કેમ હું આટલી બધી શોકગ્રસ્ત, આંસુઓથી ભરેલી છું ?

આ છેલ્લાં થોડાં વર્ષોમાં મને ઉદાસી જ ઉદાસી પ્રાપ્ત થઈ

હવે ચોક્કસ એ પૂરું થયું છે ને ભૂતકાળ બની ચૂક્યું છે.

પણ મારી ભીતર શોકનો દરિયો છે.

મારી સ્મૃતિ નીચેના ખૂબ ઊંડાણેથી ઊભરાતા

સદીઓથી ભેગાં થયેલાં આંસુઓના ભારથી મને દબાવી દેતા

શોકને પહોંચી વળવું મારે માટે મુશ્કેલ છે.

મદદ વગર

હું સમગ્ર વિશ્વનાં આંસુઓમાં તણાઈ જઈશ.

 .

( માર્જોરી પાઈઝર, અનુ. જયા મહેતા )

વાવાઝોડાના વિનાશ વેરતા, કડાકાભડાકામાંથી,

કેન્દ્રમાં રહેલા ઝંઝાવાત મારા આત્મા પર આઘાત કરે છે,

પછડાટની ભેખડ અને હું પડી ગઈ છું, ભયત્રસ્ત, પૂરેપૂરી,

આશ્વાસન આપનાર, ક્યાં છે તારું આશ્વાસન ?

ઓ, હું કોણ છું, આગ ને આંસુઓમાંથી,

ભયાનક આકાશ અને મોતમાંથી

મારા પ્રેમના ઝંઝાવતમાંથી માર્ગ કાઢતી ?

હું કોણ છું, કે મને અત્યંત દુ:ખ અને મૃત્યુ-ખોટથી

નરમ પાડવામાં આવે છે

અને મારા ગરીબડા હૃદયને દિલાસો આપવા

હું કવિતા લખું છું ?

.

( માર્જોરી પાઈઝર, અનુ. જયા મહેતા )

.

ઘણાં વર્ષો પહેલાં જેની શરૂઆત થઈ હતી

એનો અંત આણીને,

તમે પાછા ફર્યા છો,

જ્યાંથી, આપણે બધાં આવ્યાં છીએ એ અનંત આરંભમાં,

તમે કોઈક ન શોધાયેલી આકાશગંગામાં તારો બન્યા છો,

કે તમે શ્વાસ છો કે પવનલહરી છો

વિશ્વના શ્વાસ અને ઉચ્છ્શ્વાસમાં ?

.

( માર્જોરી પાઈઝર, અનુ. જયા મહેતા )

મને લાગતું હતું કે તમારું મૃત્યુ હતું

દુર્વ્યય અને વિનાશ,

સહન ન થઈ શકે એવી શોકની વ્યથા.

મેં હજી સમજવાની શરૂઆત કરી છે

કે તમારું જીવન એક ભેટ હતું અને વિકસતું

અને ચાહતું મારી સાથે બચ્યું છે.

મૃત્યુની હતાશા પ્રેમના અસ્તિત્વનો વિનાશ કરે છે,

પણ મૃત્યુની હકીકત

જે અપાયું છે એનો વિનાશ કરી શકતી નથી.

તમારા મૃત્યુ અને તમારી જુદાઈને બદલે

તમારા જીવનને ફરીથી જોવાનું હું શીખી રહી છું.

 .

( માર્જોરી પાઈઝર, અનુ. જયા મહેતા )

જીવનની બધી બાબતો કેવી મહત્વની છે,

મિત્રો અને માલિકીની વસ્તુઓ, રાજકીય સંઘર્ષો

અને માનવજાતનું ભવિષ્ય,

જાતીયતા અને રમતગમત અને કોણે કોને માટે શું કહ્યું,

અને કામધંધો અને ખરીદી,

અને થાકી જવું અને સુખી થવું

અને યુવાન થવું અને વૃદ્ધ થવું,

મૃત્યુ નજીક આવે છે

અને આપણી આસપાસની બધી રોજિંદી વસ્તુઓને હડસેલી દે છે,

ત્યાં સુધી રોજેરોજની બધી વસ્તુઓ કેવી મહત્વની છે

જ્યાંથી આપણે આવ્યાં

અને આખરે જ્યાં જવાનાં છીએ

એ મહારહસ્ય સમક્ષ

પછી આ બધી મહત્વની વસ્તુઓ

તુચ્છ બની જાય છે.

 .

( માર્જોરી પાઈઝર, અનુ. જયા મહેતા )

Khalil Gibran

.

ત્યાર પછી મિત્રા બોલી, હવે અમે આપને મૃત્યુ વિશે પૂછીએ છીએ.

 .

ત્યારે તેમણે કહ્યું :

 .

તમારે મૃત્યુનું રહસ્ય જાણવું છે.

 .

પણ તમે તેને કેવી રીતે જાણશો, જો તમે તેને જીવનના મધ્યમાં જ ન ખોળો તો ?

 .

દિવસ પ્રત્યે આંધળું થયેલું નિશાચર ઘુવડ તેજેનું રહસ્ય ઉકેલી શકે નહીં.

 .

જો તમે સાચે જ મૃત્યુના આત્માને જોવા ઈચ્છતા હો, તો તમારા હૃદયને જીવનના શરીર સામે ખુલ્લું મૂકી દો.

