એક વહેલી સવારે

લાલ લીલા

પીળા અને ભૂરા પંખીઓને

આંગણાના

મેપલ વૃક્ષની ડાળે ડાળે

રમતાં, ભમતાં જોઈને

‘વાહ કેવા

સુંદર મજાના પંખીઓ છે ?’

ને ત્યાં જ

પવનમાં લહેરાતી

ગુલાબની એક ડાળે

મારો કાંઠલો જાલીને મને કહ્યું,

‘અરે’ કવિ,

તું આવી રૂપરંગની

જાળમાં ક્યાંથી અટવાયો !

‘પંખી,

રૂપરંગથી નહીં

ઓળખાય છે ટહુકાથી !’

 .

( પ્રીતમ લખલાણી )

(23/08/1938 – 25/12/2012)

.

મા કદી મરતી નથી : માનો દેહ ન હોય ત્યારે એનું વહાલ હવાના કણકણમાં વિખેરાઈને આલિંગન આપે છે.

***

જેને પત્ર ન લખ્યો હોય છતાં એની આંખોમાં લખવા ધારેલા પત્રનો પ્રેમાળ જવાબ વંચાય તે મા.

***

મા એટલે જગતજનની.

***

( હરીન્દ્ર દવે )

 .

‘માતા’ શબ્દ નથી પણ શબ્દતીર્થ છે.

 .

( ગુણવંત શાહ )

 .

પરથમ પરણામ મારાં માતાજીને કહેજો,

માન્યું જેણે માટીને રતનજી,

ભૂખ્યા રહી જમાડ્યા અમને

જાગી ઊંઘાડ્યા એવા

કીધાં રે કાયાનાં જતનજી.

 .

( રામનારાયણ પાઠક )

.

માતા એ જ વિધાતા છે.

***

જે જતન કરે તે મા.

***

માતા એ શાશ્વતીનું બીજું નામ છે.

***

( સુરેશ દલાલ )

 .

માના વિષયમાં હું શું, કેવી રીતે લખું કે બોલું ? તે મારી એટલી નિકટ છે એટલે તો એના વિશે કંઈ પણ બોલવું વિકટ છે અને મને એમાં અસંસ્કારિતા લાગે છે.

 .

( હેલન કેલર )

.

ઈશ્વરને પહેલી વાર માતાનો વિચાર આવ્યો હશે ત્યારે ખુદ ખુદાના ચહેરા પર એક સંતોષનું સ્મિત ફરક્યું હશે અને તરત જ એણે માનું સર્જન કર્યું હશે. મા વિશે ઈશ્વરની કલ્પના આવી હશે. ચિક્કાર સમૃદ્ધ, હૃદયના ઊંડાણથી ભરી ભરી, અત્યંત દિવ્ય, આત્મશક્તિ અને સૌંદર્યથી સભર સભર.

 .

( હેન્રી બિયર )

 .

મા જેવો છાંયડો ક્યાંય હોય નહીં, માતા જેવી કોઈની ગતિ નહીં, માતા સમું બીજું કોઈ છત્ર નહીં અને મા જેવું પ્રિય કોઈ જ નહીં.

 .

( મહર્ષિ વેદ વ્યાસ )

મૂલ્ય મારે શ્વાસના કરવા હતા;

ને અજંપા ઊરમાં ભરવા હતા.

 .

નાવ કાગળની બનાવીને પછી;

સાગરો કૈં રેતના તરવા હતા.

 .

ને પ્રસાદી રૂપે મારે દેવને;

વેદનાના આંસુઓ ધરવા હતા.

.

ટાંકણું એકાંતનું કરવું અને;

યાદના આકારને ઘડવા હતા.

 .

અન્યની તો વાત પણ કરવી નથી;

જાત સાથે યુદ્ધ કૈં લડવા હતા.

 .

સમજ કેરા ધ્વજને ફરકાવવા;

અણસમજના શિખરો સરવા હતા.

 .

( ફિલિપ ક્લાર્ક )

કેમ કરીને તને પ્રેમનું ગીત મજાનું લખવું ?!

