-કપડાંની શોધ થઈ એ બહુ સારું થયું

સંસ્કારનું એક આવરણ તો મળ્યું.

નહીં તો આપણે પશુઓથી કેમ જુદાં કહેવાત ?

 .

-કેટલું સારું થયું કે ભાષાનો જન્મ થયો

શબ્દો આપણા સેવક બન્યા.

નહીં તો સત્ય આપણે ક્યાં સંતાડ્યું હોત ?

 .

-નાજુક, યુવાન ત્વચા આપણા શરીરને રક્ષી લે છે,

એ પણ સારું છે

નહીં તો લોહી-માંસના પિંડથી

આપણે કેવી રીતે આકર્ષાયાં હોત ?

(જો કે આપણે એકબીજાનાં

પેટ-આંતરડાંથી પ્રશંસા કરી શક્યાં હોત.)

એટલું સારું છે કે અંદર ચાલતું તોફાન

બહાર નથી દેખાતું.

પીડા આંસુ બનીને બહાર નથી આવતી,

મૂંગા હોઠ પર જ્યાં સુધી

શબ્દ બહાર ન આવે,

દરેક સ્ત્રી

દિવ્ય છે.

 .

( અંજલિ કુલકર્ણી, અનુ. મનીષા જોશી )

 .

મૂળ કૃતિ : મરાઠી

હોસ્પિટલની તે રાત…

પેસેજના થાંભલાએ તાણી રાખેલો તે ભયાનક અંધકાર.

બારણામાંથી આવનારાં ભયભીત પ્રકાશકિરણોમાં

માંડ-માંડ ઊભું રહેલું તે ઝાડ.

 .

અંદર ચાલેલી  નર્સોની દોડધામ.

ડોક્ટરોનો દબાયેલો જડ અવાજ.

ઓજારોનો આવજ, બરફ તોડવાનો અવાજ.

હલનારા પડછાયાઓનો અવાજ.

અંદરથી આ બધું આવે છે.

કાળજું અંદર મૂકીને બહાર કઠેડાને કાંઠે ઊભી છું.

હું થઈ જાઉં છું એક સૂક્ષ્મ સોય

બરફમાં રોપેલી…બધિર રસ શોષી લેનારી.

 .

સામેનાં વૃક્ષોમાંથી રસવાહિનીનો ધો-ધો પ્રવાહ.

ઝાડની પાછળ ચાંદનીની ગતિનો ઢળતો સ્પર્શ.

તાણેલા અંધકારમાંથી પડછાયાની ચૂપચાપ ગતિ.

સામેથી આ બધું આવે છે. અનુભવું છું.

કઠેડા પર ઘટ્ટ રોપેલા મારા હાથ

પહોંચ્યા છે કઠેડાના ઝાડના મૂળને.

અને પગલાં ભીંજાય છે પાતાળગંગાના મૃત્યુધરામાં.

 .

કોઈ હળવેથી ખભા પર હાથ મૂકે છે…

ભાષા કળ્યા પહેલાં જ હું હોઉં છું તો પણ

નથી જેવી થઈ જાઉં છું.

 .

( ઈન્દિરા સંત, અનુ. સુરેશ દલાલ )

 .

મૂળ કૃતિ : મરાઠી

ठीक है मैंने कभी देखा अँधेरा,

किन्तु अब तो हो गया फिर से सबेरा,

भाग्य-किरणों ने छुआ संसार मेरा;

 प्रात-मुकुलित फूल-सा है प्यार मेरा.

 .

तप्त आँसू से कभी मुख म्लान होता,

किन्तु अब तो शीत जल में स्नान होता,

राग-रस-कण से घुला संसार मेरा,

प्रात-मुकुलित फूल-सा है प्यार मेरा.

 .

आह से मेरी कभी थे पत्र झुलसे,

किन्तु मेरी साँस पाकर आज हुलसे,

स्नेह-सौरभ से बसा संसार मेरा;

प्रात-मुकुलित फूल-सा है प्यार मेरा.

 .

