Archives

અલગ છે-મયંક ઓઝા

સાંજનું ઢળવું અલગ છે,

જાતનું બળવું અલગ છે.

 

એ પ્રતીક્ષાની પળોમાં,

ખુદનું ઓગળવું અલગ છે.

 

ચોતરફ ભટક્યા પછીનું,

ઘર તરફ વળવું અલગ છે.

 

શ્વાસને ઉચ્છવાસ જેવું,

આપણું મળવું અલગ છે.

 

કોઈના આંસુ લૂછીને,

સહેજ ઝળહળવું અલગ છે.

 

( મયંક ઓઝા )

જી.એલ.એફ.-કિશોરસિંહ પરમાર

“ગુજરાત લિટરેચર ફેસ્ટિવલ” સારું કામ કરે છે. શિયાળાને સાહિત્યમય બનાવી દે છે. પણ મોટા ભાગની સંસ્થાઓમાં થતું હોય તેમ અહીં પણ થઈ રહ્યું છે. જેમ સગાવાદ હોય છે તેમ પરિચયવાદ અને ચમચાવાદ હોય છે. આ ફેસ્ટિવલમાં પણ યોગ્ય નામોના બદલે ઓળખીતા-પાળખીતાને બોલાવવાનો ચાલ છે.

 

દર વખતે છાપેલા કાટલા જેવા લોકો જ મંચ પર હોય છે. સાહિત્યના દરેક ક્ષેત્રમાંથી ખરેખર સાર્થક નામો શોધી આમંત્રણ આપીને બોલાવવાના બદલે જે લોકો એક અખબારના પૂર્વ તંત્રી, કેટલાક સ્વનામધન્ય કોલમિસ્ટ અને નવલકથાકાર અને સાહિત્યના સ્વઘોષિત ઝંડેદાર છે તેમને બોલાવાય છે. હદ તો ત્યારે થાય કે સચીન તેંડુલકરને અવગણીને બેટિંગ માટે બુમરાહને બેટિંગ પર બોલવા બોલાવાય છે. નવલકથામાં મહેશ યાજ્ઞિક, વાર્તામાં ડૉ. શરદ ઠાકર, જેવા સિદ્ધહસ્ત અને લોકો જેમને ખરેખર ચાહે છે તેમને બોલાવાતા નથી. આ બંને મહાનુભાવો તેમના ક્ષેત્રના અમિતાભ બચ્ચન છે. મહેશ યાજ્ઞિક સસ્પેન્સ તો શરદ ઠાકર પ્રેમના બાદશાહ છે. મહેશ યાજ્ઞિકની નવલકથા વાંચવા ચિત્રલેખા અને અભિયાન ખાસ ખરીદતા. શરદ ઠાકર ગુજરાત સમાચાર, સંદેશ અને ભાસ્કર જે જે છાપામાં ગયા તે છાપા બંધાવેલા. પણ હજુ તો પહેલી નવલકથા લખી હોય તેમને સ્ટેજ પર બોલાવાય છે. આવું જ ફિલ્મ રિવ્યૂમાં છે. ગુજરાતીમાં ફિલ્મ રિવ્યૂની આધુનિક શરૂઆત જયવંત પંડ્યાએ કરેલી. તેમના રિવ્યૂ વાંચીને અમે ફિલ્મ જોવા જતા. તેમની રસાળ શૈલીમાં ટૂંકમાં ફિલ્મ રિવ્યૂ વાંચવાની હંમેશા આતુરતા રહેતી. તેમના દ્વારા સંપાદિત “નવરંગ” કોઈ ફિલ્મ મેગેઝિનથી કમ નહોતું. ફિલ્મોમાં જયંત પીઠડિયાએ તો ગુરુદત્ત પર પી.એચ.ડી કરેલું છે પણ તેઓ પણ ઉપેક્ષાનો ભોગ બને છે. હિન્દીથી માંડીને ગુજરાતી ફિલ્મોનો રેકોર્ડ હરીશ રઘુવંશી પાસે જેટલો છે તેટલો કોઈની પાસે નથી. તેઓ તેમના પુત્રની તબિયતના લીધે ન આવી શકે તો વિડિયો કૉન્ફરન્સ સુલભ છે જ. મુંબઈના સુભાષ છેડા ન માત્ર ફિલ્મોના રેકોર્ડ સંગ્રહિત કરવામાં નામ ધરાવે છે પણ સાથે તેઓ કેટલીક વિસરાયેલી ક્લાસિક ફિલ્મોની ડીવીડી પણ બહાર પાડે છે. તેઓ પુસ્તકોનો પણ પ્રચારપ્રસાર કરે છે જેમ કે સાને ગુરુજીનું શ્યામનીબા (મૂળ – શ્યામચી આઈ). ઉત્તમ સાહિત્યની સાધના કરતા સાહિત્ય સાધના ટ્રસ્ટ સંભાળતા ભગીરથ દેસાઈ પણ આવું નામ છે પણ કદાચ તેમના પર આર.એસ.એસ.નું લેબલ તેમને નડતું હશે.

