.

રાતને જ્યારે ઊંઘ નથી આવતી ત્યારે

એ વાદળની પથારીમાં પડખાં ઘસે છે.

પૃથ્વી એને પારકી લાગે છે

અને આકાશ અજાણ્યું.

 .

પોપચામાં વિચારો પોલાદના ભારની જેમ

એવા પડ્યા છે કે બીડ્યાં બિડાતા નથી.

આંખ મીંચાય તો સ્વપ્નના દ્વાર ખૂલે

પણ ઉજાગરાનો ઓથાર જંપવા દેતો નથી.

 .

કશું જ કામ નથી આવતું. ડૂબી ગયેલો સૂરજ

જાણે કે જનમોજનમનો વેરી હોય એવો.

અને ચંદ્ર તો જિપ્સી – ટિપ્સી થઈને

ક્યાંક નજરની ક્ષિતિજને ઓળંગીને ચાલી ગયો છે.

 .

રાતની જ્યારે માંડ આંખ મળશે ત્યારે સવાર પડી જશે

અને સૂર્ય એના ઉજાગરાનો લાલ રંગ થઈને સળગી ઊઠશે.

 .

( સુરેશ દલાલ )

.

લે મફતમાં હું તને ગુલઝાર પર ગુલઝાર આપું

પણ કહી દે, કેટલી ફોરમ તને ઉધાર આપું !

 .

શ્વાસનો આ મહેલ ને ચોપાટ માંડી ભવ્ય છે તો

જીત મેં દીધી ઘણી, લે હાર છેલ્લી વાર આપું

 .

મીણનો ઘોડો ગમે ત્યારે પીગળવાનો, લખી લે

ઓગળી ગઈ છે લગામો, એટલો અણસાર આપું

 .

કાયમી તો કોઈને દીધી નથી મેં કોઈ દી

પણ જરૂરી હોય ત્યારે હું તરસ પળવાર આપું

 .

રણ કહે તો રણ અને પગલાં કહે તો એય દઈ દઉં

થાય એનાથી વધુ લાંબી કરી વણજાર આપું

 .

( સુરેન્દ્ર કડિયા )

.

ધીમે ડગ માંડો,

હે મિત્ર,

વેરાયેલાં છે મારાં સ્વપ્ન

કચડતા નહીં એને પગ તળે

કે અવગણશો પણ નહીં એને.

 .

ઉલ્લાસ ભરી આવતી કાલોનું –

વચન આપતાં સ્વપ્નો

છે હજુ પણ

મારી આંખોમાં.

જે આવતી કાલો,

કદાચ

આવે,

કે ન પણ આવે

મારા માર્ગમાં.

 .

છતાં સેવું છું સ્વપ્ન,

ભલે એ સોણલાં

વેરાયાં હો અહીં તહીં;

 .

તેથી હે મિત્ર,

ધીમે ડગ માંડો.

ઝૂઝવા અશક્ત

એવાં મારાં સ્વપ્નોને

કચડતા નહીં પગ તળે.

 .

( ગીતાંજલિ, અનુ: રમણીક સોમેશ્વર )

.

આંખ જરા મોડી ખૂલી

પણ

જોયું તો નાહી-ધોઈને…

લલાટમાં કંકુ તિલક કરીને

હમણાં જ

મંદિરેથી આવ્યું હોય એવું આકાશ

નીલું સ્મિત ફરકાવતું

આરતી કરતા ઘંટડી વગાડવા મળે

અને રાજી થતાં બાળકો જેવી

રમતિયાળ બે ચાર વાદળીઓ ધીમું ધીમું હસે

જુઓ તમે બધા રહી જ રહેજો.

નીચે ઝાકળથી નાહીને નાની કૂંપળો અને

પાંદડીઓ ટાઢમાં થરથરતી હશે. હું જલદી

જઈને લૂછી કાઢું નહીં તો માંદી પડશે

કહીને ચાલવા માંડેલા સૂરજદાદા

‘એક મિનિટ દાદા’ હુંય આવું છું કહીને

સાથે ચાલી નીકળેલો અને ધીમું ધીમું ગાતો

પવન… ને….

બંને પોતાની મોજમાં હસે

પંખીઓએ સમૂહ સ્વરમાં

જૂની મદનમોહનની તરજમાં છેડેલું

કબીર કે મીરાંનું પદ

ને ઝાડવાંઓના હોઠ પર મંદ મંદ હાસ્ય

સામેના ઘરમાં કોલેજમાં જવાનું હોય છતાં

ફાઇવસ્ટાર પાર્ટીમાં જવાનું હોય એમ

તૈયાર થતી સેવન-સ્ટાર રૂપાળી છોકરી

જે કોલેજમાં જતાં પહેલાં

મમ્મીને હસીને બાય કહેતી નીકળે

ને આ તરફ…

માએ પાણિયારે દીવો મૂકી

મને હસતાં હસતાં જગાડ્યો… ત્યારે

ખબર પડી

શિયાળાની સવાર પાસે કેટલું

મધુર હાસ્ય હોય છે

બિલકુલ

ઈશ્વરના ચહેરા ઉપર હોય એવું.

