(૧)

સ્પર્શ,

અણુએ અણુમાં વ્યાપી જતી,

પૂરા પામી જવાની

પ્રવાહી ઘટનાનું નામ સ્પર્શ !

એકત્વની આરાધનાનું પ્રથમચરણ

અને પૂર્ણ અદ્વૈતનું મૌન શિખર

એ જ સ્પર્શ.

પૂર્ણ સ્પંદને નિ:સ્પંદીત ચેતના

એ જ સ્પર્શ પ્રકાશ !

 .

તું જ્ઞાન, અંધકાર અમે !

 .

(૨)

ક્ષણ,

સમયનું પરમસત્ય

એ જ ક્ષણ.

‘હતું’ અને ‘હશે’ની વચ્ચે

‘હોવું’ની વાસ્તવિકતા

એ જ સત્યક્ષણ.

અખિલાઈએ ક્ષણની ઓળખ,

ક્ષણનું અનુસંધાન અને

ક્ષણનો આનંદ

એ જ ક્ષણ સાક્ષાત્કાર !

 .

તું અનંત, અંત અમે !

 .

( ડો. ભરતભાઈ મિસ્ત્રી )

આટઆટલી પ્રાર્થના કરું છું, હવે તો તારે પીગળવું જોઈએ, મારી મા ! હું સતત તારી સાથે ચૈતન્યની ભૂમિકા પર જીવું છું. તારી સાથે હસું છું, રડું છું. તને કાકલૂદી કરું છું. તારી સાથે લાડ કરું છું. મારી પહાડ જેવી ભૂલને કબૂલું છું અને છતાંય તું ન પીગળે એ હું માની ન શકું. મા જો પોતાના સંતાનને વહાલ નહીં આપે તો કોણ આપશે ? મારે તારા ખોળામાં રમવું છે. તારા પાલવ પાછળ છુપાઈ જવું છે. તું મારી મા છે. મારા ચહેરાને તારી ચૂમીથી સભર સભર કરી દે. હું તારા વ્હાલનો ભૂખ્યો છું. મારી કોઈ ભૂલચૂક હોય તો તું કાયમને માટે મને માફ કરી દે. મારી આસપાસના જે કોઈ સંબંધો હોય એને સુખનો અનુભવ આપ. એને આપ તારા હોવાપણાની પ્રતીતિ અને ઊંડી અનુભૂતિ. માતાથી મોટો કોઈ વિશ્રામ નથી બાળક માટે. બાળકના આનંદનો મહિમા જેટલો માતાને હોય છે એટલો કોઈને હોતો નથી. તું મારી માતા છે, તું અમારી વિધાતા છે.

 * * *

હવે તો હું મારાથી થાક્યો છું એના કરતાં તારાથી વધુ થાક્યો છું. તું કાંઈ સાંભળતો જ નથી.સમજ નથી પડતી કે તારી સાથે વાત કરું છું કે દીવાલ જોડે ? માણસને સાંકેતિક રૂપે પણ પ્રતિભાવ તો મળવો જોઈએ ને ! હું સતત તારું સ્મરણ કરૂં તો ક્યાંક ને ક્યાંક તારે દેખાવું જોઈએ. હું સંતપ્ત હોઉં તો તું શીતળ લહેરખી થઈને આવી શકે. હું બારી ખોલું ત્યારે ચિક્કાર ધુમ્મસ હોય અને તને સૂર્યકિરણ થઈને પ્રવેશવાની ઝંખના કેમ ન જાગે ? તારે આવવું હોય તો રસ્તા અનેક છે. પણ, આવવું હોય તો ને ! ન આવવું હોય તો ન આવતો – જિંદગી તેં જ આપી છે – તો તારા વિના અમે જીવી જઈશું. જિંદગીને ચાહીશું અને અમે વફાદાર રહીને તમારો દ્રોહ નહીં કરીએ.

 .

( સુરેશ દલાલ )

(૧)

મૃત્યુ,

અમૃત સરોવરમાં ઝબકોળાઈ

નવા નક્કોર થવાની ઘટના

એ જ મૃત્યુ !

જન્મ જન્માંતરના

અવિરત પ્રવાહે

ઓળખ બદલવાની વિરામ ક્ષણ

એ જ મૃત્યુ.

જિંદગીનું એકમેવ નિશ્ચિત

સનાતન સત્ય

એ જ મૃત્યુ.

 .

તું અમૃત, અનિત્ય અમે !

 .

(૨)

શબ્દ,

જાણભેદુની હાથવગી,

હૈયાવગી ઓળખ એ જ શબ્દ.

ઊર્મિઓના ઉત્સવનું સાવ સહજ,

સરળ આંગણું એ જ શબ્દ.

કરણીની એરણ ઉપર શબ્દ ઘડાય

એ જ શબ્દોત્સવ !

શબ્દ ચેતનાના ચમકારે

જાતને ઓળખી જવાની

‘પાનબાઈ’ રમતનું નામ

શબ્દબ્રહ્મ સાક્ષાત્કાર !

 .

તું અર્થ, અક્ષર અમે !

 .

( ડો. ભરતભાઈ મિસ્ત્રી )

(૧)

મૌન,

અ-મનના અફાટ વિસ્તારે સ્થિર

ચૈતન્યદીપ એ જ મૌન !

પ્રકૃતિના પ્રવાહે આયાસ

વિહીન તરણ

એ જ મૌન.

અનંત સાથે એકાકાર થઈ ગયેલ

અસ્તિત્વનો અનાહત નાદ

એ જ મૌન.

પૂર્ણ પ્રફુલ્લિત શબ્દ પુષ્પનો

નયનરમ્ય, સુગંધીત ગુચ્છ

એ જ મૌન !

 .

તું કીર્તન, કરતાલ અમે !

 .

(૨)

સંસ્કાર,

અનુભવની એરણ અને સમજણના

હથોડે ઘડાયેલ ઘાટના સમગ્ર સૌંદર્યની

ઓળખનું નામ સંસ્કાર.

અંદર જે પડેલું છે તેનો ઉજ્જ્વલ ઉઘાડ

એ જ સંસ્કાર.

કેળવણીની ખેડ, પુરુષાર્થનું પાણી,

સાતત્યના સલીલે અને પ્રેમની માવજતે

અંદરનું સત્વ પાક રૂપે લહેરાય

એ જ સંસ્કાર !

 .

તું વૈભવ, વસ્ત્ર અમે !

 .

( ડો. ભરતભાઈ મિસ્ત્રી )