 

આર.જેમાં દેવકી અને ધ્વનિત સિવાય પણ લોકપ્રિય અને સારા નિવડેલા લોકો છે. દા.ત. અર્ચના. પણ એમનો કોઈને વિચાર નથી આવતો. વિજ્ઞાન અને હાસ્યમાં કિશોર અંધારિયા છે. તેમના તો વિજ્ઞાન લેખ પાઠ્ય પુસ્તકોમાં સમાવિષ્ટ થયા છે. વિજ્ઞાનને લોકો સુધી પહોંચાડનારામાં એક સુખ્યાત નામ ધનંજય રાવલનું પણ છે. તેમની કદર પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ કરી શકે પણ જી.એલ.એફ તેમને ન બોલાવે તેમાં ધનંજયભાઈને કંઈ ગુમાવવાનું નથી. પણ જી.એલ.એફનું માન એક દોરો ઘટે છે. અધ્યાત્મ આવે ત્યાં સ્વામી સચ્ચિદાનંદનું નામ આવે. તેમણે જે લખ્યું તે હિન્દુ પ્રજાની આંખ ઉઘાડી દેનારું છે. રાષ્ટ્રવાદી લેખક-સંપાદક-રાજનેતાના સુભગ સમન્વય જેમાં છે તેવા કિશોર મકવાણાને પણ યાદ કરાતા નથી. બાળ સાહિત્ય હોય કે ધર્મ સાહિત્ય, ભાવનગરના પ્રા. રક્ષાબેન દવે ઊંચું નામ છે પરંતુ તેમને કદાચ જી.એલ.એફ.ના આયોજકો ઓળખતા પણ નહિ હોય. બાળ સાહિત્યમાં આવાં બે નામો મધુકાન્ત પ્રજાપતિ અને મહેન્દ્ર ઝીંઝુવાડિયાના પણ છે. શૈલેષ સાગપરિયા તો પૉઝિટિવ વાતો ફેલાવીને સતત નેગેટિવ દુનિયામાં આશાની જ્યોત ટમટમતી રાખે છે. પરંતુ તેમની પણ અવગણના કરાય છે. લઘુનવલમાં યોગેશ પંડ્યા પણ સુખ્યાત નામ છે. તેઓ તો પાછા કવિ પણ છે. નીતિન ત્રિવેદી પણ માનવીય સંવેદનાસભર વાર્તા ક્ષેત્રે જાણીતું નામ છે. રહસ્ય વાર્તાઓમાં યશવંત મહેતા પછી હવે રાજ ભાસ્કરનું નામ ટોચ પર છે. તેમનાં અનેક પુસ્તકો પણ પ્રકાશિત થયા છે જેમ કે “લવ યુ દોસ્ત”. તેમજ  વિદેશી સાહિત્યમાં રંજના હરીશ પણ પ્રશંસિત નામ છે. તેમને બોલાવી જ શકાય. જો ફિલ્મ રિવ્યૂને સાહિત્ય કહી શકાય તો જ્યોતિષના પુસ્તકો-કોલમને શા માટે નહીં? તેમાં મહેશ રાવલ, પદ્મનાભ અગ્નિહોત્રી, બેજાન દારૂવાલા શા માટે ન સમાવેશ પામે? અને આ જ રીતે ડૉક્ટરો લખે તેને સાહિત્ય કહેવાય કે નહિ તે પણ એક ટોપિક હોય શકે. ડૉ. મુકુંદ મહેતાથી લઈને મુકુલ ચોકસી કેમ જી.એલ.એફ દ્વારા ઉપેક્ષિત છે? મુકુલ ચોકસી તો પાછા કવિય ખરા.  અને નવલકથાથી માંડીને સમસામયિક વિષયો પર દીર્ઘ ચિંતન પ્રસ્તુત કરનાર અનુભવશીલ દિનકર જોશીને તો ઘરે જઈને તેડું આપવું જોઈએ. સૌરભ શાહ અને વીરેન્દ્ર પારેખ પણ આવા જ સન્માનનીત લેખક છે. ફિલ્મોની વાત અને મિડ ડેની વાત આવે તો અરવિંદ શાહ (એ.ટી.) અને સલીલ દલાલને કેમ ભૂલાય?

 

સ્પોર્ટસ પર વખાય તેને સાહિત્ય કહેવાય? ચર્ચા તો થવી જોઈએ. અને તો તુષાર ત્રિવેદી, ભવેન કચ્છી, જગદીશ બિનિવાલે અને ચિંતન બુચ તેમાં અવ્વલ સ્થાન પામે. પ્રેરણાત્મક અને યુવાલક્ષી સાહિત્યમાં રાજુ અંધારિયા પણ જાણીતું નામ છે. (જસ્ટ મિનિટ)

 

બ્લોગરોની દુનિયામાં કાર્તિક મિસ્ત્રી, હિના પારેખ તો ફેસબુક સાહિત્યમાં અને ફેસબુક પર રોજ સાહિત્યકારોને યાદ કરતા રજની અગ્રાવતને બોલાવી શકાય.

 

અને સાહિત્ય સર્જકોની સાથો સાથ સાહિત્યનો પ્રચારપ્રસાર કરનારાની કદર શા માટે નહિ? મહેન્દ્ર મેઘાણી તો અમદાવાદ છે માટે બોલાવાય પણ ભાવનગરથી વિશેષરૂપે તેમના એવા જ કર્મઠ પુત્રો જયંત મેઘાણી (પ્રસાર) અને ગોપાલ મેઘાણી (લોકમિલાપ)ને ન બોલાવી શકાય?