एक दिन मुझमें हुई थी मूर्त जडता,

किन्तु बरबस आज मैं झरता, बिखरता,

है निछावर प्रेम पर संसार मेरा;

प्रात-मुकुलित फूल-सा है प्यार मेरा.

 .

( हरिवंशराय बच्चन )

तापमय दिन में सदा जगती रही है,

रात भी जिसके लिए तपती रही है,

प्राण, उसकी पीर का अनुमान कर लो;

आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.

 .

चाँद से उन्माद टूटा पड रहा है,

लो, खुशी का गीत फूटा पड रहा है,

प्राण, तुम भी एक सुख की तान भर लो;

आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.

 .

धार अमृत की गगन से आ रही है,

प्यार की छाती उमडती जा रही है,

आज, लो, मादक सुधा का पान कर लो;

आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.

 .

अब तुम्हें डर-लाज किससे लग रही है,

आँखे केवल प्यार की अब जग रही है,

मैं मनाना जानता हूँ, मान कर लो;

आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.

 .

( हरिवंशराय बच्चन )

 .

( हरिवंशराय बच्चन )

કોઈ લોલમલોલ તંબૂ તાણવામાં વ્યસ્ત છે

કોઈ ફૂલોની હવેલી બાંધવામાં વ્યસ્ત છે

 .

તું ઝરૂખે સાંધ્ય-રંગો આંખમાં ભરતી રહી

ને જગતનું લોક સૂરજ ઠારવામાં વ્યસ્ત છે

 .

‘પ’ ઉપરથી પ્રેમનું ઝરણું ન સૂઝે કોઈને

કોઈ ‘પર્વત’, કોઈ ‘પગલું’ ધારવામાં વ્યસ્ત છે

 .

દોસ્ત ! તારી આપવીતીનો સમય વીતી ગયો

તાપણાની રાખ સૌ ઉરાડવામાં વ્યસ્ત છે

 .

કોણ મારી વ્યસ્તતાઓની ગણતરી દાખવે !

સૌ નરી નવરાશ કેવળ માણવામાં વ્યસ્ત છે

 .

( સુરેન્દ્ર કડિયા )

અઢળક ને અકારણ એ નડે છે કદી કદી

અમને હવામાં કેફ ચડે છે કદી કદી

.

બે હાથ, હથોડી ને ટાંકણાથીયે વધુ

મૂર્તિને ફક્ત આંખ ઘડે છે કદી કદી

 .

તમરાંઓ ત્રમ-ત્રમે ને આગિયા ઝમ્યા કરે

સ્મરણોય દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય જડે છે કદી કદી

 .

વરસાદ પલળવાને અધીરો બની રહે

કવિતાઓ ધોધમાર પડે છે કદી કદી

 .

શોધી શકે તો શોધ લીલા રણની વારતા

ઊંટોની આંખમાંથી દડે છે કદી કદી

 .

( સુરેન્દ્ર કડિયા )

દોસ્ત, લાંબો આપણો ટકશે ન સધિયારો;

હું છું લીલું ઝાડ, તું છે એક કઠિયારો.

 .

જિંદગી અઘરી રમત છે, આ રમત અંદર;

કોઈ હાથો થાય છે તો કોઈ હથિયારો.

 .

ભાગ માટેની લડતમાં ગૂંચવાયો છે,

આંસુઓનો આપણો આ પ્લોટ સહિયારો.

 .

‘તું નથી’ એ વાત ખુદને ખૂબ સમજાવી,

માનવા તૈયાર ક્યાં છે જીવ દખિયારો.

 .

વણઉકેલ્યો કોઈ શિલાલેખ છું હું તો,

છે મને પઢનાર અહીંયાં કોઈ પઢિયારો ?

 .

( અનિલ ચાવડા )

જોઈ ચાલાકી-ભર્યા ચહેરા, ચકિત હું રહી જવાનો છું

હું મને મારા વિનાની ભર-સભામાં લઈ જવાનો છું

 .

દઈ દઈને આટલું બસ દઈ શકું છું નામ-સરનામું

હું પવન છું; આ દિશાથી આ દિશામાં વ’ઈ જવાનો છું

 .

