કરી જુઓ-સાહિલ

કદી કામના તણાં કુંભને જો ભરી શકો તો ભરી જુઓ
પૂરા વિશ્વમાં પછી ઈચ્છો ત્યાં જો ફરી શકો તો ફરી જુઓ.

નદી હોય છીછરી તોય શું-મળ્યું બરકરાર નદીપણું
તમે સાવ છીછરા વ્હેણમાં જો તરી શકો તો તરી જુઓ.

જો ઝીલી શકો તો પતંગિયાના પીંછાની છાયા ઝીલી લઈ,
પછી વીજળીના લસરપટે જો સરી શકો તો સરી જુઓ.

તમે બાળકોના નયનને ઊડતી પરીના થોડા સપન દઈ
પછી સુખ તમારી પછેડીમાં જો ભરી શકો તો ભરી જુઓ.

ભલે કલ્પવૃક્ષના છાંયડે તમે આયખું વીતાવ્યાં કરો
અને મનને વશમાં જરા-તરા જો કરી શકો તો કરી જુઓ.

હવે શક્યતા ને અશક્યતાની તમામ ભાંજગડો મૂકી
ને હરિ કનેથી હરિપણું જો હરી શકો તો હરી જુઓ.

તમે ગાંઠ બાંધી છે જેટલી-એ બધીય ‘સાહિલ’ છૂટશે !
એ વિષે વિચારીને જાતરા જો કરી શકો તો કરી જુઓ.

( સાહિલ )

मैं रहूं या ना रहूं-रश्मी विराज

मैं रहूं या ना रहूं
तुम मुज में कहीं बाकी रहेना…

मुजे नींद आये जो आखिरी
तुम ख्वाबों में आते रहेना
बस इतना है तुमसे कहेना…
मैं रहूं या ना रहूं
तुम मुज में कहीं बाकी रहेना…

किसी रोज बारिश जो आये
समज लेना बूंदो में मैं हूं
सुबह धूप तुमको सताये
समज लेना किरनों में मैं हूं
कुछ कहुं या ना कहुं
तुम मुजको सदा सुनते रहेना
बस इतना है तुमसे कहेना…

हवाओं में लिपटा हुआ मैं
गुजर जाउंगा तुमको छु के
अगर मन हो तो रोक लेना
ठहर जाउंगा इन लबों पे
मैं दिखुं या ना दिखुं
तुम मुजको महसूस करना
बस इतना है तुमसे कहेना…

मैं रहूं या ना रहूं
तुम मुज में कहीं बाकी रहेना

Video Album : Main Rahoo Ya Na Rahoo
Singer : Armaan Malik
Lyrics : Rashmi Virag
Music Label : T Series

તૈયારી-જયા મહેતા

૧.
સૂરજ આથમવાની તૈયારી છે.
નીચે બાળકો રમે છે એના અવાજો સંભળાય છે
સાતમા માળની બાલ્કનીમાં હું બેઠી છું
હવે મારાથી અવાજો સહન થતા નથી
અવાજ ન કરો એમ બાળકોને કહેવાનું મન થતું નથી
હું જોયા કરું છું :
આકાશ ઝાંખું થતું જાય છે
સૂરજ આથમવાની તૈયારી છે.

૨.
સૂરજ આથમવાની તૈયારી છે.
બાળકો રમવાનું બંધ કરીને ઘરે ગયાં છે
હું સાતમા માળની બાલ્કનીમાં બેઠી છું
ચારે તરફ બધું શાંત શાંત છે
આ સ્મશાનવત શાંતિ મને અકળાવે છે
રમવાનું બંધ કરીને ઘરે જવાનું મારા હાથમાં નથી
હું જોયા કરું છું :
આકાશ ઝાંખું થતું જાય છે
સૂરજ આથમવાની તૈયારી છે.

૩.
હવે સૂરજ આથમી રહ્યો છે
નીચે કોઈ રમતું નથી, અવાજ કરતું નથી
ચારે તરફ અંધારું છવાતું જાય છે
સાતમા માળની બાલ્કનીમાં હું બેઠી છું
ગઈ કાલે પણ આમ જ અંધારું છવાતું હતું
હું જોયા કરતી બેઠી હતી
ને આજે પણ
જોયા કરું છું:
અંધારામાં ભળીને હું પણ અંધારું થતી જાઉં છું.
સૂરજ આથમી રહ્યો છે.

