનમાં ઊડતાં રહે છે

કરમાઈ ગયેલા ફૂલની પાંદડીની જેમ.

નહીં પ્રકટેલો ટહુકો

શિયાળાના તડકાના તળાવમાં

તડાક દઈને તૂટી પડે છે.

હાડપિંજર જેવી

નિરાધાર પાંખો

ભાંગી ગયેલી હોડીનાં

હલેસાં જેવી અશક્ત…

 .

( સુરેશ દલાલ )

એ

દિવસે એમણે ચીસો પાડીને પાડીને ભલે કહ્યું કે

હવે,

કોઈ ચીસો પાડશે તો કાન પર હાથ મૂકીને બહેરા થઈ જઈશું.

એમને કહો કે

રસ્તા પર વેરાયેલો લાલ રંગ આંખો સુધી પહોંચે એ વચ્ચેના ગાળામાં જ

અઘરું હોય છે જીવવાનું.

બાકી,

તકલીફ તો ત્યારે જ થાય જ્યારે

એમ્બ્યુલન્સની સાઇરન મોબાઈલના રિંગટોન જેવી સંભળાય…

એ બધાંને ભેગાં કરીને સમજાવો કે

અંધારાને બીજા કોઈનો નહીં પણ અજવાળાનો ડર જરૂર લાગે છે

અને

સૂરજ ભલે આગનો ગોળો હોય પણ એ કોઈ બોમ્બ નથી કે ફટાક દઈને ફૂટી

જાય.

સૂરજને આકાશ વગર ચાલવાનું નથી !

એમને કહો કે મરી જવાનો ડર છોડી દે

એ લોકો જીવતાં જ છે

કારણ કે લાશને ઓળખતી વખતે એમના હાથ ધ્રુજતા હતા,

કારણ કે લોહીમાં ભળી ગયેલાં સિંદૂરના રંગને એ લોકો છૂટો નહોતો કરી

શક્યા…

એમને કહો કે

બારસાખે ઊભી રહીને રાહ જોતી પત્નીની આંખમાં

જ્યાં સુધી પ્રતીક્ષા જીવવાની છે

ત્યાં સુધી એમને કશું જથવાનું નથી.

જીવી જવાના વિશ્વાસને વિલપાવર કહેવાય છે,

ભલે એમનામાં નહીં હોય

પણ

એમને જિવાડવાનો ઈશ્વરનો વિલપાવર મજબૂત છે, હજી પણ !!!

 .

( એષા દાદાવાળા )

(૧)

આપણી પાસે રસ્તો બહુ જ ટૂંકો છે.

તારા શબ્દોનો ભાર ઊંચકીને

હવે મારાથી ચલાતું નથી.

કાં તો તું

પ્રેમને નામે ઠાલું બોલવાનું બંધ કર

અથવા તો

કાયમને માટે

ઊતારી લે આ બોજો…

 .

(૨)

આંખો યાદ કરે છે-

પાછું વળીને જોયા વિના

ગાડીનું બારણું ખોલી

બેસી ગયેલાં પગલાં…

 .

મન યાદ કરે છે.

પાછું વળીને જોયા વિના

ગાડીનું બારણું ખોલી

બેસી ગયેલાં પગલાં…

 .

મન યાદ કરે છે

પાછું વળીને જોયા વિના

ચાલી ગયેલાં પગલાંના ધક્કાથી

બંધ થઈ ગયેલું

ગાડીનું બારણું…

 .

(૩)

આંગણે અડકી અડકીને

પાછો ફરી જતો

બપોરના તડકાનાં મોજાંનો

નીરવ ઘુઘવાટ

મારી આંખમાં રણક્યા કરે

સમીસાંજે…

 .

(૪)

અવાવરુ જાળાં

અને

સૂર્યપ્રકાશ

પૂછે છે એકબીજાને

એક સમયના

જાહોજલાલીભર્યા ઘરમાં

પ્રવેશવાનો

રસ્તો…

 .

(૫)

પાંદડાં

ખડખડ હસે

ઉનાળે

ખરખર ખરે

પાનખરે

 .

(૬)

ક્યાંકથી ઘૂસી જઈ

મને

એના ભાર નીચે

દાબી

મસળી

જીવતેજીવ મારી નાંખે છે

એક વિચાર

નપુંસક-

 .

(૭)

કુંભાર

માટલાને ઘાટ આપે

એમ

આપ્યો છે મને પુસ્તકોએ

આકાર

મને નાણવા

કયા પુસ્તક પર

મારશો ટકોરા ?

 .

(૮)

કમળ ખારાં જળમાં

ઊગે

તો

જળકમળવત રહી શકે ખરાં ?

 .

(૯)

ગમે એટલી નિષ્ઠા હોય

ગમે એટલી ભક્તિ હોય

તો પણ

કોઈ પણ પનિહારી

જમુનાના જળ વિનાની

ખાલી ગાગરનો ભાર

ક્યાં સુધી ઝીલી શકે ?

ક્યાં સુધી ?

 .

(૧૦)

ગળાને રૂંધતી

પ્રશ્નોની વણજાર

અને

ઠાંસી ઠાંસીને

મોઢે મારેલા

અવાક શબ્દોના ડૂચા…

 .

( પન્ના નાયક )

उगते सूरज से लेकर

डूबती रात तक

बता कोई लम्हा

जो खाली रहा हो

मेरे दिल में कभी

तेरे खयाल से

यह कहाँ का न्याय

मुहब्ब्त का रिश्ता

शुरु तूने किया

निभा रही हूँ मैं

जितनी परेशानी नहीं

तेरे भूल जाने की

आदत से

उतनी परेशान हूँ

जालिम

अपनी याद रहने की

इस आदत से

.

( आशा पाण्डेय ओझा )