કોઈ નથી-ના આ બંધ ઓરડામાં

આંટા મારતી

મારી એકલતાના કાનમાં

તમે ‘હું છું ને’ એટલું જ બોલ્યાં હોત

તો હું જીવી ગયો હોત,

મરણના મારગે આ ચરણ ઉપડ્યા ત્યારે

તમે માત્ર ‘ઊભા રહો’ એટલું જ કહ્યું હોત

તો હું જીવી ગયો હોત;

મુખ પર ઢંકાયેલી

મૃત્યુની ચાદરને સહેજ આઘી કરીને

તમે માત્ર ‘કેમ છો?’ એટલું જ પૂછ્યું હોત

તો હું જીવી ગયો હોત

આમ તો કદાચ

મરવા કરતાં જીવવાનું જ સહેલું હતું

પણ…તે મારા હાથમાં નહોતું !

 .

( જયંત પાઠક )

.

આ શ્વાસ અટકાવી જુઓ ભડકો થશે

આભાસ દફનાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

જે આપણા ઘરમાં વસે છે પુષ્પતા

સુવાસ સરખાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

છાયા બની જે રાત ને શોધે સતત

એ સાંજ પલ્ટાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

આ કાળનો તણખો લઈ ઘૂમે પવન

અંગાર બુઝાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

દરિયો ઓલવો એ આગ પણ

કો આંખ છલકાવી જુઓ ભડકો થશે

 .

( ભગીરથ બ્રહ્મભટ્ટ )

.

મારાથી તારા વગર રહેવાતું નથી. સમાવી લે મને તારામાં. તારા વિશાળ વક્ષસ્થળમાં હું મારું માથું મૂકું અને તારો હાથ મારા માથે ફરતો હોયને એક મધુર શાંતિ અંગે અંગમાં વ્યાપી જાય. હું ચિરનિંદ્રામાં પોઢી જાઉં. જ્યારે ઉષાના રંગો ફેલાયેલા હોય ત્યારે હું પડી રહું અને તું નિ:શબ્દ થઈ તારી આંખોમાંથી મારી ઉપર અમી છાંટણાં કરતો હોય અને હું આંખો બંધ રાખી તારા અમી છાંટણાંનું અમૃત પીતી જાઉં. આ બધી ઈચ્છાઓ મને થાય છે કારણ કે હું તને ખુબ ખુબ પ્રેમ કરું છું અને ખરેખર આંખો બંધ રાખીને હું પથારીમાં પડી છું. આંખો ખોલતાં ડર લાગે છે કે જો હું આંખો ખોલીશ તો જે નિકટતા આંખો બંધ રાખીને અનુભવું છું તે ખુલ્લી આંખે દૂર નહિ થઈ જાય ને ?

.

.

હું તને ખૂબ જ પ્રેમ કરું છું અને એ પ્રેમનું ગીત ગાતાં ગાતાં ક્યારેક પંખી બનીને ગગનમાં મુક્તવિહાર કરવા લાગું છું, તો ક્યારેક હવાના રેલાતા સૂર સાથે મારા તાલ મેળવવા પ્રયત્ન કરું છું. ક્યારેક પગમાં ઘૂંઘરું બાંધી એક લય પર અટલ રહી, તારામાં એકરૂપ થવાનો પ્રયત્ન કરું છું. તો ક્યારેક ચાતક બની તારા વરસવાની રાહ જો ઉં છું. તો ક્યારેક મોર બની થનગનાટ કરું છું. મારું મન મારા કહ્યામાં નથી અને મારું હૃદય તને અને ફક્ત તને જ ઝંખે છે. ચાલને આપણે હાથ પરોવી સમુદ્રની આ મીઠી મીઠી લહરો ઉપર આપણાં નામ કોતરીએ. આવીશ ને ?

.

.

આ રંગબેરંગી દુનિયા અને રંગબેરંગી ઉત્સવ. ચારે તરફ ઉત્સવ-પર્વ. ચાલને આજે આપણે પણ આપણા મિલનનો ઉત્સવ ઉજવીએ. પણ એમાં આપણે બે અને ફક્ત આપણે બે જ રહીશું. તું મારી સામે બેઠો હશે અને હું મારા પગમાં ઘૂંઘરું બાંધી નૃત્ય કરીશ અને તું તારા નયનોની સુરાહીમાં મને ભર્યા કરજે. રાત્રે શીતળ ચાંદનીનાં પ્રકાશમાં આપણે બંને બારીએ ઉભાં રહીશું અને એકબીજાને આપણા મિલનની વધામણી આપશું ત્યાં અચાનક એક તારો ખરશે અને આપણે ઈચ્છા ધારણ કરીશું. આપણા પ્રથમ મિલનનો આ ઉત્સવ દરેક દિન, દરેક પળને ઉત્સવ બની રહેશે.

 .

( પલ્લવી શાહ )

.

હું તને અયદિલ મનાવું ક્યાં સુધી

આંખમાં દરિયો છુપાવું ક્યાં સુધી

 .