( જયા મહેતા )

શું હતું એ-નીતા રામૈયા

ચણોઠીના છોડ ઉપર ઝાકળ ઠર્યું
ને તું સાંભરી આવી
થયું
પત્ર લખું આજ
મન છલકાયું
લાલચટક ચણોઠી જેવી તારી યાદથી
પત્રના શબ્દે શબ્દે હું તારી સાથે વાત કરતી હતી
આ લખાઈ ગયો કાગળ\પણ થયું કે
કૈંક લખવાનું રહી ગયું
આમતેમ આંટા મારું
થતું કે
શું હતું એ
લખવાનું રહી ગયું તે
હા…ખાસ લખવાનું એ કે
મારા સપનામાં આવેલી
બા
તને વેણે વેણે
યાદ કરતી હતી.

( નીતા રામૈયા )

દીવાલ સુધી-સાહિલ

દીવાલ જમીનદોસ્ત કરી-ફરી પહોંચ્યા દીવાલ સુધી
ખબર અમને હતી કશી ક્યાં-કરમ જવાનાં કમાલ સુધી

લીલોતરીમાં હરે-ફરે પણ નસીબ તણી ન વાત પૂછો
તરસ બિચારી નથી પહોંચી શકી હજીયે પખાલ સુધી

છું માણસ સાવ અલ્પમતિ-હું તો એટલું જ બસ સમજું
જરૂર પછી શું બંદગીની જો વેર વહે વહાલ સુધી

બરાબર લાભ ચોઘડિયે સફર જો શરૂ કીધીતોય કાં
અમે પહોંચ્યાં તિમિર સુધી-તમે પહોંચ્યાં મશાલ સુધી

અમે તો અભણ કરી સિજદો-ડૂબી ગયા બસ ખમાશી નહીં
પહોંચવાનું હતું ટહુકા સમી શાશ્વતી ટપાલ સુધી

ચરણ અમારા કળણ મહીં છે છતાં નવાઈની વાત જુઓ
સપન અમારા પહોંચ્યાં સીધ્ધા અબિલ સુધી-ગુલાલ સુધી

ઘણીય ઈચ્છા હતી છતાંયે સ્વયંથી જુદા થઈ ન શક્યા
પ્રસંગ ખુશીનો સાહિલ છે-છતાં જવાયું મલાલ સુધી

( સાહિલ )

તો શું કહેવું-શું કરવું ?-નલિની માડગાંવકર

ખળખળતી નદી પાસે જળ માંગીએ
અને એ ખોબોભરીને કાંકરા દે
તો શું કહેવું ?

વાંકા બોલાની વચ્ચે જીવનભર
મીઠા બોલે જીવવું પડે
તો શું કહેવું ?

પાનખરની તાળી ઝીલનારાને
વસંતનાં ગીતો સંભળાવવાં પડે
તો શું કહેવું ?

દરિયામાં શેલારા લેવાને બદલે
રેતીના ઢગલા ઉલેચનારાને
ભલા ! શું કહેવું ?

જીવવા માટે ચપટીભર ખુશી લઈએ
ત્યાં તો માથે મણમણનાં છાણાં થાય
તો શું કહેવું ?

ગીત ગાવું હોય ત્યારે સામે
ગઝલની મહેફિલ મળે
તો ભલા ! શું કરવું ?

કવિતા લખવી હોય ત્યારે જ
માથે આધાશીશી ઝળૂંબતી હોય
તો ભલા ! શું કરવું ?

દાળની સાથે કઢીની વાટકી કોઈ માંગે
અને છાશની વાટકી ધરવી પડે
તો કરવું શું ?

લાંબું આયખું જીવવું હોય
ત્યારે જ જીવ જાઉં જાઉં કરે
તો ભલા એને કહેવું શું ?

તમે જ કહો, હવે કરવું શું ?

( નલિની માડગાંવકર )

પંખી – પન્ના નાયક

ઊડી ન શકતું
હું
એક નાનું પંખી
તમે મને બોલાવો
પણ
હું આવું શી રીતે ?
જુઓને,
મારી પાંખો-
દેખાય છે ને કપાયેલી ?
મારા પર
પથ્થર પડે છે તોય
હું
કશું કરી શકતું નથી.
હું ચાંચ ખોલું છું.
ના, પાણી માટે નહીં
ના, ચણ માટે નહીં
મારે કંઈ કહેવું છે
મારે કંઈ ગાવું છે
પણ
શબ્દો અટકી ગયા છે
ગીત ભટકી ગયાં છે
હું
બે ડગલાં ચાલું છું
ને
ઊડવાનો ચાળો તો કરું છું
પણ તરત ભાન થાય છે
કે
મારે પાંખો નથી.
જમીન સાથે માથું પટકું છું
પાંખો ઉગશે એવી આશાએ…

( પન્ના નાયક )

વાંચી લેજે-માધવ રામાનુજ

કાગળ કોરો રાખીને આ પત્ર લખું છું: વાંચી લેજે
અલખ લિપિમાં આખે આખો ગ્રંથ લખું છું: વાંચી લેજે.

