મારી કાયામાં સૂતેલું એક પશુ ક્યારે જાગી જશે એ કહેવાય નહીં.

મારામાં સમાયેલું એક બાળક ક્યારે વિકસે કે કરમાય, એ કહેવાય નહીં

મારી ભીતર એક અંગારો છે, વધુ પ્રજ્જવળે પણ ખરો અથવા

એવું પણ થાય કે અચાનક એના પર રાખ રાખ વળી જાય.

.

સોયના નાકામાંથી દોરો નીકળે એમ વરસો નીકળતાં જાય છે

ક્યારેક  સીધે સીધા તો ક્યારેક ક્યાંક ગાંઠ પણ વળે છે

ટનલમાંથી પસાર થતી ટ્રેનની જેમ પસાર થતાં વર્ષો અંધારાથી

ટેવાઈ ગયાં છે અને ટનલ પૂરી થશે ત્યારે અજવાળું હોય તો સારું.

.

આંખને વૃક્ષને દેખાય તો કૈંક શાતા વળે, પછી ભલે એ

પાનખરનું હોય. વૃક્ષ એટલે વૃક્ષ. એની મોસમની મને

પરવા નથી. વસંતના વૈભવની કોઈ અપેક્ષા નથી.

મને તો રાતદિવસ વળગ્યો છે મૂળમાંથી ઊગતો વૃક્ષ-ઝુરાપો.

.

જો ક્યાંક વૃક્ષ મળી જાય તો હું હળુહળુ ઝાકળ જેમ જીવી લઉં.

ઝાકળ તો કહેવાતી વાત બાકી વૃક્ષની પડખે નદી થઈને વહેવું છે.

.

( સુરેશ દલાલ )

ત્રણ ત્રણ પગલામાં લીધું ત્રિભુવન હવે લઈ લો ને મારું મકાનજી

તમે એકવાર મળવા આવોને કા’નજી…

.

પરથમ પરભુજી તમે આવો મારા આંગણિયે પાડો પગલાં ધીરેધીરે,

કો’ક દિ નાચ્યા’તા તાથૈયા થૈયા કાલિયા પર કાલિંદી તીરે.

મારી નસનસમાં દોડે એવા નાગ કે હું ભૂલું છું સાનભાનજી

તમે એકવાર મળવા આવોને કા’નજી…

.

પછી વાલાજી તમે ભૂલા રે પડો મારી ઓંસરીમાં રૂમઝૂમ ઉમંગથી,

ખાલીખમ સુના ઝૂલા ઉપર બેસોને શામળિયા તમે નવરંગથી.

મંદિર બનાવો મારા માયાવી મનને પછી બિરાજો સુખે સિંહાસનજી,

તમે એકવાર મળવા આવોને કા’નજી…

.

હવે પિયુજી તમે ઉઘાડો જુગજુગના અભાગિયા એવાં આ બારણાં,

હળવેથી પસવારો શામજી મને કે ઊડે પતંગિયા એવાં આ સંભારણાં.

અવાવરુ ઓરડા આતમના અજવાળો પછી થાવ વિરાટ તમે વામનજી

તમે એકવાર મળવા આવોને કા’નજી…

.

( અવિનાશ પારેખ )

નથી ઝગતી કદી એવી કલમ પકડીને બેઠા છો

અને દીવાસળી આખો વખત પકડીને બેઠા છો.

.

સરસ ગીતો, અછાંદાસ જેવા માણસ ઝંખે છે તમને;

તમે તમને જ ગમતી એક ગઝલ પકડીને બેઠા છો.

.

હથેળીમાં પવન સાથે રમો છો એમ છો લાગે;

હકીકતમાં વિવશ થઈને સ્મરણ પકડીને બેઠા છો.

.

યશસ્વી હો કે યાચક હો તમારી પીડ ઈચ્છા છે;

તમે હર રૂપમાં એક જ રટણ પકડીને બેઠા છો.

.

જનમને તો તમે જૈવિક અકસ્માત જ કહો છો ને;

તમારા નામની સાથે અટક પકડીને બેઠા છો.

.

તમે જે બસમાં બેઠા છો એ વાતાનુકૂલિત છે પણ;

નથી એ જાણ કે ખોટી સડક પકડીને બેઠા છો.

.

ઊછળતું કૂદતું ગમતું હતું એ એટલે અશરફ !

પલાંઠી આંગણે વાળી હરણ પકડીને બેઠા છો.

.

( અશરફ ડબાવાલા )

ધ્યાન દઈને સાંભળ મનવા, ખાલીપાએ સાદ કર્યો છે

તું ચાલે તો, જઈએ મળવા, ખાલીપાએ સાદ કર્યો છે.

.

કંઈક અધૂરી કંઈક અધીરી, કંઈક અદીઠી ઘટના સાથે

ભીતર દ્વારો લાગ્યાં ખૂલવા, ખાલીપાએ સાદ કર્યો છે.

