.

લાગણીને પાણીમાં પલાળીને ફણગાવી શકાય

લાગણીને વાટી શકાય

ચીરી શકાય

નીચોવી શકાય

લાગણીને કચડી-મચડી તોડી શકાય.

લાગણીને વાવી શકાય ને વેચી શકાય.

લાગણીને ગટરમાં પધરાવી શકાય.

ને બાળી પણ શકાય.

લાગણીનું બધું જ થઈ શકે

એનું કાવ્ય બનાવીને કાન પર લગાડી શકાય

ને બામ બનાવીને કપાળ પર લગાડી શકાય.

એનો જામ બનાવીને દારુ ભરી શકાય.

ને રામ બનાવીને દામ પામી શકાય.

ને પાન બનાવીને ચાવી શકાય.

એ ધીરજ પણ છે અને ધતિંગ પણ છે

એ આખી પણ છે અને રાખી પણ છે

એ ખાલી પણ છે અને ખખડે પણ છે

એનો હાથ લંબાય તો હિમાલય જડકાય બથોબથ

અને ઓગળવા માંડે ઉષ્માથી-

અને આંખ તરડાય તો…બાંગ્લાદેશ

એ વેશ કાઢે વિચિત્ર મનની લકડિયા રંગભૂમિ પર ઠિચુકઠંગ

એ અડે તો ફૂલની જેમ ને પડે તો ઊલ્કાની જેમ-

એમ લાગે જાણે આપણા હાથમાં પીંછી

ને તેમ લાગે જાણે સાથળ પર વીંછી-

ને રુંવે રુંવે એના ઝેરથી બળું બળું થયાંના સ્મરણ…

ને આમને આમ લાગણીની લપછીપમાં આવવાનાં મરણ.

અરેરે

આપણે પાણીમાં પલડીને ફણગવું નથી, ચીરાવું નથી, નીચોવાવું નથી

નથી આપણે કચડાવું કે નથી આપણે મચડાવું

આપણે વવાવું પણ નથી ને વેચાવું પણ નથી.

અને છતાં ભરબજારમાં બેઠા છીએ હારબંધ વેચાવા માટે

લાગણીનું કૂંડું બનીને-

થાય છે ગબડી જઈએ, તૂટી જઈએ, ફૂટી જઈએ-

પણ કોણ ધક્કો મારે ?

અંદર જે છે તેને તો હાથ જ નથી, પગ જ નથી,

કોણ ધક્કો મારે-

અને ગબડી જઈએ ?

 .

( લાભશંકર ઠાકર )

.

આશા-ઈચ્છાથી પર મને લઈ જા,

ને નિરાશાથી પર મને લઈ જા.

 .

હું સમસ્યા છું, બીજું કંઈ જ નથી,

આ સમસ્યાથી પર મને લઈ જા.

 .

તારી સાથે વિતાવું છું ક્ષણ-ક્ષણ,

આ ક્ષણીકતાથી પર મને લઈ જા.

 .

તું બતાવી દે મારું સ્વર્ગ મને,

મારી દુનિયાથી પર મને લઈ જા.

 .

રાહ જોઉં છું, આવ, આવ અને;

આ પ્રતીક્ષાથી પર મને લઈ જા.

 .

જે તૂટી જાય એવું બંધન શું ?

આજે ‘હા’-‘ના’ થી પર મને લઈ જા.

 .

( રઈશ મનીઆર )

.

રાતને જ્યારે ઊંઘ નથી આવતી ત્યારે

એ વાદળની પથારીમાં પડખાં ઘસે છે.

પૃથ્વી એને પારકી લાગે છે

અને આકાશ અજાણ્યું.

 .

પોપચામાં વિચારો પોલાદના ભારની જેમ

એવા પડ્યા છે કે બીડ્યાં બિડાતા નથી.

આંખ મીંચાય તો સ્વપ્નના દ્વાર ખૂલે

પણ ઉજાગરાનો ઓથાર જંપવા દેતો નથી.

 .

કશું જ કામ નથી આવતું. ડૂબી ગયેલો સૂરજ

જાણે કે જનમોજનમનો વેરી હોય એવો.

અને ચંદ્ર તો જિપ્સી – ટિપ્સી થઈને

ક્યાંક નજરની ક્ષિતિજને ઓળંગીને ચાલી ગયો છે.

 .

રાતની જ્યારે માંડ આંખ મળશે ત્યારે સવાર પડી જશે

અને સૂર્ય એના ઉજાગરાનો લાલ રંગ થઈને સળગી ઊઠશે.

 .

( સુરેશ દલાલ )

.

લે મફતમાં હું તને ગુલઝાર પર ગુલઝાર આપું

પણ કહી દે, કેટલી ફોરમ તને ઉધાર આપું !

 .

શ્વાસનો આ મહેલ ને ચોપાટ માંડી ભવ્ય છે તો

જીત મેં દીધી ઘણી, લે હાર છેલ્લી વાર આપું

 .

મીણનો ઘોડો ગમે ત્યારે પીગળવાનો, લખી લે

ઓગળી ગઈ છે લગામો, એટલો અણસાર આપું

 .

કાયમી તો કોઈને દીધી નથી મેં કોઈ દી

પણ જરૂરી હોય ત્યારે હું તરસ પળવાર આપું

 .

રણ કહે તો રણ અને પગલાં કહે તો એય દઈ દઉં

થાય એનાથી વધુ લાંબી કરી વણજાર આપું

 .

( સુરેન્દ્ર કડિયા )

.

