તેજ આપે તે દિવાકર થાય છે,

કોડિયું રાતે પ્રભાકર થાય છે !

 .

એક તરસી દોડતી આવે નહીં,

આંખ મારી પણ સમંદર થાય છે !

.

માનવી રૂપે મળો, વળગો ગળે,

આ ધરા તો આપણું ઘર થાય છે !

 .

તું વિસર્જન જોઈ દિલને બાળ ના,

અવનવું સર્જન સમાંતર થાય છે !

 .

શ્વાસનો કબજો નહીં નિજ હાથમાં,

ત્યાં લગી ના કોઈ પગભર થાય છે.

 .

નૂરનો અભિષેક હો આકાશથી,

આદમી ત્યારે પયંબર થાય છે !

 .

( આબિદ ભટ્ટ )

અક્ષરો શબ્દના અર્થની સહુ કથા ફક્ત બકવાસ છે કે બીજું કાંઈ છે

ચિત્ત ચેતન અને વ્યક્તના વિસ્તારના ફક્ત આભાસ છે કે બીજું કાંઈ છે

 .

હું નથી તું નથી તે નથી તો પછી કોણ આ તંતના અંત કાજે મથે

વ્યર્થ વાદો નિરર્થક વિવાદો બધું સમયના શ્વાસ છે કે બીજું કાંઈ છે

 .

ચિત્ર ભાળો અને ફક્ત રેખા મળે કે પછી દર્શનો કોણ જાણી શક્યું

મન:સ્થિતિ મન અને હું વચાળે ઘણાં દીર્ધ આકાશ છે કે બીજું કાંઈ છે

 .

પ્રશ્ન તો છે જવાબો જડે કે નહીં એ વળી જો નવા પ્રશ્ન જાગ્યા કરે

પેઢી દર પેઢીએ સંસ્કૃતિ પારના આ જ ઈતિહાસ છે કે બીજું કાંઈ છે

 .

હું જ મારો નથી એ કહી મત કહે કોણ વિદ્વાન ને શું કરે ધારણા

ગ્રંથ કહેશે કહી શાહી ઢોળી ગયા એજ શાબાશ છે કે બીજું કાંઈ છે

 .

માર્ગ છે કે નથી ચાલવું છે સતત લો અડાબીડ નીકળી જવાનું રહ્યું

છો હવે થોભવું સૂચવતા ચોતરફ લાલ પરકાશ છે કે બીજું કાંઈ છે

 .

( ધ્રુવ ભટ્ટ )

એવું કરો કે કોઈ પણ અવશેષ ના રહે

કંઈ પણ ઉમેરો તો ય કશી શેષ ના રહે

 .

મરહમને એવી રીતે લગાવો ઓ વૈદ્યજી

જખ્મોનાં નામનો કોઈ પણ દેશ ના રહે

 .

જ્યાં જાઉં ત્યાં મારી ભૂમિની ધૂળ પણ મળે

ઈચ્છુ અલાયદો કોઈ પરિવેશ ના રહે

 .

ભજવાય બધાં નાટકો મ્હોરા વગર હવે

પહેરી શકાય એવો કોઈ વેશ ના રહે

 .

થાળીની ભાખરી ફરી રોપું જમીનમાં

મારી દુવા છે કે એક પણ દરવેશ ના રહે

 .

તેનાથી માણસોનાં જુદાં મન થયાં છે દોસ્ત

એકે ય રંગનો ભલે ગણવેશ ના રહે

 .

એવી દુવા છે કોઈ પણ સરહદ રહે નહીં

માંથી વછોયા પુત્ર પણ પરદેશ ના રહે

 .

( એસ. એસ. રાહી )

ફળ એ મીઠાં હોય અતિ, જેને કરડોલે સૂડો !

વિણ માધવ જીવ્યો તેનો છે જનમ અતિશય કૂડો !

 .

કહાનાની આંખોમાં પ્રગટે રાત, ઉષા ને સંધ્યા;

કેટકેટલા રંગોથી કહાનાએ અમને રંગ્યા !