તેં જ મારા થઈ દીધો મુજને દગો

શ્વાસ મારા હું ટકાવું ક્યાં સુધી

 .

એક બે ફરિયાદ હો તો ઠીક છે

સાગરે મોજાં ગણાવું ક્યાં સુધી

 .

યાદનાં પંખી સતત ફોલ્યાં કરે

ચીસ મારી હું સુણાવું ક્યાં સુધી

 .

મોતનું ઓઢી કફન બોલ્યાં ‘શબાબ’

શબ્દની મહેફિલ સજાવું ક્યાં સુધી

.

( શબાબ )

.

હું સાવ અજાણ્યો યાત્રી !

ક્યાંથી આવ્યો, ક્યાં હું ચાલ્યો, નહીં ખબર કે ખાત્રી

 .

સદી સદીના જોજન જોજન

મારું છે શું અહીં પ્રયોજન ?

પ્રશ્ન થઈને દિવસ ઊગે ને ઢળે આંખમાં રાત્રિ

 .

એક જ રટણા : એક જ ઘેલું

કહો મને હું કેમ ઉકેલું ?

હું તો મારી લઈ કુંડળી શોધી રહું વિધાત્રી

.

તરણાં ને સૂરજનાં કિરણ

બન્ને વચ્ચે રમે સમીકરણ

આ રંગમંચ પર મારું હોવું કેવળ શું એકપાત્રી ?

.

( સુરેશ દલાલ )

.

નથી જેને સમજવું એને સમજાવીને શું કરશો ?

તમે જડભરત પથ્થરને પીગળાવીને શું કરશો ?

.

ઘડીભરની આ સંગત છે, સમય સાથે સરી જાશે,

પછી આંસુ બનીને આંખમાં આવીને શું કરશો ?

 .

ગતિમય જિંદગી તો રાહ પોતાનો કરી લેશે,

તમે વહેતા ઝરણને માત્ર અટકાવીને શું કરશો ?

 .

તમે સાથે ન આવો તો કશો આનંદ ક્યાં મળશે ?

તમે મારી સફરનો રાહ બતલાવીને શું કરશો ?

 .

ગજું ક્યાં છે તમારું ‘રાઝ’ કે સ્વાગત કરો એનું,

જવા દો, આ દશામાં એને બોલાવીને શું કરશો ?

.

( ‘રાઝ’ નવસારવી )

.

માલા જપૂં ન કર જપૂં

જિહ્વા જપૂં ન નામ

સુમિરન મેરા હરિ કરૈ

મૈં પાયા બિસરામ..”

-દાદુ દયાળ

 .

દો પાટન કે બીચ પડું ત્યાં સુમિરન મેરા હરિ કરૈ

ભીંસાયેલાં અંગ ધરું ત્યાં સુમિરન મેરા હરિ કરૈ

 .

સાંજ-સબેરે ઔર કછુ ના સુઝે મેરી અંખિયોં કો

ધોધમાર સે રડું રડું ત્યાં સુમિરન મેરા હરિ કરૈ

 .

છતિયનમાં અંગારા ભડકે એવા મારા ભાગ લિખ્યા

પેની લગ જબ ઝુલસ પડું ત્યાં સુમિરન મેરા હરિ કરૈ

 .

નસનસમાં કાંઈ ઊમડ-ગરજ કે સમદર શોર મચાવે હૈ

ઔર હું તળિયે સાવ સરું ત્યાં સુમિરન મેરા હરિ કરૈ

 .

ભેજ્યો એવાં ફૂલ કે જેમાં હોય મહેકના રેલા જી

તાકિ જેવો શ્વાસ ભરું ત્યાં સુમિરન મેરા હરિ કરૈ

 .

( ફારુક શાહ )

.

સુખની સાથે દુ:ખ તો જાણે હોવાનું તે હોવાનું છે

પોતાના પાલવથી આંસુ લ્હોવાનું તે લ્હોવાનું છે

 .

શ્રદ્ધાથી મણકા ફેરવતાં થાકી ગઈ છે આંગળીઓ તે

ખાલી ફરતા છટકામાં મન ખોવાનું તે ખોવાનું છે

 .

ડાઘો હોય ગુલાબી, રાતો કે જાંબુડિયા જલસા જેવો

પોતાનું પ્હેરણ તો ખુદને ધોવાનું તે ધોવાનું છે

 .

સાવ જ ખાલી ઘર ભરવા અનરાધારે આવે છે એ પણ

ખાલી કેમ કરી કરવું એ જોવાનું તે જોવાનું છે

 .

દરિયામાં રમતી માછલીયું જેવા સૌને લાગે છે પણ

મ્હેતાને માછલીયું જેવું રોવાનું તે રોવાનું છે

 .

( મધુમતી મહેતા )

.

ટક-ટકા-ટકટક સતત અવરોધ બનતું જાય છે

કોક મારામાં જ લક્કડખોદ બનતું જાય છે

 .

કોઈ નાજુક લય-નીતરતી ઊર્ધ્વ-મુદ્રાઓ ત્યજી

શાંત જલ-સિકરો મટીને ધોધ બનતું જાય છે

 .

