સાહિબ, જરા ઝંખીએ ઝાંખી.

ભાંગેલી ભીતરની બારી અમે ઉઘાડી રાખી.

 .

ક્યાં કહીએ કે અમને આપો સૂરજ આખેઆખો ?

એકાદા કિરણની આંગળીએથી ચપટીક ચાખો.

 .

એક પલકમાં ઓગળશે આ જીવની બધી તુમાખી.

સાહિબ, જરા ઝંખીએ ઝાંખી.

 .

ઝીણો એ ઝબકારો ઉલેચે અઢળક અંધારા,

થીજી જાતા અચરજઘેલી આંખોના પલકારા !

 .

પાર કરાવે પદ નાનકડું,નાની અમથી સાખી.

સાહિબ, જરા ઝંખીએ ઝાંખી.

 .

( નીતિન વડગામા )

એક કલાકથી એ બસની લાઈનમાં ઉભો હતો. બસ આવતી અને ભરાઈને ચાલી જતી. ને છતાં લાઈન તો એટલી ને એટલી જ હતી. સદનસીબે એક ખાલી બસ આવી. પાછળથી એને ધક્કો વાગ્યો અને એ ધકેલાઈને બસમાં ચઢી ગયો. બારી પાસે જગ્યા ખાલી હતી. ત્યાં જઈને એ બેઠો. બારીની બહાર નિહાળવું તો ક્યારેક આંખો બંધ કરીને વિચારવું એ એની જૂની આદત હતી.

 .

શહેરના રસ્તા પર બસ સરતી હતી..એની નજર બારી બહારના દ્રશ્યો પર ફરતી હતી. અને એની વૃદ્ધ માના શબ્દો યાદ આવ્યા. ગયા વર્ષે માએ કહ્યું હતું…”દીકરા અભિજિત, વધુ એક દિવાળી આવી રહી છે. શું આ વર્ષે પણ આપણું ઘર વહુના હાથે દીવા મૂકાયા વિનાનું જ રહેશે ?” અને ખરેખર માના શબ્દો સાચા પડ્યા હતા. એ વહુને લાવે તે પહેલાં જ માને હાર્ટએટેક આવ્યો અને ઘર દીવા મૂકાયા વિનાનું જ રહ્યું.

 .

આ વર્ષે ફરી દિવાળી આવી રહી હતી. અને એ માના શબ્દો ભૂલી શક્યો જ ન્હોતો. પણ સગાસંબંધી વિનાનો, એકલો અટૂલો એ….એને કોણ કન્યા આપે ? ને એટલે જ કદાચ આજે એ “સપ્તપદી મેરેજબ્યુરો” નામની સંસ્થામાં જઈ રહ્યો હતો. નિયત સ્થળે બસ અટકી અને એ ઉતર્યો. મેરેજબ્યુરોના પગથિયાં ચઢતાં જ રોમાબેને એને આવકાર્યો. એણે એની કથનિ કહી સંભળાવી. રોમાબેને એક આલ્બમ જોવા આપ્યું. નામ-સરનામા વિનાના વિવિધ ચહેરાઓનો એમાં સમાવેશ હતો. એ જોવા લાગ્યો.

 .

અચાનક એક ચહેરો જોઈને એ આલ્બમના પાના ફેરવતાં અટકી ગયો. સપ્રમાણ દેહાકૃતિ, ખીલેલા ફૂલ જેવું હાસ્ય, મોં પરનું ઓજસ, નિર્દોષ-શર્મિલો ચહેરો – બધું જ એને ગમી ગયું. એણે એ ફોટો રોમાબેનને બતાવીને કહ્યું : “હું આની સાથે લગ્ન કરવા ઈચ્છું છું”. ફોટો જોઈને રોમાબેન આશ્ચર્યથી બોલ્યા : “ તમે આની સાથે લગ્ન કરશો ? આ તો પૌલોમી છે. અને પૌલોમી જન્મથી અંધ છે”. એક ક્ષણએ અટક્યો, આંખો બંધ કરીને વિચાર્યું અને પછી બોલ્યો : “એ અંધ છે તેથી શું થયું? હું એની સાથે જ લગ્ન કરીશ”.

 .

ને થોડા દિવસો રહીને દિવાળી આવી. દિવાળીની ઢળતી સંધ્યાએ પૌલોમીનો હાથ પકડીને એ પોતાના ઘરે લઈ આવ્યો. અને કહ્યું : “આ આપણું ઘર છે અને આ રહ્યો માનો ફોટો. ચાલ આપણે માની તસ્વીર સામે દીવો પ્રગટાવીએ”. દીવો પ્રગટાવવામાં એણે પૌલોમીની મદદ કરી. દીવો પ્રજ્વલિત થયો. અંધકારભર્યા રૂમમાં પ્રકાશ ફેલાયો. માની તસ્વીર, પૌલોમીની આંખો એ પ્રકાશમાં ચમકી ઊઠી. અને એણે માને મનોમન કહ્યું : “મા, આજે મેં બે દીપ પ્રગટાવ્યા. એક આપણા ઘરમાં અને એક પૌલોમીના જીવનમાં. તું ખુશ છે ને મા ?”

 .

તસ્વીર બની ગયેલી માનું મોં બે દીપના ઉજાસમાં હસી રહ્યું.

 .

( હિના પારેખ “મનમૌજી” )

લે જરા તારામાં સ્થાપી જા મને,

સ્હેજ મારામાંથી કાપી જા મને.

 .

મારી ભીતર ધગધગે છે તાપણું,

તું ય જો ઈચ્છે તો તાપી જા મને.

 .

મારું કદ પહેલેથી જે છે એ જ છે,

લે ફરી એકવાર માપી જા મને.

 .

