તેજ આપે તે દિવાકર થાય છે,
કોડિયું રાતે પ્રભાકર થાય છે !
.
એક તરસી દોડતી આવે નહીં,
આંખ મારી પણ સમંદર થાય છે !
.
માનવી રૂપે મળો, વળગો ગળે,
આ ધરા તો આપણું ઘર થાય છે !
.
તું વિસર્જન જોઈ દિલને બાળ ના,
અવનવું સર્જન સમાંતર થાય છે !
.
શ્વાસનો કબજો નહીં નિજ હાથમાં,
ત્યાં લગી ના કોઈ પગભર થાય છે.
.
નૂરનો અભિષેક હો આકાશથી,
આદમી ત્યારે પયંબર થાય છે !
.
( આબિદ ભટ્ટ )
અક્ષરો શબ્દના અર્થની સહુ કથા ફક્ત બકવાસ છે કે બીજું કાંઈ છે
ચિત્ત ચેતન અને વ્યક્તના વિસ્તારના ફક્ત આભાસ છે કે બીજું કાંઈ છે
.
હું નથી તું નથી તે નથી તો પછી કોણ આ તંતના અંત કાજે મથે
વ્યર્થ વાદો નિરર્થક વિવાદો બધું સમયના શ્વાસ છે કે બીજું કાંઈ છે
.
ચિત્ર ભાળો અને ફક્ત રેખા મળે કે પછી દર્શનો કોણ જાણી શક્યું
મન:સ્થિતિ મન અને હું વચાળે ઘણાં દીર્ધ આકાશ છે કે બીજું કાંઈ છે
.
પ્રશ્ન તો છે જવાબો જડે કે નહીં એ વળી જો નવા પ્રશ્ન જાગ્યા કરે
પેઢી દર પેઢીએ સંસ્કૃતિ પારના આ જ ઈતિહાસ છે કે બીજું કાંઈ છે
.
હું જ મારો નથી એ કહી મત કહે કોણ વિદ્વાન ને શું કરે ધારણા
ગ્રંથ કહેશે કહી શાહી ઢોળી ગયા એજ શાબાશ છે કે બીજું કાંઈ છે
.
માર્ગ છે કે નથી ચાલવું છે સતત લો અડાબીડ નીકળી જવાનું રહ્યું
છો હવે થોભવું સૂચવતા ચોતરફ લાલ પરકાશ છે કે બીજું કાંઈ છે
.
( ધ્રુવ ભટ્ટ )
એવું કરો કે કોઈ પણ અવશેષ ના રહે
કંઈ પણ ઉમેરો તો ય કશી શેષ ના રહે
.
મરહમને એવી રીતે લગાવો ઓ વૈદ્યજી
જખ્મોનાં નામનો કોઈ પણ દેશ ના રહે
.
જ્યાં જાઉં ત્યાં મારી ભૂમિની ધૂળ પણ મળે
ઈચ્છુ અલાયદો કોઈ પરિવેશ ના રહે
.
ભજવાય બધાં નાટકો મ્હોરા વગર હવે
પહેરી શકાય એવો કોઈ વેશ ના રહે
.
થાળીની ભાખરી ફરી રોપું જમીનમાં
મારી દુવા છે કે એક પણ દરવેશ ના રહે
.
તેનાથી માણસોનાં જુદાં મન થયાં છે દોસ્ત
એકે ય રંગનો ભલે ગણવેશ ના રહે
.
એવી દુવા છે કોઈ પણ સરહદ રહે નહીં
માંથી વછોયા પુત્ર પણ પરદેશ ના રહે
.
( એસ. એસ. રાહી )
ફળ એ મીઠાં હોય અતિ, જેને કરડોલે સૂડો !
વિણ માધવ જીવ્યો તેનો છે જનમ અતિશય કૂડો !
.
કહાનાની આંખોમાં પ્રગટે રાત, ઉષા ને સંધ્યા;
કેટકેટલા રંગોથી કહાનાએ અમને રંગ્યા !
અમે ઘણા બડભાગી ઉદ્ધવ ! માધવ અમને ભેટ્યા;
ભલે વિયોગી થયાં, ભલેને અઢળક દુ:ખો વેઠ્યાં !