અમે ઘણા બડભાગી ઉદ્ધવ ! માધવ અમને ભેટ્યા;

ભલે વિયોગી થયાં, ભલેને અઢળક દુ:ખો વેઠ્યાં !

 .

પણ દેવોને દુર્લભ એવો રાસ રમાડ્યો રૂડો !

વિણ માધવ જીવ્યો તેનો છે જનમ અતિશય કૂડો !

 .

હવે પછીનાં બધાં જનમ ગોપી થઈને અવતરશું;

જમુના તટ, મધુવન, ગોકુળમાં શ્યામ વિના ટળવળશું !

કોઈક યુગે તો પ્રગટ થશે એ ભાળીને ઉત્કંઠા;

એ જ અમારો મોક્ષયોગ હો, એવી છે બસ મંછા !

 .

ઉદ્ધવજી ! માધવ છે જાણે વિણમાખી મધપૂડો !

 .

ફળ એ મીઠાં હોય અતિ, જેને કરડોલે સૂડો !

વિણ માધવ જીવ્યો તેનો છે જનમ અતિશય કૂડો !

 .

( વીરુ પુરોહિત )

રોજ સવારે

મારી બારીમાંથી આવી જાય છે

એક આકાશનો ટુકડો

સોનેરી તડકો લઈ

 .

તો વળી ક્યારેક

એના આસમાની તરંગોમાં

તરતાં વાદળોમાં

હું ખોવાઈ જાઉં છું બની મત્સ્યકન્યા !

 .

આ રમત થોડા દિવસ ચાલતી રહી.

 .

પછી મને થયું,

મારી બારી થોડી મોટી હોય તો ?

અને હું ખેસવતી ગઈ રોજ

એક એક ઈંટ

વિસ્તરતી ગઈ મારી બારી

પ્રસ્તરતું ગયું મારું આકાશ

 .

અને

 .

મને ખબર જ ન રહી

કે ક્યારે

આકાશ સમાઈ ગયું બારીમાંથી

મારા ઘરમાં

અને હું

ફેલાઈ ગઈ

અવકાશમાં !!!

 .

( માલા કાપડિયા )

(23/08/1938 – 25/12/2012)

.

નિતાંત અને નિશ્ચલ
-એ મા હોય છે.
.
જે કંઈ પૂછ્યા વિના, કંઈ કહ્યા વિના
પામી જાય છે સર્વ
અને છતાં
જેનું ભાવવિશ્વ એવું જ ભીનું ને સુંવાળું રહે છે
-એ મા હોય છે.
.
જગતના સર્વ ચહેરામાં
એક ચહેરો એવો કરુણાભર્યો
જેની સામે જોતાં માત્ર વ્હાલ અને સ્વીકારની
અનુભૂતિ થાય –
જે સ્વીકારે છે પોતાના અંશને જેવો છે તેવો,
કોઈ અહોભાવ કે ઉપાલંભ વિના, ઉપેક્ષા વિના,
પોતાની જાત કરતાં પણ
પોતાના અંશને જે વિશેષ સ્વીકારે છે, સમજે છે
-એ મા હોય છે.
.
મા-
એ હોય છે
જે દરેક સમયે, દરેક સંજોગોમાં, દરેક સ્થિતિમાં
મા જ હોય છે
મા અને માત્ર મા
મા.

 .

( પ્રજ્ઞા પટેલ )

પોપચાના શ્હેરમાં સપનાં હતા ને હું હતો,

આંખમાં મધરાતના ટહુકા હતા ને હું હતો.

 .

તારલાની માછલીઓ સૂર્ય કાળો ફોલતી,

ને સવારે રક્તના દરિયા હતા ને હું હતો.

 .

શબ્દના ગુલમ્હોર નીચે બે ઘડી બેસી ગયા,

પ્રેમની ભાષા હતી, કિસ્સા હતા ને હું હતો.

 .