 .

કેમ કે જીવન અને મૃત્યુ એક જ છે, – જેમ નદી અને સમુદ્ર એક જ છે તેમ.

 .

તમારી આશાઓ અને ઈચ્છાઓના મૂળમાં જ તમારું મૃત્યુ પાર વિશેનું જ્ઞાન છુપાઈને રહ્યું છે;

 .

અને બરફની નીચે ઢંકાઈ રહેલા બીજની જેમ તમારું હૃદય વસંતના સ્વપ્ન જુએ છે.

 .

એ સ્વપ્નોમાં શ્રદ્ધા રાખો, કારણ કે તેમાં જ અમરતાનો દરવાજો છુપાયેલો છે.

 .

તમારો મરણનો ભય પેલા ભરવાડની બીક જેવો છે : જે, રાજા એને સ્વહસ્તે માન આપનાર છે એમ જાણતાં છતાં, એની સામે ઊભો થતાં ધ્રુજે છે.

 .

પણ એની ધ્રુજારીની નીચે – રાજાનો અનુગ્રહ થવાનો છે એનો હર્ષ જ રહેલો નથી કે ?

 .

છતાં પોતાની ધ્રુજારીને જ વધારે મહત્વ નથી આપતો કે ?

 .

કારણ, મરવું એટલે પવનમાં ખુલ્લાં પડવું અને સૂર્યના તાપમાં ઓગળવું એ સિવાય બીજું શું ?

 .

અને શ્વાસ લેતાં અટકવું એટલે પ્રાણને સતત ચડઊતર થવાના કર્મમાંથી મુક્ત કરીને નિરુપાધિકપણે ઈશ્વર શોધવા માટે ઊંચે ચડવા અને ફેલાવા દેવો એ સિવાય બીજું શું ?

 .

મૌનની નદીનાં જળ પીને જ તમે ગાવાની શક્તિ મેળવી શકો.

 .

અને પર્વતને શિખરે પહોંચ્યા બાદ જ તમે ચડવા માંડી શકો.

 .

અને જ્યારે પૃથ્વી તમારા અવયવો પોતાનામાં સમાવી દેશે, ત્યારે જ તમે સાચું નૃત્ય નાચી શકશો.

.

( ખલિલ જિબ્રાન, અનુ. કિશોરલાલ મશરૂવાળા )

.

આ પોસ્ટ અંગ્રેજીમાં વાંચવા અહીં ક્લિક કરો.

.

તમે મૃત્યુ પામ્યા છો એ યાદ રાખવું એટલું તો અઘરું છે,

કોઈ પણ ક્ષણે તમે ઘરમાં હરતાફરતા હશો

એ જ રીતે, જાણે તમે રસ્તા પર ખરીદી કરતા હો,

અથવા કંઈક લખવાનું હમણાં જ પૂરું કર્યું હોય.

તમારા મૃત્યુના ભયાનક માર્ગ પર

તસુએ તસુ હું તમારી સાથે ચાલી છું,

છતાં કોઈક વાર, હજીયે, હું યાદ રાખી શકતી નથી

કે તમે મૃત્યુ પામ્યા છો.

 .

( માર્જોરી પાઈઝર, અનુ. જયા મહેતા )

.

.

.

મોરલી ને મોરપીંચ્છને વાંકું પડ્યું

ને શ્યામને તે કંઈ કશું સૂઝ્યું નહીં

સૂરથી ઘવાયેલું રાધાનું હૈયું

મોરપીંચ્છના સ્પર્શે પણ રૂઝ્યું નહીં.

 .

યમુનાના વ્હેણમાં ખાલી ઘડાને

તરતો મૂકીને રાધા જોયા કરે.

વરસ્યા વિનાનાં શ્યામ શ્યામ વાદળાંઓ

આંસુ વિના પણ રોયા કરે.

રાસમાં રૂમઝૂમવું માંડી વાળ્યું

ને ગોપીએ કોઈને કાંઈ પૂછ્યું નહીં.

 .

કેવી આ રીસ કે વૃંદાવન કરમાયું :

ગોકુળિયા ગામની સૂની ગલી.

ઝાંઝરને કાઢીને રાધા તો એકલી

એકલી પોતાને મારગ ચલી.

પોતાનાં આંસુને પોતાના પાલવથી

રાધાએ કેમે કરી લૂછ્યું નહીં.

 .

( સુરેશ દલાલ )

.

શિયાળાની સવારનો

આ કૂણો કૂણો તડકો

કેટકેટલા રંગો લઈ રેલાય

તડકો સોનેરી, રૂપેરી

તડકો નાચે ઝાંઝર પહેરી

તડકો અડકો દડકો રમતો –

શૈશવની શેરીમાં ભમતો

નાચે કૂદે ગાય.

તડકો રોજ સવારે

ફૂલો સાથે ગેલ કરે ને

પંપાળે છે પાન

કે તડકો ધીમે રહીને

રેલાતું પંખીને કંઠે ગાન

તડકો વહી ગયેલા

સમય તણો

સચવાઈ રહેલો થડકો

ગમતો અમને એવું ગમતો

શિયાળાની સવારનો આ….

 .

( કૈલાસ અંતાણી )