.

તળિયે બેઠો સન્નાટો પણ, હાલક ડોલક થાવા લાગ્યો

મૌન કશું લાગ્યું ગણગણવા, ખાલીપાએ સાદ કર્યો છે.

.

લાખ મુખોટા ભેદી મારો, અસલી ચહેરો શોધી કાઢી

હળવે હળવે સામે ધરવા, ખાલીપાએ સાદ કર્યો છે.

.

કેમ કરું એની અવગણના, કેમ કહો જાકારો આપું ?

પળ પળ મુજને ભેટી પડવા, ખાલીપાએ સાદ કર્યો છે.

.

‘વંચિત’ એના સાથ વગર તો, ખુદને મળવું શક્ય નથી

જેવી જેની શ્રદ્ધા ક્ષમતા, ખાલીપાએ સાદ કર્યો છે.

.

( વંચિત કુકમાવાલા )

નબળી ક્ષણોમાં વધુમાં વધુ શું કરી શકાય ?

બહુ બહુ તો આંખો પટપટાવી શકાય;

અથવા

કોઈ ગહન વિચારમાં જાત ડૂબી ગઈ હોય

તેવી

મુખમુદ્રા ધારણ કરી શકાય;

અથવા

કોઈ પ્લેટફોર્મના બાંકડે બેઠાં બેઠાં

માઈક પરથી થતી કોઈ Announcement

સાંભળી શકાય.

એ પણ ખરું; નબળી ક્ષણોમાં થોડીક

નબળાઈ છોડી શકાય !

-ક્યારેક કોઈક હાઈ-વે પર બેસીને;

ટ્રક-બસ-કાર સહિતના વાહનોની

અવરજવર નિહાળીને ક્યારેક વિચારી

શકાય કે ક્યારેક ક્યારેક

આપણી અંદર પણ આવી જ અવરજવર

ચાલતી હતી વિચારોની !

.

વિચારોનાં વાહનો

એકમેકને Overtake કરતાં અકસ્માતો પણ કરી બેસતાં

હતાં ક્યારેક ક્યારેક !

વિચારોની ટક્કરમાં ઘાયલ થઈને,

પાટાપીંડી કરવાની મજા પણ કૈંક ઔર હોય છે !

આવું બધું કરતાં રહેવાથી;

ક્યારેક આનંદની લાગણી પણ થઈ આવે ખરી !

આનંદ આવ્યો એટલે

જાણે કે થયો, શક્તિનો સંચાર !

આવી શક્તિથી હું મારી થોડીક

નબળાઈઓ

છુપાવી શક્યો  છું !

નબળી ક્ષણોમાં બીજું તો વધારે શું થઈ શકે ?

આ પીડાને

ભોગવ્યે જ છુટકો !

.

( પ્રફુલ્લ પંડ્યા )

કશુંક ખોટું

કરી નાખ્યાની

ગિલ્ટી કોમ્પલેક્ષ સાથે

જીવન નામની નદી

તરી ગયા પછી

કાંઠે પહોંચીને

યાદ આવે કે

સ્વિમિંગ કોશ્ચ્યુમ તો

પેલે કિનારે જ

રહી ગઈ…!!!

.

જયંત દેસાઈ

સંતનો શબ્દ શું કર્ણ-પડદે પડ્યો,

ઊઘડ્યાં સામટાં બંધ બારાં.

ફોડીને પહાડ-શી છાતીમાંથી ફૂટ્યાં

નીર પાતાળનાં મિષ્ટ-ખારાં.

.

ઘમઘમે ઘૂઘરા ગુરુ તણા ભાંખરે,

આંખ સામે ઊભા દેવ દત્તાત્રય !

નાથ ત્રિલોકનો, ચૌદ બ્રહ્માંડનો

આંગણે આપણા ઝંખતો આશ્રય.

.

પ્રાણ તો બંસરી; ગાત્ર ગોકુળ બન્યાં,

મ્હોરી ઊઠ્યાં મને કૈંક વૃંદાવન.

હું રહ્યો નહીં; તું નહીં ‘તે’ રહ્યો-

આ ક્ષણે આપણે બેઉ શ્રાવણ !

.

કોણ જાણે કઈ ટૂંકથી નીસરી

ઊતરે ચિત્તમાં ફક્ત તારું સ્મરણ;

એક પળમાં બન્યું એવું તે શું ભલા ?

કૃષ્ણનું થૈ ગયું પૂર્ણ મીરાંકરણ !

.

( કેશુભાઈ દેસાઈ )

એ તો એવું જ હોય

ઘર વળી કેવું હોય

ખુરશી પર નાખેલ નેપકિન

દોરી પર કપડાં

પગમાં જરા ધૂળનો સ્પર્શ

ટેબલ પરનો ગ્લાસ

આમતેમ અસ્ત્વ્યસ્ત

એ તો બધું એમ જ હોય

ઘર વળી કેવું હોય ?