કોઈ રગ-રગમાં જટાયુ જેમ તરફડતું રહે

કોઈ નસ-નસમાં સીતાની શોધ બનતું જાય છે

 .

હું નચિકેતા નથી, અર્જુન કે આનંદ પણ

કોઈ અનહદ પારનો કાં બોધ બનતું જાય છે

 .

કોઈ રમતું કંકુમાં ને કોઈ ઢળતું સ્યાહીમાં

કોઈ અવસર, કોઈ મૃત્યુ-નોંધ બનતું જાય છે

 .

( સુરેન્દ્ર કડિયા )

.

બ્હાર કાળા પાટિયે લખ્યું સ તે હાચુ ?

તમે જાતે લખ્યું સ ક…

કોક પાહે લખાયુ સ

તમે લખ્યું વોય તો મું પાસો જૈન વાંચું

લખ્યું સ તે છપ્પનભોગ તમે ખાવાના !

ભૂખબહુ લાગી સ ક

શોખ સ બતાવાના ?

મન એમ થાય સ ક

ભગવોન થઈને ય આટલા જો ભૂખ્યા હોય

તો અમે – તો સોકરાં તમારોં

અન એક વાત કઉં ?

દર્શન કરવાને કાજ મું તો આયો નથી

નિહાળે બોલાવે એવી પ્રાર્થનાઓ લાયો નથી

આ તો ખાવાનું જોવાને બહાને તમને મેં જોયા સ

આમ જુઓ તો મારા બાપા જેવા લાગો સો

તમે તો ભગવોન… ખાઓ સો પકવોન

મારા બાપા તીસ છાપ યેવલા બીડી પીવે

બીડીના ધુમાડાથી પેટ ભરે, હાફે ને

મોટી મોટી ઉધરસ વચ્ચે થોડું થોડું જીવે

પેટનો અગ્નિ બુઝાવવા મોઢામાં અગ્નિ મૂકે

હાંભળ્યું સ અમ્બેરિકા દેશ બહુ સુખી સ

તો ઈયોના ભગવોન ચ્ય્મ છપ્પનભોગ ખાતા નથી

ને તમે રોજ રોજ ખાવ તો ચ્યમ ધરાતા નથી

ખાઓ ઈનો વાંધો નહીં

પણ

પાટિયામાં લખી લખી જાહેરાત કરો સો

હું કરવાને ગરીબોના નિસાસાઓ ભરો સો

છોંનામોંના ખાતા હો તો !

કોક જુએ ઈ રીત જો એની હામે ખાઈએ

બીજું બધું ઠીક પણ ખાઉધરા કહેવાઈએ

ને કોઈ પછી આપણને જમવા બોલાવે નહીં

ન ઉપરથી બધાંની નજર હારી હોય નહીં

કો’કની ભૂંડી નજર લાગે તો હું કરીએ ?

માવડી એટલે જ કે સ ક છાનુંમાનું ખાઈએ

પેલા મંગળવારે મન ભૂખ બહુ લાગી’તી

માવડી પાહે ખાવા હારુ કોઈ વસ્તુ માગી’તી

માવડીએ જાદુ કર્યો… એવો તો જાદુ કર્યો

એક નવી વારતા

લાંબી લાંબી વારતા

ધીમે ધીમે કહેતી જાય… ભૂખ ઓછી થતી જાય

વચ્ચે વચ્ચે પવાલું ભરીને પાણી પિવડાવે

ચાર ગ્લાસ પાણી પીતાં એવી સરસ ઊંઘ આવે

માડી પાસી યાદ આવી

લ્યો આંખો જરા લૂછી લઉ

ખોટું ન લાગે તો બોલો

વાત એક પૂછી લઉં !

આ તમે બધું ખાવાના કે થોડું બાકી રાખશો ?

ખાધા પછી મઝા પડે એવી વસ્તુ ચાખશો ?

ખાવાનું પચી જ જાય એવી જડીબુટ્ટી લાયો સું

બીજું તો શું ? ખિસ્સામાં હું જીરાગોળી લાયો સુ

છપ્પન છપ્પન ભોગ ખાઈ જીરાગોળી  ખાઈ લેજો

બહુ તકલીફ થાય તો નદીએ જઈને ન્હાઈ લેજો

આખરી વિનંતી મારી આટલી જો સાંભળો

દેખતાં બધાંના હવે કોઈ દિ’ ખાતા નહીં

માવડીની વાત માનવામાં તમારું શું જાય ?

કોઈની નજર લાગે તો ખાધેલુંય ટકે નહીં

અને તમે જો માંદા પડો તો અમારું શું થાય ?

ને કોક દિ’ય

મંદિરેથી થાકો તો સંદેશો કેવડાવજો

છાશ-રોટલોજો ખાવાં વોય તો

ગોમને છેવાડે મારું ઘર સ તે આવજો

સાથે બેસી માવડીના હાથે ખૂબ ખૂબ ખાશું

પણ ભૂલ્યા વિના મારા માટે જીરાગોળી લાવજો.

 .

( મુકેશ જોષી )