ફળ એ મીઠાં હોય અતિ, જેને કરડોલે સૂડો !

વિણ માધવ જીવ્યો તેનો છે જનમ અતિશય કૂડો !

 .

કહાનાની આંખોમાં પ્રગટે રાત, ઉષા ને સંધ્યા;

કેટકેટલા રંગોથી કહાનાએ અમને રંગ્યા !

અમે ઘણા બડભાગી ઉદ્ધવ ! માધવ અમને ભેટ્યા;

ભલે વિયોગી થયાં, ભલેને અઢળક દુ:ખો વેઠ્યાં !

 .

પણ દેવોને દુર્લભ એવો રાસ રમાડ્યો રૂડો !

વિણ માધવ જીવ્યો તેનો છે જનમ અતિશય કૂડો !

 .

હવે પછીનાં બધાં જનમ ગોપી થઈને અવતરશું;

જમુના તટ, મધુવન, ગોકુળમાં શ્યામ વિના ટળવળશું !

કોઈક યુગે તો પ્રગટ થશે એ ભાળીને ઉત્કંઠા;

એ જ અમારો મોક્ષયોગ હો, એવી છે બસ મંછા !

 .

ઉદ્ધવજી ! માધવ છે જાણે વિણમાખી મધપૂડો !

 .

ફળ એ મીઠાં હોય અતિ, જેને કરડોલે સૂડો !

વિણ માધવ જીવ્યો તેનો છે જનમ અતિશય કૂડો !

 .

( વીરુ પુરોહિત )

રોજ સવારે

મારી બારીમાંથી આવી જાય છે

એક આકાશનો ટુકડો

સોનેરી તડકો લઈ

 .

તો વળી ક્યારેક

એના આસમાની તરંગોમાં

તરતાં વાદળોમાં

હું ખોવાઈ જાઉં છું બની મત્સ્યકન્યા !

 .

આ રમત થોડા દિવસ ચાલતી રહી.

 .

પછી મને થયું,

મારી બારી થોડી મોટી હોય તો ?

અને હું ખેસવતી ગઈ રોજ

એક એક ઈંટ

વિસ્તરતી ગઈ મારી બારી

પ્રસ્તરતું ગયું મારું આકાશ

 .

અને

 .

મને ખબર જ ન રહી

કે ક્યારે

આકાશ સમાઈ ગયું બારીમાંથી

મારા ઘરમાં

અને હું

ફેલાઈ ગઈ

અવકાશમાં !!!

 .

( માલા કાપડિયા )

(23/08/1938 – 25/12/2012)

.

નિતાંત અને નિશ્ચલ
-એ મા હોય છે.
.
જે કંઈ પૂછ્યા વિના, કંઈ કહ્યા વિના
પામી જાય છે સર્વ
અને છતાં
જેનું ભાવવિશ્વ એવું જ ભીનું ને સુંવાળું રહે છે
-એ મા હોય છે.
.
જગતના સર્વ ચહેરામાં
એક ચહેરો એવો કરુણાભર્યો
જેની સામે જોતાં માત્ર વ્હાલ અને સ્વીકારની
અનુભૂતિ થાય –
જે સ્વીકારે છે પોતાના અંશને જેવો છે તેવો,
કોઈ અહોભાવ કે ઉપાલંભ વિના, ઉપેક્ષા વિના,
પોતાની જાત કરતાં પણ
પોતાના અંશને જે વિશેષ સ્વીકારે છે, સમજે છે
-એ મા હોય છે.
.
મા-
એ હોય છે
જે દરેક સમયે, દરેક સંજોગોમાં, દરેક સ્થિતિમાં
મા જ હોય છે
મા અને માત્ર મા
મા.

 .

( પ્રજ્ઞા પટેલ )

પોપચાના શ્હેરમાં સપનાં હતા ને હું હતો,

આંખમાં મધરાતના ટહુકા હતા ને હું હતો.

 .

તારલાની માછલીઓ સૂર્ય કાળો ફોલતી,

ને સવારે રક્તના દરિયા હતા ને હું હતો.

 .

શબ્દના ગુલમ્હોર નીચે બે ઘડી બેસી ગયા,

પ્રેમની ભાષા હતી, કિસ્સા હતા ને હું હતો.

 .

ચીસ ભમરાની ઢળેલી પુષ્પરંગી ખીણમાં,

ગૂંજતી એ મ્હેકના પડઘા હતા ને હું હતો.

 .

જિન્દગીમાં દર્દની વણઝાર ચાલી જાય છે,

આંસુઓની રેત પર પગલા હતા ને હું હતો.

 .

ચાંદનીની ટ્રેન પૂનમ સ્ટેશને ઊભી રહી,

એ ગગનમાં ચંદ્રના પાટા હતા ને હું હતો.

 .

વાદળી “બેન્યાઝ” મુન્નીબાઈની વરસી પડી,

ઠુમરીમાં એ દર્દના છાંટા હતા ને હું હતો.

 .

( બેન્યાઝ ધ્રોલવી )

-કપડાંની શોધ થઈ એ બહુ સારું થયું

સંસ્કારનું એક આવરણ તો મળ્યું.

નહીં તો આપણે પશુઓથી કેમ જુદાં કહેવાત ?

 .

-કેટલું સારું થયું કે ભાષાનો જન્મ થયો

શબ્દો આપણા સેવક બન્યા.

નહીં તો સત્ય આપણે ક્યાં સંતાડ્યું હોત ?

 .