 

(ઉપર લખેલાં નામો આ વખતે નથી. જો અગાઉ આવી ગયા હોય તો દરગુજર કરવા વિનંતી. આ તો એક ઉર્મી છે અને આનો હેતુ જી.એલ.એફ.ને હતોત્સાહ કરવાનો નહિ બલકે એનું સ્થાન વધુ ઊંચું કરવાનો છે.)

 

( કિશોરસિંહ પરમાર )

મા એટલે…(પંચવર્ષિય શ્રદ્ધાંજલિ)

Late Hansaben Parekh (23.08.1938 to 25.12.2012)

(१)

माँ

तुम्हारा यों जाना
घनी ठंडी छांह का चिलकती धूप में बदल जाना
यात्राएँ जो शुरु की थीं
कहाँ हुई अभी पूरी
कथाएं जो कह रही थीं रह गई सब अधूरी
अलग-अलग दिशाओं में अब हमारी यात्राएँ
थके पाँव मांगते तुम्हारी शुभकामनाएँ
हम तो लुटे राहगीर गठरी में शेष दाम
तुम्हारी शुभकामनाएँ हमारे सादर प्रणाम
यादों में भीगे हुए नेह भरे मीठे पल
रामायण के पन्नो में दबे हुए तुलसीदल
घट फूटा माटी का अंजुरी में गंगाजल
माँ तुम्हारा यों जाना.

( अज्ञात )

(२)

बहुत याद आती है…

मां
तुम्हारी बहुत याद आती है
जब
दोपहर को
आग उगलते
सूरज के सामने
आ जाता है
कोई
बादल का टुकडा

मां
तुम्हारी बहुत याद आती है
जब
गर्मी के मौसम के बाद
पहली बारिश के साथ
माटी की
सोंधी महक लिए
ठंडी हवा
तपते बदन को सहलाती है

मां
तुम्हारी बहुत याद आती है
जब
देखता हूं
चूजे के मुंह में
दाना डालते हुए
किसी चिडिया को
तब
बहुत याद आती है तुम्हारी…

मां
तुम्हारी बहुत याद आती है
जब
रात की तन्हाई में
कोई सदाबहार गीत
देने लगता है थपकियां
मुंदने लगती है आंखे.

( डो. अनिल कुमार जैन )

(३)

मां तो आखिर ठहरी मां

चार दीवार-ईक देहरी मां,
ईक उलझी हुई पहली मां.

सारे रिश्ते उस पर रखे,
क्या-क्या ढोए अकेली मां.

कटी-फटी अधूरी रेखाएं,
काली-सी हथेली मां.

सबसे सुंदर सबसे अच्छी,
सब कहते है मेरी मां.

वो जाने महफूज है कितनी,
घर की तो है प्रहरी मां.

पल में आंसू आ जाते है,
लेकिन बहुत है गहरी मां.

सिर्फ फैसले सुनती है,
महज ईक कचहरी मां.

चल अपने काम बहुत है,
मां तो आखिर ठहरी मां.

( डो. अनिल कुमार जैन )

તેઓ ક્યાંય જતા નથી…………

(23/08/1938 – 25/12/2012)

(23/08/1938 – 25/12/2012)

જેઓ પંચતત્વમાં લીન થયાં છે તે ક્યાંય ગયાં નથી,
તેઓ તો પડછાયાની જેમ અડીખમ તમારી સાથે જ છે.
તેઓ કાંઈ ધરતીમાં અદ્રશ્ય થયાં નથી,
તેઓ તો માટીની મહેક લઈ વનાંચલમાં વિસ્તરી ગયાં છે.
ને દુ:ખ-દર્દ સમેટી લઈ પ્રગાઢ તરુવરમાં વેરાઈ ગયાં છે.
તો તો કલકલતા ઝરણાંમાં ને ખળખળતી સરીતાઓમાં વહી ગયાં છે,
ને પ્રશાંત મહાસાગરમાં નિદ્રાધીન થઈ ગયાં છે.
જેને તમે મૃતાત્મા કહો છો તે ક્યાંય જતાં નથી,
ઘરમાં, ખેતરમાં કે અડાબીડ ભીડમાં તેઓ અત્ર, તત્ર, સર્વત્ર છે.
તેઓ તો આવનારી પેઢીઓમાં ને માતાના ધાવણમાં છે.
તેઓ તો મંદ સમીર રૂપે હળુહળુ થતા તરુવરમાં ઝૂમી રહ્યાં છે.
ને લીલાંછમ પર્ણોના મર્મર નાદમાં ગુંજી રહ્યાં છે.
તેઓ કાંઈ ધરતીમાં અદ્રશ્ય થયાં નથી,
તેઓ તો અગ્નિકુંડમાંથી દિવ્યજ્યોત સ્વરૂપે અવતરીને,
આપણે આંગણે તુલસીક્યારે ઝળહળે છે
જેને તમે મૃતાત્મા કહો છો તે ક્યાંય જતાં નથી,
તેઓ તો પંચતત્વ રૂપે આપણી આસપાસ જ રહે છે.
એમની સ્મૃતિગાથા સદા આપણી મનોભૂમિમાં જીવંત જ રહે છે.
એટલે જ તો તેઓ ક્યાંય જતાં નથી,
તેઓ તો પડછાયાની જેમ અડીખમ આપણી સાથે જ રહે છે.

