तापमय दिन में सदा जगती रही है,

रात भी जिसके लिए तपती रही है,

प्राण, उसकी पीर का अनुमान कर लो;

आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.

 .

चाँद से उन्माद टूटा पड रहा है,

लो, खुशी का गीत फूटा पड रहा है,

प्राण, तुम भी एक सुख की तान भर लो;

आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.

 .

धार अमृत की गगन से आ रही है,

प्यार की छाती उमडती जा रही है,

आज, लो, मादक सुधा का पान कर लो;

आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.

 .

अब तुम्हें डर-लाज किससे लग रही है,

आँखे केवल प्यार की अब जग रही है,

मैं मनाना जानता हूँ, मान कर लो;

आज आओ चाँदनी में स्नान कर लो.

 .

( हरिवंशराय बच्चन )

 .

( हरिवंशराय बच्चन )

કોઈ લોલમલોલ તંબૂ તાણવામાં વ્યસ્ત છે

કોઈ ફૂલોની હવેલી બાંધવામાં વ્યસ્ત છે

 .

તું ઝરૂખે સાંધ્ય-રંગો આંખમાં ભરતી રહી

ને જગતનું લોક સૂરજ ઠારવામાં વ્યસ્ત છે

 .

‘પ’ ઉપરથી પ્રેમનું ઝરણું ન સૂઝે કોઈને

કોઈ ‘પર્વત’, કોઈ ‘પગલું’ ધારવામાં વ્યસ્ત છે

 .

દોસ્ત ! તારી આપવીતીનો સમય વીતી ગયો

તાપણાની રાખ સૌ ઉરાડવામાં વ્યસ્ત છે

 .

કોણ મારી વ્યસ્તતાઓની ગણતરી દાખવે !

સૌ નરી નવરાશ કેવળ માણવામાં વ્યસ્ત છે

 .

( સુરેન્દ્ર કડિયા )

અઢળક ને અકારણ એ નડે છે કદી કદી

અમને હવામાં કેફ ચડે છે કદી કદી

.

બે હાથ, હથોડી ને ટાંકણાથીયે વધુ

મૂર્તિને ફક્ત આંખ ઘડે છે કદી કદી

 .

તમરાંઓ ત્રમ-ત્રમે ને આગિયા ઝમ્યા કરે

સ્મરણોય દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય જડે છે કદી કદી

 .

વરસાદ પલળવાને અધીરો બની રહે

કવિતાઓ ધોધમાર પડે છે કદી કદી

 .

શોધી શકે તો શોધ લીલા રણની વારતા

ઊંટોની આંખમાંથી દડે છે કદી કદી

 .

( સુરેન્દ્ર કડિયા )

દોસ્ત, લાંબો આપણો ટકશે ન સધિયારો;

હું છું લીલું ઝાડ, તું છે એક કઠિયારો.

 .

જિંદગી અઘરી રમત છે, આ રમત અંદર;

કોઈ હાથો થાય છે તો કોઈ હથિયારો.

 .

ભાગ માટેની લડતમાં ગૂંચવાયો છે,

આંસુઓનો આપણો આ પ્લોટ સહિયારો.

 .

‘તું નથી’ એ વાત ખુદને ખૂબ સમજાવી,

માનવા તૈયાર ક્યાં છે જીવ દખિયારો.

 .

વણઉકેલ્યો કોઈ શિલાલેખ છું હું તો,

છે મને પઢનાર અહીંયાં કોઈ પઢિયારો ?

 .

( અનિલ ચાવડા )

જોઈ ચાલાકી-ભર્યા ચહેરા, ચકિત હું રહી જવાનો છું

હું મને મારા વિનાની ભર-સભામાં લઈ જવાનો છું

 .

દઈ દઈને આટલું બસ દઈ શકું છું નામ-સરનામું

હું પવન છું; આ દિશાથી આ દિશામાં વ’ઈ જવાનો છું

 .

તું કહે તો શબ્દનું પાતાળ પણ તોડી બતાવું, લે

તું કહે તો મૌનનાં મન્વંતરો સૌ કહી જવાનો છું

 .

તું વમળ ઉપર વમળ સર્જી મને ઘેરી શકે છે, પણ

હું નદીના નીર ભેગો નીર થઈને વહી જવાનો છું

 .

તું લખે છે ને લખ્યા કરજે જ કેવળ સૂર્ય-સિતારા

હું મજાની ચાંદનીનો શેષ થઈ જવાનો છું

 .

( સુરેન્દ્ર કડિયા )

.

Ratilala Mulchand Roopawala ‘Anil’
23/02/1919 – 29/08/2013

.

વિખૂટા પડેલા બધા શે’ર મારા,

હવે શેષ હું માત્ર મક્તો રહું છું.

*

કેવી અજબ સુવાસ છે, તારા ગયા પછી,

જાણે તું આસપાસ છે, તારા ગયા પછી;

સૂરજ તપે છે તે છતાં, જાણે વસંત છે,

તારી હવામાં શ્વાસ છે, તારા ગયા પછી.

*

તપીને તાપમાં હું ઘેર આવ્યો તો વળી શાંતિ,

હતું વ્યાકૂળ તો યે શાંત મન મારું થયું કેવું !

મહક પામી નીરવતાની હૃદય ઘેલું પૂછી બેઠું :

‘ઘડી પ્હેલાં સૂના ઘરમાં તમે આવી ગયાં’તાં શું ?’

*

વાદળને પેલે પાર કંઈ ઝાંખો ઉજાસ છે,

સૂરજના માત્ર ભાસથી શ્રાવણ ઉદાસ છે;

ભીના વસનનો આભમાં પરદો કરી દીધો,

શ્રાવણ નથી, આ સૂર્યનો એકાંતવાસ છે !