-નાજુક, યુવાન ત્વચા આપણા શરીરને રક્ષી લે છે,

એ પણ સારું છે

નહીં તો લોહી-માંસના પિંડથી

આપણે કેવી રીતે આકર્ષાયાં હોત ?

(જો કે આપણે એકબીજાનાં

પેટ-આંતરડાંથી પ્રશંસા કરી શક્યાં હોત.)

એટલું સારું છે કે અંદર ચાલતું તોફાન

બહાર નથી દેખાતું.

પીડા આંસુ બનીને બહાર નથી આવતી,

મૂંગા હોઠ પર જ્યાં સુધી

શબ્દ બહાર ન આવે,

દરેક સ્ત્રી

દિવ્ય છે.

 .

( અંજલિ કુલકર્ણી, અનુ. મનીષા જોશી )

 .

મૂળ કૃતિ : મરાઠી

હોસ્પિટલની તે રાત…

પેસેજના થાંભલાએ તાણી રાખેલો તે ભયાનક અંધકાર.

બારણામાંથી આવનારાં ભયભીત પ્રકાશકિરણોમાં

માંડ-માંડ ઊભું રહેલું તે ઝાડ.

 .

અંદર ચાલેલી  નર્સોની દોડધામ.

ડોક્ટરોનો દબાયેલો જડ અવાજ.

ઓજારોનો આવજ, બરફ તોડવાનો અવાજ.

હલનારા પડછાયાઓનો અવાજ.

અંદરથી આ બધું આવે છે.

કાળજું અંદર મૂકીને બહાર કઠેડાને કાંઠે ઊભી છું.

હું થઈ જાઉં છું એક સૂક્ષ્મ સોય

બરફમાં રોપેલી…બધિર રસ શોષી લેનારી.

 .

સામેનાં વૃક્ષોમાંથી રસવાહિનીનો ધો-ધો પ્રવાહ.

ઝાડની પાછળ ચાંદનીની ગતિનો ઢળતો સ્પર્શ.

તાણેલા અંધકારમાંથી પડછાયાની ચૂપચાપ ગતિ.

સામેથી આ બધું આવે છે. અનુભવું છું.

કઠેડા પર ઘટ્ટ રોપેલા મારા હાથ

પહોંચ્યા છે કઠેડાના ઝાડના મૂળને.

અને પગલાં ભીંજાય છે પાતાળગંગાના મૃત્યુધરામાં.

 .

કોઈ હળવેથી ખભા પર હાથ મૂકે છે…

ભાષા કળ્યા પહેલાં જ હું હોઉં છું તો પણ

નથી જેવી થઈ જાઉં છું.

 .

( ઈન્દિરા સંત, અનુ. સુરેશ દલાલ )

 .

મૂળ કૃતિ : મરાઠી

ठीक है मैंने कभी देखा अँधेरा,

किन्तु अब तो हो गया फिर से सबेरा,

भाग्य-किरणों ने छुआ संसार मेरा;

 प्रात-मुकुलित फूल-सा है प्यार मेरा.

 .

तप्त आँसू से कभी मुख म्लान होता,

किन्तु अब तो शीत जल में स्नान होता,

राग-रस-कण से घुला संसार मेरा,

प्रात-मुकुलित फूल-सा है प्यार मेरा.

 .

आह से मेरी कभी थे पत्र झुलसे,

किन्तु मेरी साँस पाकर आज हुलसे,

स्नेह-सौरभ से बसा संसार मेरा;

प्रात-मुकुलित फूल-सा है प्यार मेरा.

 .

एक दिन मुझमें हुई थी मूर्त जडता,

किन्तु बरबस आज मैं झरता, बिखरता,

है निछावर प्रेम पर संसार मेरा;

प्रात-मुकुलित फूल-सा है प्यार मेरा.

 .

( हरिवंशराय बच्चन )

तापमय दिन में सदा जगती रही है,

रात भी जिसके लिए तपती रही है,

प्राण, उसकी पीर का अनुमान कर लो;

आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.

 .

चाँद से उन्माद टूटा पड रहा है,

लो, खुशी का गीत फूटा पड रहा है,

प्राण, तुम भी एक सुख की तान भर लो;

आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.

 .

धार अमृत की गगन से आ रही है,

प्यार की छाती उमडती जा रही है,

आज, लो, मादक सुधा का पान कर लो;

आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.

 .

अब तुम्हें डर-लाज किससे लग रही है,

आँखे केवल प्यार की अब जग रही है,

मैं मनाना जानता हूँ, मान कर लो;

आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.

 .

( हरिवंशराय बच्चन )

 .

( हरिवंशराय बच्चन )

કોઈ લોલમલોલ તંબૂ તાણવામાં વ્યસ્ત છે

કોઈ ફૂલોની હવેલી બાંધવામાં વ્યસ્ત છે

 .

તું ઝરૂખે સાંધ્ય-રંગો આંખમાં ભરતી રહી

ને જગતનું લોક સૂરજ ઠારવામાં વ્યસ્ત છે

 .

‘પ’ ઉપરથી પ્રેમનું ઝરણું ન સૂઝે કોઈને

કોઈ ‘પર્વત’, કોઈ ‘પગલું’ ધારવામાં વ્યસ્ત છે

 .

દોસ્ત ! તારી આપવીતીનો સમય વીતી ગયો

તાપણાની રાખ સૌ ઉરાડવામાં વ્યસ્ત છે

 .

કોણ મારી વ્યસ્તતાઓની ગણતરી દાખવે !

સૌ નરી નવરાશ કેવળ માણવામાં વ્યસ્ત છે

 .

( સુરેન્દ્ર કડિયા )