( અજ્ઞાત કવિ, મૂળ અંગ્રેજી, મુક્તાનુવાદ : બકુલા ઘાસવાલા )

વિદાય વેળાએ (ભાગ-૧)

(23/08/1938 – 25/12/2012)

(23/08/1938 – 25/12/2012)

અને હવે સાંજ પડી.

ત્યારે સાધ્વી મિત્રાએ કહ્યું,

ધન્ય હો આજના દિનને અને સ્થળને અને આપના આત્માને જેણે અમને વચનામૃત સંભળાવ્યાં.

ત્યારે તે બોલ્યા, શું હું બોલતો હતો કે ?

શું હું સાંભળનારોયે નહોતો કે ?

તે પછી તે મંદિરની પગથીઓ ઊતર્યા, અને સર્વ લોકો તેમની પાછળ ચાલવા લાગ્યા. અને તે વહાણ પર જઈ પહોંચ્યા, અને તેની તૂતક પર ઊભા રહ્યા.

અને લોકો ભણી જોઈ, તે પોતાનો સાદ મોટો કરી બોલ્યા :

ઑરફાલીઝના લોકો, તમારી વિદાય લેવા પવન સૂચવી રહ્યો છે.

પવન કરતાં મારી ઉતાવળ ઓછી છે, છતાં મારે હવે જવું જોઈએ જ.

અમે ભટકનારા, હમેશાં એકાંતનો માર્ગ શોધનારા, જ્યાં એક દિવસ પૂરો કર્યો ત્યાં જ બીજો દિવસ ઊગવા દઈએ નહીં; અને જ્યાં અસ્ત પામતો સૂર્ય અમને છોડી જાય ત્યાં ઉદય પામતો સૂર્ય અમને જોઈ શકે નહીં.

પૃથ્વી ઊંઘતી હોય ત્યારેયે અમે તો ફરતા જ હોઈએ.

અમે છીએ દ્રઢ વૃક્ષનાં બીજો; અમારી પક્વતાની અને અમારા અંતરની પૂર્ણતાની દશામાં અમને પવનને હવાલે કરી સર્વત્ર ઉડાડવામાં આવે છે.

થોડો જ કાળ હું તમારામાં રહ્યો, અને તેથીયે થોડા શબ્દો મેં તમને કહ્યા છે,

પણ મારો અવાજ તમારા કાનમાં જીર્ણ થઈ જશે, અને મારો પ્રેમ તમારી સ્મૃતિમાંથી ભૂંસાઈ જશે, તો વળી હું તમારી વચ્ચે આવીશ.

અને વધારે ભાવથી અને આત્માને વધારે આધીન રહેનારી વાણીથી હું તમારી જોડે બોલીશ.

જરૂર, વળતી ભરતીએ હું પાચો આવીશ,

અને મરણ મને સંતાડી દે, અને વિશેષ મૌન મને ઢાંકી દે, તોયે વળી હું તમારી બુદ્ધિને શોધીશ.

અમે મારી શોધ મિથ્યા નહીં જાય.

અને મેં કહ્યું તેમાં જો કંઈ સત્ય હોય, તો સત્ય વધારે સ્પષ્ટ અવાજમાં, અને તમારી બુદ્ધિને વધારે અનુકૂળ વાણીમાં પ્રગટ થશે.

હું પવન સાથે જાઉં છું, ઑરફાલીઝના લોકો, પણ હું શૂન્યમાં ડૂબી જતો નથી.

અને જો આજનો દિવસ તમારી ભૂખને અને મારા પ્રેમને તૃપ્ત કરનારો ન નીવડ્યો હોય, તો તે બીજે દિવસે પાછા આવવાના કરારરૂપે થાઓ.

મનુષ્યના વિષયો બદલાય છે, પણ તેનો પ્રેમ બદલાતો નથી; તેમ જ નથી બદાલતી ઈચ્છા કે એના પ્રેમથી એના વિષયો તૃપ્ત થાય.

ત્યારે જાણો કે વધારે મોટા મૌનમાંથી હું પાછો આવીશ.

ખેતરોમાં ઝાકળનાં ટીપાં વેરી પ્રભાતમાં ઊડી જનારું ધુમ્મસ, ઊંચે ચડી વાદળામાં બંધાઈ, પાછું વરસાદરૂપે નીચે પડે છે.

અને એ ધુમ્મસથી હું જુદા પ્રકારનો નથી.

રાત્રિની શાંતિમાં હું તમારી શેરીઓમાં ફર્યો છું, અને અમરો આત્મા તમારાં ઘરોમાં પેઠો છે,

અને તમારા હૃદયના ધબકારા મારા હૃદયમાં થતા, અને તમારો ઉચ્છવાસ મારા મોં પર અઅવતો, અને હું તમને બધાને ઓળખતો.

સાચે જ, તમારા હર્ષ અને તમારા પ્રેમને હું અજણતો, અને તમારી ઊંઘમાં તમારાં સ્વપ્નો મારાં સ્વપ્ન બનતાં.

અને ઘણીવાર હું તમારી વચ્ચે પર્વતામાળા વચ્ચે આવેલા સરોવર જેવો થતો.

તમારાં શિખરો અને વાંકાચૂકા ચડાવોનાં, અને વળી તામરા વિચારો અને તમારી કામનાઓના ચાલી જતા ગાડરોનાંયે હું પ્રતિબિંબ ઉઠાવતો.