*

હૃદયના હોય છે સંબંધ તે નશ્વર નથી હોતાં,

મળ્યાં કેડે જુદાં થઈ જાય તે અંતર નથી હોતાં;

પ્રણય તો જિંદગી છે ને વળી તે પણ સનાતન છે,

પ્રણયની ક્ષણ નથી હોતી, તે સંવત્સર નથી હોતા !

*

આમ તો સૂરતનો કહેવાતો રહીશ,

કોઈ પૂછે તો વળી ‘સૂરતી’ કહીશ !

મારે તો ચાલ્યા જવું છે હે ગઝલ !

તું કહેશે તો વળી થોભી જઈશ.

*

પ્રવાસે તો મળ્યાં’તાં કૈંક ફૂલો,

નથી એવું, ચમન ચૂકી ગયો છું;

અનુભવ યાદ કંઈ એવા રહ્યા છે :

ફૂલોનાં નામ હું ભૂલી ગયો છું !

*

ઈશ્વર કને ય જાઉં પણ માણસ મટું નહીં,

ઓળંગી જાઉં હું મને તો પણ રહું છું પાળ,

એ પણ મને મળે છતાં ઈશ્વર મટે નહીં,

ઊતરે છે ખીણમાં છતાં શિખરે રહે છે ઢાળ.

*

મને કેફ આ જિંદગીનો કહે છે :

હું દીઠા પછી યે રહસ્યો રહું છું !

અને આ જુઓ ખેલદિલીયે મારી,

હું પીધા પછી યે તરસ્યો રહું છું !

.

( રતિલાલ ‘અનિલ’ )

 શાંત સરવરમાં કમળ ખૂલે એમ એકાન્ત હળવેથી ખૂલે જી,

મોરપિચ્છ જેવી હવા રાધાનાં ઝાંઝર પ્હેરી ઝૂલે જી.

 .

પ્રભુજીનો આ પગરવ સુણી

કાન સચેતન થઈ ગયા,

એક પલકની ઝલક-ઝંખના

ધ્યાનમાં દરશન થઈ ગયાં.

 .

આકાશમાં એક કબીર-વૃક્ષ છે : ઊભું ઊર્ધ્વમૂલે જી,

શાંત સરવરમાં કમળ ખૂલે એમ એકાન્ત હળવેથી ખૂલે જી.

 .

હું જાણું ને કૈં ન જાણું

એવી અવસ્થા માણું છું,

જળની ઝીણી જ્યોતને ઝીલું

એવું હું તરભાણું છું.

 .

નરસિંહ, તુકા ને રૂમી-મીરાંના ઘૂમું છું વર્તુળે જી,

શાંત સરવરમાં કમળ ખૂલે એમ એકાન્ત હળવેથી ખૂલે જી.

 .

( સુરેશ દલાલ )

મારે સુખના સામ્રાજ્યના ગુલામ થવું નથી

કે નથી થવું દુ:ખના સામ્રાજ્યના સમ્રાટ.

સુખ અને દુ:ખને હાંસિયામાં ધકેલી દઈ

કોરા કાગળના આકાશમાં

પાનખરના શીતળ સૂર્યની ઉષ્મા લઈને

પ્રવાસ કરવો છે દિનાન્ત સુધી

અને રાતે ચંદ્ર થઈને

સમુદ્રનાં જળને પાગલ કરવાં છે.

ડાળે ડાળે ફૂલના દીવાની જ્યોત પ્રકટાવી શકું

તો એના અજવાળામાં

મારે મારાં નહીં લખેલાં કાવ્યો

મારા એકાન્તમાં વાંચવાં છે

અને પછી નિદ્રાની નિતાન્ત ચાદર ઓઢી

પોઢી જવું છે સ્વપ્નની કુંજગલીમાં.

 .

( સુરેશ દલાલ )

મારામાં ઊગ્યું ઘાસ આ રોમાંચ એનો મઘમઘે,

મારામાં દૂઝ્યા ચાસ આ રોમાંચ એનો મઘમઘે.

 .

તારી સભામાં કેટલા મિત્રો હતા હાજર છતાં,

મુજને ગણ્યો તેં ખાસ આ રોમાંચ એનો મઘમઘે.

 .

આંખો કરીને બંધ જ્યાં યાત્રી થયો હું ભીતરી,

ખૂલતો ગયો અજવાસ આ રોમાંચ એનો મઘમઘે.

 .

એ ગામને છોડી ગયે વરસો થયાં છે તે છતાં,

ચરણોને એની પ્યાસ આ રોમાંચ એનો મઘમઘે.

 .

ગોવાળ, ગોપી, રાધિકે ને શ્યામસુંદર આજ પણ,

મારામાં રમતાં રાસ આ રોમાંચ એનો મઘમઘે.

 .

( દત્તાત્રય ભટ્ટ ‌)

बाँह तुमने डाल दी ज्यों फूल माला

संग में, पर, नाग का भी पाश डाला,

जानता गलहार हूँ, जंजीर को भी;

जानता हूँ प्यार, उसकी पीर को भी.

 .

है अधर से कुछ नहीं कोमल कहीं पर,

किन्तु इनकी कोर से घायल जगत भर,

जानता हूँ पंखुरी, शमशीर को भी;

जानता हूँ प्यार, उसकी पीर को भी.

 .

कौन आया है सुरा का स्वाद लेने,

जोकि आया है हृदय का रक्त देने,

जानता मधुरस, गरल के तीर को भी;

जानता हूँ प्यार, उसकी पीर को भी.

 .

तीर पर जो उठ लहर मोती उगलती,

बीच में वह फाडकर जबडे निगलती

जानता हूँ तट, उदधि गंभीर को भी;

जानता हूँ प्यार, उसकी पीर को भी

 .

( हरिवंशराय बच्चन )