.

બેંકનો કાગળ કુરિયર

જાહેરાતનાં ચોપાનિયાં

ફોન વીજળીનાં બીલો

કરિયાણાનું લિસ્ટ

થોડાંક પુસ્તકો

લગ્નની કંકોત્રી

ભૂલથી આવી પડેલી પડોશીની ટપાલ

આ બધું તો હોય જ ને

ઘર વળી કેવું હોય ?

.

કદીક નવજાત બાળકની કિકિયારી

વધતી ઉંમરની પીડાની સિસકારી

ઘરડી એકલતા

ને મૃત્યુની ભારેખમતા

હોય

એ તો એવું જ હોય

ઘર વળી કેવું હોય ?

.

( પૂજા તત્સત )

ક્યારેક

કોઈક વરસને વચલે દહાડે

એ મારે ત્યાં આવે

અને

અદબ જાળવીને

મને શબ્દોથી કશું પૂછે નહીં

પણ

એની આંખના પ્રશ્નને ઉકેલતા

મને વાર નથી લાગતી.

પ્રમાણમાં વિશાળ ઘરમાં

હું

સાવ એકલી કઈ રીતે રહી શકું છું

એવો પ્રશ્ન

પૂછ્યા વિના પુછાય છે.

જે પ્રશ્ન

પૂછ્યા વિના પુછાયો હોય

એનો ઉત્તર

હું એમને આપતી નથી

પણ

મારા મનમાં

તો

મારી સાથે

એક સંવાદ ચાલ્યા કરે છે.

.

એકલતાને તો મેં હડસેલી દીધી છે

હજાર હજાર માઈલ દૂર.

મને દીવાલો સાથે વાત કરતાં આવડે છે.

મારા બગીચાનાં ઝાડપાન સાથે

હું ગોષ્ઠી કરી શકું છું

અને

ફ્લાવરવાઝના ફૂલો સાથે પણ

અનુભવી શકું છું આત્મીયતા.

તમે જેને એકલતા કહો છો

એને હું મારું એકાંત કહું છું.

.

હું

છલોછલ અનુભવું છું

મારા એકાંતની સમૃદ્ધિ.

ઘર નાનું હોય કે મોટું હોય

માણસો ઓછા હોય કે વધારે હોય-

સાચું કહો,

તમે

આ બધાંની વચ્ચે

એકલતા નથી અનુભવતા ?

અથવા

તમે તમને જ પૂછી લો

કે

આ બધાની વચ્ચે

તમને તમારું

ગમતું એકાંત મળે છે ખરું ?

માણસો સાથે રહે છે-

કદાચ છૂટા પડી શકતા નહીં હોય એટલે ?

હું માનું છું

કે

બહુ ઓછા માણસો

સાચા અર્થમાં

સાથે જીવતા હોય છે

જીવી શકતા હોય છે.

દીવાલોના રંગ ઊપટી ગયા હોય એવા

થઈ ગયા હોય છે સંબંધો.

એક માણસ બીજા માણસથી ડરી ડરીને

ચાલે છે

એક માણસ બીજા માણસને છેતરી છેતરીને

જીવે છે-

જીવવાનું છળકપટની દુનિયામાં !

સુખી છીએ એવો દેખાવ કરવામાં જ

ઉઘાડુ પડી જાય છે

આપણું દુ:ખ.

.

ક્યાંય કોઈ અખંડ પોત નહીં

ક્યાંય કોઈ અખંડ જ્યોત નહીં

કટકે કટકે જીવતા જીવતા

કટકે કટકે મરવાનું.

.

મળવાનો દેખાવ કરીને નહીં મળવાનું.

કોઈ વિરાટ પ્રદર્શનમાં ગોઠવાયેલી

અનેક ચીજ હોય એવી રીતે

સંબંધ નામની અનેકમુખી ચીજને

અતૃપ્તિ સાથે જોયા કરવાનું.

.

સાથે રહીને એકલા પડવા કરતાં

એકલા રહીને સાથે જીવવાનો આનંદ

મને તો છલકાતો દેખાય છે

મારા ખાલીખમ (?) ઘરમાં…

.

( પન્ના નાયક )

ફરતી કાંટાળી વાડ કરે,

સગપણ આવાં પણ લાડ કરે.

.

બાળક જેવું આ સૂનું મન,

સાંઠકડી રોપી ઝાડ કરે.

.

ક્યારેક નરી આ એકલતા,

ટોળાં જેવી રંજાડ કરે.

.

તું ફૂલ હશે ભૂલી જઉં છું,

ઝરણાં વ્હેતાં તો પહાડ કરે.

.

મિસ્કીન ઊંચાઈ માપ નહીં,

શું બાવળ કે શું તાડ કરે.

.

( રાજેશ વ્યાસ ‘મિસ્કીન’ )