ચીસ ભમરાની ઢળેલી પુષ્પરંગી ખીણમાં,

ગૂંજતી એ મ્હેકના પડઘા હતા ને હું હતો.

 .

જિન્દગીમાં દર્દની વણઝાર ચાલી જાય છે,

આંસુઓની રેત પર પગલા હતા ને હું હતો.

 .

ચાંદનીની ટ્રેન પૂનમ સ્ટેશને ઊભી રહી,

એ ગગનમાં ચંદ્રના પાટા હતા ને હું હતો.

 .

વાદળી “બેન્યાઝ” મુન્નીબાઈની વરસી પડી,

ઠુમરીમાં એ દર્દના છાંટા હતા ને હું હતો.

 .

( બેન્યાઝ ધ્રોલવી )

-કપડાંની શોધ થઈ એ બહુ સારું થયું

સંસ્કારનું એક આવરણ તો મળ્યું.

નહીં તો આપણે પશુઓથી કેમ જુદાં કહેવાત ?

 .

-કેટલું સારું થયું કે ભાષાનો જન્મ થયો

શબ્દો આપણા સેવક બન્યા.

નહીં તો સત્ય આપણે ક્યાં સંતાડ્યું હોત ?

 .

-નાજુક, યુવાન ત્વચા આપણા શરીરને રક્ષી લે છે,

એ પણ સારું છે

નહીં તો લોહી-માંસના પિંડથી

આપણે કેવી રીતે આકર્ષાયાં હોત ?

(જો કે આપણે એકબીજાનાં

પેટ-આંતરડાંથી પ્રશંસા કરી શક્યાં હોત.)

એટલું સારું છે કે અંદર ચાલતું તોફાન

બહાર નથી દેખાતું.

પીડા આંસુ બનીને બહાર નથી આવતી,

મૂંગા હોઠ પર જ્યાં સુધી

શબ્દ બહાર ન આવે,

દરેક સ્ત્રી

દિવ્ય છે.

 .

( અંજલિ કુલકર્ણી, અનુ. મનીષા જોશી )

 .

મૂળ કૃતિ : મરાઠી

હોસ્પિટલની તે રાત…

પેસેજના થાંભલાએ તાણી રાખેલો તે ભયાનક અંધકાર.

બારણામાંથી આવનારાં ભયભીત પ્રકાશકિરણોમાં

માંડ-માંડ ઊભું રહેલું તે ઝાડ.

 .

અંદર ચાલેલી  નર્સોની દોડધામ.

ડોક્ટરોનો દબાયેલો જડ અવાજ.

ઓજારોનો આવજ, બરફ તોડવાનો અવાજ.

હલનારા પડછાયાઓનો અવાજ.

અંદરથી આ બધું આવે છે.

કાળજું અંદર મૂકીને બહાર કઠેડાને કાંઠે ઊભી છું.

હું થઈ જાઉં છું એક સૂક્ષ્મ સોય

બરફમાં રોપેલી…બધિર રસ શોષી લેનારી.

 .

સામેનાં વૃક્ષોમાંથી રસવાહિનીનો ધો-ધો પ્રવાહ.

ઝાડની પાછળ ચાંદનીની ગતિનો ઢળતો સ્પર્શ.

તાણેલા અંધકારમાંથી પડછાયાની ચૂપચાપ ગતિ.

સામેથી આ બધું આવે છે. અનુભવું છું.

કઠેડા પર ઘટ્ટ રોપેલા મારા હાથ

પહોંચ્યા છે કઠેડાના ઝાડના મૂળને.

અને પગલાં ભીંજાય છે પાતાળગંગાના મૃત્યુધરામાં.

 .

કોઈ હળવેથી ખભા પર હાથ મૂકે છે…

ભાષા કળ્યા પહેલાં જ હું હોઉં છું તો પણ

નથી જેવી થઈ જાઉં છું.

 .

( ઈન્દિરા સંત, અનુ. સુરેશ દલાલ )

 .

મૂળ કૃતિ : મરાઠી