અંતમાં સરભર સજનવા,
છે મેલી ચાદર સજનવા.
પીડ નરસિંહ કે મીરાની,
દુ:ખતો અવસર સજનવા.
પ્રેમરસ સાચો પદારથ,
પી લે જીવનભર સજનવા.
મોહની વણજાર માયા,
સ્વપ્નની હરફર સજનવા.
નાદ તારો શોધ મનવા,
ભીતરે ઈશ્વર સજનવા.
કયા જનમનો નેહ અધૂરો,
કાયા છે કસ્તર સજનવા.
જ્ઞાન આતમનો મનોરથ,
માયલે ઝરમર સજનવા.
( ડો. પરેશ સોલંકી )
ઉપાય એક્કે સૂઝે નહીં, જો સમય બને છે ક્રૂર !
ઉદ્ધવજી ! છે સમીપ તો યે મથુરા જોજન દૂર !
શ્યામ ગયા છે તે દહાડાથી નથી આંજતાં કાજળ;
આમે ય બારેમાસ અહીં ઘેરાતાં રે છે વાદળ !
ડંખી ભ્રમરે કરી ચાળણી જેમ કમળ-પાંખડીઓ;
ઝમી રહી છે ગોપીની બહુ-છિદ્રાળુ આંખડીઓ !
નથી સમાતું બે પાંપણની વચ્ચે ઊમટ્યું પૂર !
ઉદ્ધવજી ! છે સમીપ તો યે મથુરા જોજન દૂર !
ક્યાં જાવાનાં પક્ષી, ઉદ્ધવ ! પહોંચી ટગલી ડાળે ?
કાં પટકાશે ભોમ અને કાં દુ:ખમાં દિવસો ગાળે !
કહેવાઓ છો જ્ઞાનનિધિ, કંઈ કરો અમારાં જોગ;
હશે કોઈ ગ્રંથે નિર્દેશ્યો ‘વિરહ વિમોચન યોગ’ !
થશે અમારો અંત સુખદ, તો સઘળું રસભરપૂર !
ઉદ્ધવજી ! છે સમીપ તો યે મથુરા જોજન દૂર !
ઉપાય એક્કે સૂઝે નહીં, જો સમય બને છે ક્રૂર !
ઉદ્ધવજી ! છે સમીપ તો યે મથુરા જોજન દૂર !
( વીરુ પુરોહિત )
બહુ મોડે સમજાયું, ઉદ્ધવ !
જલ પીવા કૈં ઊંડે કૂવે ખાબકવાનું હોય ?!
સીંચણિયાથી ઘડો ભરીને તૃપ્ત થવાનું હોય !
ગગન સ્પર્શવા અમે વેલીઓ વૃક્ષ ઉપર જઈ ચડ્યાં;
હતું બટકણું વૃક્ષ એટલે કડડભૂસ થઈ પડ્યાં ?
લાભ થાય શું, ઝોળી લૈને સૂર્યકિરણ ભરવાથી ?
માટીની પૂતળી થઈને શું મળે નદી તરવાથી ?
બહુ મોડે સમજાયું, ઉદ્ધવ !
અંધારે ડગ ભરતાં પહેલાં વિચારવાનું હોય !
જલ પીવા કૈં ઊંડે કૂવે ખાબકવાનું હોય ?!
કહ્યું હોય જ્ઞાનીએ તો સહુ જાગી જાતને વહેલાં;
પાળ બાંધવી પડે, વિરહનું પૂર આવતાં પહેલાં !
હતા અમે અણસમજુ, પણ શું કહાન જાણતા નો’તાં ?
ઉદ્ધવજી ! એ ગયા ઉખેડી સઘળાંને મૂળસોતાં !
બહુ મોડે સમજાયું, ઉદ્ધવ !
અબળાએ તો પ્રેમ કરી, બસ કરગરવાનું હોય !
બહુ મોડે સમજાયું, ઉદ્ધવ !
જલ પીવા કૈં ઊંડે કૂવે ખાબકવાનું હોય ?!
સીંચણિયાથી ઘડો ભરીને તૃપ્ત થવાનું હોય !
