એના અંતરમાં છાયો ગુલાલ લાલ,
સપનાંની ભોમકાની લ્હેકે મદમાતી ચાલ-

પીળાં કદંબ કરે, કેશુડાં કાન પરે,
ચંપા દેહ પરે, વાસંતી ફાગ ઢળે;
આતમનો રાગ ઝરે હોઠે પ્રવાલ લાલ-

અળતે સુહાય કાય, મેંદીએ પાય સજે,
કાજળને નેણ ધરી તિલકે સુહાગ ભજે;
પળભરા તો કહાન તારાં નેણાં બનશે નિહાલ-

વેણુના સૂર મહીં ઈરખા ઉન્માદ શમે,
લોલ અને નેણપટલ લાખેણી લાજ રમે;
નિરખીને શ્યામ કાય ઠમકે મનનો મરાલ-

( ઈશ્વરચંદ્ર ભટ્ટ )

बोलो कब प्रतिकार करोगे
पूछ रहा अस्तित्व तुम्हारा
कब तक ऐसे वार सहोगे
बोलो कब प्रतिकार करोगे

अग्नि वृद्व होती जाती है
यौवन निर्झर छूट रहा है
प्रत्यंचा भर्रायी सी है
धनुष तुम्हारा टूट रहा है
कब तुम सच स्वीकार करोगे
बोलो कब प्रतिकार करोगे

कंपन है वीणा के स्वर में
याचक सारे छन्द हो रहे
रीढ गर्व खोती जाती है
निर्णय सारे मंद हो रहे
क्या अब हाहाकार करोगे
बोलो कब प्रतिकार करोगे

निमिर लिए रथ निकल पडा है
संसारी आक्रोश हो रहा
झूकता है संकल्प तुम्हारा
श्वेत धवल वह रोष खो रहा
कैसे सागर पार करोगे
बोलो कब प्रतिकार करोगे

कब तक रक्त मौन बैठेगा
सत्य कलश छलकाना होगा
स्वप्न बीज भी सुप्त हो रहा
धरा स्नान करना होगा
किस दिन तुम संहार करोगे
बोलो कब प्रतिकार करोगे
बोलो कब प्रतिकार करोगे

( प्रसून जोशी )

તું હૃદયે વસનારી તું હૃદયે વસનારી,
ઘટ ઘટ ભીતર નરતનહારી..તું હૃદયે…

તું અંતરના તાર પરસતી અંગુલિ કો રઢિયાળી,
તું તિમિરોનાં ધણ વાળી લૈ કરત સદા રખવાળી..તું હૃદયે…

તું માનસ અમ મુકુલિત કરતી ઉજ્જવલ કો દ્યુતિ અરુણા,
તું જીવનના વ્રણ પર વરસત કોઈ અમીમય કરુણા..તું હૃદયે…

તું જીવનની જન્મ-ક્ષણોની ધાત્રી પ્રાણ-પ્રદીપા,
તું કદમે કદમે પ્રજ્વલતી અગ્નિજ્યોત સજીવા..તું હૃદયે…

તું નયનો પર પડદા ઢાળી, અન્ય નયન દેનારી,
તું જગમાં-જગપાર અનંતે અમ સંગે ઘૂમનારી..તું હૃદયે…

તું આનંદ અનર્ગળ પ્રભુનો, તું પ્રભુની પર શક્તિ,
તું ઋત સત સૌ ધારણહારી, તું અંતિમ અમ મુક્તિ..તું હૃદયે…

તું અમ ચરણોની ગતિ, તું અમ નેત્ર તણી ધ્રુવતારા,
તવ હૃદયે અમ વાસ હો, હે હરિની રસધારા..તું હૃદયે…

( સુન્દરમ )

वे भी होती हैं कविताएँ
जो कहीं छपती नहीं
जिन्हें कोई नहीं पढ़ता

मोरपंख के साथ सोती हुई नोटबुक में
कभी कभी झाँकती हैं
पन्ने खुलने पर
घुल जाती हैं
मन की संवेदनाओं में गहरे

वे जीने की
वजह बनती हैं
संतोष के छप्पर रखते हुए हौले
वे रचनाकार को
मिट्टी होने से बचाती हैं
डायरी के आँगन में, पन्नों के चाक पर
उसकी मिट्टी को आकार देते हुए

( पूर्णिमा वर्मन )

આ ગામમાં રહેવાનું છે નક્કી કરો ફકીર,
સૂમસામમાં સૂવાનું છે નક્કી કરો ફકીર.

જય જયના ઘોષ વચ્ચે એ ક્યાંય પણ જડે નૈં,
શું એ હુકમનું પાનું છે ? નક્કી કરો ફકીર.

તમામ ઉમ્ર શોધમાં વ્યતિત કરી અને,
અહીંથી પરત જવાનું છે ? નક્કી કરો ફકીર.

કઈ વાતથી નારાજ છો, કઈ વાતનો છે ડંખ,
શું મનને મારવાનું છે ? નક્કી કરો ફકીર.

ચોપાસ અંધાકરના વાદળ ચડે પડે,
શું ખાલી ગરજવાનું છે ? નક્કી કરો ફકીર.

( શૈલેષ ટેવાણી )

પાંપણ પર ઝૂલતા’તા શમણાં એ શમણાંનો
હું પણ એક ભાગ હતો યાદ છે ?

