.

બ્હાર કાળા પાટિયે લખ્યું સ તે હાચુ ?

તમે જાતે લખ્યું સ ક…

કોક પાહે લખાયુ સ

તમે લખ્યું વોય તો મું પાસો જૈન વાંચું

લખ્યું સ તે છપ્પનભોગ તમે ખાવાના !

ભૂખબહુ લાગી સ ક

શોખ સ બતાવાના ?

મન એમ થાય સ ક

ભગવોન થઈને ય આટલા જો ભૂખ્યા હોય

તો અમે – તો સોકરાં તમારોં

અન એક વાત કઉં ?

દર્શન કરવાને કાજ મું તો આયો નથી

નિહાળે બોલાવે એવી પ્રાર્થનાઓ લાયો નથી

આ તો ખાવાનું જોવાને બહાને તમને મેં જોયા સ

આમ જુઓ તો મારા બાપા જેવા લાગો સો

તમે તો ભગવોન… ખાઓ સો પકવોન

મારા બાપા તીસ છાપ યેવલા બીડી પીવે

બીડીના ધુમાડાથી પેટ ભરે, હાફે ને

મોટી મોટી ઉધરસ વચ્ચે થોડું થોડું જીવે

પેટનો અગ્નિ બુઝાવવા મોઢામાં અગ્નિ મૂકે

હાંભળ્યું સ અમ્બેરિકા દેશ બહુ સુખી સ

તો ઈયોના ભગવોન ચ્ય્મ છપ્પનભોગ ખાતા નથી

ને તમે રોજ રોજ ખાવ તો ચ્યમ ધરાતા નથી

ખાઓ ઈનો વાંધો નહીં

પણ

પાટિયામાં લખી લખી જાહેરાત કરો સો

હું કરવાને ગરીબોના નિસાસાઓ ભરો સો

છોંનામોંના ખાતા હો તો !

કોક જુએ ઈ રીત જો એની હામે ખાઈએ

બીજું બધું ઠીક પણ ખાઉધરા કહેવાઈએ

ને કોઈ પછી આપણને જમવા બોલાવે નહીં

ન ઉપરથી બધાંની નજર હારી હોય નહીં

કો’કની ભૂંડી નજર લાગે તો હું કરીએ ?

માવડી એટલે જ કે સ ક છાનુંમાનું ખાઈએ

પેલા મંગળવારે મન ભૂખ બહુ લાગી’તી

માવડી પાહે ખાવા હારુ કોઈ વસ્તુ માગી’તી

માવડીએ જાદુ કર્યો… એવો તો જાદુ કર્યો

એક નવી વારતા

લાંબી લાંબી વારતા

ધીમે ધીમે કહેતી જાય… ભૂખ ઓછી થતી જાય

વચ્ચે વચ્ચે પવાલું ભરીને પાણી પિવડાવે

ચાર ગ્લાસ પાણી પીતાં એવી સરસ ઊંઘ આવે

માડી પાસી યાદ આવી

લ્યો આંખો જરા લૂછી લઉ

ખોટું ન લાગે તો બોલો

વાત એક પૂછી લઉં !

આ તમે બધું ખાવાના કે થોડું બાકી રાખશો ?

ખાધા પછી મઝા પડે એવી વસ્તુ ચાખશો ?

ખાવાનું પચી જ જાય એવી જડીબુટ્ટી લાયો સું

બીજું તો શું ? ખિસ્સામાં હું જીરાગોળી લાયો સુ

છપ્પન છપ્પન ભોગ ખાઈ જીરાગોળી  ખાઈ લેજો

બહુ તકલીફ થાય તો નદીએ જઈને ન્હાઈ લેજો

આખરી વિનંતી મારી આટલી જો સાંભળો

દેખતાં બધાંના હવે કોઈ દિ’ ખાતા નહીં

માવડીની વાત માનવામાં તમારું શું જાય ?

કોઈની નજર લાગે તો ખાધેલુંય ટકે નહીં

અને તમે જો માંદા પડો તો અમારું શું થાય ?