( વીરુ પુરોહિત )
ક્યાં છે તું
કહીને એ વળગ્યો
એનો શ્વાસ મારા ગાલે
એની આંગળી
એના હાથ
કશું જ નહીં સાંભળવાના
મિજાજમાં
એ મને આટલી હદનું ઝંખે
હું એને આટલું આટલું ઝંખું
જે કંઈ
તૂટ્યું-ફૂટ્યું
તેને સાંધી દેતું
સડ્યું-મર્યું
તેને વીસરાવી દેતું
આપણું સાંનિધ્ય
આ બધું
કેટલાય દિવસે પહેલી વાર
ધરતીકંપની તારાજી પછી.
( નીતા રામૈયા )
ખીણની હર ધાર પર ખુલ્લો પડ્યો,
શબ્દના આચાર પર ખુલ્લો પડ્યો.
બે ચરણના બળ ઉપર મગરૂર પણ,
ગાઢ આ અંધાર પર ખુલ્લો પડ્યો.
દોર પણ ચાલી બતાવું નટ સમો,
લાગણીના તાર પર ખુલ્લો પડ્યો.
શીદને દોડી ગયો બારી તરફ ?
ઝાંઝરે રણકાર પર ખુલ્લો પડ્યો.
કોણ પામત ભીતરી તુફાનને ?
આપના ઉપકાર પર ખુલ્લો પડ્યો.
હું થવા બીજો સીકંદર નીકળ્યો,
શ્વાસના પડકાર પર ખુલ્લો પડ્યો !
( આબિદ ભટ્ટ )
સમજણ બધી ઠેબે ચડાવીને, સવાયો થૈ ગયો,
આજે નવી સૃષ્ટિ સજાવીને, સવાયો થૈ ગયો !
લોકો નદીની રેતમાં પણ ચાલતાં અચકાય છે,
આ છોકરો કુબા બનાવીને, સવાયો થૈ ગયો !
ટીકા કરે રાતરાણી પણ મારા સ્વભાવની,
તું ફૂલ અત્તર નિચોવીને, સવાયો થૈ ગયો !
શ્રીફળ વધેરી આંગણે, મેં આવકારી છે ગઝલ,
તું માનતા જેવું રખાવીને, સવાયો થૈ ગયો !
ખોબા ભરી પીધો અજંપો, મેં તારી જુદાઈનો,
બે-ચાર ગઝલો તું લખાવીને, સવાયો થૈ ગયો !
ભરતો રહે છે તું ખુમારી આસ્થાના વ્યસનમાં,
રબને કદી માથું નમાવીને, સવાયો થૈ ગયો !
તું કાં મને પજવે છે હજી, હવેલીના ખ્વાબથી ?
હું ઝૂંપડું આજે વસાવીને, સવાયો થૈ ગયો !
પીડા નગરની પુછવા આવી ગયો અંજુમ તું
જખ્મો બધાના તું મિટાવીને, સવાયો થૈ ગયો !
( અંજુમ ઉઝયાન્વી )
કોના વિનાની સાંજ સામે મળી કે અમે ભાંગીને થઈ ગયા ભુક્કો ?
રસ્તા પર આમ તેમ ઊગ્યા અગાઢ કોઈ ઝેરીલા ધુમ્મસના ગઢ
ડૂબ્યું વહાણ ક્યાંક એવું કે આજ લગ જડ્યું નહિ ક્યાંય એનું સઢ
જર્જર થયેલ સાવ જીવતરમાં તંબાકુ ઠાંસીને બેઠો હો હુક્કો
કોના વિનાની સાંજ સામે મળી કે અમે ભાંગીને થઈ ગયા ભુક્કો ?
કલરવતાં પંખીઓ ચીસ લઈ આવ્યાં ને આંગણાએ આપઘાત કીધો
ફળિયાની ધૂળ છેક આભ સુધી ગઈ અને નક્ષત્રે ખાલીપો પીધો
જીવન અંધારું છે, અંધારું તણખો છે, તણખાને ઝટ્ટ દઈ ફૂંકો
કોના વિનાની સાંજ સામે મળી કે અમે ભાંગીને થઈ ગયા ભુક્કો ?