યાદ છે એ સાંજ ? તું બોલ્યા વિના જ મને
તગતગતી આંખથી વઢેલી !
એ ઘટના તો ત્યાં જ હજી બર્ફ જેમ થીજીને
ઈભી છે સાંજ ને અઢેલી
આથમતા સૂરજના કેસરી એ રંગોમાં
ઓગળતા આપણે એ યાદ છે ?
પાંપણ પર ઝૂલતા’તા શમણાં એ શમણાંનો
હું પણ એક ભાગ હતો યાદ છે ?

વરસોની ભીડ કોઈ ચોર જેમ આપણા એ
દિવસોને ચોરી ફરાર થઈ
એમ ઊભતાંતેજસ દવે રસ્તાની સામસામે આપણે
ને વચ્ચેથી જિંદગી પસાર થઈ
દિવસ ઓઢ્યા ને પછી તડકામાં દોડ્યા ને
છાંયડાઓ શોધ્યા’તા યાદ છે ?
પાંપણ પર ઝૂલતા’તા શમણાં એ શમણાંનો
હું પણ એક ભાગ હતો યાદ છે ?

( તેજસ દવે )

હવે બજારની છેલ્લી દુકાન આવે છે;
ખભેથી ભાર ઉતારો સ્મશાન આવે છે.

લડાઈ રોજ હું કરતો રહ્યો છું, કારણ કે,
સ્વભાવ છે જ જટાયુ, વિમાન આવે છે.

તું જ્યારે મારી ખબર કોઈને પૂછી લે છે,
મનેય મારી ઉપર ત્યારે માન આવે છે.

ઘરે રહું તો સતાવે સફરનો શોખ અને,
સફરમાં યાદ સતત ખાનદાન આવે છે.

મદદનું એક વખત પાટિયું લગાવ્યું’તું,
શિખામણોનું લાગતાર દાન આવે છે.

ચિરાગ એટલે આવી શક્યા ન બહાર કદી,
ગલીના નાકે હવાનું મકાન આવે છે.

( ભાવિન ગોપાણી )

સામગ્રી :
કાચી કેરી (તોતાપુરી હોય તો વધારે સારું)
આખું ધાણાજીરું
મેથી
વરિયાળી
જીરું
કાશ્મીરી લાલ મરચાંનાં ટુકડા
ધાણાજીરું પાવડર
લાલ મરચા પાવડર
હિંગ
હળદર
મીઠું
ગોળ
તેલ

લોંજી બનાવવાની રીત :

કેરીની છાલ કાઢી ટુકડા કરવા.

મેથી, વરિયાળી, આખા ધાણાજીરું અને જીરુંને કઢાઈમાં શેકીને અધકચરા વાટવા.

કઢાઈમાં તેલ મુકી હિંગ અને કાશ્મીરી લાલ મરચાંનાં ટુકડા નાખવા. ત્યાર બાદ વાટીને તૈયાર કરેલો મસાલો, હળદર, લાલ મરચાનો પાવડર, ધાણાજીરું પાવડર નાખી ધીમા તાપે થોડીવાર શેકવું. મસાલો શેકાવાની સુગંધ આવે એટલે તેમાં કેરીના ટુકડા નાખી પાણી ઉમેરવું. મીઠું અને ગોળ નાખી ધીમા તાપે કઢાઈને ઢાંકીને ચડવા દેવું. થોડીવારમાં ખાટી મીઠી લોંજી તૈયાર થઈ જશે.

ઉનાળામાં ગરમીથી બચવા કાચી કેરીનો બાફલો પીવામાં આવે છે. તે જ રીતે કાચી કેરીની આ લોંજી રોટલી, થેપલા કે એમ પણ ખાવાથી બહુ સ્વાદિષ્ટ લાગે છે.

Recipe by Kirti Sharma
Photographs & prepared by Heena Parekh

આખું જગત ભમીને પણ ઘેર આવવાનું,
રમતો ઘણી રમીને પણ ઘેર આવવાનું.

મોતીની શોધમાં તું છો ડુબકી લગાવે,
દરિયો ધમી ધમીને પણ ઘેર આવવાનું.

નીકળી પડું છું કોની આ શોધમાં ઘરેથી!
સૌ લાગણી દમીને પણ ઘેર આવવાનું.

આ શબ્દની બજારે થોડુંઘણું ફરીને-
શું મૌનને ગમીને પણ ઘેર આવવાનું.

આગ્રહ મહીં રહેલી સચ્ચાઈ જોઈ જાણી,
થોડું ઘણું જમીને પણ ઘેર આવવાનું.

( આહમદ મકરાણી )

અમથું અમથું વહાલ વરસતું ઝરમર લાગે છે,
શ્યામ ભલે હો મેઘ છતાં એ મનહર લાગે છે.

શિલા બદલે ડાળે લેખ લખેલો કોનો છે ?
ફૂલો જોતા થાય; હરિના અક્ષર લાગે છે.

સુંદર; ઝરણાં, પંખી, ફૂલો, વૃક્ષો, ઈશ્વર પણ,
કમાલ છે, આ સૌથીયે મા સુંદર લાગે છે.

જૂઈ, મોગરા, ચંદન કરતા સુગંધ છે નિરાળી,
ધરતી પર ફોરાએ છાંટ્યું અત્તર લાગે છે.

ગાય કોયલો; પીળા જામા વૃક્ષોએ પહેર્યા,
આજ ઘરે ફાગણના કોઈ અવસર લાગે છે.

( જગદીપ ઉપાધ્યાય )