અને મારા શાંત (હૃદ=સરોવર) પ્રત્યે તમારાં બાળકોનું હાસ્ય ઝરણાંઓ થઈને અને તમારા તરુણોની આકાંક્ષાઓથીયે વધારે મોટાં બની તે (ગાનો) મારી પાસે આવતાં.

એ તમારામાં રહેલો અનંત હતો;

તે વિરાટ પુરુષ જેનાં તમે સૌ માત્ર જુદા જુદા કોશો (cells) અને સ્નાયુઓ જ છો,

અને જેના સૂરમાં તમારું સર્વ સંગીત કેવળ અવાજ વિનાના કંપ જેવું જ છે,

એ વિરાટ પુરુષને લઈને તમે વિરાટ છો,

અને તેના દર્શનમાં મેં તમને જોયા અને ચાહ્યા.

કારણ, એ વિશાળ સ્વરૂપમાં ન હોય એવાં કયાં અંતરોને પહોંચવાની પ્રેમની શક્તિ છે ?

કયાં સ્વપ્નાં, કઈ આશાઓ અને કઈ ધારણાઓ ને ઊંડાણને (ઊંડાણ=આકશમાં ઊંચી ઊડ, flight) ઓળંગી શકે ?

લાખનાં ફૂલથી ઢંકાઈ ગયેલા મહાન વનવૃક્ષના જેવો તે વિરાટ પુરુષ તમારામાં વસે છે. (વનવૃક્ષ=દેવદાર Oak. એમાંથી ઝરીને ફૂલની જેમ બંધાતો ગંધવાળો રસ તેને અહીં લાખ કહ્યો છે.-oakapple)

એની શક્તિ તમને પૃથ્વી સાથે જકડી રાખે છે, એની સુવાસ તમને આકાશમાં ચડાવે છે, અને ચિરંજીવિતામાં તમે અમર છો.

તમને એમ શીખવવામાં આવે છે કે સાંકળની જેમ તમેયે તમારી નબળામાં નબળી કડી જેટલા નબળા હો છો.

આ અર્ધું જ સત્ય છે. તમે તમારી જબરામાં જબરી કડી જેટાલા બળવાન પણ છો.

તમારા સૌથી અલ્પ કાર્ય પરથી તમારું માપ કાઢવું, એ સમુદ્રની શક્તિનો એની ફીણની ક્ષુદ્રતા પરથી ખ્યાલ કરવા બરાબર છે.

તમારી નિષ્ફળતા પરથી તમારે વિશે મત બાંધવો એ ઋતુઓને તેમની અસ્થિરતા માટે દોષ દેવા બરાબર છે.

સાચે જ તમે સમુદ્ર સરખા છો,

અને ભારથી લાદેલાં વહાણો તમારા કિનારાઓ પર ભરતીની વાટ જોતાં ઊભાં હોય તોયે, સમુદ્રની જેમ જ, તમેયે તમારી ભરતીને ઉતાવળ આણી ન શકો.

અને તમે ઋતુઓ સરખાયે છો;

અને જોકે તમારા શિયાળામાં તમે તમારા વસંતનો ઈનકાર કરો છો, (એટલે જાણે વસંત આવનાર જ ન હોય એવું દર્શાવો છો. શિયાળો=નિરાશા, વસંત=આશા).

છતાં વસંત તમારામાં જ સૂતેલો હોઈ, પોતાના ઘેનમાં હસે છે અને ખોટું લગાડતો નથી.

એમ ન માનશો કે આ બધું હું તમને કહું છું તે એટલા માટે કે પછીથી તમે એકબીજાને કહો કે, “એણે આપણં સારાં વખાણ કર્યાં. એણે આપણી સારી બાજુ જ જોઈ.”

હું માત્ર વાચામાં જ તે કહું છું, જે તમે તમારા અંતરમાં જાણો છો જ.

અને વાચામય જ્ઞાન એટલે વાતચીત જ્ઞાનની છાયા સિવાય બીજું શું ?

તમારા વિચારો અને મારી વાચા સીલબંધ કરી રાખેલી આપણી સ્મૃતિના તરંગો માત્ર છે;

એ (સ્મૃતિ એટલે) એક દફતરખાતું જેમાં આપણી ગઈ તિથિઓની,

અને જ્યારે પૃથ્વી આપણને કે પોતાનેયે જાણતી નહોતી તે પ્રાચીન કાળની,

અને જ્યારે તે પ્રલયાવસ્થામાંથી પ્રગટ થતી હતી તે ગરબડવાળી રાત્રિઓની નોંધો રખાયેલી છે.

ઘણા જ્ઞાની પુરુષો પોતાનું જ્ઞાન તમને આપવાને અહીં આવી ગયા છે. હું તમારી પાસેથી કંઈક જ્ઞાન મેળવવા આવ્યો હતો :

અને, ખરે જ, જ્ઞાન કરતાંયે કાંઈક વિશેષમને મળ્યું છે.

એ તમારી અંદર રહેલી, અને સદાયે વધતી જતી, ચૈતન્યની જ્યોતિ;

જો કે તમે તો, એની વૃદ્ધિ તરફ દુર્લક્ષ કરી, તમારા દિવસો વહી ગયાનો શોક કરો છો.

જે જીવન શરીરની અંદરના જ જીવનને શોધે છે, તે જ કબરથી ડરે છે.