તું કહે તો શબ્દનું પાતાળ પણ તોડી બતાવું, લે

તું કહે તો મૌનનાં મન્વંતરો સૌ કહી જવાનો છું

 .

તું વમળ ઉપર વમળ સર્જી મને ઘેરી શકે છે, પણ

હું નદીના નીર ભેગો નીર થઈને વહી જવાનો છું

 .

તું લખે છે ને લખ્યા કરજે જ કેવળ સૂર્ય-સિતારા

હું મજાની ચાંદનીનો શેષ થઈ જવાનો છું

 .

( સુરેન્દ્ર કડિયા )

પ્રેમ ખાલી ખાતે કોરો ચેક આપીને બેલેન્સ વધારે છે.

 .

માણસ હાથી નથી એટલે તે માત્ર પ્રેમમાં જ ગાંડો થાય છે !

 .

પ્રેમની રફતાર માત્ર બે જ જણને ગિરફતાર કરે છે.

 .

પ્રેમી સિવાય કોઈ સાનમાં સમજતું નથી !

 .

પ્રેમ ભીના રૂમાલની ગડી વાળવાનું શિખવે છે !

 .

પ્રેમ અગિયારીનો આતશ હોય તો તે કદી ઓલવાતો નથી !

 .

પ્રેમ તો દીવેટીઓ દીવો છે અવસરનું તોરણ નહીં.

 .

પ્રેમ વિસ્તરે છે પણ પાતળો પડતો નથી.

 .

પ્રેમની શતાબ્દિ ઉજવવી હોય તો ૧૨૧ વર્ષ જીવવું પડે !

 .

તમે બારણાં બંધ કરશો તો પ્રેમ પોતાનું પ્રવેશદ્રાર શોધી જ લેશે !

 .

પ્રેમીઓ માત્ર એકબીજા માટે જ ‘મળતાવડા’ હોય છે !

 .

પ્રેમ અડધો અડધો થાય છે અને બે અડધે એક થાય છે !

 .

એકાંતને જીભ નથી હોતી એટલે તે પ્રેમનું સાક્ષી બને છે !

 .

વિરહ એ યાદગાર એકાંત હોય છે.

 .

આંસુની રેખા ગાલ પર અટક્યા પછી યે લંબાયા કરે છે.

 .

પ્રેમ ખેલ નથી પણ સૌથી વધારે ખેલદિલી પ્રેમમાં જ હોય છે !

 .

શહેરના નકશામાં ન આવેલા કેટલાક ઝોન માત્ર પ્રેમીઓ જ જાણે છે !

 .

મારા આંગળાની છાપ મારા દોસ્તના હાથમાં છે !

 .

કોરા પરબીડિયાને પ્રેમપત્રનું ભવિષ્ય હોય છે.

 .

આંસુ પાસે અટકી જાય તે સ્મિત સુધી પહોંચતો નથી.

 .

જેમાં તણખા છુપાયા હોય તે તણખલા કહેવાય !

 .

મને મળવાનું હું ટાળું છું ને ઉંઘ આવે છે.

 .

માળો બાંધવો નથી પડતો, ગોઠવવો પડે છે.

 .

દુ:ખ જેવું કશું પોતીકું નથી હોતું !

 .

પાણીદાર માણસે વરાળ બન્યા વિના જ ઉંચે જવાનું છે.

 .

પ્રેમની આંખો પાસે પોતીકું પ્રતિબિમ્બ હોય છે.

 .

પ્રેમ એવી ભીનપ છે. જેમાં કશું ઊગે છે ને આપોઆપ ઉછરે છે.

 .

અહીં રણ જ હશે ! મોસમ છે પણ મોસમનાં પંખી નથી !

 .

પ્રેમ, પ્રેમને જ અનુસરે છે.

 .

પ્રેમ તો કોરી કિતાબ હોય છે, વડીલો એમાં સૂચિપત્ર જોડે છે.

 .

એકાંતને જીભ નથી હોતી એટલે તે પ્રેમનું સાક્ષી બને છે !

 .

( રતિલાલ ‘અનિલ’ )