ઘોર અંધારનો લાવારસ છું હું,

મીણબતી ! લે જરા પી જા મને.

 .

સૂર્ય છું, પણ ક્યાં જઈને આથમું,

રોજ તારી સાંજ આપી જા મને.

 .

હું ય વંચાયા વગરનો શબ્દ છું,

તું ખલીલ, આંખોમાં છાપી જા મને.

 .

( ખલીલ ધનતેજવી )

મારી અંદરથી નીકળીને, કોઈક ક્યાંક ચાલ્યું ગયું છે;

હવે હું પણ રહ્યો નથી મારામાં !

હવે એકલતા વચ્ચે એક ઊભું છે નામ;

બાકી આખી કઠપૂતળી ગઈ ગારામાં!

 .

હતાં રૂપ અને રંગ એનાં નોખાં-નોખાં;

ને આખી દુનિયાની સ્હેલ એણે કીધી !

પાછી સઘળે જઈ આવી અને બેઠીને વાત;

એણે ક્યાંય નહીં પહોંચ્યાની કીધી !

મારી અંદર પીગળીને મીણ ક્યાંક જઈ બેઠું;

એથી આભ આખ્ખું ધ્રુજે છે તારામાં !

 .

દિવસે સમજાય નહીં સૂરજ ને

રાતના ચાંદાને જઈને હું પોંખું !

બંને પાસેથી મને શીખ મળી એટલી કે

જીવન તો ખાલીખમ્મ ખોખું !

ખાલીખમ્મ ખોખાથી નીકળેલી વાત;

હવે વહેતી થઈ છે એકતારામાં…

 .

( પ્રફુલ્લ પંડ્યા )

સુખદુ:ખ છે મનની પાટી પર, જગ્યા જરાય નહિ

ભૂંસ્યા વગર તો એક પણ પંક્તિ લખાય નહિ.

 .

દાવા-દલીલ માટે જરૂરી છે બારીકી,

મોટેથી બોલશો તો કંઈ પુરવાર થાય નહિ.

 .

તરતું મૂકી લખાણ, ખસી જાવ બાજુએ,

કાગળની હોડીને કદી ધક્કા મરાય નહિ.

 .

માપી, ગણી શકો એ બધું કામનું નથી,

 જો છે મહત્વનું તો એ તોળી શકાય નહિ.

 .

નાનું જરાક રાખો અનુસ્વાર ‘હું’ ઉપર,

આખો વખત વજનને ઉઠાવી ફરાય નહિ.

 .

અંતે ખરી જવાનીને તાકાત જોઈએ,

પ્હેરો સુગંધ એટલે ફૂલો થવાય નહિ.

 .

( હેમેન શાહ )

આંખમાં અનુરાગ જેવું હોય પણ, ના હોય પણ,

ચાંદમાં પણ દાગ જેવું હોય પણ, ના હોય પણ.

 .

લાકડાંને ક્યાં સુધી સંકોરવાં એ તો કહો,

તાપણીમાં આગ જેવું હોય પણ, ના હોય પણ.

 .

સાંજનાં પંખી બધાં ફરે છે ક્યાં જવા ?

આ  નગરમાં બાગ જેવું હોય પણ, ના હોય પણ.

 .

ધૂળનો ઢગલો ગણીને હાથ નાંખો ના તમે,

રાફડામાં નાગ જેવું હોય પણ, ના હોય પણ.

 .

સૂર્યને જોતાં જ પંખી ગીતને આલાપતાં,

કોઈ એમાં રાગ જેવું હોય પણ, ના હોય પણ.

 .

( હરિશ પંડ્યા )

એક લસરકે

અજવાળું અજવાળું કરતી

ચરણકમળની ધૂળ !

ભલે કોઈને હોય નહીં પણ અમને ભલી કબૂલ !

 .

અંજાતી જ્યાં આંખ જરાશી

અંધારું અટવાતું

પ્હો ફાટતા, ઝાકળ વચ્ચે

મારગ કરતું જાતું

કોણ કહે છે :

ઝાકળભીની ડાળી સંગે ફૂલ સરીખું ઝૂલ ?!

 .

અંતર પર અંતરની ભીની

પીંછી મઘમઘ ફોરે

પૃથ્વી પટ પર ચિત્ર અલૌકિક

રોજ કોણ આ દોરે ?

અનહદ ઊંડી

સહેજ અચંબિત આંખે ઝલમલ સૂર્ય-કિરણને પૂર !

 .

અજબ અચંબો ગજબ અજંપો

મીઠી નિદ્રા ત્યાગે,

મારામાં સૂતેલું કોઈ

આળસ મરડી જાગે

જોઉં જોઉં ત્યાં

દશે દિશા ને મધ્યે ફરકે પીતવર્ણ પટકૂળ !

 .

( ગુણવંત ઉપાધ્યાય)

ખેલવાનું, હારવાનું ખૂબ કપરું હોય છે

જાતને સમજાવવાનું ખૂબ કપરું હોય છે

 .

પોતપોતાનું મળે છે આભ તો સૌ કોઈને

પંખી માફક ઊડવાનું ખૂબ કપરું હોય છે

 .

પૂર્ણમાંથી અલ્પ, પાછું અલ્પમાંથી પૂર્ણ પર

ચંદ્રગતિએ ચાલવાનું ખૂબ કપરું હોય છે

 .

કાળું કાળું ઘટ્ટ અંધારું બધે વ્યાપેલું હો,

તે સમય અજવાળવાનું ખૂબ કપરું હોય છે

 .

સાંજનો વૈભવ ગુલાબી નભમાં સુંદરતા ભરે,

તે સમેટી ડૂબવાનું ખૂબ કપરું હોય છે

 .

( સંધ્યા ભટ્ટ )