અવાજમાં અક્ષર ગૂંથ્યા કે
અક્ષરમાં ગૂંથ્યા અવાજ એ હું શું જાણું!
મૌન કઈ લિપિમાં તેં રુંધી રાખ્યું છે,
બધાં રહસ્યો તું જાણે છે હું શું જાણું!

કયા અક્ષરે ઓળખવાનો સ્પર્શ, લખું છું: વાંચી લેજે
કાગળ કોરો રાખીને આ પત્ર લખું છું: વાંચી લેજે.

બધું અનંત છે એવું કહેતાં કહેતાં-
અંત તરફ ક્યાં ચાલ્યા હું શું જાણું!
પ્રેમ એટલે કેવળ કેવળ શબ્દ હશે
કે અનુભૂતિ એ તું જાણે છે હું શું જાણું!
અનહદના એકાંત સુધીનો અર્થ લખું છું: વાંચી લેજે.

પ્રાસ મળે ના મળે તોય તે
ગીત રચાતું જાય કેમ, એ હું શું જાણું!
સાજ મળે ના મળે તોય
સંગીત રચાતું જાય કેમ, એ હું શું જાણું!

વાણી પણ લાગે છે જ્યારે વ્યર્થ, લખું છું વાંચી લેજે
અનહદના એકાંત સુધીનો અર્થ લખું છું: વાંચી લેજે.

કાગળ કોરો રાખીને આ પત્ર લખું છું: વાંચી લેજે
અલખ લિપિમાં આખે આખો ગ્રંથ લખું છું: વાંચી લેજે.

( માધવ રામાનુજ )

કદાચ…-નલિની માડગાંવકર

અમે અળગા થયાં,
બે દિશાના વિરોધી પવનોએ
અમારી ગતિમાન નૌકાના
ભુક્કા બોલાવ્યા.

ઘડિયાળના અટકી અટકીને
બે વિરોધી દિશામાં ચાલતા
કાંટા જેવો અમારો સંસાર
વાદ-વિવાદના કકળાટ વચ્ચે
સમયની ગતિને સાંભળવા અસમર્થ
બુઠ્ઠી સંવેદનાઓ…ધક્કા મારીને
ચાલતી ઘડિયાળ જેવી.

બંને વચ્ચે ચણાઈ ગઈ દીવાલ
અને સેતુ જેવાં બાળકો સૂનાં સૂનાં

બંનેના હૃદયમાં જીવતાં હતાં સપનાં
અને થોડાંક વાવેલાં બીજ
પણ ક્યારેય આપણે
એકબીજાના ક્યારામાં પાણી જ રેડ્યું નહીં.
અને પ્રેમ બારણે ટકોરા મારી
પાછો વળી ગયો.

સમજણના બંધ દરવાજાએ
પહોળી ને પહોળી કરી બંને વચ્ચેની ખાઈ
છેવટે
ઈચ્છાઓને દફનાવવા બંનેના હાથ લંબાયા…
કાશ, બાળકોના લંબાયેલા નાનકડા હાથમાં
ઈચ્છાઓએ સોંપી
આપણે હાથ મેળવી લીધા હોત તો !
પણ હવે તો…

( નલિની માડગાંવકર )

એમ તો હું પણ-જયા મહેતા

એમ તો હું પણ જાગી હતી
સપનાંનોસથવારો લઈને
આંખમાં.
ટચલી આંગળીએ ગોવર્ધન તોળવા
હું ઘણું મથી,
પણ
મારે ભાગે તો હતો
ખરાબે ચડેલા વહાણનો ટકી રહેવાનો
તરફરાટ,
રણની તપતી રેતીના
ધખારા,
હલાહલને પોતાનામાં સમાવીને બેઠેલા
સાગરના તળિયાનો
અંધકાર,
ભીતર બહાર બહાર ભીતર
લથડિયાં ખાતા
કેવળ શ્વાસ
અને…

( જયા મહેતા )