અહીં કબરો છે જ નહીં.

આ પર્વતો અને મેદાનો પાળણું અને ચડવાનું પગથિયું છે.

જ્યાં તમે તમારા પૂર્વજોને દાટ્યા હોય તે ખેતર પાસેથી જ્યારે જ્યારે તમે જાઓ, ત્યારે તેને સારી પેઠે તાપસી જુઓ; તો તેમાં તમે તમને પોતાને અને તમારાં બાળકોને હાથમાં હાથ મેળવી નાચતાં જોશો.

ખેર, કેટલીયે વાર તમે ન જાણતાંયે આનંદ કરો છો. (એટલે તમારો આનંદ યોગ્ય કારણસર હોય છે, પણ તેના કારણની તમને ખબર નથી હોતી. તમારા પૂર્વજો તમને મૂકીને કબરમાં ન ગયા હોત, તો તમે આજે નાચી શકત નહીં, અને તમે જો મરો નહીં તો ઊંચેયે ચડી શકો નહીં, અને તમારા વંશજો માટે સ્થાન ખાલી પણ કરી શકો નહીં. તમારા રૂપમાં તમારા પૂર્વજો જ વસે છે, અને તમારા વંશજોમાં તમે જ અવતાર લો છો. એ દ્રષ્ટિએ મરણ તપાસો તો એમાં ડરવા જેવું કશું નહીં જણાય.)

વળી કેટલાક તમારી પાસે આવી ગયા છે જેઓ તમારી શ્રદ્ધાને સુવર્ણમય આશાઓ આપી ગયા છે; તેના બદલામાં તમે તેમને માત્ર ધન અને સત્તા અને કીર્તિ જ આપ્યાં છે.

મેં તમને આશાથીયે ઓછું આપ્યું છે, છતાં તમે મારા પ્રત્યે વધારે ઉદારતા બતાવી છે.

તમે મને ચૈતન્ય માટેની વધારે તીવ્ર તૃષા આપી છે.

સાચે જ, જે વડે માણસના સર્વે ઉદ્દેશો સુકાઈ જનાર હોઠ બની જાય, અને સર્વ જીવન એક ઝરણું બની જાય તે કરતાં કોઈ વધારે મોટી ભેટ હોઈ શકે નહીં.

અને મારું માન અને મારો બદલો આ જ વાતમાં રહ્યો છે કે-

જ્યારે જ્યારે હું એ ઝરણા પાસે પીવા આવું છું, ત્યારે તેનું ચૈતન્ય-નીર પોતે જ મને તરસ્યું માલૂમ પડે છે;

અને હું એને પીઉં છું ત્યારે તેયે મને પીએ છે.

(ખલીલ જીબ્રાન, અનુ. કિશોરલાલ મશરૂવાળા)

લીમ્કા બુક ઓફ રેકોર્ડ

Limca Book Records

.

૨૦૦૮માં “મોરપીંછ” બ્લોગની શરૂઆત કરી. ત્યાર બાદ બ્લોગજગતના ઘણાં મિત્રો સાથે સંપર્કમાં આવવાનું થયું. ૨૦૦૯માં હ્યુસ્ટનના વિજયભાઈ શાહ સાથે જી-મેઈલ દ્વારા ચેટ થઈ. એમણે શબ્દસ્પર્ધા અંગે જાણકારી આપી અને આ કાર્યમાં જોડવા માટે કહ્યું. કંઈક નવો પ્રયોગ હતો એટલે મેં પણ આ પ્રયાસમાં જોડાવા માટે સંમતિ આપી. કાંતિભાઈ કરશાળા એ શબ્દસ્પર્ધાની પૂર્વતૈયારીમાં સ્કુલના વિદ્યાર્થીઓને પણ સામેલ કરવા કહ્યું. એ સમયે ઉનાળુ વેકેસનનો સમયગાળો હતો અને મારા ઘરે મારા ભાણિયાઓ રાજ અને આશ્લેષ આવ્યા હતા. આશ્લેષ ત્યારે ૬ઠ્ઠા ધોરણમાં અભ્યાસ કરતો હતો. અમે ત્રણેએ મળીને શબ્દસ્પર્ધાની પૂર્વતૈયારીમાં ભાગ લીધો. અને તૈયાર કરેલી માહિતી બ્લોગ પર પોસ્ટ પણ કરી. આ રીતે વિજયભાઈ, કાંતિભાઈ અને અન્ય મિત્રોએ પણ પોતપોતાના બ્લોગ પર તૈયાર કરેલી માહિતી પોસ્ટ કરી.

નવેમ્બર ૨૦૧૩માં વિજયભાઈનો ઈ-મેઈલ આવ્યો કે પ્રવીણ પ્રકાશને “શબ્દ સ્પર્ધા” પુસ્તકને પ્રકાશિત કરવાની તૈયારી બતાવી છે. પુસ્તકના પ્રકરણો કક્કાવારી પ્રમાણે ગોઠવતાં કાંતિભાઈને ધ્યાનમાં આવ્યું કે હજુ અમુક અક્ષરો પર કામ બાકી છે ક્યાં તો અધૂરું છે. વિજયભાઈનો મારા પર ફોન આવ્યો કે જેટલું કામ બાકી છે એ તમે કાંતિભાઈ સાથે મળીને કરી આપો. અમે કામ ફરી શરૂ કર્યું. ત્યાં વિજયભાઈએ સમાચાર આપ્યા કે catespace.com અને amazon.com વેચાણ અર્થે આ પુસ્તક મૂકવાની કાર્યવાહી શરૂ કરી કરી દીધી છે. એમણે મોકલાવેલી લીંક ખોલીને જોયું તો પુસ્તકના કવરપેઈજ પર એમના નામની સાથે મારું અને કાંતિભાઈનું નામ પણ હતું.  વિજયભાઈએ અચાનક આ સુખદ આશ્ચર્ય આપ્યું.