.
પણ દેવોને દુર્લભ એવો રાસ રમાડ્યો રૂડો !
વિણ માધવ જીવ્યો તેનો છે જનમ અતિશય કૂડો !
.
હવે પછીનાં બધાં જનમ ગોપી થઈને અવતરશું;
જમુના તટ, મધુવન, ગોકુળમાં શ્યામ વિના ટળવળશું !
કોઈક યુગે તો પ્રગટ થશે એ ભાળીને ઉત્કંઠા;
એ જ અમારો મોક્ષયોગ હો, એવી છે બસ મંછા !
.
ઉદ્ધવજી ! માધવ છે જાણે વિણમાખી મધપૂડો !
.
ફળ એ મીઠાં હોય અતિ, જેને કરડોલે સૂડો !
વિણ માધવ જીવ્યો તેનો છે જનમ અતિશય કૂડો !
.
( વીરુ પુરોહિત )
રોજ સવારે
મારી બારીમાંથી આવી જાય છે
એક આકાશનો ટુકડો
સોનેરી તડકો લઈ
.
તો વળી ક્યારેક
એના આસમાની તરંગોમાં
તરતાં વાદળોમાં
હું ખોવાઈ જાઉં છું બની મત્સ્યકન્યા !
.
આ રમત થોડા દિવસ ચાલતી રહી.
.
પછી મને થયું,
મારી બારી થોડી મોટી હોય તો ?
અને હું ખેસવતી ગઈ રોજ
એક એક ઈંટ
વિસ્તરતી ગઈ મારી બારી
પ્રસ્તરતું ગયું મારું આકાશ
.
અને
.
મને ખબર જ ન રહી
કે ક્યારે
આકાશ સમાઈ ગયું બારીમાંથી
મારા ઘરમાં
અને હું
ફેલાઈ ગઈ
અવકાશમાં !!!
.
( માલા કાપડિયા )
પોપચાના શ્હેરમાં સપનાં હતા ને હું હતો,
આંખમાં મધરાતના ટહુકા હતા ને હું હતો.
.
તારલાની માછલીઓ સૂર્ય કાળો ફોલતી,
ને સવારે રક્તના દરિયા હતા ને હું હતો.
.
શબ્દના ગુલમ્હોર નીચે બે ઘડી બેસી ગયા,
પ્રેમની ભાષા હતી, કિસ્સા હતા ને હું હતો.
.
ચીસ ભમરાની ઢળેલી પુષ્પરંગી ખીણમાં,
ગૂંજતી એ મ્હેકના પડઘા હતા ને હું હતો.
.
જિન્દગીમાં દર્દની વણઝાર ચાલી જાય છે,
આંસુઓની રેત પર પગલા હતા ને હું હતો.
.
ચાંદનીની ટ્રેન પૂનમ સ્ટેશને ઊભી રહી,
એ ગગનમાં ચંદ્રના પાટા હતા ને હું હતો.
.
વાદળી “બેન્યાઝ” મુન્નીબાઈની વરસી પડી,
ઠુમરીમાં એ દર્દના છાંટા હતા ને હું હતો.
.
( બેન્યાઝ ધ્રોલવી )
-કપડાંની શોધ થઈ એ બહુ સારું થયું
સંસ્કારનું એક આવરણ તો મળ્યું.
નહીં તો આપણે પશુઓથી કેમ જુદાં કહેવાત ?
.
-કેટલું સારું થયું કે ભાષાનો જન્મ થયો
શબ્દો આપણા સેવક બન્યા.
નહીં તો સત્ય આપણે ક્યાં સંતાડ્યું હોત ?
.
-નાજુક, યુવાન ત્વચા આપણા શરીરને રક્ષી લે છે,
એ પણ સારું છે
નહીં તો લોહી-માંસના પિંડથી
આપણે કેવી રીતે આકર્ષાયાં હોત ?
(જો કે આપણે એકબીજાનાં
પેટ-આંતરડાંથી પ્રશંસા કરી શક્યાં હોત.)
એટલું સારું છે કે અંદર ચાલતું તોફાન
બહાર નથી દેખાતું.
