.

વાજિંત્ર છે, એ મારા હૃદયની પખાજ છે,

આ પ્રેમ એવું દર્દ છે જે લાઈલાજ છે.

 .

શું ચાંદનીને યાદ આવ્યો હું પરોઢિયે,

વ્હેલી સવારે દ્વાર પર શેનો અવાજ છે.

 .

એમાં તો વ્યક્ત છે મારા તરફનો પ્રેમ,

તારી દીધેલી શાલ એ તારો મિજાજ છે.

 .

પરવરદિગારે એના ઉપર સહી કરી દીધી,

મારી ગઝલ એ પાંચ વખતની નમાજ છે.

 .

મારા હૃદયમાં તારો દરજ્જો વધી ગયો,

તું પણ ખુદાની જેમ શું બંદાનવાજ છે.

 .

(એસ. એસ. રાહી )

.

ઝાંખુ ઝાંખુ ઝળહળ થઈએ,

સાચી ખોટી અટકળ થઈએ.

.

ચોરી ચૂપકીથી પણ વાંચે,

કોઈ સુગંધી કાગળ થઈએ.

 .

સ્પર્શ કોઈનો દસ્તક દેશે,

દરવાજો યા સાંકળ થઈએ.

 .

મોતી સમજી દોડશે કોઈ,

ફૂલની ઉપર ઝાકળ થઈએ.

 .

છેક સમીપે પહોંચી શકીએ,

એમની આંખનું કાજળ થઈએ.

 .

યાદ કવિતા આવશે કોઈ,

શબ્દોરૂપે અંજળ થઈએ.

 .

અડધા અડધા થાય છે ‘હમદમ’,

બે જ ઘડી જો વિહવળ થઈએ.

 .

( તુરાબ ‘હમદમ’ )

.

કાન્તના પ્રેમની વિભાવના

કલાપીનો પ્રણય-ત્રિકોણ

રોમિયો અને જુલિયેટ

કે ઑથેલો અને ડેસ્ડેમોના

-આ બધાંના પ્રેમની

નિષ્ફળતાની વાત

જેમને કરવી હોય તે કર્યા કરે

પણ પ્રેમીઓની આંખનાં પતંગિયાં

એને કારણે નથી ઊડતાં

એવું ઓછું બને છે ?

 .

દેવદાસ, પારુ અને ચંદ્રમુખીની વાતથી

કદાચ થોડીકવાર હતાશ થઈ જવાય

પણ આવું બધું સાંભળી

કોઈ પ્રેમ કરવાનું માંડી વાળતું નથી.

 .

છરી અને ઘાને

કાયમનો સંબંધ છે

એટલા માટે

કોઈએ મારે શરીર નથી જોઈતું

એવું કહ્યું નથી.

અને શરીરમાં તો હોય છે

ધબકતું હૃદય-

આ હૃદય

માત્ર આપણે માટે નહીં

બીજા કોઈને માટે ધબકતું હોય છે.

પ્રેમ કર્યા વિના ચેન પડતું નથી

અને પ્રેમની બેચેનીની

તો કોઈ જુદી જ વાત છે.

 .

( સુરેશ દલાલ )

.

સમી સાંજે, ઝૂકી આંખે, બગીચે બાંકડે બેસી અને એકાંત પી જાવું… તને મોડેથી સમજાશે,

સમયસર ચાલવા જાવું, ઉદાસી ઢાંકવા જાવું અને ટોળે ભળી જાવું… તને મોડેથી સમજાશે.

 .

અજાણી આ સફર વચ્ચે, અરીસાના નગર વચ્ચે, ન ગમતી સૌ નજર વચ્ચે અને આઠે પ્રહર વચ્ચે,

મળીને જાતને સામે, જરા અમથું હસી લઈને, ખુદીને છેતરી જાવું… તને મોડેથી સમજાશે

 .

ઘણાં વરસો પછી એવું બને, ગમતી ગલીમાંથી સહજ રીતે નીકળવાનું બને ધબકાર જૂના લઈ,

પછી મનગમતો ત્યાંથી સાદ આવે, યાદનો વરસાદ આવે પણ, ફરી જાવું… તને મોડેથી સમજાશે.

 .

લઈ તિરાડ ચહેરા પર, ધ્રુજારી હાથમાં લઈને, સમયના ફૂલની ખુશ્બૂ સતત આ શ્વાસમાં લઈને,

સફેદી થઈ, અરીસે જઈ, ધરીને મૌન હોઠો પર, નજરથી કરગરી જાવું… તને મોડેથી સમજાશે.

 .

( જિગર જોષી ‘પ્રેમ’ )

.

કોઈ પોતામાં ઊતર્યો ઊંડે, કોઈ આ દેહ બહાર થૈ ચાલ્યો,

કોઈ બિંદુ બની ગયો ભીતર, કોઈ અઢળક અપાર થૈ ચાલ્યો.

 .

કોઈમાં શબ્દ બ્રહ્મ થૈ ખૂલ્યો, કોઈ શબ્દોની પાર થૈ ચાલ્યો,

સાવ ખાલી થઈ ગયો કોઈ, ને કોઈ બેસૂમાર થૈ ચાલ્યો.

 .

કોઈ આનંદમય થયો હરપળ ને કોઈ અશ્રુધાર થૈ ચાલ્યો,

કોઈ બેઠો બધુંય ભૂલીને, કોઈ સ્મરણોની હાર થૈ ચાલ્યો.

