વાડાની દીવાલની
બન્ને બાજુ,
ભર ઉનાળે
જમરૂખી અને ટગરીની છાયા
તૂટેલી સાઈકલને,
પડેલા ભંગારને,
મને
ટાઢક આપે.

બાળપણમાં
કાણાંવાળી જર્જરિત ચાદર
ઓઢતો
એવું ઘણી વાર
છાયા નીચે લાગે.

અગાશીમાં જાઉં ત્યારે
જમરૂખીનાં પાન
માથે, શરીરે અડે…
ને યાદ આવે
દાદીમાનો હાથ.

સફેદમાં સહેજ પીળો નાખ્યો હોય
એવાં જમરૂખીનાં ફૂલો
જોતાં
મોમાં ફુવારા છૂટે.

પતંગિયાં ને મધામખીને
ઊડાઊડ સાથે
મધ ચૂસતાં જોઈ થાય :
જમરૂખની મીઠાશ
લૂંટી લે છે કે શું ?

મને ભાવતા
ન કાચાં, ન પાકાં જમરૂખનાં
સપનાં
કાળી વરસાદી રાતે
જગાડી મૂકે.

ધીમે ધીમે મોટા થતા જમરૂખના
મીઠા ગરને
રોજ મનોમન
ચગળ્યા કરું
છાયા નીચે

ચાર દિવસના પ્રવાસ પછી
બપોરે આવી
જોઉં છું :
વાડામાં
કેવળ અજવાળું અજવાળું…

( જયદેવ શુક્લ )

નિહાળ્યું સ્વપ્ન રાતે, પ્રાત:કાળે અંત આવ્યો છે,
અધૂરી એક ઈચ્છાનો અકાળે અંત આવ્યો છે.

શિયાળું પ્હોરમાં ફૂલો ઉપર ઓસબિંદુની-
હતી ઝાકળ સમી ઘટના ઉનાળે અંત આવ્યો છે.

સતત આરંભથી છેવટ સુધી આમ જ ઝઝૂમીને,
પ્રણયના એક કિસ્સાનો વચાળે અંત આવ્યો છે.

મહાભારતની એ ગાથા અને ગૌરવભર્યા પાત્રો,
બધાનો એક પાછળ એક હિમાળે અંત આવ્યો છે.

હટાવી લક્ષ્યથી દ્રષ્ટિ હવે અટવાય છે ‘નાદાન’,
પડ્યો છે કાફલો રસ્તે, ઉચાળે અંત આવ્યો છે.

( દિનેશ ડોંગરે ‘નાદાન’ )

શુષ્ક સરવરને મનાવી શું કરું ?
છે નર્યા મૃગજળ સજાવી શું કરું ?

મસ્તકે બીજો હિમાલય આવશે,
એક છે તેને હટાવી શું કરું ?

જે મળી ડાળી મને એવી મળી,
ફળ નથી લાગ્યા, નમાવી શું કરું ?

ફૂલ કાગળના નગરના હાટમાં,
ફૂલદાનીને વસાવી શું કરું ?

સાવ બહેરા કાન છે આ ભીડના,
તીર શબ્દોના ચલાવી શું કરું ?

જે પડે ગબડી હવાની ફૂંકથી,
મહેલ પત્તાંનો બનાવી શું કરું ?

આભ ક્યાં રૂમાલ રાખે છે હવે !
આંખને મારી રડાવી શું કરું ?

( આબિદ ભટ્ટ )

શોધજે અવશેષ મારા કેટલું ભાંગી પડ્યો છું,
આખરે વરસો પછી ખંડેરમાંથી હું જડ્યો છું.

છેક ઊંચે ઊડવા આકાશમાં ફાળો ભરી છે,
હું ધરા આલિંગવા આકાશ થૈ નીચે અડ્યો છું.

આથમી લેવાનું મારે એકલાએ તું મળી ના-
સૂર્ય જેવો સૂર્ય થૈને કેમ હું સાંજે રડ્યો છું ?

ફેંકી દીધેલો મને પથ્થર સમો સમજીને ત્યાં,
માર્ગમાં ઠેબે ચડેલો હું મને કયરે નડ્યો છું.

વિશ્વના સાર સિમાડા ખૂંદી વળવાને મળ્યા છે,
હું મને તો ગતજનમનો શબ્દ થૈને સાંપડ્યો છું.

( મનીષ પરમાર )

આવી ગયા છીએ ક્યાં એની ધ્રુજારી પણ છે,
પાછા જવાની માથે ઊભી ઉધારી પણ છે.

પાણી ઉપર હલેસાંના ડાઘ શું જુઓ છો ?
સામા પ્રવાહે સામે હોડી ઉતારી પણ છે.

વર્ષો પછીથી આજે આ યાદ કોણ આવ્યું ?
તન ઝળહળે છે, રોશન અંતર અટારી પણ છે.

મન તૃપ્તિઓથી ભરવા, મૂળમાંથી નષ્ટ કરવા,
ઈચ્છાઓ કેટલી મેં જોને ! વધારી પણ છે.