૭મી ઓક્ટોબરના રોજ વિજયભાઈનો ઈ-મેઈલ આવ્યો જેમાં એમણે લીમ્કા બુક ઓફ રેકોર્ડ તરફથી મોકલવામાં આવેલો ઈ-મેઈલ ફોરવર્ડ કર્યો હતો. સાથે એટેચ કરેલી ફાઈલ વિગતે જોતાં જાણવા મળ્યું કે વિજયભાઈના નેજા હેઠળ “સહિયારું સર્જન” અંતર્ગત ૨૫ પુસ્તકો પ્રગટ થયા અને આ પુસ્તકોમાં ૩૫ જેટલા રચનાકારો એ સહિયારું સર્જન કર્યું. આ બાબતની નોંધ લીમ્કા બુક ઓફ રેકોર્ડે ધ્યાનમાં લીધી અને ૨૦૧૫ની બુક માટે રેકોર્ડ નોંધવામાં આવ્યો.

૨૦૦૯માં રમત રમતમાં શરૂ કરેલી શબ્દ સ્પર્ધાની પૂર્વતૈયારી લીમ્કા બુક ઓફ રેકોર્ડ સુધી પહોંચી છે. આખી ટીમને વિજય સુધી પહોંચાડવામાં વિજયભાઈના માર્ગદર્શને ખૂબ મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો છે.

લીમ્કા બુક ઓફ રેકોર્ડની સહિયારી સિદ્ધિ બદલ ખૂબ ખૂબ અભિનંદન વિજયભાઈ.

આ વિશે વધુ માહિતી વિજયભાઈના બ્લોગ ગદ્યસર્જન પર ઉપલબ્ધ છે.

હિના પારેખ “મનમૌજી”

1fdsf

51xWXnk5+dL.

મા એટલે…(પ્રથમ પુણ્યતિથિએ શ્રદ્ધાંજલિ)

(23/08/1938 - 25/12/2012)

(23/08/1938 – 25/12/2012)

.

 

મા કદી મરતી નથી : માનો દેહ ન હોય ત્યારે એનું વહાલ હવાના કણકણમાં વિખેરાઈને આલિંગન આપે છે.

***

જેને પત્ર ન લખ્યો હોય છતાં એની આંખોમાં લખવા ધારેલા પત્રનો પ્રેમાળ જવાબ વંચાય તે મા.

***

મા એટલે જગતજનની.

***

( હરીન્દ્ર દવે )

 .

‘માતા’ શબ્દ નથી પણ શબ્દતીર્થ છે.

 .

( ગુણવંત શાહ )

 .

પરથમ પરણામ મારાં માતાજીને કહેજો,

માન્યું જેણે માટીને રતનજી,

ભૂખ્યા રહી જમાડ્યા અમને

જાગી ઊંઘાડ્યા એવા

કીધાં રે કાયાનાં જતનજી.

 .

( રામનારાયણ પાઠક )

.

માતા એ જ વિધાતા છે.

***

જે જતન કરે તે મા.

***

માતા એ શાશ્વતીનું બીજું નામ છે.

***

( સુરેશ દલાલ )

 .

માના વિષયમાં હું શું, કેવી રીતે લખું કે બોલું ? તે મારી એટલી નિકટ છે એટલે તો એના વિશે કંઈ પણ બોલવું વિકટ છે અને મને એમાં અસંસ્કારિતા લાગે છે.

 .

( હેલન કેલર )

.

ઈશ્વરને પહેલી વાર માતાનો વિચાર આવ્યો હશે ત્યારે ખુદ ખુદાના ચહેરા પર એક સંતોષનું સ્મિત ફરક્યું હશે અને તરત જ એણે માનું સર્જન કર્યું હશે. મા વિશે ઈશ્વરની કલ્પના આવી હશે. ચિક્કાર સમૃદ્ધ, હૃદયના ઊંડાણથી ભરી ભરી, અત્યંત દિવ્ય, આત્મશક્તિ અને સૌંદર્યથી સભર સભર.

 .

( હેન્રી બિયર )

 .

મા જેવો છાંયડો ક્યાંય હોય નહીં, માતા જેવી કોઈની ગતિ નહીં, માતા સમું બીજું કોઈ છત્ર નહીં અને મા જેવું પ્રિય કોઈ જ નહીં.

 .