 .

( મુકેશ જોષી )

કોઈ નથી-ના આ બંધ ઓરડામાં

આંટા મારતી

મારી એકલતાના કાનમાં

તમે ‘હું છું ને’ એટલું જ બોલ્યાં હોત

તો હું જીવી ગયો હોત,

મરણના મારગે આ ચરણ ઉપડ્યા ત્યારે

તમે માત્ર ‘ઊભા રહો’ એટલું જ કહ્યું હોત

તો હું જીવી ગયો હોત;

મુખ પર ઢંકાયેલી

મૃત્યુની ચાદરને સહેજ આઘી કરીને

તમે માત્ર ‘કેમ છો?’ એટલું જ પૂછ્યું હોત

તો હું જીવી ગયો હોત

આમ તો કદાચ

મરવા કરતાં જીવવાનું જ સહેલું હતું

પણ…તે મારા હાથમાં નહોતું !

 .

( જયંત પાઠક )

या खुदा ! कैसे ज़माने आ गए

फ़ैसला क़ातिल सुनाने आ गए

 .

लोग जी लेते हैं कैसे ज़िन्दगी

होश अपने तो ठिकाने आ गए

 .

ढूँढने निकले थे हम तो इक ख़ुशी

हाथ में ग़म के ख़जाने आ गए

 .

हमने रोए जिनके आँसू उम्र भर

वो भी हम पर मुस्कुराने आ गए

 .

इक पुराने ग़म से हम निकले ही थे

कुछ नए ग़म आज़माने आ गए

.

( राजेश रेड्डी )

.

આ શ્વાસ અટકાવી જુઓ ભડકો થશે

આભાસ દફનાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

જે આપણા ઘરમાં વસે છે પુષ્પતા

સુવાસ સરખાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

છાયા બની જે રાત ને શોધે સતત

એ સાંજ પલ્ટાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

આ કાળનો તણખો લઈ ઘૂમે પવન

અંગાર બુઝાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

દરિયો ઓલવો એ આગ પણ

કો આંખ છલકાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

( ભગીરથ બ્રહ્મભટ્ટ )

ज़िन्दगी इंतजार जैसी है

दूर तक रहगुजार जैसी है

 .

चंद बेचेहरा आहटों के सिवा

सारी बस्ती मज़ार जैसी है

 .

रास्ते चल रहे हैं सदियों से

कोई मंजिल गुबार जैसी है

 .

कोई तन्हाई अब नहीं तन्हा

हर खामोशी पुकार जैसी है

 .

ज़िन्दगी रोज़ का हिसाब किताब

कीमती शै उधार जैसी है

 .

( निदा फाजली )

[ शै = वस्तु ]

.

હું તને અયદિલ મનાવું ક્યાં સુધી

આંખમાં દરિયો છુપાવું ક્યાં સુધી

 .

તેં જ મારા થઈ દીધો મુજને દગો

શ્વાસ મારા હું ટકાવું ક્યાં સુધી

 .

એક બે ફરિયાદ હો તો ઠીક છે

સાગરે મોજાં ગણાવું ક્યાં સુધી

 .

યાદનાં પંખી સતત ફોલ્યાં કરે

ચીસ મારી હું સુણાવું ક્યાં સુધી

 .

મોતનું ઓઢી કફન બોલ્યાં ‘શબાબ’

શબ્દની મહેફિલ સજાવું ક્યાં સુધી

.

( શબાબ )

.

હું સાવ અજાણ્યો યાત્રી !

ક્યાંથી આવ્યો, ક્યાં હું ચાલ્યો, નહીં ખબર કે ખાત્રી

 .

સદી સદીના જોજન જોજન

મારું છે શું અહીં પ્રયોજન ?

પ્રશ્ન થઈને દિવસ ઊગે ને ઢળે આંખમાં રાત્રિ

 .

એક જ રટણા : એક જ ઘેલું

કહો મને હું કેમ ઉકેલું ?

હું તો મારી લઈ કુંડળી શોધી રહું વિધાત્રી

.

તરણાં ને સૂરજનાં કિરણ

બન્ને વચ્ચે રમે સમીકરણ

આ રંગમંચ પર મારું હોવું કેવળ શું એકપાત્રી ?

.

( સુરેશ દલાલ )