શબ્દો કેરા સાગરમાંથી મોતીને જ પરખવું…કેમ કરીને.

 .

બે-ચાર હજી જ્યાં અક્ષર માંડું કલમ બિચારી અટકે,

લખું પરાણે જેવું તેવું-ટાંક ઓચિંતી બટકે !

 .

તને ગમે એ વાત વિચારી લખવા કાજ વલખવું,

દિવસે-રાતે ભઠ્ઠીમાંના અંગારા-શું ધખવું !…કેમ કરીને.

 .

‘પ્રેમ’ નામની ચીજ પ્રથમ કથવી-લખવી અઘરી,

ગાવાં જાતાં ભુલાય સઘળું, બાઝે કંઠે ખખરી !

 .

નભમાં તરવું, જલમાં સરવું, છંદ-સ્પંદને ચખવું,

પળમાં પ્રગટે, છળમાં પલટે, કદીક વળી હરખવું…!…કેમ કરીને.

 .

( દેવેન્દ્ર દવે )

સમયનું અજબ આચરણ નીકળ્યું છે

સ્મરણનાં તળેથી સ્મરણ નીકળ્યું છે

 .

ગમે ત્યારે ઘર મૃગજળોનું જો ખોલ્યું

સદા હાંફ્યા કરતું હરણ નીકળ્યું છે

 .

સૂરજ નામે એ ઓળખાયું જગતમાં

તમસ ચીરીને જે કિરણ નીકળ્યું છે

 .

બપોરી સફરમાં તમારી કૃપાથી

મને આંબવાને ઝરણ નીકળ્યું છે

 .

અચંબો થયો અંગજડતી લઈને

સમંદરના તળિયેથી રણ નીકળ્યું છે

.

જીવ્યા સામસામે છતાંયે મિલનમાં

કોઈ ને કોઈ આવરણ નીકળ્યું છે

 .

અમસ્તો નવાઈ નથી પામ્યો ‘સાહિલ’

જીવન જો નીચોવ્યું-મરણ નીકળ્યું છે

.

( સાહિલ )

તમે બે ઘડી જ રહી જુઓ કદી ચાહનાની કતારમાં

પછી આપોઆપ તમે હશો નરી વેદનાની કતારમાં

 .

નથી ખુદની પણ પડી કોઈને-પછી વાત અન્યની શું કરું

જો મળી તો મા-ની જાત બસ મળી ખેવનાની કતારમાં

 .

જો કરે તો કેમ કરે કહો એ વિવેચના કોઈ બિંબની

મળ્યા જોવા અંધજનો બધે મને આયનાની કતારમાં

 .

અમે પણ જરૂર જશું કદી-દસ બાય દસના મહેલમાં

જીવ્યાં ફૂટપાથની ધૂળમાં એ જ કલ્પનાની કતારમાં

 .

બહુ ઊંચા આસને બેસવાથી ફરક ગજામાં પડે નહીં

ઘણા મોટા માણસો જોયા છે મેં ટૂંકા પનાની કતારમાં

 .

કદી સુખની સેજે યા રંગમોલે સગડ મળે નહીં એમના

સ્વની જાણવાની જીદે ચડેલા મળી ફનાની કતારમાં

 .

જશે સર્વ એષણા અવગતે એ વિષે રુંવેરુંવુ જાણતું

છતાં સહુને સાહિલ જોઉં છું અહીં કામનાની કતારમાં

 .

( સાહિલ )

(૧)

વજન

 .

એક કોરા કાગળનું

વજન કર્યું…

પછી એ કાગળ પર

કવિતા લખી…

પછી ફરી તેનું વજન કર્યું…

પણ વજનમાં

કોઈ ફેર ન પડ્યો !

-સમજાયું કે

કવિતા વજન માટે નહીં,

સ્વજન માટે લખાય છે.

 .

(૨)

ભ્રમ

 .

મારી સહાયતા વગર

સીધી લીટી

દોરી શકાતી નથી.

-એવા ભ્રમમાં રાચતી

ઓ ફૂટપટ્ટી !