ને કોક દિ’ય

મંદિરેથી થાકો તો સંદેશો કેવડાવજો

છાશ-રોટલોજો ખાવાં વોય તો

ગોમને છેવાડે મારું ઘર સ તે આવજો

સાથે બેસી માવડીના હાથે ખૂબ ખૂબ ખાશું

પણ ભૂલ્યા વિના મારા માટે જીરાગોળી લાવજો.

 .

( મુકેશ જોષી )

.

पिया, खोलो किवाड,

पिया, खोलो किवाड,

कोयल की गूंजी पुकारें.

 .

बगिया में मरमर,

दुनिया में जगहर,

उतरी किरन की कतारें.

पिया, खोलो किवाड,

पिया, खोलो किवाड,

कोयल की गूंजी पुकारें.

 .

कलियों में गुन-गुन,

गलियों में रुन-झुन,

अम्बर से गाती बहारें.

पिया, खोलो किवाड,

पिया, खोलो किवाड,

कोयल की गूंजी पुकारें.

.

पतझर को भूली,

हर डाली फूली,

बीती को हम भी बिसारें.

पिया, खोलो किवाड,

पिया, खोलो किवाड,

कोयल की गूंजी पुकारें.

 .

गूंगी थीं घडियां,

गीतों की कडियां,

वीणा को फिर झनकारें.

पिया, खोलो किवाड,

पिया, खोलो किवाड,

कोयल की गूंजी पुकारें.

 .

माना कि दुख है,

बिधना विमुख है,

आओ उसे ललकारें.

पिया, खोलो किवाड,

पिया, खोलो किवाड,

कोयल की गूंजी पुकारें.

 .

( हरिवंशराय बच्चन )

.

સહુ પોતાના ટાપુ ઉપર સાવ એકલા શ્વાસ વિતાવે નવાઈ છે ને !

દિવસ નામનો છિદ્રાવાળો ફુગ્ગો સહુએ રોજ ફુલાવે નવાઈ છે ને !

 .

કૂણો કોઈ છોડ ઊગે તો લીલું લીલું તાક્યા કરતી આંખો ક્યાં છે

દાદા જેવો આંબો કાપી ખુરશી એની લોક બનાવે નવાઈ છે ને !

 .

મંદિરની બંધાતી વેળા દાન કરે એવું કે લોકો નમન કરે

રોજ પછી મંદિરમાં જઈને તકતીનાં દર્શન કરી આવે નવાઈ છે ને !

 .

બે ઘડી એ જાય બગીચે, સળવળ હાથે ઘાસનાં તરણાં તોડી નાખે

ઘેરે આવી તુલસીક્યારે પાણી રેડી હાથ નમાવે નવાઈ છે ને !

 .

ગરીબ કોઈ શાયર સામે રૂપિયાનું પરચૂરણ વેરી ગઝલ લખાવે

જે પોતાનાં હોય નહીં એ અશ્રુ ખુદને નામ છપાવે નવાઈ છે ને !

 .

( મુકેશ જોષી )

.

मुझे अपनी आँखो पर विश्वास न हुआ

जब मैं ने देखा

कि मन्दिर के दालान में बैठे भक्त लोग

बडे ऊँचे स्वर में राम-धुन गा रहे हैं

जब कि उधर मन्दिर के पिछले दरवाजे से

भगवान उलटे पैरों भागे जा रहे हैं

चरण छू कर, काँपते हुए पूछा मैं ने,

भगवन ! आप का यह क्या हाल ?

तो उन्हों ने हाँफते-हाँफते कहा-

रोको मत मुझे,

यहाँ अधिक नहीं ठहर सकता अब मैं;

इन लोगों ने बिछा रखा है मेरे लिए पग-पग पर जाल

मैं दिग्भ्रमित सा बोला-

जाल कैसा ?

वे तो आप के नाम की रटन लगा रहे हैं

आप की मूरत पर ही वे अपना सर्वस्व चढा रहे हैं.