ધીમે ડગ માંડો,

હે મિત્ર,

વેરાયેલાં છે મારાં સ્વપ્ન

કચડતા નહીં એને પગ તળે

કે અવગણશો પણ નહીં એને.

 .

ઉલ્લાસ ભરી આવતી કાલોનું –

વચન આપતાં સ્વપ્નો

છે હજુ પણ

મારી આંખોમાં.

જે આવતી કાલો,

કદાચ

આવે,

કે ન પણ આવે

મારા માર્ગમાં.

 .

છતાં સેવું છું સ્વપ્ન,

ભલે એ સોણલાં

વેરાયાં હો અહીં તહીં;

 .

તેથી હે મિત્ર,

ધીમે ડગ માંડો.

ઝૂઝવા અશક્ત

એવાં મારાં સ્વપ્નોને

કચડતા નહીં પગ તળે.

 .

( ગીતાંજલિ, અનુ: રમણીક સોમેશ્વર )

.

આંખ જરા મોડી ખૂલી

પણ

જોયું તો નાહી-ધોઈને…

લલાટમાં કંકુ તિલક કરીને

હમણાં જ

મંદિરેથી આવ્યું હોય એવું આકાશ

નીલું સ્મિત ફરકાવતું

આરતી કરતા ઘંટડી વગાડવા મળે

અને રાજી થતાં બાળકો જેવી

રમતિયાળ બે ચાર વાદળીઓ ધીમું ધીમું હસે

જુઓ તમે બધા રહી જ રહેજો.

નીચે ઝાકળથી નાહીને નાની કૂંપળો અને

પાંદડીઓ ટાઢમાં થરથરતી હશે. હું જલદી

જઈને લૂછી કાઢું નહીં તો માંદી પડશે

કહીને ચાલવા માંડેલા સૂરજદાદા

‘એક મિનિટ દાદા’ હુંય આવું છું કહીને

સાથે ચાલી નીકળેલો અને ધીમું ધીમું ગાતો

પવન… ને….

બંને પોતાની મોજમાં હસે

પંખીઓએ સમૂહ સ્વરમાં

જૂની મદનમોહનની તરજમાં છેડેલું

કબીર કે મીરાંનું પદ

ને ઝાડવાંઓના હોઠ પર મંદ મંદ હાસ્ય

સામેના ઘરમાં કોલેજમાં જવાનું હોય છતાં

ફાઇવસ્ટાર પાર્ટીમાં જવાનું હોય એમ

તૈયાર થતી સેવન-સ્ટાર રૂપાળી છોકરી

જે કોલેજમાં જતાં પહેલાં

મમ્મીને હસીને બાય કહેતી નીકળે

ને આ તરફ…

માએ પાણિયારે દીવો મૂકી

મને હસતાં હસતાં જગાડ્યો… ત્યારે

ખબર પડી

શિયાળાની સવાર પાસે કેટલું

મધુર હાસ્ય હોય છે

બિલકુલ

ઈશ્વરના ચહેરા ઉપર હોય એવું.

 .

( મુકેશ જોષી )

કોઈ નથી-ના આ બંધ ઓરડામાં

આંટા મારતી

મારી એકલતાના કાનમાં

તમે ‘હું છું ને’ એટલું જ બોલ્યાં હોત

તો હું જીવી ગયો હોત,

મરણના મારગે આ ચરણ ઉપડ્યા ત્યારે

તમે માત્ર ‘ઊભા રહો’ એટલું જ કહ્યું હોત

તો હું જીવી ગયો હોત;

મુખ પર ઢંકાયેલી

મૃત્યુની ચાદરને સહેજ આઘી કરીને

તમે માત્ર ‘કેમ છો?’ એટલું જ પૂછ્યું હોત

તો હું જીવી ગયો હોત

આમ તો કદાચ

મરવા કરતાં જીવવાનું જ સહેલું હતું

પણ…તે મારા હાથમાં નહોતું !

 .

( જયંત પાઠક )

या खुदा ! कैसे ज़माने आ गए

फ़ैसला क़ातिल सुनाने आ गए

 .

लोग जी लेते हैं कैसे ज़िन्दगी

होश अपने तो ठिकाने आ गए

 .

ढूँढने निकले थे हम तो इक ख़ुशी

हाथ में ग़म के ख़जाने आ गए

 .

हमने रोए जिनके आँसू उम्र भर

वो भी हम पर मुस्कुराने आ गए

 .

इक पुराने ग़म से हम निकले ही थे

कुछ नए ग़म आज़माने आ गए

.

( राजेश रेड्डी )

.

આ શ્વાસ અટકાવી જુઓ ભડકો થશે

આભાસ દફનાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

જે આપણા ઘરમાં વસે છે પુષ્પતા

સુવાસ સરખાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

છાયા બની જે રાત ને શોધે સતત

એ સાંજ પલ્ટાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

આ કાળનો તણખો લઈ ઘૂમે પવન

અંગાર બુઝાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

દરિયો ઓલવો એ આગ પણ

કો આંખ છલકાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

( ભગીરથ બ્રહ્મભટ્ટ )

ज़िन्दगी इंतजार जैसी है

दूर तक रहगुजार जैसी है

 .

चंद बेचेहरा आहटों के सिवा

सारी बस्ती मज़ार जैसी है

 .

रास्ते चल रहे हैं सदियों से

कोई मंजिल गुबार जैसी है

 .

कोई तन्हाई अब नहीं तन्हा

हर खामोशी पुकार जैसी है

 .

ज़िन्दगी रोज़ का हिसाब किताब

कीमती शै उधार जैसी है

 .

( निदा फाजली )

[ शै = वस्तु ]