તારી મદદ

ન લેવાની શરતે જ

વર્તુળ દોરી શકાય છે.

 .

(૩)

એમ માનવામાં લાભ છે

કંઈ ખોટ નથી,

કે સાંજ એ કંઈ

દિન-દરિયાની ઓટ નથી.

 .

(૪)

હવાનાં સાવ પારદર્શક

વસ્ત્રો પહેરે છે,

છતાં સાંજ

મર્યાદાવાન

સન્નારી જેવી લાગે છે !

 .

(૫)

કમભાગ્ય તો

સૂર્યોદયને પણ નડે છે !

-એના નસીબમાં

સાંજ નથી હોતી.

 .

(૬)

અસ્તાચળના ઓશિકે

સૂરજને ઊંઘી જવાનો

ઢોંગ કરતો જોઈને

ક્ષિતિજ હસી પડે !-

-તે સાંજ !

 .

(૭)

બધું સમજ્યાની ભ્રમણમાં અકળ સાંજે,

ચલિત થઈ નીકળ્યા ફરવા અચળ સાંજે !

ફુવારા વચ્ચે પણ પહેરી જ રાખ્યાં છે,

હતાં ઘડિયાળ વોટરપ્રૂફ સજળ સાંજે !

 .

( મદનકુમાર અંજારિયા ‘ખ્વાબ’ )

આશિકીનો કમાલ છે જાનાં

માત્ર તારો ખયાલ છે જાનાં

 .

ફૂલ ખુશ્બૂ કે ચાંદ તારા હો

તું ફક્ત બેમિસાલ છે જાનાં

 .

આઈનો પણ તડાક દઈ તૂટે

એવો તારો જમાલ છે જાનાં

 .

હું તો ખુશહાલ છું જુદાઈમાં

તું કહે કેવા હાલ છે જાનાં

 .

આપવું હોય જો તો આપી દે

દિલના ક્યાં ભાવતાલ છે જાનાં

 .

એક તારા થકી હતી આબાદ

જિંદગી પાયમાલ છે જાનાં

 .

શોકગ્રસ્ત એકલો હનીફ નથી

ચાંદ પણ પુરમલાલ છે જાનાં

 .

( હનીફ સાહિલ )

रास्तों में गुमरही अच्छी लगी

ये तलाशे-बेखुदी अच्छी लगी

 .

मैंने देखा है उसे बस एक बार

एक लडकी अजनबी अच्छी लगी

 .

सारा दिन तो शोर रहता है यहां

शाम होते ही गली अच्छी लगी

 .

गम से गेहरा कोई भी दुश्मन नहीं

गम से अपनी दोस्ती अच्छी लगी

 .

गमकदे में तीरगी जब बढ गई

खूने-दिलकी रौशनी अच्छी लगी

 .

एक बस तेरी कमी खलती रही

वरना हमको जिंदगी अच्छी लगी

 .

शायरी से क्या मिला तुमको हनीफ

हां मगर ये सरखुशी अच्छी लगी

 .

( हनीफ साहिल )

ભીંત ફાડીને ઉગેલા પીપળાની જેમ,

આપણને જીવવાનું ફાવે છે એમ.

 .

એંધાણી આપતા પગલાંઓ ભૂંસીને

નવલા હું પગલાં કંડારુ.

જાણીતા મારગને ચાતરીને ચાલુ જ્યાં

દિવસે પણ ભેટે અંધારુ.

વગડાની ધૂળ મને ચૂમે ને પૂછે-મને ભૂલે છે કેમ ?

આપણને જીવવાનું ફાવે છે એમ.

 .

ફાડીને આભ ભલે વરસે વરસાદ

મને ધરતી ભીંજાય તો જ ગમશે.

પાણી તો પથ્થરનાં ફોડી પાતાળને

ઝરણું થઈ આસપાસ રમશે.

 .

હું તો મારામાં, નવ્વો નક્કોર હેમખેમ,

આપણને જીવવાનું ફાવે છે એમ.

 .

( પરાજિત ડાભી )