अव की बार वे झुँझला कर बोले-

हाँ, इस लिए ही तो

लोग उन से ईमानदारी-पूर्वक ठगे जा रहे हैं.

किन्तु मेरा अब निर्णय है

कि मैं उस नास्तिक के यहाँ भी रहना पसन्द करुंगा

जो अपने प्रति सच्चा है और शुद्ध है जिस का आचार

पर यहाँ मैं अब नहीं टिक सकता

जिन्होंने धर्म और ईश्वर के नाम पर

फैला रखा है इतना-इतना भ्रष्टाचार

सुनकर मैं अवाक रह गया

किन्तु फिर भी अपनी आँखों पर विश्वास न हुआ

और मैं ने ध्यान से देखा

कि मन्दिर के दालान में भक्त-लोग

बडे ऊँचे स्वर में राम-धुन गा रहे हैं

जब कि उधर मन्दिर के पिछले दरवाजे से

भगवान उलटे पैरों भागे जा रहे हैं

 .

( मुनि रुपचन्द्र )

.

તપી તૂટી તણાઈ સોનું સાબિત થાય

બધી સ્થિતિ વટાવી હોવું સાબિત થાય

 .

જરા ઓગળતા ઓળખ મ્હોરું સાબિત થાય

ને મ્હોરાં એકઠાં થઈ ટોળું સાબિત થાય

 .

તણખલા જેવડું એક તથ્ય પણ ક્યારેક

ઘરોબો કેળવી મસમોટું સાબિત થાય

 .

કદી કાપડનો અમથો ટુકડો ધારે-

-થવા વરણાગી તો, ઘરચોળું સાબિત થાય !

 .

સુરીલું વાગવાની કામના લઈને –

હું નમણી ફૂંક મારું, પોલું સાબિત થાય !

 .

હજારો વાહ-વાહ કહી’ને ગયાં, ને તું-

રહીને ચૂપ રસનું ધોયું સાબિત થાય !

 .

એને પત્રબોમ્બની ક્યાં જાણ છે સ્હેજે ?

કબૂતર ભોળું છે, ને ભોળું સાબિત થાય !

 .

પૂરા પૂર્ણત્વને પામી જવા કરતાં-

ભલેને એય અરધું-પોણું સાબિત થાય !

 .

( સંજુ વાળા )

.

સૂર્ય લઈ અંધારું કંઈ સંતાડવું સહેલું નથી

સૂર્ય થઈ અંધારું છે એ માનવું સહેલું નથી

 .

મુગ્ધ છું હું વાંસળી પર રૂપ પર કુરબાન છું

તે છતાં તારી નજરમાં આવવું સહેલું નથી

 .

તું ભલેને આપવા તત્પર બનીને ત્યાં ઊભો

હાથ જોડી તારી પાસે માગવું સહેલું નથી

 .

એક સમજણ છે જરૂરી ચાલતા રહેવા વિશે

છાંયડો રસ્તે ન હો તો થોભવું સહેલું નથી

 .

એમને ગમતું વગાડો લોક ભેગા થઈ જશે

જે ગમે અમને સદા સંભળાવવું સહેલું નથી

 .

એક ખુરશી છે જે સન્માનિત કરે સહુને અહીં

ખુદના પડછાયાથી મોટા લાગવું સહેલું નથી

 .

જિંદગીના અંતમાં મહેતાને આવી છે સમજ

કંઈક એવું પણ તૂટે જે સાંધવું સહેલું નથી

 .

( મધુમતી મહેતા )

.

૧.

ટોળું

 .

પ્રત્યેક વૃક્ષ

અનાયાસે

સ્થિતપ્રજ્ઞ હોય છે.

તેથી

વૃક્ષોનાં સમૂહને

ટોળું

ન કહી શકાય.

 .

૨.

વિમુખ

 .

સવારે

જેનું મુખ

સૂરજ તરફ નહોતું,

એ સૂરજ્મુખીનું ફૂલ

મારાઘરની

ફૂલદાનીમાં હતું !

 .

૩.

મોહતાજ

 .