સીમાઓને સ્વીકારી, જઈએ અસીમમાં, ચલ !
સીમાઓ તારી પણ છે, સીમાઓ મારી પણ છે !

( શોભિત દેસાઈ )

ક્ષણોના ફેરવી મણકા સબૂરી રાખજો, બાપુ !
કશે મળશે જ એ શ્રદ્ધાય પૂરી રાખજો, બાપુ !

પ્રગટ કરજો અસલ જે હોય તે એની જ સામે હા,
મુરાદો કોઈ મનમાં ના ઢબૂરી રાખજો, બાપુ !

બધે દરબાર છે એનો ભરાયો દબદબા સાથે,
કશું ના ચિત્ત લઈ, એની હજૂરી રાખજો, બાપુ !

સમય-સંજોગ થાતાં જાન જોડાશે જ એની સંગ,
સ્મરણની શૃંખલા સાથે મધુરી રાખજો, બાપુ !

મજા લાંબી સફરની સાવ નોખી હોય છે ‘સુધીર’,
મિલનની વેળ વચ્ચે એમ દૂરી રાખજો, બાપુ !

( સુધીર પટેલ )

અચાનક આભ માથે આવી બેસે તો શું કરવું બોલ ?
અને આ જીવ પણ પાતાળ પેસે તો શું કરવું બોલ ?

સમંદર હોય કે નાની નદી, એ પાર કરશું પણ,
વહેતું પાણી જો બાઝે હલેસે તો શું કરવું બોલ ?

બરાબર બંધ રાખીને દરો-દીવાર બેઠા’તા
તિરાડેથી પવન પાગલ પ્રવેશે તો શું કરવું બોલ ?

પરિચય પામવા આવ્યા સ્વયંનો પણ ખબર વિના,
ભટકતા થૈ ગયા દર્પણના દેશે તો શું કરવું બોલ ?

સતત લીધા કર્યા અવતાર જો ઓળખ પડે ‘સુધીર’
મળે એ દર વખત નોખા જ વેશે તો શું કરવું બોલ ?

( સુધીર પટેલ )

રોજ રોજ જાત થોડી ખોલીએ ?
છેલ્લેરા શ્વાસ સુધી પડઘાતું જાય સતત બોલીએ તો એવું કંઈ બોલીએ.

રેસો ઉકેલિયોતો રેસાઓ જન્મ્યા ને જન્મ્યાં કંઈ ગાંઠ તણાં ગામ
આમ ગામ સઘળાં’યે રેસાથી બાંધેલા-ઝીણવટિયું જાણે કોઈ કામ
જાણતલ ભેરુ એક લાગ્યો છે હાથ કીધું આમ નહીં આમ કરી ખોલીએ…

અંધારું થાય તયેં દીવો મૂંઝાય નહીં; દીવો તો પરકમ્મા આખરી
દીધો છે રોગ એક હાથે આ બીજાને; કરશે એ એની રીતે ચાકરી
પરખંદુ જીવ તો પારખશે મેળે, વળી ! ઘડી ઘડી એને શું બોલીએ ?

( જિગર જોષી ‘પ્રેમ’)

વાત બદલીને ફરી એ વાત લાવો છો, તમે પણ…
માંડ કાપીએ દિવસ ત્યાં રાત લાવો છો, તમે પણ…

હું સજું શણગાર તો બોલો સજું પણ કેવી રીતે ?
જોઉં જ્યાં દર્પણ તો વચ્ચે જાત લાવો છો, તમે પણ…

રંગ કોઈ એક ઘૂંટી રંગવા ખુદને મથું છું,
ને ઉપરથી રંગ નૂતન સાત લાવો છો, તમે પણ…

છે દિવસ સહિયારો, પણ આ રાત છે સુવાંગ મારી;
ત્યાંય યાદોની પૂરી બારાત લાવો છો, તમે પણ…

આંખથી સોળે કળાએ દ્રશ્ય જોયું ન્હોતું ‘સુધીર’,
આંખ મીંચી એમાં નોખી ભાત લાવો છો, તમે પણ…

( સુધીર પટેલ )

તારે આમ જ લડી લેવાનું;
છાને-છૂપે ખૂણામાં જઈ એકલા એકલા રડી લેવાનું…
તારે આમ જ લડી લેવાનું…!

પૂછે કોઈ કેમ અલી આ આંખો કાં સૂઝેલી લાગે;
સપનાંઓની લત પડી છે આંખો એટલે ઘેલી લાગે
જરાક અમથું હસીને પાછું સરસ બહાનું ઘડી લેવાનું…!
તારે આમ જ લડી લેવાનું…!

દરવાજા તો દરવાજા આ બારી પણ પંચાત્યું કરશે;
ડૂસકું કોઈ લીક થયું તો હવાય તારી વાતું કરશે
બથ ભરે છે ચાર સહેલી-ભીંતોએ આભડી લેવાનું…!
તારે આમ જ લડી લેવાનું…!

( રાધિકા પટેલ )