( મહર્ષિ વેદ વ્યાસ )

મા એટલે…(અગિયારમી માસિક શ્રદ્ધાંજલિ)

Mummy-1

(23/08/1938 – 25/12/2012)

* * *

VID-20130601-WA0007

* * *

Maa

* * *

जाड़े की जब धूप सुनहरी
अंगना में छा जाती है
बगिया की माटी में तुलसी
जब औंचक उग आती है
माँ की याद दिलाती है

हो अज़ान या गूँज शंख की
जब मुझसे टकराती है
पाँवों तले पड़ी पुस्तक की
चीख हृदय में आती है
माँ की याद दिलाती है

कटे पेड़ पर भी हरियाली
जब उगने को आती है
कटी डाल भी जब कातिल का
चूल्हा रोज़ जलाती है
माँ की याद दिलाती है

अदहन रखती कोई औरत
नन्हों से घिर जाती है
अपनी थाली देकर जब भी
उनकी भूख मिटाती है
माँ की याद दिलाती है

सुख में चाहे याद न हो, पर
चोट कोई जब आती है
सूरज के जाते ही कोई
दीपशिखा जल जाती है
माँ की याद दिलाती है

( मंजु रानी सिंह )

* * *

बेसन की सोंधी रोटी

 

बेसन की सोंधी रोटी पर
खट्टी चटनी जैसी माँ
याद आती है चौका बासन
चिमटा फुँकनी जैसी माँ

 

बान की खूर्रीं खाट के ऊपर
हर आहट पर कान धरे
आधी सोई आधी जागी
थकी दुपहरी जैसी माँ

 

चिड़ियों की चहकार में गूँजे
राधा-मोहन अली-अली
मुर्गे की आवाज़ से खुलती
घर की कुंडी जैसी माँ

 

बीवी बेटी बहन पड़ोसन
थोड़ी थोड़ी सी सब में
दिनभर एक रस्सी के ऊपर
चलती नटनी जैसी माँ

 

बाँट के अपना चेहरा माथा
आँखें जाने कहाँ गईं
फटे पुराने इक अलबम में
चंचल लड़की जैसी माँ

 

( निदा फ़ाज़ली )

* * *

चीटियाँ अंडे उठा कर जा रही हैं
और चिड़ियाँ नीड़ को चारा दबाए
थान पर बछड़ा रंभाने लग गया है
टकटकी सूने विजन पथ पर लगाए

थाम आँचल थका बालक रो उठा है
है खड़ी माँ शीश का गट्ठर गिराए
बाँह दो चुमकारती-सी बढ़ रही हैं
साँझ से कह दो बुझे दीपक जलाए

शोर डैनों में छिपाने के लिए अब
शोर माँ की गोद जाने के लिए अब
शोर घर-घर नींद रानी के लिए अब
शोर परियों की कहानी के लिए अब

एक मैं ही हूँ कि मेरी साँझ चुप है
एक मेरे दीप में ही बल नहीं है
एक मेरी खाट का विस्तार नभ-सा
क्यों कि मेरे शीश पर आँचल नहीं है

( सर्वेश्वर दयाल सक्सेना )

મા એટલે…(દસમી માસિક શ્રદ્ધાંજલિ)

Mum-2

(23/08/1938 – 25/12/2012)

.

 

माँ : एक याद

माँ!
याद तो आता नहीं
तुम्हारा
गोदी में वो मुझे झुलाना
दूध का अमृतरस चखाना
झुनझुने से मेरा दिल बहलाना
लोरी का वो गुनगुनाना
माथे को प्यार से चूमना
गुदगुदी से हँस हँस हँसाना
उँगली पकड़ चलना सिखाना

पर
याद है, माँ मुझे
हाथ में उँगली थामें लिखवाना
खून पसीने से मेरे जीवन को सींचना
मुश्किलों में हौसले का बँधाना
प्यार में आँसुओं का छलकना
गम में रोऊँ तो सहलाना
आने चाहे तुफ़ानों को रोक लेना
अंधेरे में रोशनी का दिखलाना
पास ना रहूँ, तो याद में रोना

और फिर वो पल
जब-
माँ बेटी का रिश्ता बना दोस्ताना
माँ के इस प्यार की बेल का
चढ़ते ही जाना
इंद्रधनुषी रंग में जीवन को रंग देना
तुम्हारी हँसी में दुनिया पा जाना

जीवन की है यह ज्योति
जलती रहे निरंतर
आशीश रहे सदा माँ का
असीम है माँ का प्यार!

( संध्या )

મા એટલે…(નવમી માસિક શ્રદ્ધાંજલિ)

p9040339-web

(23/08/1938 – 25/12/2012)

.

નિતાંત અને નિશ્ચલ
-એ મા હોય છે.
.
જે કંઈ પૂછ્યા વિના, કંઈ કહ્યા વિના
પામી જાય છે સર્વ
અને છતાં
જેનું ભાવવિશ્વ એવું જ ભીનું ને સુંવાળું રહે છે
-એ મા હોય છે.
.
જગતના સર્વ ચહેરામાં
એક ચહેરો એવો કરુણાભર્યો
જેની સામે જોતાં માત્ર વ્હાલ અને સ્વીકારની
અનુભૂતિ થાય –
જે સ્વીકારે છે પોતાના અંશને જેવો છે તેવો,
કોઈ અહોભાવ કે ઉપાલંભ વિના, ઉપેક્ષા વિના,
પોતાની જાત કરતાં પણ
પોતાના અંશને જે વિશેષ સ્વીકારે છે, સમજે છે
-એ મા હોય છે.
.
મા-
એ હોય છે
જે દરેક સમયે, દરેક સંજોગોમાં, દરેક સ્થિતિમાં
મા જ હોય છે
મા અને માત્ર મા
મા.

 .

( પ્રજ્ઞા પટેલ )