રસ્તાની

લાચારી તો જુઓ,

પોતે ક્યાંય

જવા માટે છે, કે

પાછા વળવા માટે ?

એનો આધાર તેણે

પસાર થનાર પર

રાખવો પડે છે !

 .

૪.

સુખ

 .

અજવાળું

ખરીદી શકાતું હોત,

તો ધનવાનો

છેવટે તરસતા હોત

અંધારું ખરીદવા માટે !

 .

( મદનકુમાર અંજારિયા ‘ખ્વાબ’)

.

હાલક ડોલક પડછાયાની વાત ન કર !

આપણ સૌના ભરમાયાની વાત ન કર !

 .

સાદ કોઈનો સામેથી આવે તો કે’ !

તારા શબ્દો પડઘાયાની વાત ન કર !

 .

કોઈ પરીની પાંખો કાપી નાખીને,

પતંગિયુંના પકડાયાની વાત ન કર !

 .

આંખો મીંચી બેસી રે’વું પાલવશે

પણ દ્રશ્યોથી ગભરાયાની વાત ન કર !

 .

તારું હોવું મિથ્યા લાગે યાર ! તને

કોઈ એટલું ચર્ચાયાની વાત ન કર !

 .

દાદ ભલે દે એની સઘળા શે’રોનેપણ

ગઝલોથી અંજાયાની વાત ન કર !

 .

( પરેશ કળસરિયા )

.

હરિ શબદ છે હોઠવગો,

પણ હરિ, સ્વયમ કાં દૂર ?

હરિ નિકટ આવી બોલે

જીવ, સાંભળવા આતુર

હરિ, સ્વયમ કાં દૂર ?

 .

એના પુનિત પગલે પગલે

પંથ, પરિમલ પામે,

ઝંખે મન દર્શન એ દૈવી,

અખંડ રૂપ, અવિરામે.

હરિ થાય જો, આંખવગા

તો ઝળહળ ઝળહળ નૂર

પણ હરિ, સ્વયમ કાં દૂર ?

 .

હેત વહે ખળખળ ઝરણે,

ને, આતમખૂણે ઓચ્છવ,

ભીતર લગે ભર્યું ભર્યું

અનુરાગ મળે, ભવેભવ,

હરિ થાય જો, હાથવગા

તો, છલકે હૈયે અપાર પૂર

પણ હરિ, સ્વયમ કાં દૂર ?

 .

( નીતિન વિ. મહેતા )

.

ઝાડ પરથી પાનનું ખરવાપણું કહેતું હતું કે ક્ષણ ગઈ છે આથમી છોડો મમત;

હું પણાનું આખરે ઠરવાપણું કહેતું હતું કે ક્ષણ ગઈ છે આથમી છોડો મમત.

 .

શું મળ્યું છે ખાલી ઘર ફંફોસતા ? ભીંતે મઢેલો ખાલીપો કે એ જ પાછી શૂન્યતા ?

 સાંપડેલું એક બસ ડરવાપણું કહેતું હતું કે ક્ષણ ગઈ છે આથમી છોડો મમત.

.

આમ જુઓ તો હયાતી આખરે એક શ્વાસનો ફુગ્ગો જ છે, એથી વધારે કૈં નથી;

જ્યાં જુઓ ત્યાં શ્વાસનું ભરવાપણું કહેતું હતું કે ક્ષણ ગઈ છે આથમી છોડો મમત.

 .

છો રહી કૈં આજ તારી બોલબાલા ચોતરફ, એ આજ નહિ તો કાલ ઓછી થૈ જશે;

કાળના કો’ ચક્રનું ફરવાપણું કહેતું હતું કે ક્ષણ ગઈ છે આથમી છોડો મમત.

 .

ઝાંઝવાનું જળ થયે વર્ષો થયા, બદલો અમારી હસ્તરેખાના વળાંકો આજ કૈં;

ક્યારનું એ જળતણું તરવાપણું કહેતું હતું કે ક્ષણ ગઈ છે આથમી છોડો મમત.

 .

( જિતેન્દ્ર પ્રજાપતિ )