( જિગર જોષી ‘પ્રેમ’ )
કૂંપળ ફૂટી છે એમ સોફા લગ છે’ક મને કહેવા આવે છે એક લ્હેરખી
કેવો આ વૈભવ કે સત્તરમા માળે પણ બારીથી ડોકાતી ડાળખી
બીજું કોણ શીખવે ? કે જીવન કેમ જીવવું ? કૂંપળ આ શીખવે છે રીત
રહેવાનું રોજ રોજ ભીંતોની વચ્ચે પણ આપણે નહિ થાવાનું ભીંત
ઊગવું ને પાંગરવું-પાંગરી ને ખરવાનું પાંદડાંએ લીધું છે પારખી
કૂંપળ ફૂટી છે એમ સોફા લગ છે’ક મને કહેવા આવે છે એક લ્હેરખી
કેવો આ વૈભવ કે સત્તરમા માળે પણ બારીથી ડોકાતી ડાળખી
ફ્લેટ જેવું જીવવાનું આવ્યું પણ તોય અમે આંગણાને મરવા ના દીધું
પાનખર તો સત્તરમે માળે પણ પહોંચી-પાન છતાં ખરવા ના દીધું
ખુશ્બૂને Exterior milestone આપે છે બાલ્કની નામે આ પાલખી
( જિગર જોષી ‘પ્રેમ’ )
ફ્લેટ જેવું જીવવાનું આવ્યું કે આપણે આ એવા તે અદ્ધર પટકાયા
દૂરબીન લઈ શોધવા જો બેસીએ તોય હવે જડશે ના આપણા પડછાયા
ભીંતો પર વૃક્ષોના કેન્વાસ ટાંગીને જીવે છે આખી જનરેશન
‘આંગણું’તો કોર્સ બહાર ફેંકી દીધું છે હવે પંખીને પણ છે વેકેશન
ઢોળાયું કંઈ જ નહીં – ભીંજાયું કોઈ જ નહીં – એવા તે કેવા છલકાયા ?
ફ્લેટ જેવું જીવવાનું આવ્યું કે આપણે આ એવા તે અદ્ધર પટકાયા
દૂરબીન લઈ શોધવા જો બેસીએ તોય હવે જડશે ના આપણા પડછાયા
ફુરસત મળે તો કદી જાતને એ પૂછો કે જીવ્યા ? કે લીધા બસ શ્વાસ ?
અંદરનો માસ્તર જો સાચો હશે તો એ તુર્ત જ કહી દેશે : ના… પા… સ…
આવવાનો મારગ તો સીધો છે સાવ તમે આવ્યા કેમ તો’ય વાયા ? વાયા ?
ફ્લેટ જેવું જીવવાનું આવ્યું કે આપણે આ એવા તે અદ્ધર પટકાયા
દૂરબીન લઈ શોધવા જો બેસીએ તોય હવે જડશે ના આપણા પડછાયા
( જિગર જોષી ‘પ્રેમ’ )
પ્રથમ દિવ્યતેજોમયી પથ પ્રગટશે
પછી સારથિ ને પછી રથ પ્રગટશે
પછી તો આ બ્રહ્માંડ રજ થઈ જવાનું
વિરાટ એક એવો પદારથ પ્રગટશે
આ સર્જાયું છે એ તો બિંદુ છે કેવળ
પ્રગટશે, પ્રગટશે, હજુ મથ, પ્રગટશે.
કોઈ રાસલીલામાં ગોપીના વૈભવ,
સમું કૃષ્ણનામેરી એક નથ પ્રગટશે
રહસ્યો પછી જીરવી નહિ શકાશે
પરિપૂર્ણતાનું જો એ કથ પ્રગટશે
આ મૃત્યુ તો જાહોજલાલીનો અવસર
છડેચોક આહા ! ભરી બથ પ્રગટશે
( જિગર જોષી ‘પ્રેમ’ )
મોરપીંછ 