 .

આ પશુ, પંખી, માનવી, પુષ્પો કોઈને તીર્થ સમ બધું લાગ્યું,

કોઈ પોતે જ પરમ પાવનનું આગવું તીર્થદ્વાર થૈ ચાલ્યો.

.

કોઈ સાધુ ને કોઈ સંસારી ભક્ત કોઈ અને કોઈ યોગી,

એકના ભાગ બધાએ પાડ્યા, એય એકે હજાર થૈ ચાલ્યો.

 .

( રાજેશ વ્યાસ ‘મિસ્કીન’ )

.

અગમનો અર્થ સમજાતાં ઘણીયે વાર લાગે છે.

પરમનું પોત પરખાતાં ઘણીયે વાર લાગે છે.

 .

નરી આંખે બધાયે અક્ષરો ના ઊકલે બંધુ

વણલખી વાત વંચાતા ઘણીયે વાર લાગે છે.

 .

અચાનક આંગણામાં સાત રંગો સામટા આવે

છતાં નખશિખ રંગાતા ઘણીયે વાર લાગે છે.

 .

તિરાડો પાડશે તરત જ તમારાં વેણની ઠોકર,

પછી સંબંધ સંધાતાં ઘણીયે વાર લાગે છે.

.

ખબર છે જૂજવે રૂપે તત્વ તો એક છે તો પણ,

ધજાના ભેદ ભૂંસાતાં ઘણીયે વાર લાગે છે.

.

ઉતાવળ ના કરો ખોટી જરાયે દાદ દેવામાં

ગઝલનો તાગ લેવાતાં ઘણીયે વાર લાગે છે.

 .

( નીતિન વડગામા )

.

દિવસ ઉથલાવતાં રહેવું, ખરેખર ખૂબ અઘરું છે,

ને રાતો વાંચતા રહેવું, ખરેખર ખૂબ અઘરું છે.

 .

ઉપરથી લાગતું સ્હેલું ! ખરેખર ખૂબ અઘરું છે,

ભીતરથી જાગતાં રહેવું, ખરેખર ખૂબ અઘરું છે.

 .

કોઈ માગે ને આપો કંઈ એ જુદી વાત છે, કિન્તુ

પ્રથમથી આપતા રહેવું, ખરેખર ખૂબ અઘરું છે.

 .

સમય ધક્કા લગાવે, પૂર્વગ્રહ પગ ખેંચતા કાયમ

લગોલગ ચાલતા રહેવું, ખરેખર ખૂબ અઘરું છે.

 .

નિરંતર ચાલવાની ટેવ છે શ્વાસોને, સારું છે !

નહીં તો જીવતા રહેવું ! ખરેખર ખૂબ અઘરું છે.

 .

( ડો. મનોજ એલ. જોશી ‘મન’ )

.

હરકદમ પર અવનવા રૂપે સતત પડકાર સાધુ,

માત્ર દ્રઢ સંકલ્પ ઉપારી ગયો છે પાર સાધુ.

 .

ક્યાંય કિનારો નથી સરખી બધે મઝધાર સાધુ,

હોય છે કેવળ સ્મરણનો એકલો આધાર સાધુ.

 .

કલ્પનામાં-માન્યતામાં ક્યાંક શ્રદ્ધામાં ઊભેલો,

આપણા જેવો જ કાયમ આપણો કિરતાર સાધુ.

 .

કોઈની પાસે જરા બેઠા ને આપોઆપ પ્રગટ્યું,

કોઈએ આમ જ કર્યો છે દૂર આ અંધાર સાધુ.

 .

એકસરખા રંગ સઘળા, એકસરખી છે રમત સૌ,

એકસરખું છે ધબકતું કોઈ અંદર બહાર સાધુ.

 .

આટલું કેવળ સમજવામાં પૂરી થઈ જિંદગી આ

હોય તરસ્યો એ જ વરસી જાય અનરાધાર સાધુ.

 .

( રાજેશ વ્યાસ “મિસ્કીન” )

.

ધૂપ… ધૂમ્ર.. ધ્વનિએ… બળી રહ્યું લૂ-નું નગર;

સ્વપ્નવત થઈ ગયું એ ધૂળનું જૂનું નગર.

 .

આ ઉત્તુંગ પથ્થરી હુજુમમાં ક્યાં શોધવું;

ભાવથી ભર્યું ભર્યું કુમાશથી કૂણું નગર ?

 .

એક વ્યક્તિનો અભાવ વિસ્તર્યો છે ચોતરફ;

આ અસહ્ય ભીડમાંય એકલું, સૂનું નગર !

 .

ક્યાંક કોઈ અધબળ્યું બીડીનું ઠૂંઠૂં ફેંકતું;

ભડભડી ઊઠે તરત કપાસનું, રૂનું નગર !

 .

આંખમાં નહોર તીણા મૌનથી ઊઠે ડણક;

છદ્મ રંગરૂપમય કળા ધરે ઝૂ-નું નગર.

 .

પી શકે ન પ્યાસ કે ગળી શકે ન ભૂખ જે;

ઝાંઝવે વરાળતું કંઈ કાંટ્યનું તીણું નગર.

 .

ક્યાં મળે છે ઠામ ઠેકાણું હયાતીના સગડ;

આમ તો હરેક શખ્સમાં વસે ‘હું’-નું નગર !

 .

( કિસન સોસા )