પીડા આંસુ બનીને બહાર નથી આવતી,
મૂંગા હોઠ પર જ્યાં સુધી
શબ્દ બહાર ન આવે,
દરેક સ્ત્રી
દિવ્ય છે.
.
( અંજલિ કુલકર્ણી, અનુ. મનીષા જોશી )
.
મૂળ કૃતિ : મરાઠી
હોસ્પિટલની તે રાત…
પેસેજના થાંભલાએ તાણી રાખેલો તે ભયાનક અંધકાર.
બારણામાંથી આવનારાં ભયભીત પ્રકાશકિરણોમાં
માંડ-માંડ ઊભું રહેલું તે ઝાડ.
.
અંદર ચાલેલી નર્સોની દોડધામ.
ડોક્ટરોનો દબાયેલો જડ અવાજ.
ઓજારોનો આવજ, બરફ તોડવાનો અવાજ.
હલનારા પડછાયાઓનો અવાજ.
અંદરથી આ બધું આવે છે.
કાળજું અંદર મૂકીને બહાર કઠેડાને કાંઠે ઊભી છું.
હું થઈ જાઉં છું એક સૂક્ષ્મ સોય
બરફમાં રોપેલી…બધિર રસ શોષી લેનારી.
.
સામેનાં વૃક્ષોમાંથી રસવાહિનીનો ધો-ધો પ્રવાહ.
ઝાડની પાછળ ચાંદનીની ગતિનો ઢળતો સ્પર્શ.
તાણેલા અંધકારમાંથી પડછાયાની ચૂપચાપ ગતિ.
સામેથી આ બધું આવે છે. અનુભવું છું.
કઠેડા પર ઘટ્ટ રોપેલા મારા હાથ
પહોંચ્યા છે કઠેડાના ઝાડના મૂળને.
અને પગલાં ભીંજાય છે પાતાળગંગાના મૃત્યુધરામાં.
.
કોઈ હળવેથી ખભા પર હાથ મૂકે છે…
ભાષા કળ્યા પહેલાં જ હું હોઉં છું તો પણ
નથી જેવી થઈ જાઉં છું.
.
( ઈન્દિરા સંત, અનુ. સુરેશ દલાલ )
.
મૂળ કૃતિ : મરાઠી
ठीक है मैंने कभी देखा अँधेरा,
किन्तु अब तो हो गया फिर से सबेरा,
भाग्य-किरणों ने छुआ संसार मेरा;
प्रात-मुकुलित फूल-सा है प्यार मेरा.
.
तप्त आँसू से कभी मुख म्लान होता,
किन्तु अब तो शीत जल में स्नान होता,
राग-रस-कण से घुला संसार मेरा,
प्रात-मुकुलित फूल-सा है प्यार मेरा.
.
आह से मेरी कभी थे पत्र झुलसे,
किन्तु मेरी साँस पाकर आज हुलसे,
स्नेह-सौरभ से बसा संसार मेरा;
प्रात-मुकुलित फूल-सा है प्यार मेरा.
.
एक दिन मुझमें हुई थी मूर्त जडता,
किन्तु बरबस आज मैं झरता, बिखरता,
है निछावर प्रेम पर संसार मेरा;
प्रात-मुकुलित फूल-सा है प्यार मेरा.
.
( हरिवंशराय बच्चन )
तापमय दिन में सदा जगती रही है,
रात भी जिसके लिए तपती रही है,
प्राण, उसकी पीर का अनुमान कर लो;
आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.
.
चाँद से उन्माद टूटा पड रहा है,
लो, खुशी का गीत फूटा पड रहा है,
प्राण, तुम भी एक सुख की तान भर लो;
आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.
.
धार अमृत की गगन से आ रही है,
प्यार की छाती उमडती जा रही है,
आज, लो, मादक सुधा का पान कर लो;
आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.
.
अब तुम्हें डर-लाज किससे लग रही है,
आँखे केवल प्यार की अब जग रही है,
मैं मनाना जानता हूँ, मान कर लो;
आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.
.
( हरिवंशराय बच्चन )
.
( हरिवंशराय बच्चन )
મોરપીંછ 